परिचय

भारत-अमेरिकी द्विपक्षीय व्यापार सम्झौता भारतको वैश्विक व्यापार संलग्नतामा एक प्रमुख कोसेढुङ्गा हो, जसले 30 ट्रिलियनभन्दा अधिक मूल्यको अमेरिकी बजारमा भारतीय निर्यातको लागि लगातार विशेष पहुँच पक्का गर्दछ। यो सम्झौताले ठूलो मात्रामा टेरिफलाई तर्कसङ्गतीकरण गर्दछ, ठूला उत्पादन वर्गहरूमा शून्य-ड्युटी पहुँच, राम्रो डिजिटल र प्रविधि सहकार्य, अनि भारतका किसानहरू, एमएसएमईहरू र घरेलु उद्योगहरूलाई सुरक्षा राख्नका लागि एक सावधानीपूर्वक तयार गरिएको रूपरेखा प्रदान गर्दछ।

2024 मा अमेरिकालाई भारतको कुल निर्यात 86.35 बिलियन अमेरिकी डलर रहनुका साथै यो सम्झौताले टेक्सटाइल, छाला, रत्न तथा आभूषण, कृषि, मेसिनरी, घर सजावट, औषधि र प्रविधिद्वारा चल्ने उद्योगहरू जस्ता विशेष क्षेत्रहरूमा प्रतिस्पर्धी पहुँचलाई उल्लेखनीय रूपमा बढ़ाउँछ।

टेरिफमा परिवर्तनले भारतीय निर्यातलाई कसरी फाइदा पुग्छ

2024 मा संयुक्त राज्य अमेरिकाले भारतको 86.35 बिलियन अमेरिकी डलरको निर्यात आधारले अब प्रमुख टेरिफ पुनर्संरचनाबाट लाभ उठाइरहेको छ।

पहिला धेरै भारतीय उत्पादहरूमा पारस्परिक टेरिफ (आरटी) 50% सम्म थियो। अहिले यी सबैलाई धेरै कम गरिएको छ। कुल निर्यातमध्ये, 40.96 बिलियन अमेरिकी डलर पारस्परिक टेरिफको अधीनमा थिए।

सम्झौता अन्तर्गत, यी निर्यातहरूमध्ये 30.94 बिलियन अमेरिकी डलरमा टेरिफ 50% बाट घटाएर 18% गरिएको छ, जबकि दोस्रो 10.03 बिलियन अमेरिकी डलरमा टेरिफ 50% बाट घटाएर शून्य गरिएको छ। यसको अर्थ के हो भने अमेरिकी बजारमा प्रवेश गर्ने भारतीय सामानहरूको ठूलो हिस्साले अब या त तीव्र रूपमा कम टेरिफ लाग्नेछ वा पूर्ण रूपमा भन्सार-मुक्त पहुँचको सामना गर्नेछ, जसले मूल्य प्रतिस्पर्धात्मकतामा धेरै सुधार गर्नेछ।

अतिरिक्त संरचनात्मक शुल्क राहतले छुट श्रेणी अन्तर्गत 1.04 बिलियन अमेरिकी डलरको लागि शून्य पारस्परिक शुल्क पहुँच सुनिश्चित गर्दछ। यसभित्र, 1.035 बिलियन अमेरिकी डलर मूल्यका कृषि उत्पादहरूलाई संयुक्त राज्य अमेरिकाले शून्य पारस्परिक शुल्क सुनिश्चित गरेको छ। यसले भारतीय कृषि निर्यातकर्ताहरूको लागि स्थिरता र भविष्यवाणी प्रदान गर्दछ र प्रमुख कृषि उत्पादहरूले निर्बाध बजार पहुँचको आनन्द लिन जारी राख्ने कुरा सुनिश्चित गर्दछ।

अतिरिक्त संरचनात्मक शुल्क राहतले धारा 232 (अन्त-प्रयोग आधार) अन्तर्गत 28.30 बिलियन अमेरिकी डलरको लागि शून्य पारस्परिक शुल्क सुनिश्चित गर्दछ। यी उत्पादहरूको लागि, पहिले 50% सम्म जान सक्ने अतिरिक्त शुल्कहरूलाई शून्यमा घटाइएको छ।

आवश्यक क्षेत्रहरूमा संरचनात्मक प्रतिस्पर्धात्मक लाभ

यो सम्झौताले भारतको पक्षमा स्पष्ट टेरिफ भिन्नता सिर्जना गर्दछ। यद्यपि भारतीय उत्पादहरूमा कर कम गरिएको छ, तर धेरै प्रतिस्पर्धी आपूर्तिकर्ताहरूले अमेरिकी बजारमा बढ़ेको टेरिफको सामना गर्न परिरहेको छ, जसमा चीन (35%), भियतनाम (20%), बाङ्ग्लादेश (20%), मलेसिया (19%), इण्डोनेसिया (19%), फिलिपिन्स (19%), कम्बोडिया (19%) र थाइल्याण्ड (19%) सामेल छन्।

यो शुल्क भिन्नताले भारतको मूल्य प्रतिस्पर्धात्मकतालाई धेरै बढाउँछ, अमेरिकी बजारमा यसको सापेक्षिक स्थितिलाई बलियो बनाउँछ र श्रम-गहन उद्योग, विनिर्माण क्षेत्र र उच्च-मूल्य उत्पादन वर्गहरूमा निर्यात अवसरहरू विस्तार गर्दछ।

क्षेत्रगत लाभ:

टेक्सटाइल निर्यातमा टेरिफ 50% बाट घटाएर 18% बनाइएको छ, जबकि रेशमलाई 0% कर पहुँच प्राप्त गर्दछ, जसले गर्दा अमेरिकी बजारमा 113 बिलियन अमेरिकी डलर मूल्यको अवसर बढेको छ।

कम गरिएको टेरिफ संरचनाबाट लाभान्वित हुने प्रमुख निर्यात वर्गहरूमा तयारी पोशाक, कार्पेट, मानव निर्मित कपडा, सुती कपडा, कृत्रिम स्टेपल फाइबर, बेडस्प्रेड, ब्लीच गरिएको कपडा, पर्दा, धागो, बच्चाको लुगा, ओछ्यान लिनेन, कम्बल, पन्जा र सम्बन्धित उत्पादहरू सामेल छन्।

यो सम्झौताले टेक्सटाइल क्षेत्रलाई उल्लेखनीय प्रोत्साहन प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ, जसले गर्दा ठूलो मात्रामाअर्थतन्त्रको लाभ हुनेछ अनि साना व्यवसाय र उत्पादन समूहहरूलाई बलियो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। राम्रो बजार पहुँचले रोजगारी सिर्जनालाई समर्थन गर्ने र वैश्विक कपडा मूल्य शृङ्खलामा प्रतिस्पर्धी तथा भरपर्दो आपूर्तिकर्ताको रूपमा भारतको स्थितिलाई मजबुत पार्ने सम्भावना छ।

यो सम्झौताले भारतको छाला र जुत्ता क्षेत्रको लागि महत्त्वपूर्ण लाभ प्रदान गर्दछ, जसले देशलाई अमेरिकी बजारमा सबैभन्दा मनपर्ने आपूर्तिकर्ताको रूपमा स्थान दिन्छ। भारतबाट निर्यातमा लाग्ने भन्सार शुल्क 50% बाट घटाएर 18% गरिएको छ, जसले 42 बिलियन अमेरिकी डलर मूल्यको अमेरिकी बजारमा उचित पहुँच प्रदान गर्दछ।

जुन प्रमुख निर्यात वर्गहरू लाभान्वित हुने अपेक्षा गरिएको छ जसमा तयार छाला, छालाको जुत्ता र जुत्ताका कम्पोनेन्टहरू सामेल छन्। कम गरिएको टेरिफ संरचनाले छाला उद्योगका मूल्य अभिवृद्धि क्षेत्रहरूमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्ने भारतको क्षमतालाई बढाउँछ।

छाला र जुत्ता उद्योगमा मेहनत लाग्दछ, यसैले बजार पहुँच बढ्दा विनिर्माण वृद्धि र रोजगारी पैदा गर्नमा मद्दत मिल्ने अपेक्षा गरिएको छ, विशेष गरी एमएसएमई र उत्पादन समूहहरूमा ।

रत्न र आभूषण निर्यातमा टेरिफ 50% बाट घटाएर 18% बनाइएको छ, जसले 61 बिलियन अमेरिकी डलर मूल्यको अमेरिकी बजारमा प्राथमिकता पहुँच प्रदान गर्दछ।

यस अतिरिक्त, हीरा, प्लेटिनम र सिक्का जस्ता ठूला उत्पाद वर्गहरूको लागि 0% शुल्क बजार पहुँच सुरक्षित गरिएको छ, जसले 29 बिलियन अमेरिकी डलरको अमेरिकी बजारलाई समावेश गर्दछ। जुन विशेष निर्यात वर्गलाई फाइदा हुने अपेक्षा गरिएको छ, तिनमा काटिएका र पालिस गरिएका हीरा, प्रयोगशालामा बनाइएको सिन्थेटिक हीरा, रङ्गीन जेमस्टोन, सिन्थेटिक पत्थर र सुन, चाँदी, प्लेटिनम र अन्य बहुमूल्य धातुका सामानहरू सामेल छन्।

गृह सजावट निर्यातमा टेरिफ 50% बाट घटाएर 18% मा पुर्याइएको छ, जसले 52 बिलियन अमेरिकी डलर मूल्यको अमेरिकी बजारमा अवसरहरू खोलेको छ। कम गरिएको टेरिफ संरचनाबाट दुन उत्पादनहरूलाई फाइदा पुग्दछ, तिनमा काठ र फर्निचरका सामान, तकिया, कुसन, सिरक, कम्फर्टर, गैर-विद्युतीय बत्ती र सम्बन्धित फर्निचर उत्पादहरू सामेल छन्।

यस अतिरिक्त, 13 बिलियन अमेरिकी डलर बराबरको अमेरिकी बजार कवर गर्ने उत्पादहरूको लागि 0% शुल्क पहुँच सुरक्षित गरिएको छ, जसमा सीट, झुमर, रोशनी भएको साइन र ल्याम्पका पार्ट्सहरू सामेल छन्।

भारतबाट खेलौना निर्यातमा लाग्ने टेरिफ 50% बाट घटाएर 18% गरिएको छ, जसले 18 बिलियन अमेरिकी डलर बराबरको अमेरिकी बजारमा उचित पहुँच प्रदान गरेको छ। उचित बजार पहुँच र अझ अनुकूल कर व्यवस्थाको साथ भारत अमेरिकी खेलौना बजारमा एक भरपर्दो र विश्वसनीय आपूर्तिकर्ताको रूपमा देखा पर्न राम्रो स्थानमा छ। यो सम्झौताले घरेलु उत्पादकहरू, विशेष गरी एमएसएमईहरूका लागि उत्पादन बढ़ाउने, वैश्विक आपूर्ति शृङ्खलामा एकीकृत हुन र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्न नयाँ अवसरहरू खोल्छ।

यो सम्झौताले विश्वका सबैभन्दा ठूला औद्योगिक बजारहरू मध्ये एकमा पहुँच सुधार गरेर भारतको मेसिनरी र पार्टपुर्जा क्षेत्रलाई उल्लेखनीय वृद्धि प्रदान गर्दछ। मेसिनरी निर्यातमा लाग्ने शुल्क 50% बाट घटाएर 18% गरिएको छ, जसले 477 बिलियन अमेरिकी डलर बराबरको अमेरिकी मेसिनरी बजारमा बढेका अवसरहरू खोलेको छ।

यस क्षेत्रमा भारतको हालको निर्यात 2.35 बिलियन अमेरिकी डलर बराबरको छ, र कम गरिएको टेरिफ संरचनाले मेसिनरी र कम्पोनेन्ट वर्गहरूको विस्तृत दायरामा भारतीय निर्माताहरूको प्रतिस्पर्धात्मकतालाई बलियो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। राम्रो पहुँचले भारतको विशाल उत्पादन महत्वाकांक्षालाई समर्थन गर्दछ र मूल्य अभिवृद्धि औद्योगिक निर्यात विस्तार गर्ने प्रयासहरूलाई मजबुत बनाउँछ।

कृषि: किसानहरूलाई सुरक्षित राख्दै निर्यातको अवसर विस्तार गर्नु

भारतले संयुक्त राज्य अमेरिकासँग कृषि व्यापारमा 1.3 बिलियन अमेरिकी डलरको व्यापार अधिशेष कायम राखेको छ, जसमा 2024 मा 3.4 बिलियन अमेरिकी डलरको निर्यात र 2.1 बिलियन अमेरिकी डलरको आयात रहेको छ।

संयुक्त राज्य अमेरिकाले 1.36 बिलियन अमेरिकी डलरको भारतीय निर्यातमा शून्य अतिरिक्त शुल्क लागू गर्नेछ। लाभार्थी उत्पादहरूमा मसला; चिया र कफी र तिनीहरूका अर्क; कोपरा र नरिवलको तेल; तरकारी मोम; सुपारी, ब्राजिल नट, काजू र चेस्टनट जस्ता बदामहरू; एभोकाडो, केरा, अम्बा, आँप, किवी, मेवा, अनानास शिताके र च्याउ जस्ता फल र सब्जीहरू सामेल छन्; जौ र क्यानरी बीउ जस्ता अनाज; बेकरी उत्पाद; कोको र कोकोबाट बनेका चीजहरू; तिल र खसखस; र फलको पल्प, जुस र जाम जस्ता प्रशोधित उत्पादहरू।

यस अन्तर्गत 1.035 बिलियन अमेरिकी डलर मूल्यका कृषि उत्पादहरूलाई अनिश्चितताबाट बच्न र भारतीय किसान र निर्यातकर्ताहरूलाई स्थिरता र पूर्वानुमेयता प्रदान गर्नका लागि शून्य पारस्परिक टेरिफको आश्वासन दिइएको छ।

अघिल्ला व्यापार सम्झौताहरूमा भारतको दृष्टिकोण अनुरूप, कृषि बजार पहुँच उत्पादन संवेदनशीलताको आधारमा संरचित गरिएको छ। प्रस्तावलाई तत्काल शुल्क उन्मूलन, चरणबद्ध उन्मूलन (10 वर्षसम्म), शुल्कमा कटौती, वरीयताको मार्जिन र शुल्क दर कोटा संयन्त्रमा वर्गीकृत गरिएको छ।

अत्यधिक संवेदनशील कृषि क्षेत्रहरू सावधानीपूर्वक तयार पारिएको छुट श्रेणी अन्तर्गत पूर्ण रूपमा सुरक्षित रहन्छन्। यसमा व्यापक रूपमा मासु, कुखुरा र दुग्ध उत्पादहरू; जीएम खाद्य उत्पादहरू; सोयाबीन; मकै; अनाज; जवार, बाजरा, रागी, कोदो र अमरान्थ जस्ता बाजरा; केरा, स्ट्रबेरी, चेरी र सिट्रस फलहरू सहितका फलहरू; हरियो मटर, काबुली चना र मुग जस्ता दालहरू; तेलहन; केही पशु आहार उत्पादहरू; बदाम; मह; माल्ट र यसको अर्क; गैर-मादक पेय पदार्थ; पीठो र खाना; स्टार्च; आवश्यक तेलहरू; इन्धनको लागि इथेनॉल; र सुर्तीजन्य पदार्थ।

चयन गरिएका संवेदनशील कृषि उत्पादहरूका लागि, टेरिफ सुरक्षाको मापन गरिएको स्तर जारी राख्नको लागि कर कटौती वर्ग लागू गरिएको छ। उदाहरणहरूमा पैधाका भागहरू, जैतून, पाइरेथ्रम र तेल केकहरू सामेल छन्। अन्य एफटीएमा भारतको दृष्टिकोणसँग मिल्दोजुल्दो, न्यूनतम आयात मूल्य-आधारित सूत्रहरूसँगै कर कटौती अन्तर्गत मादक पेय पदार्थहरू प्रस्ताव गरिएको छ।

केही अत्यधिक संवेदनशील वस्तुहरूलाई कर दर कोटा (टीआरक्यू) अन्तर्गत उदारीकरण गरिएको छ, जहाँ सीमित मात्रामा कर घटाइएमा अनुमति दिइएको छ। यस श्रेणी अन्तर्गतका उत्पादहरूमा छिल्का भएको बदाम, ओखर, पिस्ता, दाल आदि सामेल छन्।

भारतको खाद्य प्रशोधन उद्योगले प्रयोग गर्ने र धेरै देशहरूबाट प्राप्त गर्ने केही मध्यवर्ती उत्पादहरूका लागि दस वर्षसम्म चरणबद्ध रूपमा टेरिफलाई विस्तारै कम गर्ने फैसला गरिएको छ। यसमा एल्बुमिन; नरिवलको तेल, क्यास्टर तेल र कपासको बीउको तेल जस्ता केही तेलहरू; खुरको दाना; चिल्लो; स्टियरिन; परिमार्जित स्टार्चहरू; पेप्टोनहरू र तिनीहरूका डेरिभेटिभ; र पैधा र बिरुवाका भागहरू आदि सामेल छन्। यो बढ़ाइएको समयरेखाले घरेलु हितधारकहरूको लागि पर्याप्त समायोजन ठाउँ प्रदान गर्दछ।

अन्य एफटीए अन्तर्गत पहिले नै उदारीकरण गरिएका चयन गरिएका गैर-संवेदनशील उत्पादहरूका लागि मात्र तत्काल शुल्क उन्मूलन प्रस्ताव गरिएको छ।

औद्योगिक निर्यातमा 38 बिलियन अमेरिकी डलरको लागि शून्य-शुल्क पहुँच

यो सम्झौताले 38 बिलियन अमेरिकी डलर मूल्यको औद्योगिक निर्यातको लागि शून्य अतिरिक्त शुल्क पहुँच सुरक्षित गर्दछ।

धारा 232 प्रावधानहरू अन्तर्गत, विमानका पार्टपुर्जाहरू, मेसिनरी र मेसिनरी पार्टपुर्जाहरू, जेनेरिक औषधिहरू र औषधि सामग्रीहरू, र प्राथमिक अटो पार्टपुर्जाहरूमा शून्य अतिरिक्त शुल्क लागू हुनेछ।

यसका साथै, शून्य-शुल्क पहुँच रत्न र हीरा, प्लेटिनम र सिक्का, घडी र घडीहरू, आवश्यक तेलहरू, झूमर र प्रबुद्ध चिन्हहरू जस्ता चयन गरिएका घर सजावटका वस्तुहरू, फलाम र आल्मुनियम अक्साइडहरू सहित अजैविक रसायनहरू र बहुमूल्य धातुहरूको अजैविक यौगिकहरू, संयन्त्र र उपकरणहरू, खनिजहरू र प्राकृतिक स्रोतहरू, कागज, प्लास्टिक र काठका वस्तुहरू, र प्राकृतिक रबर सहित प्रमुख औद्योगिक उत्पादन वर्गहरूमा विस्तार हुन्छ।

मजबुत सुरक्षा उपायका साथ गैर-कृषि बजार खोल्नु

यो सम्झौताले बजार पहुँच ढाँचालाई अन्तिम रूप दिनु अघि उत्पाद संवेदनशीलता र क्षेत्र-विशिष्ट आवश्यकताहरूको पहिचान गर्न उद्योग निकाय, क्षेत्रीय सङ्घ र सम्बन्धित मन्त्रालयहरूसँग व्यापक हितधारक परामर्शलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।

औद्योगिक वस्तुहरूको लागि बजार पहुँच उत्पादन संवेदनशीलताको आधारमा कडाइका साथ संरचित गरिएको छ, जसमा तत्काल टेरिफ समाप्त गर्नु, चरणबद्ध कटौती (दस वर्षसम्म) र कोटा-आधारित पहुँचलाई संयोजन गर्नु सामेल छ।

अटोमोबाइल जस्ता संवेदनशील क्षेत्रहरूलाई कोटा र शुल्क कटौती संयन्त्रहरूको संयोजनमार्फत उदारीकरण गरिएको छ। चिकित्सा उपकरणहरूलाई लामो र स्थिर चरणबद्ध तालिकाहरूमार्फत सम्बोधन गरिएको छ। बहुमूल्य धातुहरू र अन्य संवेदनशील औद्योगिक उत्पादहरू कोटा-आधारित टेरिफ घटाउने माध्यमबाट व्यवस्थित गरिएको छ। यी क्यालिब्रेटेड सुरक्षा उपायहरूले उदारीकरणले उत्पादन क्षमता वा रोजगारीमा सम्झौता नगरी प्रतिस्पर्धात्मकतालाई बलियो बनाउँछ भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्दछ।

व्यापार सहजीकरण र गुणस्तरीय पारिस्थितिक प्रणालीलाई मजबुत गर्नु

टेरिफ सुधारहरूभन्दा अतिरिक्त, यो सम्झौताले व्यापार सहजीकरणलाई अगाडि बढाउँछ र गैर-टेरिफ उपायहरूलाई सम्बोधन गर्दछ। यी प्रावधानहरूले व्यापारमा प्राविधिक अवरोधहरूलाई सम्बोधन गर्दै भारतको नियमन गर्ने अधिकारको साथ सन्तुलित र सुधारिएको बजार पहुँच प्रदान गर्दछ।

भारत र संयुक्त राज्य अमेरिकाले उच्च-प्रविधि उत्पाद, चिकित्सा उपकरण र आईसीटी सामान सहित प्राथमिकता क्षेत्रहरूमा गुणस्तर मापदण्ड, मान्यता प्रणाली र अनुपालनको सहजतालाई मजबुत पार्न काम गर्नेछन्।

अनुरूप मूल्याङ्कनको मान्यता प्राप्त हुँदा दोहोरो-परीक्षण आवश्यकताको कम हुन्छ, जसले निर्यातकर्ताहरूको लागि समय र लागत बचत गर्नेछ। अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डहरूसँग अलाइनमेन्ट निर्यात तयारीलाई बढाउँछ र भारतीय निर्माताहरूलाई गुणस्तर स्तरोन्नति गर्न सक्षम बनाउँछ, विशेष गरी उन्नत मेसिनरी, चिकित्सा उपकरण र इलेक्ट्रोनिक्समा। यसले युरोपेली सङ्घ, संयुक्त अधिराज्य र जापान जस्ता उन्नत बजारहरू सहित वैश्विक मूल्य शृङ्खलाहरूमा गहन एकीकरण पनि सुनिश्चित गर्दछ।

आईसीटी, सेमीकन्डक्टर र डिजिटल भारत

यो सम्झौताले भारतीय डेटा केन्द्रहरूको विस्तार र डिजिटल भारत पहलको लागि आवश्यक उन्नत सेमीकन्डक्टर चिप्स, सर्भर कम्पोनेन्ट्स र महत्वपूर्ण प्रविधि इनपुटहरूमा पहुँचलाई सहज बनाएर भारतको डिजिटल मेरुदण्डलाई पनि मजबुत बनाउँछ। उच्च-प्रदर्शन कम्प्युटिङ पूर्वाधारमा भरपर्दो पहुँचले भारतको डिजिटल पारिस्थितिकी प्रणाली वैश्विक माग अनुरूप मापन गर्न जारी राख्ने कुरा सुनिश्चित गर्दछ।

सुव्यवस्थित लाइसेन्सपत्र प्रक्रियाहरूले आयात लाइसेन्सिङ प्रणालीमा पारदर्शिता र भविष्यवाणी क्षमता बढाउँछ, प्रशासनिक समस्यालाई कम गर्छ र आपूर्ति शृङ्खला दक्षतामा सुधार गर्छ। यसले प्रविधि फर्महरूलाई दुबला सूचीहरू कायम राख्न र उत्पाद विकास र तैनाती चक्रलाई गति दिन सक्षम बनाउँछ।

नेक्स्ट-जेनेरेशन टेक्नोलजीहरूमा राम्रो पहुँच, भारतीय डेटा केन्द्रहरू प्रशोधन शक्ति, विलम्बता र सेवा वितरण मापदण्डहरूमा वैश्विक रूपमा प्रतिस्पर्धी रहन सुनिश्चित गर्दछ। यसका साथै, यो रूपरेखाले आवश्यक राष्ट्रिय सुरक्षा सुरक्षाहरूलाई कायम राख्दछ, नवीनता र प्राविधिक प्रगति रणनीतिक हितहरूमा सम्झौता नगरी अगाडि बढ्ने सुनिश्चित गर्दछ।

स्वास्थ्य र चिकित्सा पूर्वाधार

भारत र अमेरिकाले चिकित्सा उपकरण क्षेत्रमा मजबुत पूरकता प्रदर्शन गर्छन्। उच्च-अन्त निदान र शल्यक्रिया उपकरणहरूमा सुधारिएको पहुँचले उन्नत स्वास्थ्य सेवा पूर्वाधारको मापनलाई समर्थन गर्नेछ।

जीवन रक्षक प्रविधिहरूको सुव्यवस्थित प्रवेशले विशेष स्वास्थ्य सेवाहरूको किफायतीता र पहुँच बढाउँछ, जसले बिरामीको नतिजामा सुधार ल्याउन र भारतको चिकित्सा पारिस्थितिक प्रणालीलाई मजबुत बनाउन योगदान पुऱ्याउँछ।

भारत-अमेरिका डिजिटल व्यापार साझेदारी

डिजिटल व्यापार वैश्विक वाणिज्यको सबैभन्दा छिटो बढ्दो घटकहरू मध्ये एकको रूपमा देखा परेको छ। डब्ल्यूटीओको तथ्याङ्क अनुसार, वैश्विक डिजिटल रूपमा डेलिभर गरिएका सेवाहरूको निर्यात 2023 मा यूएसडी 4.35 ट्रिलियनबाट बढेर 2024 मा 4.78 ट्रिलियन अमेरिकी डलर पुगेको छ, जसले वार्षिक रूपमा 9.8 प्रतिशतको वृद्धिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।

भारतले एक अग्रणी डिजिटल निर्यातकर्ताको रूपमा आफ्नो स्थान मजबुत बनाएको छ। 2024 मा, भारतको डिजिटल रूपमा डेलिभर गरिएका सेवाहरूको निर्यात यूएसडी 0.28 ट्रिलियनमा रहेको छ, जुन वर्ष-दर-वर्ष 10.3 प्रतिशतले बढ्दै गएको छ। वैश्विक डिजिटल रूपमा डेलिभर गरिएका सेवाहरूको निर्यातमा भारत पाँचौँ र आयातमा 11 औँ स्थानमा छ। जबकि संयुक्त राज्य अमेरिका निर्यात र आयात दुवैमा पहिलो स्थानमा छ।

एक-अर्काको शक्ति र साझा अवसर:

भारत र संयुक्त राज्य अमेरिकासँग डिजिटल व्यापारमा पूरक शक्तिहरू छन्। संयुक्त राज्य अमेरिका डिजिटल रूपमा प्रदान गरिने सेवाहरूको विश्वको सबैभन्दा ठूलो आयातकर्ता हो, जबकि भारत विश्वका शीर्ष निर्यातकर्ताहरू मध्ये एक हो, जसमा आईटी सेवाहरू, व्यापार प्रक्रिया व्यवस्थापन र डिजिटल समाधानहरूमा गहिरो क्षमताहरू छन्।

दुई देशहरू बीचको एक संरचित डिजिटल व्यापार ढाँचाले नियामक अनिश्चितता कम गर्छ, अनुपालन रोकावटलाई कम गर्छ र सहज सीमापार सेवा वितरणलाई सहज बनाउँछ। यसले डिजिटल रूपमा प्रदान गरिने सेवाहरूमा वृद्धिलाई गति दिन सक्छ र भारतीय फर्महरूको लागि बजार पहुँच विस्तार गर्न सक्छ।

एसएमई, नवाचार र रणनीतिक प्रविधि सहयोगलाई बढ़ावा दिनु:

सामञ्जस्यपूर्ण डिजिटल व्यापार नियमहरूले लेनदेन लागतलाई कम गर्छ र व्यवसाय र उपभोक्ताहरू, विशेष गरी सूक्ष्म र मध्यम उद्यमहरूको लागि डिजिटल सेवाहरूमा पहुँच सुधार गर्नेछ। यसले सीमापार डिजिटल व्यापारमा बढ्दो एसएमई सहभागिताको लागि महत्त्वपूर्ण अवसरहरू खोल्छ।

पारस्परिक रूपमा सहमत डिजिटल व्यापार ढाँचाहरूले भारतको डिजिटल पारिस्थितिकी प्रणालीमा अधिक अमेरिकी निवेशलाई प्रोत्साहित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसले भारतको सेवा निर्यातलाई मजबुत बनाउनेछ र डिजिटल स्टार्टअपहरू, क्लाउड कम्प्युटिङ, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, फिनटेक र स्वास्थ्य-प्रविधि क्षेत्रहरूमा विकासलाई गति दिनेछ।

यो साझेदारीले दुई ठूला डिजिटल अर्थतन्त्रहरू बीच रणनीतिक प्राविधिक सहयोगलाई पनि बढाउँछ, उपयुक्त नियामक र राष्ट्रिय सुरक्षा सुरक्षा कायम राख्दै नवाचारलाई समर्थन गर्दछ।

उपभोक्ता कल्याण: घरेलु आपूर्तिमा बाधा नपुऱ्याई आयात बढ़ाउनु

यसैबीच, यो सम्झौताले घरेलु किसान वा उत्पादकहरूमा दबाउ नदिई मागको कमीलाई पूरा गर्ने चयन गरिएका उपभोक्ता-उन्मुख आयातहरूमा क्यालिब्रेटेड पहुँच सक्षम पारेर उपभोक्ता कल्याणलाई पनि मजबुत बनाउँछ।

सीमित र संरचित पहुँचले के सुनिश्चित गर्दछ भने आयातले घरेलु उत्पादलाई प्रतिस्थापन गर्नुको सट्टा पूरक बनाउँछ, जसले उपभोक्ताहरूको लागि मूल्य स्थिरता र ठूलो उत्पादन विविधतामा योगदान पुर्याउँछ।

मुख्य उपभोक्ता-उन्मुख उत्पादन वर्गहरूमा रूखका नटहरू; जामुन जस्ता ताजा र प्रशोधित फलहरू; आला र उच्च-गुणस्तरको तेल; खमीर, मार्जरीन र एबालोन सहित प्रशोधित खाद्य उत्पादहरू; वाइन र प्रिमियम पेय पदार्थहरू; चयनित पेट खाद्य पदार्थ; र साल्मन, कोड र अलास्का पोलक जस्ता फ्रोजन खाद्य वस्तुहरू सामेल छन्।

भारतीय विनिर्माण र मूल्य शृङ्खलालाई बलियो बनाउने मध्यवर्ती सामानहरू

यो सम्झौताले भारतको निर्यात इञ्जिनलाई शक्ति प्रदान गर्ने महत्वपूर्ण मध्यवर्ती इनपुटहरूमा पहुँचलाई सहज बनाउँछ। कच्चा पदार्थ र विशेष कम्पोनेन्टहरूलाई प्रतिस्पर्धात्मक शर्तहरूमा प्रवेश गर्न सक्षम पारेर यो रूपरेखाले मूल्य अभिवृद्धि विनिर्माणलाई बलियो बनाउँछ र वैश्विक आपूर्ति शृङ्खलाहरूमा भारतको स्थितिलाई मजबुत बनाउँछ।

मुख्य मध्यवर्ती सामानहरूमा सामेल छन् रफ हीरा र बहुमूल्य पत्थर; औषधि र कृषि-प्रशोधनका लागि विशेष रसायनहरू; चयनित सक्रिय औषधि सामग्रीहरू; सेमीकन्डक्टर वेफर्स र फेब्रिकेशन इनपुटहरू; आईसी सब्सट्रेटहरू, सेन्सरहरू र माइक्रोकन्ट्रोलरहरू जस्ता इलेक्ट्रोनिक्स घटकहरू; कार्बन फाइबरहरू र विशेष सामग्रीहरू; औद्योगिक इन्जाइमहरू; औद्योगिक मेसिनरी भागहरू र परिशुद्धता उपकरणहरू; एयरोस्पेस कम्पोनेन्टहरू; लिथियम यौगिकहरू र क्याथोड सामग्रीहरू सहित ब्याट्री सामग्रीहरू; र फस्फेट रक र पोटास जस्ता मल इनपुटहरू जहाँ लागत-प्रभावी हुन्छन्।

उच्च प्रविधि र उन्नत प्रविधि आयात

यो सम्झौताले घरेलु क्षमता निर्माणलाई उत्प्रेरित गर्ने उच्च-प्रविधि र रणनीतिक सामानहरूमा पहुँचलाई सहज बनाएर भारतको प्राविधिक प्रगतिलाई समर्थन गर्दछ। आत्मनिर्भरता उद्देश्यहरूलाई मजबुत पार्दै उन्नत प्रविधिहरूमा पहुँचले भारतको डिजिटल र औद्योगिक रूपान्तरणलाई गति दिन्छ।

मुख्य उच्च-प्रविधि वर्गहरूमा डायग्नोस्टिक इमेजिङ उपकरण र सर्जिकल रोबोटिक्स जस्ता उन्नत चिकित्सा उपकरणहरू; एआई चिप्स र उच्च-प्रदर्शन प्रोसेसरहरू; सेमीकन्डक्टर विनिर्माण उपकरण; क्लाउड कम्प्युटिङ पूर्वाधार हार्डवेयर; दूरसञ्चार र आईसीटी नेटवर्क उपकरण; साइबर सुरक्षा हार्डवेयर; गैर-संवेदनशील एयरोस्पेस इलेक्ट्रोनिक्स; स्मार्ट ग्रिड र मिटरहरू सहित स्वच्छ ऊर्जा प्रविधिहरू; सटीक कृषि प्रविधि; जैव प्रविधि अनुसन्धान उपकरण; क्वान्टम कम्प्युटिङ घटकहरू; उन्नत प्रयोगशाला र परीक्षण उपकरण; उपग्रह र अन्तरिक्ष प्रविधि घटकहरू; र डेटा केन्द्र पूर्वाधार उपकरणहरू सामेल छन्।

एक अग्रगामी रणनीतिक साझेदारी

भारत-अमेरिका द्विपक्षीय व्यापार सम्झौताले दुई प्रमुख वैश्विक अर्थतन्त्रहरू बीचको आर्थिक सम्बन्धलाई मजबुत बनाउनमा एक ठूलो परिवर्तनकारी कदम हो।

30 ट्रिलियन अमेरिकी डलरको बजारमा पहुँच बनाएर निर्यातको एक ठूलो हिस्सामा शुल्कलाई तर्कसङ्गत बनाएर, ठूला उत्पाद मात्रामा शून्य-शुल्क लाभ सुरक्षित गरेर अनि डिजिटल र रणनीतिक प्रविधि सहयोगलाई मजबुत पार्दै यो सम्झौताले भारतको वैश्विक व्यापार स्थितिलाई उल्लेखनीय रूपमा बढाउँछ।

यसका साथै, यसको क्यालिब्रेटेड, संवेदनशीलता-आधारित दृष्टिकोणले किसानहरू, एमएसएमईहरू र घरेलु उद्योगको सुरक्षा गर्दछ। यो ढाँचाले विकासलाई सुरक्षासँग, प्रतिस्पर्धात्मकतालाई लचिलोपनसँग र विस्तारलाई राष्ट्रिय हितसँग सन्तुलनमा राख्छ, जसले भारतलाई दिगो निर्यात-नेतृत्व वृद्धि, गहिरो वैश्विक एकीकरण र दीर्घकालीन आर्थिक शक्तिको लागि स्थान दिन्छ।

*****

पीआईबी अनुसन्धान

एमपीएस/टीडब्ल्यूबी