કેન્દ્રીય ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આજે નવી દિલ્હીમાં સેમિકોન ઈન્ડિયા પ્રોગ્રામ ની ડિઝાઇન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (DLI) યોજના હેઠળ મંજૂર કરાયેલ સેમિકન્ડક્ટર ચિપ ડિઝાઇન કંપનીઓ સાથે વાતચીત કરી હતી. આ વાતચીત પ્રગતિની સમીક્ષા કરવા, ડિઝાઇન નવીનતાઓને સમજવા અને મજબૂત, સ્વદેશી સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને વધુ મજબૂત કરવા પર કેન્દ્રિત હતી. DLI યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય સોક (SoCs), ટેલિકોમ, પાવર મેનેજમેન્ટ, AI અને IoT જેવા ક્ષેત્રોમાં સ્ટાર્ટઅપ્સ અને કંપનીઓને ટેકો આપીને સ્થાનિક ચિપ ડિઝાઇન ક્ષમતાઓને વેગ આપવાનો છે, જેથી જટિલ સેમિકન્ડક્ટર ટેકનોલોજીમાં ભારતની આત્મનિર્ભરતા મજબૂત થાય.

DLI-સમર્થિત કંપનીઓ સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇનમાં વ્યાપક શ્રેણીના ક્ષેત્રોમાં વ્યસ્ત છે, જેમાં દેખરેખ (surveillance), નેટવર્કિંગ અને એમ્બેડેડ સિસ્ટમ્સ માટે સ્વદેશી SoCs અને ASICs, RISC-V-આધારિત પ્રોસેસર્સ અને એક્સિલરેટર્સ અને IoT અને એજ (edge) એપ્લિકેશન્સ માટે AI-સક્ષમ, ઓછી ઊર્જાવાળી ચિપ્સનો સમાવેશ થાય છે. તેમનું કાર્ય ટેલિકોમ અને વાયરલેસ ચિપસેટ્સ, પાવર મેનેજમેન્ટ અને મિક્સ્ડ-સિગ્નલ ICs, અને ઓટોમોટિવ, ઊર્જા, સ્પેસ અને સંરક્ષણ જેવા વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોને પણ આવરી લે છે, જે દેશમાં આત્મનિર્ભર સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન ઇકોસિસ્ટમના વિકાસમાં ફાળો આપે છે.

હિતધારકોને સંબોધતા શ્રી વૈષ્ણવે કહ્યું હતું કે સેમિકન્ડક્ટર વિકાસ માટે સરકારનો બહુ-વર્ષીય, ઇકોસિસ્ટમ-સંચાલિત અભિગમ મૂર્ત પરિણામો આપી રહ્યો છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ પ્રોગ્રામની કલ્પના 2022 માં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા સ્પષ્ટ વિઝન સાથે કરવામાં આવી હતી, જેથી સમગ્ર સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ થાય, અલગ-અલગ યોજનાઓને બદલે લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચના અનુસરવામાં આવે અને ભારતને સર્વિસ-આધારિત અર્થતંત્રમાંથી પ્રોડક્ટ રાષ્ટ્રમાં પરિવર્તિત કરી શકાય.

ડિઝાઇન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (DLI) યોજના ની સફળતા પર પ્રકાશ પાડતા, મંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે જ્યારે શરૂઆતમાં અપેક્ષાઓ સાધારણ હતી, ત્યારે આજે આ પ્રોગ્રામ 24 સ્ટાર્ટઅપ્સને ટેકો આપે છે, જેમાંથી ઘણાએ પહેલેથી જ ટેપ-આઉટ પૂર્ણ કર્યા છે, ઉત્પાદનોને પ્રમાણિત (validate) કર્યા છે અને બજારમાં સ્થાન મેળવ્યું છે. તેમણે કહ્યું હતું કે, આ બાબતે સેમિકન્ડક્ટર સ્ટાર્ટઅપ્સ દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા મુખ્ય અવરોધોને દૂર કરવાના સરકારના મુખ્ય અભિગમને સાચો સાબિત કર્યો છે, જેમાં એડવાન્સ્ડ ડિઝાઇન ટૂલ્સ, IP લાઇબ્રેરીઓ, વેફર અને ટેપ-આઉટ સપોર્ટની ઍક્સેસ પૂરી પાડવામાં આવે છે—જે વૈશ્વિક સ્તરે અનન્ય સપોર્ટ આર્કિટેક્ચર છે.

મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન દ્વારા સેમિકન્ડક્ટર સ્ટાર્ટઅપ્સને આપવામાં આવેલ વ્યાપક સમર્થન અજોડ છે, અને સરકાર હવે આ પ્રોગ્રામને સ્કેલ અપ કરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે, જેમાં આગામી તબક્કા હેઠળ દેશમાં ઓછામાં ઓછી 50 ફેબલેસ (fabless) સેમિકન્ડક્ટર કંપનીઓને સક્ષમ બનાવવાનું લક્ષ્ય છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે ભારત આવનારા વર્ષોમાં અગ્રણી આંતરરાષ્ટ્રીય ખેલાડીઓની સમકક્ષ વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક ફેબલેસ કંપનીઓનો ઉદય જોશે.

દાવોસમાં વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમ ખાતે તાજેતરના વૈશ્વિક જોડાણોના પ્રતિસાદ શેર કરતા, મંત્રીએ કહ્યું હતું કે આંતરરાષ્ટ્રીય ઉદ્યોગ જગતના નેતાઓએ ભારતના સેમિકન્ડક્ટર પ્રોગ્રામની ગંભીરતા, સ્કેલ અને અમલીકરણ ક્ષમતાને વધુને વધુ સ્વીકારી છે. 2022 માં પ્રારંભિક શંકાઓથી શરૂ કરીને, વૈશ્વિક ધારણા નોંધપાત્ર રીતે બદલાઈ છે, અને ઉદ્યોગના નેતાઓ હવે ભારતના વધતા સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમ સાથે ભાગીદારી કરવા માટે ઉત્સુક છે.

મંત્રીએ છ મુખ્ય સિસ્ટમ શ્રેણીઓ - કોમ્પ્યુટ, RF અને વાયરલેસ, નેટવર્કિંગ, પાવર મેનેજમેન્ટ, સેન્સર્સ અને મેમરીમાં ભારતની સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવા માટે એક કેન્દ્રિત વ્યૂહરચનાની રૂપરેખા આપી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે આ શ્રેણીઓ મોટાભાગની આધુનિક ઇલેક્ટ્રોનિક સિસ્ટમ્સ માટે પાયાના બિલ્ડીંગ બ્લોક્સ બનાવે છે અને ભારતને સંરક્ષણ, સ્પેસ, ઓટોમોટિવ, રેલવે, ડ્રોન અને અન્ય વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં ફેલાયેલી એપ્લિકેશન્સની વિશાળ શ્રેણી માટે ઉકેલો ડિઝાઇન કરવા અને બનાવવા માટે સક્ષમ બનાવશે.

ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટનો ઉલ્લેખ કરતા, મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે SCL મોહાલી 180-નેનોમીટર રેન્જમાં ટેપ-આઉટને ટેકો આપશે, જ્યારે ધોલેરા ખાતે આગામી ફેબ્રિકેશન સુવિધા દ્વારા 28 નેનોમીટર સુધીના અદ્યતન નોડ્સ સક્ષમ કરવામાં આવશે, જે સ્થાનિક ડિઝાઇન ક્ષમતાઓને પૂરક બનાવવા માટે મજબૂત મેન્યુફેક્ચરિંગ બેઝ પ્રદાન કરશે. તેમણે પ્રતિભા વિકાસ (talent development) પર સરકારના સતત ધ્યાન પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, નોંધ્યું હતું કે દસ વર્ષમાં 85,000 કુશળ વ્યાવસાયિકોના લક્ષ્યાંક સામે, માત્ર ચાર વર્ષમાં 67,000 થી વધુ સેમિકન્ડક્ટર પ્રોફેશનલ્સને તાલીમ આપવામાં આવી છે.

વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમમાં ભારતની વધતી ભૂમિકા અંગે વિશ્વાસ વ્યક્ત કરતા મંત્રીએ કહ્યું હતું કે, આગામી વર્ષોમાં વિશ્વના સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન કામનો મોટો હિસ્સો ભારતમાં કરવામાં આવશે, જે સ્થાનિક સ્ટાર્ટઅપ્સ, એન્જિનિયરો અને સંશોધકો દ્વારા તેમના પોતાના IP, પેટન્ટ અને સાહસો બનાવવા દ્વારા સંચાલિત થશે.

ભવિષ્ય તરફ જોતા, મંત્રીએ કહ્યું હતું કે 2029 સુધીમાં ભારત લગભગ 70-75 ટકા સ્થાનિક એપ્લિકેશન્સ માટે જરૂરી ચિપ્સ ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરી લેશે. આ પાયા પર નિર્માણ કરતા, સેમિકોન 2.0 (Semicon 2.0) હેઠળનો આગળનો તબક્કો અદ્યતન ઉત્પાદન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે, જેમાં 3-નેનોમીટર અને 2-નેનોમીટર ટેકનોલોજી નોડ્સ પ્રાપ્ત કરવા માટે સ્પષ્ટપણે વ્યાખ્યાયિત રોડમેપ હશે. 2035 સુધીમાં ભારત વૈશ્વિક સ્તરે ટોચના સેમિકન્ડક્ટર રાષ્ટ્રોમાં સામેલ થવાનું લક્ષ્ય રાખે છે.

મંત્રીએ વધુમાં નોંધ્યું હતું કે આ યોજના હેઠળ સમર્થિત સ્ટાર્ટઅપ્સે અંદાજે ₹430 કરોડનું વેન્ચર કેપિટલ ફંડિંગ આકર્ષિત કર્યું છે, જે ભારતના ડિઝાઇન ઇકોસિસ્ટમમાં વધતા આત્મવિશ્વાસને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમણે માહિતગાર કર્યા કે DLI પ્રોગ્રામમાં ભાગ લેતા 24 સ્ટાર્ટઅપ્સમાંથી 14 સ્ટાર્ટઅપ્સે વેન્ચર કેપિટલ ફંડિંગ સુરક્ષિત કર્યું છે. તેમણે કહ્યું હતું કે ચાર વર્ષ પહેલા શરૂ કરાયેલા ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશને મજબૂત પરિણામો આપ્યા છે, જેમાં 10 પ્રોજેક્ટ્સ નિર્માણાધીન છે, ચાર પ્રોજેક્ટ્સ આ વર્ષે ઉત્પાદન શરૂ કરે તેવી અપેક્ષા છે, અને 315 શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં 67,000 વિદ્યાર્થીઓને સેમિકન્ડક્ટર ચિપ ડિઝાઇનમાં તાલીમ આપવામાં આવી છે.

મંત્રીએ એવી પણ જાહેરાત કરી હતી કે સરકાર સેમિકન્ડક્ટર, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, બાયોટેકનોલોજી, સ્પેસ અને અન્ય ડીપ-ટેક ડોમેન્સ સહિતના મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં નવીનતાને ઓળખવા અને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે 2026 માં ડીપ ટેક એવોર્ડ્સ (Deep Tech Awards) ની સ્થાપના કરશે. એવોર્ડનો પ્રથમ રાઉન્ડ વર્ષના અંત સુધીમાં યોજાય તેવી અપેક્ષા છે.

DLI યોજના વિશે: ડિઝાઇન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (DLI) યોજના એ સેમિકોન ઇન્ડિયા પ્રોગ્રામ હેઠળની એક મુખ્ય પહેલ છે, જે ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) દ્વારા ભારતમાં આત્મનિર્ભર અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક સેમિકન્ડક્ટર ચિપ ડિઝાઇન ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. તે સંપૂર્ણ જીવનચક્રમાં સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇનને ટેકો આપે છે - ડિઝાઇન અને વિકાસથી લઈને જમાવટ સુધી - જેમાં ઇન્ટિગ્રેટેડ સર્કિટ્સ (ICs), ચિપસેટ્સ, સિસ્ટમ-ઓન-ચિપ (SoCs), સિસ્ટમ્સ અને IP કોર્સ આવરી લેવામાં આવે છે. આ યોજના નાણાકીય પ્રોત્સાહનો (પાત્ર ખર્ચની ભરપાઈ અને ટર્નઓવર-લિંક્ડ પ્રોત્સાહન સહિત) અને અદ્યતન EDA ટૂલ્સ અને પ્રોટોટાઇપિંગ માટે ચિપઇન સેન્ટર (ChipIN Centre) જેવી સુવિધાઓ દ્વારા ડિઝાઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સપોર્ટ ઓફર કરે છે. પાત્ર લાભાર્થીઓમાં સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇનમાં રોકાયેલા સ્ટાર્ટઅપ્સ, MSMEs અને અન્ય સ્થાનિક કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે. ડિસેમ્બર 2021 માં શરૂ કરાયેલ, DLI એ બહુવિધ ચિપ ડિઝાઇન પ્રોજેક્ટ્સ, ટેપ-આઉટ્સ, ફેબ્રિકેટેડ ચિપ્સ સક્ષમ કરી છે અને ભારતના સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન ટેલેન્ટ બેઝને મજબૂત બનાવ્યો છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય સ્વદેશી સેમિકન્ડક્ટર કન્ટેન્ટને પ્રોત્સાહન આપવાનો, આયાત નિર્ભરતા ઘટાડવાનો અને સ્થાનિક મૂલ્યવૃદ્ધિમાં વધારો કરવાનો છે.

SM/NP/GP/JD