મુખ્ય મુદ્દાઓ

સરકારી મૂડી ખર્ચમાં 4.2 ગણો વધારો થયો છે, જે નાણાકીય વર્ષ 2018 માં ₹2.63 લાખ કરોડથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 26માં ₹11.21 લાખ કરોડ થયો છે. કેન્દ્રીય બજેટ નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માં જાહેર મૂડી ખર્ચ ₹12.2 લાખ કરોડ જાહેર કરવામાં આવ્યો ડિસેમ્બર 2025 માં IIP હેઠળ મૂડી માલ વાર્ષિક ધોરણે 8.1% વધ્યો ₹10,000 કરોડ કન્ટેનર ઉત્પાદન યોજના અને નવી CIE અને હાઇ-ટેક ટૂલ રૂમ પહેલની જાહેરાત વિવિધ ક્ષેત્રોમાં મૂડી માલ માટે કસ્ટમ ડ્યુટી મુક્તિ સાથે ટોલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદન માટે પાંચ વર્ષની કર મુક્તિ

 

પ્રસ્તાવના

ભારતનો મૂડી માલ ઉદ્યોગ ભારતની ઔદ્યોગિક નીતિમાં એક વ્યૂહાત્મક આધારશિલા છે, જેને સરકારના માળખાકીય રોકાણો અને ઉત્પાદનને મજબૂત પ્રોત્સાહન દ્વારા ટેકો મળે છે. આ ક્ષેત્ર સમગ્ર અર્થતંત્રમાં માળખાકીય સુવિધાઓના વિસ્તરણ, ઔદ્યોગિક ક્ષમતાના નિર્માણ અને તકનીકી પ્રગતિ માટેનું એક નિર્ણાયક પ્રેરક બળ છે.

ઉચ્ચ-ચોકસાઈવાળી ઉત્પાદન ક્ષમતા વિકસાવવાના, તકનીકી રીતે અદ્યતન સાધનોને પ્રોત્સાહન આપવાના, અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક ઔદ્યોગિક ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ કરવાના હેતુથી, મૂડી માલ ક્ષેત્ર સરકારી નીતિનું મુખ્ય કેન્દ્ર રહ્યું છે. દેશના આર્થિક વિકાસ માટે તેનું મહત્વ નિર્ણાયક હોવાથી, આ ક્ષેત્રના વિસ્તરણને લક્ષિત પ્રોત્સાહનો અને મજબૂત નિયમનકારી માળખા દ્વારા સતત સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે.

કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 આ દિશાને વધુ મજબૂત બનાવે છે, વેપારના વધતા જથ્થા અને મૂડીની વધતી જરૂરિયાત ધરાવતી ઝડપથી વિસ્તરી રહેલી અર્થવ્યવસ્થાને ટેકો આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે.

ત્રણ કર્તવ્યોના માળખાના માર્ગદર્શન હેઠળ, કેન્દ્રીય બજેટે વિવિધ મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં નીતિગત પગલાંનો પ્રસ્તાવ મૂકીને આર્થિક વૃદ્ધિને વેગ આપવા અને તેને ટકાવી રાખવાને તેની પ્રથમ પ્રાથમિકતા તરીકે ઓળખાવી છે. વ્યૂહરચનાનો એક મુખ્ય ઘટક મૂડી માલનો વિકાસ છે, જેમાં સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવા અને માળખાકીય સુવિધાઓનું નિર્માણ કરવાના હેતુથી ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ યોજનાઓ અને સતત મૂડી ખર્ચ પર સતત ભાર મૂકવામાં આવે છે.

સૂચિત પગલાંનો ઉદ્દેશ્ય મૂડી માલ ક્ષેત્રમાં રોકાણને વેગ આપવો, ઘરેલું ક્ષમતામાં વધારો કરવો અને લાંબા ગાળાના આર્થિક વિકાસને ટેકો આપવો છે.

મૂડી માલ ક્ષેત્ર ભારતની આર્થિક પ્રગતિના એન્જિનને વેગ આપી રહ્યું છે

મોટા પાયાના ઉત્પાદન અને માળખાકીય પ્રોજેક્ટ્સને ટેકો આપવાને કારણે, કેપિટલ ગુડ્સ સેક્ટર ભારતની આર્થિક વ્યૂહરચનામાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. ઝડપી શહેરીકરણ, ચાલુ માળખાકીય રોકાણો અને મજબૂત નીતિગત આધારથી પ્રેરિત, આ ક્ષેત્ર લાંબા ગાળાના ઔદ્યોગિક વિકાસને વેગ આપવા અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ભારતનું સ્થાન મજબૂત કરવા માટે સજ્જ છે.

મૂડીગત સામાનને ઘરેલું ઉત્પાદન ક્ષમતાને મજબૂત કરવા માટે વ્યાપકપણે પાયારૂપ ગણાય છે. આ ક્ષેત્ર અર્થતંત્ર પર મજબૂત ગુણાકાર અસર ધરાવે છે, જે સમગ્ર ઉત્પાદન તંત્ર તેમજ અન્ય સંબંધિત ક્ષેત્રોને મશીનરી અને સાધનો જેવા આવશ્યક ઇનપુટ્સ પૂરા પાડીને તેનો ઉપયોગ કરતા ઉદ્યોગોમાં વૃદ્ધિ અને રોજગારને નોંધપાત્ર રીતે પ્રભાવિત કરે છે.

ઔદ્યોગિક વૃદ્ધિમાં મૂડી માલની ભૂમિકા

નાણાકીય વર્ષ 2026માં ભારતનો ઔદ્યોગિક વિકાસનો વેગ વધુ વ્યાપક બન્યો છે, જેમાં ઉત્પાદન એક મુખ્ય પ્રેરક બળ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે અને વર્ષ દરમિયાન તેણે વધુ ગતિ પકડી છે. આર્થિક સર્વે 2025-26 નોંધે છે કે નાણાકીય વર્ષ 2026માં ઉત્પાદન ક્ષેત્રના કુલ મૂલ્યવર્ધનમાં ઝડપી વૃદ્ધિ જોવા મળી હતી, જે પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં 7.72% અને બીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં 9.13% સુધી પહોંચી હતી. આ વૃદ્ધિ મોટે ભાગે આ ક્ષેત્રમાં ચાલી રહેલા માળખાકીય પરિવર્તનોને કારણે થઈ હતી.

વધુમાં, ડિસેમ્બર 2025માં ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન સૂચકાંક (IIP) માં 7.8% નો વધારો થયો, જે ઉત્પાદનમાં વ્યાપક વૃદ્ધિ (8.1%) અને ખાણકામમાં ચાલુ વિસ્તરણ (6.8%) ને કારણે થયો. ઉપયોગ આધારિત વર્ગીકરણ હેઠળના મૂડી માલ વિભાગે એ જ સમયગાળા દરમિયાન વર્ષ-દર-વર્ષ 8.1% નો વધારો નોંધાવી આ કામગીરીમાં મહત્વનો ફાળો આપ્યો હતો.

નાણાકીય વર્ષ 2022થી મૂડીગત માલસામાન ક્ષેત્રની નિકાસ કામગીરી અર્થતંત્રમાં સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાના વિસ્તરણ અને રોકાણ પ્રવૃત્તિના મજબૂતીકરણ સાથે ગાઢ રીતે સંકળાયેલી છે. નિકાસમાં સતત વૃદ્ધિ જોવા મળી, જે નાણાકીય વર્ષ 24 માં ₹31,621 કરોડથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 25 માં ₹33,356 કરોડ થઈ. તેવી જ રીતે, ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો, જે નાણાકીય વર્ષ 2025માં વધીને ₹2,05,194 કરોડ થયું, જે પાછલા નાણાકીય વર્ષમાં ₹1,85,858 કરોડ હતું. આયાત મોરચે, નાણાકીય વર્ષ 2025 માં વેપારી માલની આયાત વાર્ષિક ધોરણે 6.3% વધી હતી. તે 721.2 અબજ ડોલર પર પહોંચી હતી. આ વધારો મુખ્યત્વે મહત્વપૂર્ણ મધ્યવર્તી માલ અને મૂડી સાધનોની માંગમાં વધારો થવાને કારણે થયો હતો. તે સ્થિતિસ્થાપક સ્થાનિક માંગને પ્રતિબિંબિત કરે છે. વધુમાં, નાણાકીય વર્ષ 26ના પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં મૂડી માલની આયાત 6.6% વધી અને નાણાકીય વર્ષ 26ના બીજા ક્વાર્ટરમાં વધીને 9.2% થઈ. એકંદરે આ બેવડા પ્રવાહો ઘરેલું રોકાણ પ્રવૃત્તિમાં સતત વૃદ્ધિ તેમજ વિદેશમાંથી મેળવેલી તકનીકી રીતે અદ્યતન મશીનરી પરની નિર્ભરતાને રેખાંકિત કરે છે.

વધુમાં, ઉચ્ચ આવર્તન સૂચકાંકો મૂડીગત ચીજવસ્તુઓમાં તંદુરસ્ત રોકાણ પ્રવૃત્તિ સૂચવે છે. આ ક્ષેત્રમાં એકંદર વૃદ્ધિ ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિમાં વધારો સૂચવે છે, જે સુધરેલા પ્રદર્શન અને અર્થતંત્રના વધતા ગતિમાનને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

નાણાકીય વર્ષ 2022 થી સરકારી મૂડી ખર્ચમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે.

નાણાકીય વર્ષ 19 થી નાણાકીય વર્ષ 22 દરમિયાન સરકારનો મૂડી ખર્ચ આશરે 92% વધ્યો, જે ₹3.07 લાખ કરોડથી વધીને ₹5.92 લાખ કરોડ થયો. આ સતત વૃદ્ધિ આગામી નાણાકીય વર્ષોમાં પણ ચાલુ રહી છે, અને રાષ્ટ્રવ્યાપી ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિસ્તરણના વ્યાપક ઉદ્દેશ્યને ટેકો પૂરો પાડે છે.

વધુમાં, સરકારનો મૂડી ખર્ચ લગભગ 4.2 ગણો વધ્યો છે. તે નાણાકીય વર્ષ 2018 માં ₹2.63 લાખ કરોડથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 26 (અંદાજપત્ર) માં ₹11.21 લાખ કરોડ થયો છે. નાણાકીય વર્ષ 2026 (અંદાજપત્ર) માટે અસરકારક જાહેર મૂડી ખર્ચ ₹15.48 લાખ કરોડ છે.

મૂડી ચીજવસ્તુઓના વિસ્તરણની ક્ષેત્રીય અસર

ભારતનો વિસ્તરતો મૂડી ચીજવસ્તુ ક્ષેત્ર વિવિધ ઔદ્યોગિક વિભાગોમાં મજબૂત વૃદ્ધિને ટેકો આપી રહ્યો છે. ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિને આગળ ધપાવવામાં અને એકંદર આર્થિક વિકાસમાં તેની નિર્ણાયક ભૂમિકાને કારણે તે નોંધપાત્ર ધ્યાન મેળવી રહ્યું છે. આ ક્ષેત્રમાં મશીનરી અને બાંધકામ જેવા અન્ય ઉદ્યોગોનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે દેશના માળખાકીય વિકાસ માટે આવશ્યક છે. ઉદાહરણ તરીકે, વિદ્યુત ઉપકરણોના ક્ષેત્રે ઘરેલુ અને નિકાસ બંને બજારોમાં મજબૂત માંગને કારણે પાવર ઉપકરણોમાં સતત બે આંકડામાં ઉત્પાદન વૃદ્ધિ નોંધાવી છે.

સાથે મળીને, આ વલણો દર્શાવે છે કે ભારતનો કેપિટલ ગુડ્સ સેક્ટર તેની રોકાણ-આધારિત વૃદ્ધિ વ્યૂહરચનાના મુખ્ય આધારસ્તંભ તરીકે ઉભરી રહ્યો છે, જે ઔદ્યોગિક ક્ષમતાને મજબૂત બનાવે છે, માળખાકીય સુવિધાઓનું નિર્માણ ઝડપી બનાવે છે અને દેશના લાંબા ગાળાના આર્થિક વેગને ટકાવી રાખે છે.

બજેટમાં મૂડીગત ખર્ચ પર ભાર: અર્થતંત્રને મળશે વેગ

2026-27 ના કેન્દ્રીય બજેટમાં ભારતના વિકાસ અને ઔદ્યોગિક પરિવર્તનમાં મૂડી માલ ક્ષેત્રને મહત્વપૂર્ણ ફાળો આપનાર તરીકે પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું છે. તે સાત વ્યૂહાત્મક અને અગ્રીમ ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદન ક્ષમતાના વિસ્તરણને પ્રાધાન્ય આપે છે, જે કેપિટલ ગુડ્સ માટે કેન્દ્રિત હસ્તક્ષેપ દ્વારા આધારભૂત છે. અંદાજપત્ર ઉત્પાદન અને ઊર્જા સંક્રમણના ક્ષેત્રોમાં આ ક્ષેત્રની ભૂમિકાને સુદ્રઢ કરે છે, જે ઉત્પાદકતા અને ગુણવત્તાના ધોરણોને ઉન્નત કરશે. આ પગલાંનો ઉદ્દેશ સ્થાનિક ક્ષમતાને મજબૂત કરવાનો છે, સાથે જ ભારતનું વૈશ્વિક બજારો સાથે વધુ ઊંડું એકીકરણ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

સાર્વજનિક મૂડી ખર્ચ: માળખાકીય વિકાસ પ્રેરિત વૃદ્ધિ

આર્થિક વૃદ્ધિના મુખ્ય પ્રેરક બળ તરીકે જાહેર રોકાણની ભૂમિકાને સુદ્રઢ કરીને, બજેટ માળખાકીય સુવિધાઓના વિકાસને મજબૂત વેગ આપે છે. જાહેર મૂડી ખર્ચમાં આશરે 9% વધારો કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. આ વધારો નાણાકીય વર્ષ 2025-26 ના બજેટ અંદાજથી છે. નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માં પ્રસ્તાવિત રકમ ₹12.2 લાખ કરોડ છે. નાણાકીય વર્ષ 2014-15 થી જાહેર મૂડી ખર્ચમાં અનેકગણો વધારો થયો છે. નાણાકીય વર્ષ 2014-15 માં તે ₹2 લાખ કરોડ હતો. આ દર્શાવે છે કે માળખાકીય સુવિધાઓ આધારિત વૃદ્ધિ, ખાનગી રોકાણનું આકર્ષણ અને સમગ્ર અર્થતંત્રમાં ઉત્પાદન ક્ષમતામાં વૃદ્ધિ પર સતત ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.

મૂડીગત માલના વિકાસ દ્વારા ઉત્પાદનને મજબૂત બનાવવું

મૂડી ચીજવસ્તુઓની મજબૂત ક્ષમતા સમગ્ર ઉદ્યોગ જગતમાં ઉત્પાદકતા અને ગુણવત્તા માટે નિર્ણાયક આધાર પૂરો પાડે છે તે હકીકતને માન્યતા આપતા, ઘરેલું ક્ષમતા નિર્માણ માટે સંખ્યાબંધ લક્ષિત હસ્તક્ષેપો પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવ્યા છે.

• ઉચ્ચ-ચોકસાઈવાળા ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, કેન્દ્રીય જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમો (CPSEs) દ્વારા બે સ્થળોએ હાઈ-ટેક ટૂલ રૂમ સ્થાપિત કરવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી છે. આ સુવિધાઓ ડિજિટલ રીતે સક્ષમ અને સ્વયંચાલિત સેવા કાર્યાલયો તરીકે કાર્ય કરશે, જે ઉચ્ચ-ચોકસાઇવાળા ઘટકોની સ્થાનિક ડિઝાઇન, પરીક્ષણ અને ઉત્પાદન ઓછા ખર્ચે પ્રદાન કરશે.
• આ ઉપરાંત, ઉચ્ચ મૂલ્યના અને તકનીકી રીતે અદ્યતન બાંધકામ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇક્વિપમેન્ટના ઘરેલું ઉત્પાદનને મજબૂત કરવા માટે કન્સ્ટ્રક્શન એન્ડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇક્વિપમેન્ટ (સીઆઇઇ) વૃદ્ધિ યોજનાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે. આમાં બહુમાળી ઇમારતોમાં વપરાતી લિફ્ટ અને અગ્નિશમન ઉપકરણોથી માંડીને મેટ્રો પ્રોજેક્ટ અને ઊંચાઈવાળા રસ્તાઓ માટે ટનલ-બોરિંગ મશીનરી સુધીના વિવિધ પ્રકારના ઉપકરણોનો સમાવેશ થાય છે.
• લોજિસ્ટિક્સ અને વેપારના માળખાકીય સુવિધાઓને ટેકો આપવા માટે, બજેટ કન્ટેનર ઉત્પાદન માટેની એક યોજના પણ પ્રસ્તાવિત કરે છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક કન્ટેનર ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનો છે. આ યોજનામાં પાંચ વર્ષમાં ₹10,000 કરોડનું સૂચિત બજેટ શામેલ છે.

કરાર આધારિત ઉત્પાદન અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદનને સહાય

ભારતમાં ટોલ મેન્યુફેક્ચરિંગને વેગ આપવા માટે, અંદાજપત્રમાં બોન્ડેડ ઝોનમાં કાર્યરત ટોલ મેન્યુફેક્ચરરને મૂડી માલ, સાધનો અથવા ટૂલિંગ પૂરી પાડતી કોઈપણ બિન-નિવાસી એન્ટિટીને પાંચ વર્ષના સમયગાળા માટે આવકવેરામાંથી મુક્તિ આપવાનો પ્રસ્તાવ છે.

આ ઉપરાંત, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદનમાં સંકળાયેલા ટોલ મેન્યુફેક્ચરિંગને વધારાનો ચોક્કસ સહયોગ પૂરો પાડવામાં આવ્યો છે. આ દરખાસ્ત હેઠળ, બોન્ડેડ ઝોનમાં આવેલી અને ઇલેક્ટ્રોનિક માલસામાનના ઉત્પાદનમાં રોકાયેલી ટોલ ઉત્પાદકને મૂડી માલસામાન, ઉપકરણો અથવા ટૂલિંગનો પુરવઠો કરતી કોઈપણ વિદેશી કંપનીને કર મુક્તિ પૂરી પાડવામાં આવે છે. આ મુક્તિ 1 એપ્રિલ, 2026 થી શરૂ થતા પાંચ કર વર્ષ સુધી રહેવાનું સૂચન કરવામાં આવ્યું છે.

ભારતમાં ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા અને ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટાડવા માટે ભારતીય કોન્ટ્રાક્ટ ઉત્પાદકો પરના મૂડી રોકાણના બોજને ઘટાડવાનો આ પગલાનો હેતુ છે. સૂચવેલ સુધારો કરવેરા વર્ષ 2030-31 સુધી અમલમાં રહેશે.

ઊર્જા સંક્રમણ અને નિર્ણાયક ખનિજો: મૂડીગત માલસામાન સુવિધા

ઊર્જા સંક્રમણ અને ઊર્જા સુરક્ષાના સમર્થનમાં, બજેટ બેટરી માટે લિથિયમ-આયન સેલના ઉત્પાદન માટે વપરાતી મૂડી ચીજવસ્તુઓ પરની મૂળભૂત કસ્ટમ ડ્યુટી મુક્તિને બેટરી ઊર્જા સંગ્રહ સિસ્ટમ માટે લિથિયમ-આયન સેલના ઉત્પાદન માટે વપરાતી ચીજવસ્તુઓ પર પણ લંબાવવા સૂચવે છે.

વધુમાં, જટિલ ખનિજો માટેની ઘરેલું મૂલ્ય શૃંખલાઓને મજબૂત કરવાના હેતુસર, ભારતમાં જટિલ ખનિજોની પ્રક્રિયા માટે જરૂરી મૂડી માલની આયાત પરની મૂળભૂત કસ્ટમ્સ ડ્યુટીને મુક્તિ આપવાની દરખાસ્ત છે.

મૂડી માલ ક્ષેત્રને મજબૂત કરવા તાજેતરનો નીતિગત આધાર

મૂડી માલ ક્ષેત્ર માટે સરકારનો નીતિગત ટેકો નોંધપાત્ર રીતે વિસ્તર્યો છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય સ્થાનિક ક્ષમતા સુધારવા અને ભારતના રોકાણ-આધારિત વૃદ્ધિના તબક્કા સાથે સુમેળ સાધવાનો છે. તાજેતરમાં આપવામાં આવેલ નીતિગત સહાયમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

ઉત્પાદન-જોડાયેલ પ્રોત્સાહન (PLI) યોજનાઓ

PLI યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં રોકાણ આકર્ષી, અત્યાધુનિક તકનીકો અપનાવવાની સુવિધા આપી, કાર્યક્ષમતા વધારી, અને મોટા પાયા પર ઉત્પાદન તથા વિતરણથી થતા લાભો મેળવી, ભારતીય ઉત્પાદકોની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતાને મજબૂત કરવાનો છે. 2025-26 માટેનો આર્થિક સર્વે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિઓ પર ભાર મૂકે છે, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• PLI-ઓટો યોજના અદ્યતન ઓટોમોટિવ ટેકનોલોજી વાહનો અને ઘટકોના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપે છે. તેણે સપ્ટેમ્બર 2025 સુધીમાં ₹35,657 કરોડનું ભંડોળ મેળવ્યું અને 48,974 રોજગારની તકો ઉભી કરી.

 

• PLI એડવાન્સ્ડ કેમેસ્ટ્રી સેલ (ACC) યોજનાનો હેતુ બેટરી ઉત્પાદનને સ્થાનિકીકરણ કરવાનો છે, જેના પરિણામે અત્યાર સુધીમાં 40 GWh ક્ષમતા એનાયત કરવામાં આવી છે, જે ભારતના ઇલેક્ટ્રિક વાહન (EV) ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવે છે.

 

ભારતીય મૂડીગત સામાન ક્ષેત્રમાં સ્પર્ધાત્મકતા વૃદ્ધિ યોજના

સરકાર ધ્યાન કેન્દ્રિત પગલાં લઈ રહી છે. આ પગલાંનો ઉદ્દેશ્ય મૂડી માલ ક્ષેત્રની સ્પર્ધાત્મકતાને મજબૂત બનાવવાનો છે. આ પ્રયાસ ભારતીય મૂડી માલ ક્ષેત્રમાં સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા માટેની યોજનાના બીજા તબક્કાનો એક ભાગ છે. આ યોજના 2022માં રજૂ કરવામાં આવી હતી. યોજનામાં છ મુખ્ય ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે: નવીનતા પોર્ટલ દ્વારા ટેકનોલોજી ઓળખ, અદ્યતન શ્રેષ્ઠતા કેન્દ્રોની સ્થાપના, સામાન્ય એન્જિનિયરિંગ સુવિધા કેન્દ્રોની સ્થાપના, પરીક્ષણ અને પ્રમાણપત્ર માળખાકીય સુવિધાઓનું ઉન્નતીકરણ અને કૌશલ્ય વિકાસની વ્યાપક પહેલોનો અમલ.

નવેમ્બર 2025 સુધીમાં, બીજા તબક્કામાં કુલ 29 પ્રોજેક્ટ્સને અધિકૃત કરવામાં આવ્યા હતા, જેનો કુલ પ્રોજેક્ટ ખર્ચ ₹891.37 કરોડ હતો, જેમાંથી સરકાર ₹714.64 કરોડનું ભંડોળ પૂરું પાડી રહી છે. આ યોજના હેઠળ વિકસિત ટેકનોલોજીએ ફ્રાન્સ, બેલ્જિયમ અને કતાર જેવા દેશોમાં પણ પોતાનું સ્થાન બનાવ્યું છે, જે આ ક્ષેત્રની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતામાં સુધારો દર્શાવે છે.

 

નિષ્કર્ષ

પોતાના કર્તવ્ય અને સર્વાંગી આર્થિક વૃદ્ધિ અને વિકાસને આગળ ધપાવવાના સરકારના દ્રઢ સંકલ્પ, આ બંનેના અનુસંધાનમાં, મૂડીગત માલસામાન ક્ષેત્ર આ કાર્યસૂચિને આગળ વધારવામાં નોંધપાત્ર ભૂમિકા ભજવે છે. વર્તમાન નીતિગત સમર્થન અને કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27માં દર્શાવેલ નવી પહેલોને કારણે, આ ક્ષેત્ર આગામી વર્ષોમાં ભારતના આર્થિક વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવવા માટે તૈયાર છે.

સંદર્ભો

નાણા મંત્રાલય

નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયના કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયાએ આજે નવી દિલ્હીમાં પત્રકાર કક્ષનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. આ સુવિધા, આધુનિક ટેકનોલોજી અને સગવડોથી સજ્જ, મંત્રાલય અને મીડિયાના સભ્યો વચ્ચેના સંદેશાવ્યવહારને સુવ્યવસ્થિત કરવાનો, વધુ સહયોગાત્મક અને પારદર્શક વાતાવરણને પ્રોત્સાહન આપવાનો હેતુ ધરાવે છે.આ પ્રસંગે બોલતા શ્રી સિંધિયાએ લોકશાહી સમાજમાં અસરકારક સંદેશાવ્યવહારના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો. તેમણે કહ્યું કે, "મીડિયા જનતાને માહિતગાર કરવામાં અને સંસ્થાઓને જવાબદાર ઠેરવવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. આ સમર્પિત જગ્યા પત્રકારો માટે કેન્દ્રીય ધામ તરીકે કામ કરશે, જેનાથી તેઓ માહિતી મેળવી શકશે, અધિકારીઓ સાથે વાર્તાલાપ કરી શકશે અને મંત્રાલયની પહેલો પર વધુ કાર્યક્ષમતા અને સચોટતા સાથે અહેવાલ આપી શકશે."નવા અનાવૃત પત્રકાર કક્ષમાં હાઇ-સ્પીડ ઇન્ટરનેટ સુવિધા, ઓડિયો-વિઝ્યુઅલ સાધનો, આરામદાયક કાર્યસ્થળો અને પત્રકારોને તેમની પ્રશ્નો અને લોજિસ્ટિકલ જરૂરિયાતોમાં મદદ કરવા માટે એક સમર્પિત ટીમનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં પ્રેસ કોન્ફરન્સ અને બ્રીફિંગ માટેનો એક કાર્યક્રમ વિસ્તાર પણ સામેલ છે, જે મંત્રાલયની લોકસંપર્ક ક્ષમતામાં વધુ વધારો કરશે.નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયના સચિવ શ્રી વુમલુનમંગ વુઅલનામ અને અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પણ ઉદ્ઘાટન સમારોહમાં હાજર હતા.આ આધુનિક પત્રકાર કક્ષની સ્થાપના મીડિયા સાથેના તેના જોડાણને વધારવા અને ખુલ્લા સંવાદને પ્રોત્સાહન આપવા, જનતા સુધી આવશ્યક માહિતીનો સમયસર અને વિશ્વસનીય પ્રસાર સુનિશ્ચિત કરવા પ્રત્યે મંત્રાલયની પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂકે છે.

ભારત બજેટ પોર્ટલ પર આર્થિક સર્વેક્ષણનો ઇ-ચેપ્ટર પીડીએફ.

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2219907®=3&lang=2

ભારતના પ્રેસ ઇન્ફર્મેશન બ્યુરો (પીઆઈબી) દ્વારા જારી કરાયેલી અખબારી યાદી ક્રમાંક ૨૨૨૧૪૫૧.

બજેટ ભાષણ (પીડીએફ)

પીઆઇબીની વેબસાઇટ પર પ્રેસ રીલીઝની વિગત માટેનું વેબ સરનામું

Ministry of Commerce & Industry

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2117968&reg=3&lang=2

https://content.dgft.gov.in/Website/dgftprod/58357641-6838-401a-b880-7cdec59285c6/FTP2023_Chapter11.pdf

Ministry of Heavy Industries

https://heavyindustries.gov.in/sites/default/files/2025-02/heavy_annual_report_2024-25_final_27.02.2025_compressed.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2149750&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2042179&reg=3&lang=2

Ministry of Statistics & Programme Implementation

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2219602&reg=3&lang=2

https://mospi.gov.in/uploads/latestreleasesfiles/1767782498513-GDP%20Press%20Note%20on%20FAE%202025-26.pdf

Central Board of Direct Taxes

https://incometaxindia.gov.in/Documents/Budget2026/FAQs-Budget-2026.pdf

Union Budget FY 2026-27: Strengthening Capital Goods Sector

SM/BS/GP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2222627) મુલાકાતી સંખ્યા : 24