રક્ષા મંત્રી શ્રી રાજનાથ સિંહે, 16 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ, બેંગલુરુમાં DRDO ના ગેસ ટર્બાઇન રિસર્ચ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ (GTRE) ની મુલાકાત લીધી હતી અને સ્વદેશી સૈન્ય ગેસ ટર્બાઇન એન્જિન વિકાસ સાથે સંબંધિત ચાલુ પ્રોજેક્ટ્સની સ્થિતિની સમીક્ષા કરી હતી. તેમને સંસ્થાના આગામી પ્રોજેક્ટ્સ, ભારતીય ઉદ્યોગ, શિક્ષણ જગત અને R&D સંસ્થાઓ સાથેના સંપર્કો અને સંરક્ષણ દળોને પૂરી પાડવામાં આવતી સહાય વિશે માહિતગાર કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે વિવિધ સ્વદેશી એન્જિનો અને તેમના ભાગોનું પ્રદર્શન કરતા પ્રદર્શનની પણ મુલાકાત લીધી હતી અને કાવેરી એન્જિનના સંપૂર્ણ આફ્ટરબર્નર એન્જિન પરીક્ષણના સાક્ષી બન્યા હતા.

વૈજ્ઞાનિકો અને અધિકારીઓ સાથે વાતચીત કરતા, રક્ષા મંત્રીએ આત્મનિર્ભરતા દ્વારા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને મજબૂત કરવાના પ્રયાસો બદલ GTRE ના વખાણ કર્યા હતા અને DRDO ને ભારતની વ્યૂહાત્મક ક્ષમતાના પાયા તરીકે વર્ણવ્યું હતું. તેમણે વર્તમાન ઝડપથી વિકસતા ભૌગોલિક રાજકીય લેન્ડસ્કેપમાં એરો એન્જિન ટેકનોલોજીમાં આત્મનિર્ભરતા પ્રાપ્ત કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે ભારતમાં એરો એન્જિનના વિકાસને પ્રાથમિકતા આપવા માટે તમામ પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. તેમણે દરેક ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા હાંસલ કરવા માટે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વવાળી સરકારની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરતા જણાવ્યું હતું કે, “સપ્લાય ચેઈન તૂટી રહી છે અને નવી ઇકોસિસ્ટમ વિકસી રહી છે. સ્વદેશી નિર્ણાયક ટેકનોલોજી ધરાવતા રાષ્ટ્રો સુરક્ષિત રહેશે અને પોતાને ટકાવી રાખશે.”

આ નિર્ણાયક ટેકનોલોજી ક્ષેત્રમાં GTRE ના પ્રયાસોને સ્વીકારતા, શ્રી રાજનાથ સિંહે એરો એન્જિનોમાં આત્મનિર્ભરતા પ્રાપ્ત કરવાની સાથે દેશભરમાં મજબૂત ઇકોસિસ્ટમ બનાવીને આગામી પેઢીના એન્જિનો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા અને પ્રયત્ન કરવા લેબને અનુરોધ કર્યો હતો. તેમણે ઉમેર્યું કે “અમે એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) ની ડિઝાઇન અને વિકાસ તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા છીએ. અમે ભૂતકાળમાં એરો એન્જિનના ક્ષેત્રમાં નિપુણતા મેળવવા માટે અનેક પ્રયાસો કર્યા છે. હવે તે પ્રયાસોને પૂર્ણ કરવાનો સમય આવી ગયો છે. આપણે આપણી જાતને માત્ર 5મી પેઢીના એન્જિન સુધી મર્યાદિત રાખી શકતા નથી. આપણે શક્ય તેટલી વહેલી તકે છઠ્ઠી પેઢીની અદ્યતન ટેકનોલોજીનો વિકાસ શરૂ કરવો જોઈએ. તેમના પર સંશોધન એ સમયની જરૂરિયાત છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, મશીન લર્નિંગ અને નવી સામગ્રીનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે. આપણે આગળ રહેવું જ જોઈએ.”

રક્ષા મંત્રીએ એરો એન્જિન વિકાસને અત્યંત જટિલ પ્રયાસ ગણાવ્યો હતો, જે થર્મોડાયનેમિક્સ, મટિરિયલ સાયન્સ, ફ્લુઇડ મિકેનિક્સ અને એડવાન્સ્ડ મિકેનિકલ એન્જિનિયરિંગને એકીકૃત કરે છે. વિકસિત રાષ્ટ્રો પણ ઘણીવાર નેક્સ્ટ જનરેશન એન્જિન વિકસાવવા માટે 25-30 વર્ષ લે છે તે નોંધતા, તેમણે ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોને રાષ્ટ્રની વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને સમયમર્યાદા ઘટાડવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે તેને રાષ્ટ્રીય આકાંક્ષાઓ સાથે જોડાયેલ આહવાન ગણાવતા કહ્યું કે, “આપણે એમ માની લેવું જોઈએ કે 20 વર્ષ વીતી ગયા છે અને આપણી પાસે હવે માત્ર 5-7 વર્ષ બાકી છે.”

ઓપરેશન સિંદૂરનો ઉલ્લેખ કરતા, શ્રી રાજનાથ સિંહે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ઓપરેશન દરમિયાન સંરક્ષણ દળોએ સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ભારતની વધતી આત્મનિર્ભરતા દર્શાવી હતી. “ભલે તે સંચાર પ્રણાલી હોય, દેખરેખના સાધનો હોય કે હુમલાના હથિયારો હોય, બધું જ સ્વદેશી હતું. આનાથી આપણા સૈનિકોનું મનોબળ વધ્યું અને નાગરિકોમાં ગૌરવની ભાવના જાગી. વિકસતા પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને, સ્વદેશી પદ્ધતિઓ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું અને આપણા દળોને વિશ્વ-સ્તરીય પ્રણાલીઓ અને સાધનો પૂરા પાડવા અનિવાર્ય છે,” તેમણે કહ્યું.

રક્ષા મંત્રીએ એરો એન્જિન વિકાસ માટે યુકે (UK) સાથેના સંયુક્ત અભ્યાસ માટે GTRE ની પ્રશંસા કરી હતી અને ઉમેર્યું હતું કે નેશનલ એરો એન્જિન મિશન હેઠળ એરો એન્જિન માટે ફ્રાન્સ સાથે પણ પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી છે. તેમણે કહ્યું કે, “ફ્રાન્સ અને યુકે બંને એરો એન્જિન ટેકનોલોજીમાં ખૂબ જ અદ્યતન છે. આ સહયોગથી આપણને માત્ર નવી ટેકનોલોજી શીખવાની તક જ નહીં મળે, પરંતુ છેલ્લા દાયકાઓમાં તેમણે જે પડકારોનો સામનો કર્યો છે તેને સમજવામાં પણ મદદ મળશે.”

શ્રી રાજનાથ સિંહે આવી જટિલ ટેકનોલોજીની દ્વિ-ઉપયોગ ક્ષમતા (dual-use potential) પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે GTRE હાઇ-ટેમ્પરેચર કમ્પોઝિટ બનાવી રહ્યું છે, જે ભવિષ્યમાં સિવિલ એવિએશન, પાવર જનરેશન અને સ્પેસ સેક્ટર્સને નોંધપાત્ર રીતે લાભ આપી શકે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારત વિશ્વમાં સૌથી ઝડપથી વિકસતા સિવિલ એવિએશન માર્કેટ્સમાંનું એક છે અને આજે સંરક્ષણ એરો એન્જિનમાં પ્રાપ્ત થયેલી તકનીકી પ્રગતિ આવતીકાલે સિવિલ એવિએશન અને આર્થિક વૃદ્ધિમાં પરિવર્તનકારી ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

રક્ષા મંત્રીએ ભારત દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી અસંખ્ય તકોનો લાભ લેવા હાકલ કરી હતી, જેમાં ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન વચ્ચેના મુક્ત વ્યાપાર કરારનો ખાસ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જે 18 વર્ષથી પેન્ડિંગ હતો, તે હવે પૂર્ણ થઈ ગયો છે. તેમણે કહ્યું કે આ વેપાર કરાર ભારતની વધતી આર્થિક અને રાજકીય શક્તિની સ્વીકૃતિ છે. તેમણે ગ્રીસના સંરક્ષણ પ્રધાન સાથેની તેમની તાજેતરની મુલાકાતનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમણે કહ્યું હતું કે, તેઓ ભારતને ઉભરતી શક્તિ તરીકે નહીં, પરંતુ મહાસત્તા (superpower) તરીકે જુએ છે.

આ પ્રસંગે સંરક્ષણ વિભાગના સચિવ (R&D) અને DRDO ના અધ્યક્ષ ડૉ. સમીર વી. કામત અને GTRE ના વરિષ્ઠ વૈજ્ઞાનિકો અને અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

SM/DK/GP/JD