ಕಳೆದ 11 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (2014-2025), ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿ/ವರ್ಧನೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಪ್ರಗತಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

ಆದ್ದರಿಂದ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಾದರಿ ವಿತರಣೆಯೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ಕೋಚ್‌ಗಳು (ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಲೀಪರ್ ಕೋಚ್‌ಗಳು)

ಕಾಯ್ದಿರಿಸದ ಕೋಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ರೈಲ್ವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ದರ್ಜೆಯ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಬಯಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ವಿವಿಧ ದೂರದ ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ 1250 ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೋಚ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ (ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರವರೆಗೆ), 767 ಕೋಚ್‌ಗಳನ್ನು ಕಾಯಂ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪ್ರಯಾಣದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಮುಂದಿನ 5 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 17,000 ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತವಲ್ಲದ ಕೋಚ್‌ಗಳ (ಜನರಲ್/ಸ್ಲೀಪರ್) ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ, ಕೆಳಗೆ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತವಲ್ಲದ ಕೋಚ್‌ಗಳ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು ಶೇ.70ರಷ್ಟಾಗಿದೆ:

ಕೋಷ್ಟಕ 1: ಕೋಚ್‌ಗಳ ವಿತರಣೆ

ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆಸನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಯೋಜನೆ ಹೀಗಿದೆ:

ಆಸನಗಳ ವಿತರಣೆ:

ಅಲ್ಲದೆ, ಕಾಯ್ದಿರಿಸದ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ (ಐಆರ್) ಮೇಲ್/ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಾಯ್ದಿರಿಸದ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳ (ಕೋಚ್‌ಗಳು) ಜೊತೆಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸದ ಎಸಿ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ರೈಲುಗಳು/ MEMU/ EMU ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆ, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವು ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ, ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ:

ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೋಗಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ/ ಕಾಯ್ದಿರಿಸದ ಬೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕೆಳಗೆ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ:

ಸಾಮಾನ್ಯ/ ಕಾಯ್ದಿರಿಸದ ಬೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು:

ಅಲ್ಲದೆ, ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ನಾನ್-ಎಸಿ ಸ್ಲೀಪರ್ ಕೋಚ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು, ಮೇಲ್/ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ರೈಲುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ನೀತಿಯು 22 ಬೋಗಿಗಳ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ 12 (ಹನ್ನೆರಡು) ಜನರಲ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಲೀಪರ್ ಕ್ಲಾಸ್ ನಾನ್-ಎಸಿ ಕೋಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 08 (ಎಂಟು) ಎಸಿ-ಕೋಚ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ನಾನ್-ಎಸಿ ಸ್ಲೀಪರ್ ಕೋಚ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

2025-26 (ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರವರೆಗೆ) ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಐಆರ್ 245 ರೈಲು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ, 101 ರೈಲು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು 8 ಸೇವೆಗಳ ಆವರ್ತನವನ್ನು ಸಹ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸ ರೈಲುಗಳು:

ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ, ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ. ಐಆರ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ:

1. ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸೇವೆಗಳು (ಚೇರ್ ಕಾರ್):

ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಪ್ರಯಾಣದ ಅನುಭವವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ, ಆಧುನಿಕ ಕೋಚ್‌ಗಳು, ಸುಧಾರಿತ ಸುರಕ್ಷತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಸಿದ ವಂದೇ ಭಾರತ್ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ಸದ್ಯ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲದಲ್ಲಿ 164 ವಂದೇ ಭಾರತ್ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳು (ಚೇರ್ ಕಾರ್) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

2. ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸ್ಲೀಪರ್ ಸೇವೆ:

ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಪ್ರಯಾಣದ ಅನುಭವವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಆರಾಮದಾಯಕ ಪ್ರಯಾಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು, ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸ್ಲೀಪರ್ ರೈಲುಗಳಿಗೆ ಸುಧಾರಿತ ಸುರಕ್ಷತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಧುನಿಕ ಕೋಚ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸದ್ಯ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲದಲ್ಲಿ 02 ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸ್ಲೀಪರ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

3. ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್ ಸೇವೆ:

ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಸಾರಿಗೆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ, ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಸಿ ಅಲ್ಲದ ಆಧುನಿಕ ರೈಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಯೋಜನೆಯು 11 ಜನರಲ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಕೋಚ್‌ಗಳು, 8 ಸ್ಲೀಪರ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಕೋಚ್‌ಗಳು, 01 ಪ್ಯಾಂಟ್ರಿ ಕಾರ್ ಮತ್ತು 02 ಸರಕು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಾಂಗರ ಕೋಚ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿದ ವೇಗ ಮತ್ತು ವರ್ಧಿತ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು ಈ ರೈಲುಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲದಲ್ಲಿ 54 ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

4. ನಮೋ ಭಾರತ್ ರ‍್ಯಾಪಿಡ್ ರೈಲು ಸೇವೆ

ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ನಮೋ ಭಾರತ್ ರ‍್ಯಾಪಿಡ್ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ಈ ಸೇವೆಗಳು ಉಪನಗರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣದ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸದ್ಯ 4 ನಮೋ ಭಾರತ್ ರ‍್ಯಾಪಿಡ್ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

ವಿಶೇಷ ರೈಲುಗಳು

ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಹಬ್ಬಗಳು, ರಜಾದಿನಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಅದರಂತೆ ಬೇಸಿಗೆ/ಚಳಿಗಾಲದ ರಜಾದಿನಗಳು, ಹೋಳಿ, ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆ, ದೀಪಾವಳಿ, ಛಠ್, ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್, ಶಬರಿಮಲೆ, ಈದ್-ಉಲ್-ಫಿತರ್ ಮುಂತಾದ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲದಾದ್ಯಂತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಶೇಷ ರೈಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

ಹಬ್ಬಗಳು, ರಜಾದಿನಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಐಆರ್ ವಿಶೇಷ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿನವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಶಾಶ್ವತ ಮತ್ತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೈಲುಗಳ ಹೊರೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ 2025-26 ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ (ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರವರೆಗೆ), ಸುಮಾರು 65,000 ವಿಶೇಷ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 767 ಬೋಗಿಗಳನ್ನು ಕಾಯಂ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಏಕರೂಪಗೊಳಿಸಿದ ದರ ರಚನೆಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಈ ಸೇವೆಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಈ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸೇವೆಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟಣೆ (ಆಕ್ಯುಪೆನ್ಸೀ) ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಆಕ್ಯುಪೆನ್ಸೀ ಸುಮಾರು ಶೇ.100ರಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಆದ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 720 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ದರ ರಚನೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಬಂಧಿತ ಉತ್ತಮ ಅಭ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ವಂದೇ ಭಾರತ್ ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ದರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಿಯಾಯಿತಿ ಇಲ್ಲ, ಆದರೂ ಪ್ರತಿ ರೈಲು ಸೇವೆಯ ಚೇರ್ ಕಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ (ದಿವ್ಯಾಂಗರು) ನಾಲ್ಕು ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಶ್ವದ ಇತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಪ್ರಯಾಣ ದರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ.

ನೆರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸೇವೆಗಳ ವಿಭಾಗದ ದರಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ದರಗಳ (ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗ) ಹೋಲಿಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

ಸುಮಾರು 300-400 ಕಿ.ಮೀ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಚೇರ್ ಕಾರ್ (ಎಸಿ) ಸೇವೆಗಳ ಬಹುತೇಕ ಇದೇ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ವಂದೇ ಭಾರತ್ (ಸೆಮಿ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು) ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದರವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕಾದ್ದು: ಮೇಲಿನ ಕೋಷ್ಟಕಗಳಲ್ಲಿನ ದರಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.

ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಚೇರ್ ಕಾರ್ ಅಥವಾ ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸ್ಲೀಪರ್ ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಡೈನಾಮಿಕ್ ದರಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಯಾವುದೇ ಯೋಜನೆ ಇಲ್ಲ.

ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ 2023-24ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ 60,466 ಕೋಟಿ ರೂ. ಸಬ್ಸಿಡಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಇದು ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ಶೇ.45ರಷ್ಟು ರಿಯಾಯಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ವೆಚ್ಚ 100  ರೂ. ಆಗಿದ್ದರೆ ಟಿಕೆಟ್‌ನ ಬೆಲೆ  55 ರೂ. ಮಾತ್ರ. ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಈ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ 4 ವರ್ಗದ ಅಂಗವಿಕಲರು (ದಿವ್ಯಾಂಗರು), 11 ವರ್ಗದ ರೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು 8 ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಈ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮೀರಿದ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿವೆ.

ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಸೇವೆಯ ವೆಚ್ಚ, ಸೇವೆಯ ಮೌಲ್ಯ, ಕೈಗೆಟುಕುವಿಕೆ, ಇತರ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಗಣನೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ದರಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳ ದರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವ ಸೇವೆಗಳು/ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಯಾಣ ದರವನ್ನು ತರ್ಕಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ವಿವಿಧ ಪರ್ಯಾಯಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ನಿರಂತರ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಯಾಣ ದರ ಸೇರಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸಂಬಂಧಿತ ನೀತಿಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಘಗಳು, ನಿಲ್ದಾಣ, ವಿಭಾಗ, ವಲಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಮಾಲೋಚನಾ ಸಮಿತಿಗಳು ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ 5 ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರದ ನಂತರ 2025–26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದರಗಳ ಎರಡು ಬಾರಿ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯವಾಗುವ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಾಪನಾಂಕ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ತರ್ಕಬದ್ಧೀಕರಣವನ್ನು 01.07.2025 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ 500 ಕಿ.ಮೀ.ವರೆಗಿನ ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ದರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚಳವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಂತರ ಪ್ರತಿ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗೆ (ಪಿಕೆಎಂ) ಪ್ರತಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಅರ್ಧ ಪೈಸೆ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ (ಸ್ಲೀಪರ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ) ದರಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಕೆಎಂ ಗೆ ಅರ್ಧ ಪೈಸೆ, ಮೇಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ನಾನ್-ಎಸಿ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಕೆಎಂ ಗೆ ಒಂದು ಪೈಸೆ ಮತ್ತು AC ಕ್ಲಾಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಕೆಎಂ ಗೆ 02 ಪೈಸೆ ಅಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.

ಎರಡನೇ ತರ್ಕಬದ್ಧೀಕರಣವನ್ನು 26.12.2025 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ದರದಲ್ಲಿ 215 ಕಿ.ಮೀ.ವರೆಗಿನ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚಳವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಂತರ ಪ್ರತಿ ಪ್ರತಿ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (ಪಿಕೆಎಂ) ಗೆ ಒಂದು ಪೈಸೆ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ (ಸ್ಲೀಪರ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ) ರೈಲುಗಳ ದರದಲ್ಲಿ ಪಿಕೆಎಂಗೆ ಒಂದು ಪೈಸೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಎಸಿ ಅಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಎಸಿ ಕ್ಲಾಸ್ ದರದಲ್ಲಿ ಪಿಕೆಎಂಗೆ ಎರಡು ಪೈಸೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಯಾಣ ದರದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ ಅರ್ಧ ಪೈಸೆಯಿಂದ ಎರಡು ಪೈಸೆಯವರೆಗೆ ಇದೆ. ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಕೈಗೆಟುಕುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಕಳೆದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನಗರ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸೀಸನ್ ಟಿಕೆಟ್ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ದರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚಳ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಯಾಣಗಳು ದರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ರೈಲ್ವೆ, ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವರಾದ ಶ್ರೀ ಅಶ್ವಿನಿ ವೈಷ್ಣವ್ ಅವರು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವಾಗ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

 

*****

 

(ಪ್ರಕಟಣೆ ಐ.ಡಿ.: 2226865) ವಿಸಿಟರ್ ಕೌಂಟರ್ : 7