કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ અને ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ 17 ફેબ્રુઆરીના રોજ રાજસ્થાનની મુલાકાતે હશે, જે દરમિયાન તેઓ દેશભરના ખેડૂતો માટે જયપુરમાં નવી ડિજિટલ એપ ‘Bharat-VISTAAR’ લોન્ચ કરશે. ભારતીય કૃષિ અને ખેડૂત ભાઈ-બહેનોને સ્માર્ટ બનાવવા માટે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના માર્ગદર્શન હેઠળ વિકસિત આ AI-આધારિત પ્લેટફોર્મ ખેડૂતોને હવામાન, બજારના ભાવ, જંતુઓ-રોગો, જમીન, પાકની સલાહ અને સરકારી યોજનાઓની માહિતી ફોન કોલ્સ, ચેટબોટ્સ અને પછીથી એક એપ દ્વારા એક જ જગ્યાએ પૂરી પાડશે. ફેઝ-1 માં, આ સુવિધા હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં શરૂ થશે અને મહારાષ્ટ્ર, બિહાર, ગુજરાત સહિત અનેક રાજ્યોમાં લાખો ખેડૂતો સુધી પહોંચશે. લોન્ચિંગ કાર્યક્રમમાં રાજ્યના કૃષિ મંત્રીઓ, ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન પરિષદ (ICAR), કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો (KVKs), કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ અને અન્ય કૃષિ સંસ્થાઓના નેટવર્ક દ્વારા દેશભરના લાખો ખેડૂતોની વર્ચ્યુઅલ ભાગીદારી જોવા મળશે.

રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી પણ ભાગ લેશે. 17 ફેબ્રુઆરીના રોજ સવારે 10 વાગ્યે જયપુરમાં યોજાનાર લોન્ચિંગ સમારોહમાં કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણની સાથે મોટી સંખ્યામાં ખેડૂત ભાઈ-બહેનો ઉપસ્થિત રહેશે અને મુખ્યત્વે રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભજન લાલ શર્મા, કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી ભાગીરથ ચૌધરી, શ્રી રામ નાથ ઠાકુર, રાજસ્થાનના કૃષિ મંત્રી શ્રી કિરોડી લાલ મીણા, સાંસદો, ધારાસભ્યો, અન્ય લોક પ્રતિનિધિઓ તેમજ કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલયના સચિવ ડૉ. દેવેશ ચતુર્વેદી અને અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, રાજસ્થાનના મુખ્ય સચિવ અને કૃષિ વિભાગના ટોચના અધિકારીઓ પણ ઉપસ્થિત રહેશે.

’AI for Agriculture Roadmap’, ‘AI Hackathon’ અને ‘AgriKosh’

આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ અને રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભજન લાલ શર્મા દ્વારા ‘AI for Agriculture Roadmap’ પણ લોન્ચ કરવામાં આવશે, જ્યારે તેમના દ્વારા ‘AI Hackathon’ અને ‘AgriKosh’ ની જાહેરાતો પણ કરવામાં આવશે.

Bharat-VISTAAR: ડિજિટલ ક્રાંતિ

Bharat-VISTAAR એ ભારત સરકારનું ખેડૂત-કેન્દ્રિત, AI-સંચાલિત ડિજિટલ જાહેર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર છે, જે વિવિધ સરકારી અને વૈજ્ઞાનિક સ્ત્રોતોને જોડીને ખેડૂતો સુધી વિશ્વસનીય માહિતી પહોંચાડશે. આ પ્લેટફોર્મ પર, ખેડૂતો હવામાન, બજારના ભાવ, જંતુઓ અને રોગો, જમીનનું સ્વાસ્થ્ય, પાક વ્યવસ્થાપન અને ઓછામાં ઓછી 10 મુખ્ય કેન્દ્રીય સરકારી યોજનાઓ સંબંધિત માહિતી અને સ્થિતિ જોઈ શકશે.

વોઈસ-ફર્સ્ટ AI: સાદા ફોનથી પણ સુલભ Bharat-VISTAAR ને વોઈસ-ફર્સ્ટ AI તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે જેથી સાદો ફીચર ફોન ધરાવતો ખેડૂત પણ માત્ર એક કોલ કરીને તેનો લાભ મેળવી શકે. આ માટે ટેલિફોનિક હેલ્પલાઇન નંબર 155261 ને પ્લેટફોર્મ સાથે જોડવામાં આવ્યો છે, તેની સાથે વોઈસ ઇનપુટ-આઉટપુટ, વેબસાઇટ અને મોબાઇલ સાઇટ ચેટબોટ જેવી સુવિધાઓ છે અને એન્ડ્રોઇડ એપ પણ બહાર પાડવામાં આવશે.

હવામાન, બજારના ભાવ, જંતુ-રોગો અને યોજનાઓ માટે સંકલિત ઉકેલો ફેઝ-1 લોન્ચ માટે, Bharat-VISTAAR એ ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD)માંથી હવામાનની માહિતી, AgMarkNet માંથી બજારના ભાવ, નેશનલ પેસ્ટ સર્વેલન્સ સિસ્ટમ (NPSS) દ્વારા જંતુ અને રોગ વ્યવસ્થાપન, એગ્રી-સ્ટેક (Agri-Stack) ડેટા અને 10 કેન્દ્રીય સરકારી યોજનાઓની માહિતીને સંકલિત કરી છે. આની સાથે, યોજનાની વિગતો, અરજીની સ્થિતિ, લાભ ટ્રેકિંગ અને ફરિયાદ નોંધણી અને નિવારણની સ્થિતિ જોવાની સુવિધાઓ પણ સંકલિત કરવામાં આવી છે, જેથી ખેડૂતોએ વારંવાર કચેરીઓ અથવા વિવિધ પોર્ટલની મુલાકાત લેવી ન પડે.

ડિજિટલ પબ્લિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તરીકે ‘Bharat-VISTAAR’ ‘Bharat-VISTAAR’ને ખાસ કરીને કૃષિ ક્ષેત્ર માટે તૈયાર કરાયેલા ખેડૂત-કેન્દ્રિત, AI-સંચાલિત ડિજિટલ પબ્લિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે, જે ‘પ્લગ-એન્ડ-પ્લે’ મોડેલ પર કાર્ય કરશે જેથી વિવિધ સરકારી, વૈજ્ઞાનિક અને બજાર સંબંધિત પ્રણાલીઓ સરળતાથી જોડાઈ શકે. આ પ્લેટફોર્મ ચકાસાયેલ અને સુરક્ષિત માહિતી પર આધારિત છે, મલ્ટિમોડલ અને બહુભાષી એક્સેસ પ્રદાન કરે છે, અને એક એવું માળખું પ્રદાન કરે છે જેને વિવિધ રાજ્ય સરકારો પણ મોટા પાયે પ્રભાવ પાડવા માટે તેમના સ્તરે અપનાવી શકે છે.

વોઈસ-ફર્સ્ટ AI, ફીચર ફોન્સ અને સ્ટેટ ઇન્ટિગ્રેશન ‘Bharat-VISTAAR’ ને ભારત સરકાર દ્વારા AI-સંચાલિત કૃષિ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે, જેમાં વોઈસ-ફર્સ્ટ AI દ્વારા દેશભરના ખેડૂતો સુધી પહોંચવા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, જેથી ફીચર ફોન વપરાશકર્તાઓ પણ ટેલિફોની દ્વારા આ સેવાનો લાભ મેળવી શકે. ફેઝ-1 માં, મહારાષ્ટ્ર, બિહાર અને ગુજરાત જેવા રાજ્યોને પ્લેટફોર્મ સાથે જોડવામાં આવ્યા છે, અને ભવિષ્યમાં, તેને અન્ય રાજ્યો અને વધુ ભારતીય ભાષાઓમાં વિસ્તૃત કરવામાં આવશે, જે તેને રાષ્ટ્રીય સ્તરનું કૃષિ ડિજિટલ નેટવર્ક બનાવશે જે ખેડૂતો માટે ફાયદાકારક રહેશે.

ICAR, KVK અને વૈજ્ઞાનિક સલાહ સાથે જોડાયેલ મજબૂત નેટવર્ક ‘Bharat-VISTAAR’ માં ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન પરિષદ (ICAR) તરફથી પેકેજ ઓફ પ્રેક્ટિસિસ, પાક વ્યવસ્થાપન અને સોઈલ હેલ્થ કાર્ડ્સ પર આધારિત જમીન માટેની સલાહનો સમાવેશ થાય છે, જેથી ખેડૂતો વૈજ્ઞાનિક અને ચોક્કસ સ્થાન-આધારિત સલાહ મેળવી શકે. આ પ્લેટફોર્મને માત્ર માહિતી પ્રદાતા જ નહીં, પરંતુ એક પ્રકારનું ‘ડિજિટલ એગ્રીકલ્ચર એડવાઈઝર’ બનાવે છે જે પાક અને ખેતરો માટે વધુ સારા નિર્ણય લેવામાં મદદ કરશે. આ ઐતિહાસિક લોન્ચિંગ કાર્યક્રમ સ્ટેટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ મેનેજમેન્ટ, દુર્ગાપુરા, જયપુર ખાતે આયોજિત કરવામાં આવશે.

Bharat-VISTAAR (ફેઝ-1) નું રાષ્ટ્રીય લોન્ચિંગ – 17 ફેબ્રુઆરી, 2026

1. Bharat-VISTAAR વિશે

• Bharat-VISTAAR ખેડૂતો માટે સિંગલ ડિજિટલ ગેટવે છે. તે AI-સંચાલિત સંકલિત ડિજિટલ સિસ્ટમ છે જે ખેડૂતોને યોજનાઓ, હવામાનની આગાહી, બજારના ભાવ, પાકની સલાહ અને ફરિયાદ નિવારણ સેવાઓ - તેમની પોતાની ભાષામાં - મોબાઈલ અથવા સાદા ફોન કોલ્સ દ્વારા પૂરી પાડે છે.

• Bharat-VISTAAR નું ઉદ્ઘાટન 17 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ જયપુરમાં માનનીય કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ દ્વારા માનનીય રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભજન લાલ શર્માની ઉપસ્થિતિમાં કરવામાં આવશે.

2. Bharat-VISTAAR જે સમસ્યાઓ હલ કરશે

• હાલમાં, યોજનાઓની માહિતી વિવિધ સ્થળોએ વિખરાયેલી છે. ખેડૂતોને ઘણીવાર તેમની પાત્રતા જાણવા, અરજી કરવા, લાભની સ્થિતિ તપાસવા અને સમયસર ફરિયાદ નિવારણમાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે.

• હવામાન, બજારના દર, વીમો અને જમીનના સ્વાસ્થ્યને લગતી માહિતી પણ વિવિધ સ્ત્રોતોમાંથી ઉપલબ્ધ છે.

• Bharat-VISTAAR દ્વારા, ખેડૂતોએ વિવિધ કચેરીઓ, વેબસાઇટ્સ, એપ્સ અથવા વચેટિયાઓ પર નિર્ભર રહેવાની જરૂર રહેશે નહીં. તે તમામ સંબંધિત માહિતીનો એકમાત્ર અને વિશ્વસનીય સ્ત્રોત હશે - તેમની પોતાની ભાષામાં, ટેક્સ્ટ અને વોઈસ-આધારિત સંચાર દ્વારા.

• Bharat-VISTAAR એ કૃષિ ક્ષેત્રમાં AI માટે ડિજિટલ પબ્લિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) છે, જેમ કે પેમેન્ટ માટે UPI છે. તે AI દ્વારા ખેડૂતોને વ્યક્તિગત અને વિશ્વસનીય સલાહ આપવા માટે કેન્દ્ર, રાજ્ય અને સહકારી પ્રણાલીઓને એકીકૃત કરશે.

3. ખેડૂતો તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરી શકે છે

• Bharat-VISTAAR બે માધ્યમો દ્વારા ‘ડિજિટલ એગ્રીકલ્ચર એક્સપર્ટ’ તરીકે કાર્ય કરી 24 કલાક ઉપલબ્ધ રહેશે:

• Bharat-VISTAAR Chatbot – ટેક્સ્ટ-આધારિત વાતચીત.
• Bharat-VISTAAR ની અંદર બોલતો AI આસિસ્ટન્ટ ‘ભારતી’. તે ખેડૂતો સાથે વાતચીત કરી શકે છે, સરળ ભાષામાં પ્રશ્નોના જવાબ આપી શકે છે અને વિવિધ ભાષાઓમાં અવાજ (વોઈસ) દ્વારા કાર્ય કરી શકે છે.

ખેડૂતો ‘ભારતી’ સુધી ત્રણ સરળ રસ્તાઓ દ્વારા પહોંચી શકે છે –

• ગૂગલ પ્લે સ્ટોર પર ઉપલબ્ધ મોબાઇલ એપ દ્વારા
• વેબ ઇન્ટરફેસ લિંક (જે એપની જેમ કામ કરશે), કૃષિ મંત્રાલયની વેબસાઇટ અને PM KISAN અને PMFBY જેવી લોકપ્રિય મોબાઇલ એપ્સ પર ઉપલબ્ધ છે
• 155261 પર કોલ કરીને (સાદા ફોન પરથી પણ)

4. લોન્ચ (ફેઝ-1) વખતે ઉપલબ્ધ સેવાઓ અને ભાષા ક્ષમતાઓ (a) લોન્ચ વખતે ઉપલબ્ધ સેવાઓ

• 10 મુખ્ય કેન્દ્રીય યોજનાઓની માહિતી, જેમાં સામેલ છે: PM-KISAN, PM પાક વીમા યોજના (PMFBY), સોઈલ હેલ્થ કાર્ડ (SHC), મોડિફાઈડ ઇન્ટરેસ્ટ સબવેન્શન સ્કીમ, સબ-મિશન ઓન એગ્રીકલ્ચરલ મેકેનાઇઝેશન, પર ડ્રોપ મોર ક્રોપ, PM કૃષિ સિંચાઈ યોજના, PM અન્નદાતા આય સંરક્ષણ અભિયાન, એગ્રીકલ્ચર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફંડ અને કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ.

• લાભની સ્થિતિ તપાસવી (PM-KISAN, PMFBY અને સોઈલ હેલ્થ કાર્ડ).

• PM-KISAN ફરિયાદ નોંધણી અને ટ્રેકિંગ.

• પાક અને પશુધન સંબંધિત સલાહ.

• ICAR ના વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન પર આધારિત સલાહ.

• જંતુ અને રોગના એલર્ટ્સ.

• રીઅલ-ટાઇમ માહિતી – હવામાનની આગાહી (IMDમાંથી) અને બજારના ભાવ (Agmarknet માંથી).

• હવામાન આધારિત કૃષિ સલાહ.

• રાજ્ય અને સહકારી AI સિસ્ટમ્સ – મહારાષ્ટ્રની મહાવિસ્તાર (MahaVistaar), બિહારની બિહારકૃષિ (BiharKrishi) અને અમૂલ-એઆઈ (AmulAI).

(b) લોન્ચ વખતે ભાષા ક્ષમતા

• ચેટબોટ (ટેક્સ્ટ-આધારિત વાતચીત): અંગ્રેજી અને હિન્દી.

• ટેલિફોન કોલ: ‘ભારતી’ શરૂઆતમાં હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં ઉપલબ્ધ થશે.

• મહારાષ્ટ્રના ખેડૂતો વસુધા (મરાઠી) દ્વારા Bharat-VISTAAR નો ઉપયોગ કરી શકે છે.

• ગુજરાતના ખેડૂતો AmulAI ની સરલાબેન (ગુજરાતી) દ્વારા.

• બિહારના ખેડૂતો બિહાર કૃષિ એપ (હિન્દી) દ્વારા.

5. તબક્કાવાર ઉમેરવામાં આવનારી સેવાઓ અને ભાષાઓ

• મે 2026 સુધીમાં, પાત્રતા, અરજી, લાભની સ્થિતિ અને ફરિયાદ નિવારણ માટે તમામ કેન્દ્રીય યોજનાઓને એકીકૃત કરવામાં આવશે.

• હવામાન, જંતુઓ, પાકની યોગ્યતા, બજારના ભાવ, ખાતરની જરૂરિયાતો વગેરેને લગતી વધુ વ્યક્તિગત સલાહ ઉમેરવામાં આવશે.

• આગામી 3 મહિનાની અંદર, તે તમિલ, બંગાળી, આસામી અને કન્નડ ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ થશે, તેની સાથે સંબંધિત રાજ્ય સરકારની યોજનાઓ પણ હશે. બાકીના રાજ્યોની યોજનાઓ અને સેવાઓ તબક્કાવાર ઉમેરવામાં આવશે.

• આગામી 6 મહિનાની અંદર, તે કુલ 11 ભાષાઓમાં (અંગ્રેજી, હિન્દી અને 9 પ્રાદેશિક ભાષાઓ) ઉપલબ્ધ થશે.

તબક્કાવાર ઉમેરવામાં આવનારી સેવાઓ અને ભાષા ક્ષમતાઓ:

• મે 2026 સુધીમાં, પાત્રતા, અરજી, લાભની સ્થિતિ અને ફરિયાદ નિવારણ માટે તમામ કેન્દ્રીય યોજનાઓને એકીકૃત કરવામાં આવશે.

• હવામાન, પેસ્ટ મેનેજમેન્ટ, પાકની યોગ્યતા, બજારના ભાવ, ખાતરની જરૂરિયાતો વગેરે સંબંધિત વધુ વ્યક્તિગત સલાહ ઉમેરવામાં આવશે.

• આગામી 3 મહિનામાં, તે તમિલ, બંગાળી, આસામી અને કન્નડ ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ થશે અને સંબંધિત રાજ્ય સરકારની યોજનાઓ પણ ઉમેરવામાં આવશે. બાકીના રાજ્યોની યોજનાઓ અને સેવાઓ તબક્કાવાર સામેલ કરવામાં આવશે.

• આગામી 6 મહિનામાં, તે કુલ 11 ભાષાઓમાં (અંગ્રેજી, હિન્દી અને 9 પ્રાદેશિક ભાષાઓ) ઉપલબ્ધ થશે.

SM/NP/GP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2228865) મુલાકાતી સંખ્યા : 14