કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ અને કૃષિ તથા ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આજે નવી દિલ્હીમાં પૂસા ખાતે આયોજિત ‘સમૃદ્ધ દીદી સે સમૃદ્ધ રાષ્ટ્ર: પ્રજાસત્તાક દિવસ સન્માન કાર્યક્રમ 2026’ નામના વિશેષ કાર્યક્રમમાં પ્રજાસત્તાક દિવસના કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવા માટે દેશભરમાંથી આવેલી લગભગ 400 ‘જીવિકા દીદીઓ’ ને સંબોધિત કરી હતી. આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ અને સંચાર રાજ્ય મંત્રી ડો. ચંદ્રશેખર પેમ્માસાની પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

આ પ્રસંગે પોતાના સંબોધનમાં ‘જીવિકા દીદીઓ’ નું સન્માન કરતા શ્રી ચૌહાણે કહ્યું કે “દીદીઓ જીવંત અને જાગૃત દેવીઓ છે, અને જ્યારે તેઓ કોઈ સંકલ્પ કરે છે, ત્યારે તેઓ ચમત્કાર કરે છે”. તેમણે કહ્યું કે આ દીદીઓએ સાબિત કરી દીધું છે કે તેઓ લાચાર નથી, પરંતુ વાસ્તવિક અર્થમાં સાચા અર્થમાં સશક્ત છે. ‘જીવિકા દીદીઓ’ ને વધુ સંબોધતા તેમણે કહ્યું કે તેઓ “દુર્ગા, લક્ષ્મી, સરસ્વતી છે, જે સૌથી મોટા ચમત્કારો કરી શકે છે”, અને “તમે અહીં આવ્યા છો ત્યારથી, આ સ્થળ ખરેખર માતૃગૃહ (પિયર) જેવું બની ગયું છે”. બહેનોની હાજરી ભાઈઓના આંગણાને આનંદથી ભરી દે છે.

શ્રી ચૌહાણે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીનો આભાર માન્યો અને કહ્યું કે તેમણે ભારતની બહેનો, દીકરીઓ અને દીદીઓની સંભાળ રાખી છે. પ્રધાનમંત્રીએ મહિલાઓની શક્તિને ઓળખી છે અને ‘આજીવિકા મિશન’ એ ચમત્કાર કર્યા છે.

કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે આજે 10 કરોડ બહેનો સ્વ-સહાય જૂથો (Self-Help Groups) સાથે જોડાયેલી છે. પ્રધાનમંત્રીએ અમને 3 કરોડ દીદીઓને ‘લખપતિ દીદી’ બનાવવાનું લક્ષ્ય આપ્યું છે. અને હું ગર્વ સાથે કહું છું કે આ લક્ષ્ય અમારા માટે એક મંત્ર છે, અને અમે તેને ખૂબ જ જલ્દી હાંસલ કરીશું. તેમણે કહ્યું કે ‘આજીવિકા મિશન’ હવે માત્ર એક યોજના નથી, પરંતુ એક ક્રાંતિ અને આંદોલન બની ગયું છે. તેણે આપણને માત્ર આર્થિક રીતે સશક્ત જ નથી બનાવ્યા, પરંતુ તે તમામ બેડીઓ પણ તોડી નાખી છે જે મહિલાઓને પાછળ રાખતી હતી.

તેમના સંબોધનમાં તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે આજે દીદીઓ આત્મનિર્ભર અને આત્મવિશ્વાસથી ભરેલી છે. જો કોઈ દીદી વ્યક્તિગત રીતે લોન લેવા માંગતા હોય, તો અમે તે માર્ગ પણ સરળ બનાવીશું, જેથી દીદીઓની આર્થિક શક્તિ વધુ મજબૂત બની શકે. આ અંતર્ગત મહિલા સાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયે એન્ડ-ટુ-એન્ડ ઓનલાઇન લોન સિસ્ટમ બનાવી છે, જેના દ્વારા સ્વ-સહાય જૂથોની મહિલાઓ સમયસર અને સરળ રીતે લોન મેળવી શકશે. હવે, સ્વ-સહાય જૂથના સભ્યો કોઈપણ બેંકમાં લોન માટે ઓનલાઇન અરજી કરી શકશે, અને બેંકો ડિજિટલ રીતે લોન મંજૂર કરશે અને વિતરણ કરશે. આ પહેલ મહિલા સાહસિકો માટે લોન સુવિધાઓ મેળવવામાં સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે અને ડિજિટલ રીતે સશક્ત ભારતના વ્યાપક ધ્યેયને આગળ વધારશે.

તેમણે કહ્યું કે સરસ (Saras) મેળાઓ હાલમાં મર્યાદિત સંખ્યામાં યોજાય છે, પરંતુ તેની ઉપયોગિતા ઘણી મોટી છે. તેથી, હવે કામ માત્ર દિલ્હી પૂરતું મર્યાદિત રહેશે નહીં; “અમે દેશના અન્ય ભાગોમાં પણ સરસ મેળાઓનું આયોજન કરીશું, જેથી દીદીઓને તેમના ઉત્પાદનો વેચવા માટે યોગ્ય અને મોટું બજાર મળે”.

કાર્યક્રમમાં ઉપસ્થિત રાજ્ય મંત્રી શ્રી ચંદ્રશેખર પેમ્માસાનીએ પોતાના સંબોધનમાં જણાવ્યું હતું કે આંધ્ર પ્રદેશના ગુંટુરમાં તાજેતરમાં યોજાયેલા સરસ મેળામાં મહિલાઓની સાહસિકતા સ્પષ્ટપણે દેખાતી હતી. અહીં, સમૃદ્ધિ માત્ર જીડીપી (GDP) સાથે જોડાયેલી છે, પરંતુ દેશની સાચી શક્તિ તેની મહિલાઓ દ્વારા નક્કી થાય છે. ભારતના જીડીપીમાં મહિલાઓનું યોગદાન 18 ટકા છે; તેવી જ રીતે, 10 ટકા સ્ટાર્ટઅપ્સ મહિલાઓ દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે, અને દેશના વિકાસમાં મહિલાઓની સક્રિય ભૂમિકા છે.

દીનદયાળ અંત્યોદય યોજના - રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન (DAY-NRLM) હેઠળ માર્કેટિંગ વ્યૂહરચનાના મુખ્ય મુદ્દાઓ:

• સ્વ-સહાય જૂથના ઉત્પાદનો માટે એક સંરચિત, સ્કેલેબલ અને ટકાઉ બજાર ઇકોસિસ્ટમ બનાવવામાં આવશે.
• સરસ (Saras) બ્રાન્ડને મજબૂત કરવા માટે ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા, મૂલ્યવર્ધિત, પ્રીમિયમ અને નિકાસ-લક્ષી ઉત્પાદનોની શ્રેણી વિકસાવવામાં આવશે.
• રાજ્ય સ્તરના એગ્રીગેટર્સ (aggregators) બનાવવા અને મજબૂત કરવા એ પ્રાથમિકતા રહેશે.
• સ્વ-સહાય જૂથના સાહસિકો, CLFs અને CRP-EP કેડરના ક્ષમતા નિર્માણ પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવશે.
• GeM પોર્ટલ, ONDC, eSARAS અને મુખ્ય ખાનગી ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પર સ્વ-સહાય જૂથ ઉત્પાદનોનું વ્યવસ્થિત ઓનબોર્ડિંગ કરવામાં આવશે.
• ઈ-કોમર્સ વેચાણને ટેકો આપવા માટે પરિપૂર્ણતા (fulfillment) અને લોજિસ્ટિક્સ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત કરવામાં આવશે.
• રાષ્ટ્રીય સ્તરે 5 સરસ મેળાઓનું આયોજન કરવામાં આવશે.
• રાજ્ય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન (SRLMs) રાજ્ય સ્તરે સરસ મેળાઓની સંખ્યામાં વધારો કરશે.
• ક્લસ્ટર સ્તરે, ખાસ કરીને એગ્રો-ક્લસ્ટરમાં, નિયમિત બજારો પૂરા પાડવા માટે SHE-Marts સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
• સ્થાનિક માર્કેટિંગ અને નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વર્ષ દરમિયાન 50 બાયર-સેલર મીટ્સ (ખરીદનાર-વિક્રેતા સંમેલન) નું આયોજન કરવામાં આવશે.
• આ પહેલોથી મુખ્ય પ્રવાહની વેલ્યુ ચેઇન્સમાં સ્વ-સહાય જૂથ સાહસોનું વધુ સારું એકીકરણ થશે.
• સ્વ-સહાય જૂથની મહિલાઓ માટે સતત આવક વૃદ્ધિ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે.

SM/NP/GP/JD