કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહ આજે છત્તીસગઢમાં બસ્તર પાંડુમ 2026 ના સમાપન સમારોહમાં મુખ્ય અતિથિ તરીકે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ પ્રસંગે છત્તીસગઢના મુખ્યમંત્રી શ્રી વિષ્ણુ દેવ સાય અને નાયબ મુખ્યમંત્રી શ્રી વિજય શર્મા સહિત અનેક મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

પોતાના સંબોધનમાં કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે બસ્તર, જે થોડા વર્ષો પહેલા સુધી નક્સલવાદીઓના ડરમાં જીવતું હતું, જ્યાં મોર્ટાર શેલ, ગોળીબાર અને IED બ્લાસ્ટ આપણા આદિવાસી ભાઈ-બહેનોમાં આતંક ફેલાવતા હતા. આજે તે જ બસ્તરમાં 55 હજાર લોકોએ વાનગીઓ, ગીતો, નૃત્ય, નાટક, પોશાક, પરંપરાઓ અને વન-આધારિત દવાઓ જેવી 12 વિષયોમાં સ્થાનિક સંસ્કૃતિને પુનર્જીવિત કરી છે. તેમણે કહ્યું હતું કે આ એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું હતું કે છત્તીસગઢ સરકારે બસ્તરની સંસ્કૃતિમાં નવો પ્રાણ ફૂંક્યો છે. અગાઉના બસ્તર પાંડુમ ઉત્સવમાં 7 શ્રેણીઓમાં સ્પર્ધાઓ યોજાઈ હતી અને આ વખતે પાંચ નવી શ્રેણીઓ ઉમેરીને મુખ્યમંત્રી શ્રી વિષ્ણુ દેવ સાયે આદિવાસી અને બસ્તર સંસ્કૃતિને પ્રોત્સાહન આપવાનું કામ કર્યું છે. તેમણે કહ્યું હતું કે આ વખતે સાત જિલ્લાઓ, 1,885 ગ્રામ પંચાયતો અને 32 બ્લોક મુખ્યાલયોમાંથી 55,000 સહભાગીઓએ 12 શ્રેણીઓમાં ભાગ લીધો હતો.

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રીએ કહ્યું હતું કે બસ્તરની સંસ્કૃતિ અને કળા વિશ્વના કોઈપણ આદિવાસી ક્ષેત્રમાં અજોડ છે અને આપણે તેને આગામી સેંકડો વર્ષો સુધી સાચવી રાખવા માંગીએ છીએ. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે બસ્તરની કળા, સંસ્કૃતિ, ગીતો અને નૃત્ય માત્ર બસ્તરનું ગૌરવ નથી પરંતુ ભારતની સંસ્કૃતિના તાજનું ઘરેણું પણ છે અને બસ્તર પાંડુમ ઉત્સવે આ સમૃદ્ધ વારસાને વધુ પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. શ્રી શાહે કહ્યું હતું કે બસ્તરની જનજાતિઓની પોતાની અલગ સંસ્કૃતિ છે. તેમણે કહ્યું હતું કે ભગવાન રામના સમયથી તેઓએ પોતાની સંસ્કૃતિ જાળવી રાખી છે. પ્રદેશના મુખ્ય નૃત્યો પણ આગામી દિવસોમાં રાષ્ટ્રીય મંચ પર ઓળખ મેળવી રહ્યા છે.

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અને સહકારિતા મંત્રીએ કહ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીનું વિઝન બસ્તરની સંસ્કૃતિને દેશ અને દુનિયા સુધી લઈ જવાનું છે. તેમણે કહ્યું હતું કે બસ્તરની ઓળખ 'બારૂદ' સાથે નહીં, પરંતુ તેની સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ અને વારસા સાથે હોવી જોઈએ. શ્રી શાહે એમ પણ કહ્યું હતું કે અમે આદિવાસી સમુદાયોના રક્ષણ માટે સંપૂર્ણ રીતે પ્રતિબદ્ધ છીએ, મોદી સરકાર બસ્તરના નૃત્યો, કળા અને આદિવાસી સંસ્કૃતિને વૈશ્વિક ઓળખ આપી રહી છે. પ્રધાનમંત્રી મોદી મક્કમપણે માને છે કે ઇતિહાસ માત્ર પુસ્તકોમાં લખાયેલો જ નથી; ઇતિહાસ તે છે જે લોકોની યાદોમાં જીવંત રહે છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું હતું કે ભગવાન બિરસા મુંડાની જન્મજયંતિને 'જનજાતીય ગૌરવ દિવસ' અને તેમની 150મી જન્મજયંતિને 'જનજાતીય ગૌરવ વર્ષ' તરીકે જાહેર કરવી એ આદિવાસી સમુદાય પ્રત્યે મોદીજીના સન્માનનો સ્પષ્ટ પુરાવો છે. તેમણે કહ્યું હતું કે મોદીજીએ આદિવાસી હસ્તશિલ્પ, સંસ્કૃતિ, વાનગીઓ અને વન પેદાશોના વ્યાવસાયિક ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે અને લગભગ પાંચ લાખ વન પેદાશો અને પરંપરાગત હસ્તશિલ્પના બ્રાન્ડિંગ અને માર્કેટિંગની વ્યવસ્થા કરી છે.

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે નારાયણપુરના પંડિત રામ માંડવી, હેમચંદ માંઝી, કાંકેરના અજય કુમાર માંડવી અને દંતેવાડાના ભુધારી દાતીને કળા, સ્વાસ્થ્ય અને શિક્ષણના ક્ષેત્રોમાં પદ્મ પુરસ્કારોથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે, જેનાથી સમગ્ર દેશમાં ઓળખ મળી છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજીએ 700 થી વધુ આદિવાસી સમુદાયોને સન્માનિત કરવા માટે એક વ્યાપક કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો છે. પ્રધાનમંત્રીએ ₹200 કરોડના ખર્ચે ટ્રાઈબલ મ્યુઝિયમ (આદિવાસી સંગ્રહાલય) ની શરૂઆત કરી, જે સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં ભાગ લેનારા તમામ આદિવાસી નેતાઓની યાદોને સાચવે છે.

ગૃહમંત્રીએ બસ્તર પાંડુમના ઉદઘાટન સમારોહમાં હાજરી આપવા બદલ ભારતના રાષ્ટ્રપતિનો આભાર માન્યો હતો. શ્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે તેમણે વિનંતી કરી હતી કે તમામ 12 શ્રેણીઓમાં પ્રથમ ત્રણ સ્થાન મેળવનાર સહભાગીઓને રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં ભોજન માટે આમંત્રિત કરવામાં આવે, જેનો રાષ્ટ્રપતિએ સ્વીકાર કર્યો છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ સહભાગીઓ રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં તેમની સંસ્કૃતિ અને કળાનું પ્રદર્શન કરશે, જે ખૂબ જ ગૌરવની વાત છે.

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી શ્રી અમિત શાહે કહ્યું હતું કે નક્સલવાદ સામેની લડાઈનો મુખ્ય આધાર આદિવાસી ખેડૂતો, નિર્દોષ બાળકો અને મહિલાઓનું રક્ષણ છે. તેમણે કહ્યું હતું કે જ્યારે નક્સલવાદીઓ IED લગાવે છે, ત્યારે શું તેમને એ વાતનો અહેસાસ નથી થતો કે આદિવાસી ખેડૂતો તેના પર પગ મૂકી શકે છે અને કાયમી ધોરણે વિકલાંગ બની શકે છે? શું તેમને ખ્યાલ નથી કે આનાથી કોઈ નિર્દોષ બાળક બરબાદ થઈ શકે છે? નક્સલવાદીઓ પાસે આવી ક્રૂરતા ક્યાંથી આવે છે? બાકીના નક્સલવાદીઓને હથિયારો નીચે મૂકવાની અપીલ કરતા કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રીએ કહ્યું હતું કે જેઓ શરણાગતિ સ્વીકારશે તેમની સરકાર દરેક રીતે સંભાળ રાખશે અને સન્માન સાથે તેમનું પુનર્વસન કરશે. શ્રી શાહે ઉમેર્યું હતું કે છત્તીસગઢ સરકાર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલ પુનર્વસન પેકેજ ખૂબ જ આકર્ષક છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું હતું કે તેઓ તમામ નક્સલવાદીઓને અપીલ કરવા માંગે છે કે તેઓ તેમની દીકરીઓને પુનર્વસન માટે મોકલે, કારણ કે છોકરીઓનું આખું જીવન તેમની સામે છે. તેમણે કહ્યું હતું કે જેઓએ મોટા પાયે આત્મસમર્પણ કર્યું છે તેમને કોઈ નુકસાન થશે નહીં. ગૃહમંત્રીએ કહ્યું હતું કે જેઓ ગામડાઓમાં ગોળીઓ ચલાવે છે, ખેતરોમાં અને રસ્તાઓ પર IED લગાવે છે, શાળાઓ અને હોસ્પિટલો સળગાવે છે અને મોબાઈલ ટાવર બંધ કરે છે તેમને છોડવામાં આવશે નહીં. તેમણે કહ્યું હતું કે શસ્ત્રોનો સામનો શસ્ત્રોથી કરવામાં આવશે.

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અને સહકારિતા મંત્રીએ કહ્યું હતું કે આજે બસ્તર સમગ્ર દેશ સામે એક ઉત્કૃષ્ટ બ્રાન્ડ તરીકે ચમકી રહ્યું છે. 40 વર્ષથી બંધ પડેલી ઘણી શાળાઓ છત્તીસગઢ સરકાર દ્વારા ફરીથી ખોલવામાં આવી છે. શ્રી અમિત શાહે કહ્યું હતું કે તેઓ આદિવાસી ભાઈ-બહેનોને પૂછવા માંગે છે: શાળાઓ બંધ કરીને નક્સલવાદીઓએ કોને ફાયદો કરાવ્યો? આપણી નવી પેઢી પાયાના શિક્ષણથી વંચિત રહી ગઈ. શ્રી શાહે કહ્યું હતું કે આગામી પાંચ વર્ષમાં બસ્તર તમામ આદિવાસી વિસ્તારોમાં સૌથી વિકસિત પ્રદેશ બનશે અને નવી પર્યટન પ્રવૃત્તિઓ બસ્તરને રોજગારીની તકોથી સમૃદ્ધ બનાવશે. તમામ બંધ પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો, હોસ્પિટલો અને શાળાઓ ફરી શરૂ કરવામાં આવશે અને હાયર સેકન્ડરી શાળાઓ અને કોલેજો પણ બનાવવામાં આવશે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે હવે દરેક ગામમાં પોસ્ટ ઓફિસ ખુલી રહી છે, મોબાઈલ ટાવર લગાવવામાં આવી રહ્યા છે અને ગામડાઓને જોડતા રસ્તાઓ યોગ્ય રીતે બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. ગૃહમંત્રીએ કહ્યું હતું કે ઘણા ગામોમાં ચાર દાયકા બાદ રાષ્ટ્રીય ધ્વજ, ત્રિરંગો લહેરાવવામાં આવ્યો છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું હતું કે દરેક ગામમાં કનેક્ટિવિટી હશે અને દર 5 કિલોમીટરે પોસ્ટ ઓફિસ કે બેંક શાખા ખોલવામાં આવશે. દરેક આદિવાસી ખેડૂત પાસેથી ₹3,100 ના દરે ડાંગરની ખરીદી કરવામાં આવશે અને દરેક આદિવાસી વ્યક્તિને દર મહિને વ્યક્તિદીઠ 5 કિલો ચોખા મફત આપવામાં આવશે. આ ઉપરાંત ગેસ સિલિન્ડર આપવામાં આવશે, દરેક ઘરમાં નળ કનેક્શન મળશે અને નળમાંથી પાણી વહેશે. માત્ર ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ જ પંચાયત, તહસીલ પંચાયત અને જિલ્લા પંચાયતનું પ્રતિનિધિત્વ કરશે. તેમણે કહ્યું હતું કે એકવાર નક્સલવાદ ખતમ થઈ જશે પછી એડવેન્ચર ટુરીઝમ, હોમસ્ટે, કેનોપી વોક અને ગ્લાસ બ્રિજ જેવા પ્રવાસનના ઘણા નવા સ્વરૂપો વિકસિત થવા લાગશે અને બહુ જલ્દી અમે બસ્તરને ઘણું આગળ લઈ જઈશું. શ્રી શાહે ઉમેર્યું હતું કે બસ્તરમાં 118 એકરમાં નવો ઔદ્યોગિક વિસ્તાર અને ઓટો ગીગ હબ વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે, જે આદિવાસી યુવાનોને રોજગારી આપશે.

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ₹3,500 કરોડના ખર્ચે રાવઘાટ-જગદલપુર રેલવે પ્રોજેક્ટનું કામ શરૂ થઈ ગયું છે. નદી જોડાણ પ્રોજેક્ટને પણ આગળ ધપાવવામાં આવી રહ્યો છે અને 90,000 થી વધુ યુવાનોને વિવિધ ટ્રેડ્સમાં વ્યાવસાયિક તાલીમ આપવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. ઇન્દ્રાવતી નદી પર ₹36 કરોડના ખર્ચે નવો સિંચાઈ પ્રોજેક્ટ પણ લાવવામાં આવશે, જે 120 મેગાવોટ ઊર્જા પણ ઉત્પન્ન કરશે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું હતું કે આજે બસ્તરમાં કર્ફ્યુ જેવું વાતાવરણ નથી અને રાત્રે ગામડાઓમાં સાંસ્કૃતિક નૃત્યોની ઝલક જોઈ શકાય છે—આ બસ્તર માટે ખૂબ જ મોટો બદલાવ છે. તેમણે કહ્યું હતું કે બસ્તર ઓલિમ્પિક સફળતાપૂર્વક યોજવામાં આવ્યો છે અને હવે અમે બસ્તર પાંડુમને વધુ વિસ્તારવાનું વિચારી રહ્યા છીએ. ગૃહમંત્રીએ બસ્તરના આદિવાસી લોકો વતી નક્સલવાદ સામેની મજબૂત અને નિર્ણાયક લડાઈમાં ભાગ લેનાર તમામ સુરક્ષા જવાનોનો આભાર માન્યો હતો અને આ સંઘર્ષમાં પોતાનું બલિદાન આપનાર બહાદુર સુરક્ષા જવાનોના પરિવારો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે નિર્ધારિત સમય મર્યાદામાં બસ્તર નક્સલ મુક્ત બનશે અને આમાં કોઈને કોઈ શંકા હોવી જોઈએ નહીં.

SM/NP/GP/JD