રાષ્ટ્રીય ખનિજ ચિંતન શિબિર 2026 ના સમાપન પ્રસંગે કેન્દ્ર અને રાજ્યોએ ટકાઉ ખાણકામ (Sustainable Mining) ને પ્રોત્સાહન આપવા અને ભારતની કટોકટીપૂર્ણ ખનિજ (Critical Mineral) જરૂરિયાતોને સુરક્ષિત કરવા માટેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. ચિંતન શિબિરના બીજા દિવસે ભારતના ખાણકામ ક્ષેત્રને મજબૂત કરવા માટેની મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં રાષ્ટ્રીય કટોકટીપૂર્ણ ખનિજ મિશન, ટકાઉ ખાણકામ પદ્ધતિઓ અને લાંબા ગાળાની ખનિજ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાના પગલાં પર વિગતવાર ચર્ચાઓ થઈ હતી. આ વિચાર-વિમર્શ ખાણકામ મૂલ્ય શૃંખલા (Value chain) માં સમન્વિત અને ભવિષ્યલક્ષી અભિગમો દ્વારા સ્થાનિક ક્ષમતાઓ વધારવાના કેન્દ્ર અને રાજ્યોના સામૂહિક સંકલ્પને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

વિચાર-વિમર્શમાં ખાણ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ શ્રી વિવેક કુમાર બાજપાઈ દ્વારા પ્રસ્તુતિનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમણે રાષ્ટ્રીય કટોકટીપૂર્ણ ખનિજ મિશનના માળખાની રૂપરેખા આપી હતી. તેમણે કટોકટીપૂર્ણ ખનિજોની ઓળખ, સંશોધન (Exploration) અને હરાજીની વ્યૂહરચનાઓ, સ્થાનિક ખાણકામ અને પ્રોસેસિંગ ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવા, મૂલ્યવૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપવા અને ઉદ્યોગ તથા સંશોધન સંસ્થાઓ સાથેના સહયોગ દ્વારા સ્થિતિસ્થાપક સપ્લાય ચેઈન બનાવવાના હેતુથી લેવામાં આવેલી પહેલો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

ભારતીય ખાણ બ્યુરો (Indian Bureau of Mines) ના કંટ્રોલર જનરલ શ્રી પંકજ કુલશ્રેષ્ઠે વેસ્ટ ડમ્પ અને ટેલિંગ્સમાંથી કટોકટીપૂર્ણ ખનિજોની પુનઃપ્રાપ્તિ પર પ્રેઝન્ટેશન આપ્યું હતું. તેમણે પર્યાવરણને અનુકૂળ અને ગોળાર્ધિય (Circular) ખાણકામ પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપતી વખતે ખનિજની ઉપલબ્ધતા સુધારવા માટે અદ્યતન ટેકનોલોજી અને ગૌણ સંસાધનોના ઉપયોગની તકો પર ભાર મૂક્યો હતો.

સભાને સંબોધતા, ખાણ મંત્રાલયના સચિવ શ્રી પીયૂષ ગોયલે રાષ્ટ્રીય વૃદ્ધિમાં ખાણકામ ક્ષેત્રના યોગદાનને વધારવા માટે ખાણોને સમયસર કાર્યરત કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે ઝડપી અને જવાબદાર પ્રક્રિયાઓની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો અને જણાવ્યું કે ખાણ મંત્રાલય દેશની વિકાસની જરૂરિયાતોને અનુરૂપ ખાણકામ પ્રવૃત્તિઓને વેગ આપવા માટે પગલાં લઈ રહ્યું છે.

પંજાબના ખાણકામ મંત્રી શ્રી બરિન્દર કુમાર ગોયલે રાજ્યના ખાણકામ ક્ષેત્રની પ્રગતિ અને સંભવિતતા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને આ ક્ષેત્રને વધુ મજબૂત કરવા માટે આધુનિક ટેકનોલોજી, ટકાઉ પદ્ધતિઓ અને અસરકારક નીતિ વિષયક પગલાં અપનાવવા પર ભાર મૂક્યો હતો.

કેન્દ્રીય કોલસા અને ખાણ મંત્રી શ્રી જી. કિશન રેડ્ડીએ સર્વસમાવેશક અને ટકાઉ વિકાસના પાયા તરીકે ખાણકામ ક્ષેત્રને મજબૂત કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે ખાણકામથી પ્રભાવિત વિસ્તારોના કલ્યાણ માટે ડિસ્ટ્રિક્ટ મિનરલ ફાઉન્ડેશન (DMF) ભંડોળના અસરકારક ઉપયોગ, મજબૂત ખાણ બંધ કરવાની (Mine closure) યોજનાની જરૂરિયાત અને ખનિજ બ્લોકની સમયસર હરાજીના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે રાજ્યો ખાણકામ ક્ષેત્રના સુધારાને આગળ વધારવામાં મુખ્ય ભાગીદાર છે અને આત્મનિર્ભર ભારત અને 2047 સુધીમાં વિકસિત ભારતના ઉદ્દેશ્યો સાથે સુસંગત રહીને જવાબદાર ખાણકામને પ્રોત્સાહન આપવા તથા સ્થાનિક ખનિજ સુરક્ષા વધારવા માટે ભારત સરકાર તરફથી સતત સમર્થનની ખાતરી આપી હતી.

બે દિવસીય કોન્ફરન્સમાં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ, કેન્દ્રીય કોલસા અને ખાણ મંત્રી શ્રી જી. કિશન રેડ્ડી, કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલ, કેન્દ્રીય શ્રમ અને રોજગાર તથા યુવા બાબતો અને રમતગમત મંત્રી ડૉ. મનસુખ માંડવિયા અને બિહારના નાયબ મુખ્યમંત્રી શ્રી વિજય કુમાર સિંહાની સાથે રાજ્ય સરકારોના મંત્રીઓ અને ખાણ મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ વિચાર-વિમર્શમાં આઠથી વધુ રાજ્યોના ખાણ મંત્રીઓ અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ ભાગ લીધો હતો, જે ખાણકામ ક્ષેત્રના સુધારાને આગળ વધારવામાં સહકારી સંઘવાદની પ્રબળ ભાવના દર્શાવે છે.

SM/NP/GP/JD