പ്രധാന വസ്തുതകൾ ഇന്ത്യൻ ഗവൺമെന്റിന്റെ അടൽ ഇന്നൊവേഷൻ മിഷന് (AIM) കീഴിൽ സ്ഥാപിച്ച അടൽ ടിങ്കറിംഗ് ലാബുകൾ (ATL) രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള 6 മുതൽ 12 വരെയുള്ള ക്ലാസ്സുകളിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കിടയിൽ ജിജ്ഞാസയും നവീകരണവും വളർത്താൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 2025 ഒക്ടോബർ വരെ, സ്കൂളുകളിൽ 10,000 അടൽ ടിങ്കറിംഗ് ലാബുകൾ (ATL) സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്, ഇത് 1.1 കോടിയിലധികം വിദ്യാർത്ഥികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. കൂടാതെ, 50,000 ATLകൾ 2025-2026 കാലയളവിൽ ആരംഭിക്കാനുള്ള പ്രക്രിയയിലാണ്. 2025 ഒക്ടോബർ വരെ, രാജ്യത്തുടനീളം 16 ലക്ഷത്തിലധികം നവീകരണ പദ്ധതികൾക്ക് ATL-കൾ കാരണമായി.

 

ആമുഖം

രാജ്യത്തിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന വിദ്യാഭ്യാസ സാഹചര്യങ്ങളെയും സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക അസമത്വങ്ങളെയും അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന നിലവിലെ ഗവൺമെന്റിന്റെ പരിവർത്തനാത്മക സംരംഭങ്ങളിലൂടെ ഇന്ത്യയുടെ വിദ്യാഭ്യാസ സമ്പ്രദായം അതിവേഗം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. മനഃപാഠമാക്കുന്ന പഠനരീതിയിൽ നിന്ന് അന്വേഷണാധിഷ്ഠിത വിദ്യാഭ്യാസത്തിലേക്ക് മാറുന്നതിൽ ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം 2020 (NEP 2020) ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിന്റെ ഫലമായി, പാഠ്യപദ്ധതിയിലും നയപരമായ തലങ്ങളിലും പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നിട്ടുണ്ട്. വിദ്യാർത്ഥികൾക്കിടയിൽ അന്വേഷണത്തിന്റെ മനോഭാവം വളർത്താനും ക്യാമ്പസുകളിൽ നവീകരണ സംസ്കാരം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാനും ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള നിരവധി സംരംഭങ്ങൾ രാജ്യത്തുടനീളം നടപ്പിലാക്കിവരുന്നു.

സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഈ പരിവർത്തനം സാധാരണ ക്ലാസ് മുറിയിൽ ദൃശ്യമാണ്. അവിടെ ബ്ലാക്ക് ബോർഡുകൾ, പാഠപുസ്തകങ്ങൾ, മനഃപാഠമാക്കൽ, ബോർഡ് പരീക്ഷകളിൽ ഒന്നാമതെത്താനുള്ള കഠിന പരിശ്രമം എന്നിവയ്ക്ക് പകരം സ്മാർട്ട്‌, ഡിജിറ്റൽ പിന്തുണയുള്ള ക്ലാസ് മുറികൾ സ്ഥാനം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. AI പിന്തുണയുള്ള ആപ്പുകൾ ഇപ്പോൾ വ്യക്തിഗത സഹായം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു, സഹകരണപരമായ AR ടൂളുകൾ ഉപയോഗിച്ച് വിദ്യാർത്ഥികൾ കാലാവസ്ഥാ പ്രവർത്തന പദ്ധതികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, കൂടാതെ വോയ്‌സ് അധിഷ്ഠിത ജനറേറ്റീവ് NCERT പാഠങ്ങൾ ഉറക്കെ വായിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഇവയാണ് ഇന്നത്തെ ആധുനിക വിദ്യാഭ്യാസ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ ചില പ്രധാന സവിശേഷതകൾ. NEP 2020 മനഃപാഠമാക്കുന്ന പഠനത്തെ വിശകലനാത്മകവും കളികളിലൂടെയുള്ളതുമായ വിദ്യാഭ്യാസം കൊണ്ട് മാറ്റി സ്ഥാപിക്കുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് ക്ലാസ് മുറികളിലാണ് ഇത് സംഭവിക്കുന്നത്.

ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം 2020: സർഗ്ഗാത്മക പഠനത്തിലൂടെ അറിവ് പ്രചരിപ്പിക്കൽ

ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം 2020 (NEP 2020), പഠനത്തിന്റെ സ്ഥിരസ്ഥിതി രീതിയായ മനഃപാഠമാക്കലിനെ വ്യക്തമായി നിരാകരിക്കുന്നു. വിമർശനാത്മക ചിന്ത, സർഗ്ഗാത്മകത, ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവം, ആശയവിനിമയം, സഹകരണം, പ്രശ്‌നപരിഹാരം, ധാർമ്മിക മൂല്യങ്ങൾ എന്നിവ വികസിപ്പിക്കുന്നതിലേക്ക് പാഠ്യപദ്ധതിയും അധ്യാപനവും മാറണമെന്ന് ഇത് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

ഓരോ പഠിതാവിന്റെയും സർഗ്ഗാത്മക സാധ്യത പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്നതിനും ഭാവി നേതാക്കളെ വളർത്തുന്നതിനുമായി, NEP 2020 എല്ലാ ഘട്ടങ്ങളിലും അനുഭവപരവും സന്തോഷകരവുമായ അധ്യാപനരീതികളെ സ്ഥാപനവൽക്കരിക്കുന്നു. ദൈനംദിന സ്കൂൾ ജീവിതത്തിൽ സർഗ്ഗാത്മകത ഉൾച്ചേർക്കുന്നതിനായി, മന്ത്രാലയം 10+2 ഘടനയ്ക്ക് പകരം 5+3+3+4 രൂപകൽപ്പന കൊണ്ടുവന്നു. അടിസ്ഥാന വർഷങ്ങൾ (3-8 വയസ്സ്) 100% കളിയിലൂടെയുള്ള പഠനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്; മിഡിൽ സ്കൂളിൽ കല-സംയോജിതവും അനുഭവപരവുമായ പഠനം നിർബന്ധമാക്കുന്നു; സെക്കൻഡറി വിദ്യാർത്ഥികളെ കർശനമായ സ്ട്രീം ഘടനകളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുകയും ഓരോ സെമസ്റ്ററിലും കുറഞ്ഞത് ഒരു തൊഴിലധിഷ്ഠിത അല്ലെങ്കിൽ നവീകരണ പ്രോജക്റ്റ് പൂർത്തിയാക്കുകയും വേണം. ഓരോ പാഠപുസ്തകവും ഓരോ ചോദ്യപേപ്പറും ഓരോ ക്ലാസ്റൂം പ്രവർത്തനവും ഇപ്പോൾ വെറും ഓർമ്മ പുതുക്കൽ മാത്രമല്ല, പ്രയോഗവും നവീകരണവും അളക്കേണ്ടതുണ്ട്. പുതിയ ദേശീയ മൂല്യനിർണ്ണയ കേന്ദ്രമായ PARAKH-ൻ്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ബോർഡ് പരീക്ഷകൾ വർഷത്തിൽ രണ്ട് തവണ എഴുതാം.

കൂടാതെ, PM e-VIDYA, DIKSHA പോലുള്ള സംരംഭങ്ങൾ ഓൺലൈൻ ഉറവിടങ്ങൾ, വെർച്വൽ ലാബുകൾ, അധ്യാപക പരിശീലന പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ എന്നിവയിലേക്ക് ഏകീകൃത പ്രവേശനം നൽകിക്കൊണ്ട് ഈ പരിണാമത്തിന് വേഗം കൂട്ടി, 25 കോടിയിലധികം സ്കൂൾ കുട്ടികളിലേക്ക് എത്തിച്ചേരുകയും COVID-19 പോലുള്ള ആഗോള സംഭവങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള തടസ്സങ്ങൾ ലഘൂകരിക്കുകയും ചെയ്തു. കേന്ദ്ര ബജറ്റ് 2025-26 വിദ്യാഭ്യാസ ഫണ്ടിംഗിൽ 6.22% വർധനവോടെ ₹1,28,650 കോടി അനുവദിച്ചുകൊണ്ട് ഈ ശ്രമങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ഊന്നൽ നൽകുന്നു, ഇതിൽ ₹78,572 കോടി സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി നീക്കിവെച്ചിരിക്കുന്നു.

സ്കൂൾ പഠനത്തിന്റെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങൾക്കായുള്ള ദേശീയ പാഠ്യപദ്ധതി ചട്ടക്കൂട് കൊണ്ടുവന്ന മൊത്തത്തിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾക്ക് പുറമെ, അനുഭവപരമായ പഠനത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന അധ്യാപനരീതിയും യഥാർത്ഥ ​ഗ്രാഹ്യവും ഉൾക്കൊള്ളലും പ്രതിഫലിക്കുന്ന മൂല്യനിർണ്ണയവും കൂടാതെ, സ്കൂളുകളിൽ നവീകരണവും വിമർശനാത്മക ചിന്തയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി നിരവധി പ്രത്യേക സംരംഭങ്ങളും പദ്ധതികളും പരിപാടികളുമുണ്ട്.

അടൽ ഇന്നൊവേഷൻ മിഷൻ (AIM)

യുവമനസ്സുകളിൽ സർഗ്ഗാത്മകമായ ഉത്തേജനം നൽകിക്കൊണ്ട് സ്കൂൾ തലത്തിലെ വിദ്യാഭ്യാസത്തെ രൂപാന്തരപ്പെടുത്തിയ സുപ്രധാന സംരംഭങ്ങളിലൊന്നാണ് അടൽ ഇന്നൊവേഷൻ മിഷൻ (AIM). നീതി ആയോഗ് 2016-ൽ ആരംഭിച്ച അടൽ ഇന്നൊവേഷൻ മിഷൻ (AIM), രാജ്യത്തുടനീളം നവീകരണത്തിന്റെയും സംരംഭകത്വത്തിൻ്റെയും ഒരു സംസ്കാരം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും വേണ്ടിയുള്ള ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ മുൻനിര സംരംഭമാണ്. വിവിധ പരിപാടികളിലൂടെയും നയങ്ങളിലൂടെയും സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വിവിധ മേഖലകളിൽ AIM നവീകരണത്തെ പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നു, രാജ്യത്തെ നവീകരണ ആവാസവ്യവസ്ഥയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ഓഹരി ഉടമകൾക്ക് പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളും സഹകരണ അവസരങ്ങളും നൽകുന്നു. AIM-ന്റെ ഇടപെടലുകൾ സ്കൂളുകൾ, കോളേജുകൾ, സർവകലാശാലകൾ, ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സ്വകാര്യ, MSME മേഖലകൾ എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. AIM-ന് കീഴിലുള്ള പ്രധാന പരിപാടികളിൽ ചിലത് ഇവയാണ്: സ്കൂളുകളിലെ അടൽ ടിങ്കറിംഗ് ലാബുകൾ – ഇതുവഴി AIM സ്കൂൾ തലത്തിൽ സർഗ്ഗാത്മകതയുടെയും നവീകരണത്തിന്റെയും മനോഭാവം വളർത്തുന്നു; അടൽ ഇൻകുബേഷൻ സെന്ററുകൾ – സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്ക് തഴച്ചുവളരാൻ ഒരു ലോകോത്തര ആവാസവ്യവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; രാജ്യത്തെ പിന്നാക്ക/സേവനരഹിത പ്രദേശങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച് നവീകരണത്തിന്റെ മനോഭാവം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന അടൽ കമ്മ്യൂണിറ്റി ഇന്നൊവേഷൻ സെന്ററുകൾ; കൂടാതെ യുവ ATL നവീകർത്താക്കൾക്ക് പ്രോ-ബോണോ മെന്ററിംഗ് നൽകുന്നതിൽ വിദഗ്ധരായ പ്രൊഫഷണലുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മെന്റർ ഓഫ് ചേഞ്ച്. AIM ഇക്കോസിസ്റ്റത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങൾ AIM ഇക്കോസിസ്റ്റം ഡെവലപ്‌മെന്റ് പ്രോഗ്രാം (AEDP) വഴി പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ പ്രോഗ്രാമുകൾ ഒരുമിച്ച് വിദ്യാർത്ഥികളെ 'സ്റ്റുഡന്റ് ടിങ്കേഴ്‌സ് ' എന്ന ഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് 'സ്റ്റുഡന്റ് ഇന്നൊവേറ്റേഴ്സ്' ആയി, തുടർന്ന് 'സ്റ്റുഡന്റ് എന്റർപ്രനേഴ്സ്' എന്ന ഘട്ടങ്ങളിലൂടെ കൊണ്ടുപോകാൻ ലക്ഷ്യമിടുന്നു.

എല്ലാ അടൽ ഇന്നൊവേഷൻ മിഷൻ സംരംഭങ്ങളും നൂതന MIS (മാനേജ്‌മെൻ്റ് ഇൻഫർമേഷൻ സിസ്റ്റംസ്), ഇൻ്ററാക്ടീവ് ഡാഷ്‌ബോർഡുകൾ എന്നിവയിലൂടെ തത്സമയം ക്രമാനുഗതമായി ട്രാക്ക് ചെയ്യുകയും കൈകാര്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.

അടൽ ടിങ്കറിംഗ് ലാബുകൾ (ATL)

അടൽ ടിങ്കറിംഗ് ലാബുകൾ (ATL), ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള സ്കൂളുകളിൽ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ള, നവീകരണത്തിന്റെയും സംരംഭകത്വത്തിൻ്റെയും സംസ്കാരം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിടുന്ന, പ്രത്യേകമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത പരീക്ഷണശാലകളാണ്. ജിജ്ഞാസ, സർഗ്ഗാത്മകത, ഭാവന, ഒപ്പം ഡിസൈൻ മൈൻഡ്‌സെറ്റ്, കമ്പ്യൂട്ടേഷണൽ തിങ്കിംഗ്, അഡാപ്റ്റീവ് ലേണിംഗ്, ഫിസിക്കൽ കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് തുടങ്ങിയ 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലേക്കാവശ്യമായ കഴിവുകൾ എന്നിവ വളർത്താൻ ഇവ ലക്ഷ്യമിടുന്നു. DIY ഇലക്ട്രോണിക് കിറ്റുകൾ, 3D പ്രിൻ്ററുകൾ, സെൻസറുകൾ, റോബോട്ടിക്സ് ഉപകരണങ്ങൾ, മെക്കാനിക്കൽ ടൂളുകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ പ്രോട്ടോടൈപ്പിംഗിനായുള്ള ഉപകരണങ്ങളിലേക്ക് നേരിട്ടുള്ള പ്രവേശനം ഈ ലാബുകൾ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് നൽകുന്നു. ഇത് യഥാർത്ഥ ലോകത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം കണ്ടെത്താനും പരീക്ഷിക്കാനും രൂപപ്പെടുത്താനും അവരെ സഹായിക്കുന്നു. ‘ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ദശലക്ഷം കുട്ടികളെ നിയോട്ടെറിക് ഇന്നൊവേറ്റർമാരായി വളർത്തിയെടുക്കുക’ എന്നതാണ് ATL-ൻ്റെ ലക്ഷ്യം.

സഹകരണപരമായ പ്രോജക്റ്റുകൾ, STEM (സയൻസ്, ടെക്നോളജി, എഞ്ചിനീയറിംഗ്, മാത്തമാറ്റിക്സ്) വിദ്യാഭ്യാസം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിന് സ്കൂൾ പാഠ്യപദ്ധതിയിൽ സംയോജിപ്പിക്കൽ, 6,200-ൽ അധികം മെന്റർ ഓഫ് ചേഞ്ച് നൽകുന്ന മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം എന്നിവ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ടിങ്കറിംഗ് എന്ന ആശയത്തെ ഒരു പടി മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി, ATL സ്റ്റുഡൻ്റ് ഇന്നൊവേറ്റർ പ്രോഗ്രാമും (SIP) ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിലൂടെ വിദ്യാർത്ഥി നവീകർത്താക്കൾക്ക് ലോകോത്തര നിലവാരമുള്ള അടൽ ഇൻകുബേഷൻ സെന്ററുകളിൽ നിന്നുള്ള ബിസിനസ് മെൻ്റർമാരുമായി ചേർന്ന് അവരുടെ ആശയങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കുന്നു. വിദ്യാർത്ഥികൾ ഹാക്കത്തോണുകൾ, ATL മാരത്തോണുകൾ, ടിങ്കർപ്രണർഷിപ്പുകൾ തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക പരിപാടികളിലും പങ്കെടുക്കുന്നു. സുസ്ഥിരത, ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന പ്രോട്ടോടൈപ്പുകൾ വിദ്യാർത്ഥികൾ സമർപ്പിക്കുന്ന ദേശീയതലത്തിലുള്ള നവീകരണ ചലഞ്ചായ വാർഷിക ATL മാരത്തോൺ ATL-ന് കീഴിലുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ പരിപാടികളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

2016-ൽ ആരംഭിച്ചതു മുതൽ, രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള സ്കൂളുകളിൽ 10,000-ത്തിലധികം ATL-കൾ സ്ഥാപിച്ചു, ഇതിൽ പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ, അഭിലാഷ ജില്ലകൾ, ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവയിൽ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. പങ്കാളിത്തങ്ങളിലൂടെ ഈ പദ്ധതി വികസിപ്പിക്കുകയും സമാനമായ നവീകരണ ആവാസവ്യവസ്ഥകൾക്ക് പ്രചോദനമേകുകയും AI ടൂൾകിറ്റുകൾ, IoT ഉപകരണങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഉൾപ്പെടുത്താൻ ലാബ് ഉപകരണങ്ങൾ തുടർച്ചയായി നവീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 2025 നവംബർ വരെ, രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള 35 സംസ്ഥാനങ്ങളിലും 722 ജില്ലകളിലുമായി 1.1 കോടിയിലധികം വിദ്യാർത്ഥികൾ ATL-കളിൽ സജീവമായി ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

കൂടാതെ, 2025 മുതൽ അടുത്ത അഞ്ച് വർഷത്തിനുള്ളിൽ ​ഗവൺമെന്റ് സ്കൂളുകളിൽ 50,000 അടൽ ടിങ്കറിംഗ് ലാബുകൾ (ATL) ആരംഭിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ യുവാക്കൾക്കിടയിൽ നവീനാശയങ്ങളും ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവവും വളർത്തിയെടുക്കാൻ സഹായിക്കും.

ATL-ൻ്റെ ഫലങ്ങൾ പരിവർത്തനാത്മകമാണ്. വിദ്യാർത്ഥികൾ സുസ്ഥിര കൃഷി ഉപകരണങ്ങൾ, ആരോഗ്യ ഉപകരണങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ പരിഹാരങ്ങൾ എന്നിവ പോലുള്ള പ്രാദേശിക പ്രശ്നങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന പ്രോട്ടോടൈപ്പുകൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്, ഇത് നിരവധി പേറ്റൻ്റുകൾ, സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ, ആഗോള അംഗീകാരങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കാരണമായി. ATL മാരത്തോൺ പോലുള്ള പരിപാടികളിലെ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവെച്ചവർക്ക് ഇൻ്റേൺഷിപ്പുകളും മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും അവാർഡുകളും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ ശ്രമങ്ങൾ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ട വിദ്യാർത്ഥികളെ ശാക്തീകരിക്കുകയും ഇന്നൊവേഷൻ മെട്രിക്സിൽ സ്കൂളുകളുടെ പ്രകടനം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

2025 ഓഗസ്റ്റ് 12-ന് അടൽ ഇന്നൊവേഷൻ മിഷൻ (AIM), നീതി ആയോഗ് സംഘടിപ്പിച്ച മെഗാ ടിങ്കറിംഗ് ഡേ 2025 ഒരു സുപ്രധാന സംരംഭമായി ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ചു, ഇത് ഇന്ത്യ ബുക്ക് ഓഫ് റെക്കോർഡ്സിലും ഏഷ്യ ബുക്ക് ഓഫ് റെക്കോർഡ്സിലും ഇടം നേടി. ഒരൊറ്റ ദിവസത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വിദ്യാർത്ഥി ടിങ്കറിംഗ് പ്രവർത്തനത്തിനുള്ള പുതിയ ലോക റെക്കോർഡാണിത്.

 

അടൽ ഇൻകുബേഷൻ സെന്ററുകൾ (AIC): ഇന്ത്യയുടെ സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ആവാസവ്യവസ്ഥ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നു

അടൽ ഇൻകുബേഷൻ സെന്ററുകൾ (AIC), നൂതന സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളെയും അഭിലാഷമുള്ള സംരംഭകരെയും പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നതിനായി സർവ്വകലാശാലകൾ, സ്ഥാപനങ്ങൾ, കോർപ്പറേറ്റുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ള ലോകോത്തര ബിസിനസ് ഇൻകുബേറ്ററുകളാണ്. AIM രാജ്യത്തുടനീളം 72 AIC-കൾ പ്രവർത്തനക്ഷമമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇവ സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്ക് അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം, സീഡ് ഫണ്ടിംഗ്, വ്യവസായ ശൃംഖലകൾ, ലാബ് സൗകര്യങ്ങൾ, കോ-വർക്കിംഗ് സ്‌പേസുകൾ എന്നിവ നൽകുന്നു. ഈ കേന്ദ്രങ്ങൾ 3,500-ൽ അധികം സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളെ പരിപോഷിപ്പിക്കുകയും 32,000-ൽ അധികം തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ഹെൽത്ത്‌ടെക്, ഫിൻടെക്, എഡ്‌ടെക്, സ്‌പേസ് & ഡ്രോൺ ടെക്, AR/VR, ഫുഡ് പ്രോസസ്സിംഗ്, ടൂറിസം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലായി 1,000-ൽ അധികം വനിതാ സംരംഭങ്ങൾക്ക് പിന്തുണ നൽകുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

അടൽ കമ്മ്യൂണിറ്റി ഇന്നൊവേഷൻ സെന്ററുകൾ (ACIC): സേവനങ്ങൾ ലഭിക്കാത്തതും പിന്നാക്കവുമായ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ചേരുന്നു

ടെക്നോളജി അധിഷ്ഠിത നവീകരണം ടയർ-2/3 നഗരങ്ങൾ, അഭിലാഷ ജില്ലകൾ, ഗോത്ര, മലയോര, ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ എത്തിക്കുന്നതിനായി, ഒരു പ്രത്യേക കോ-ഫണ്ടിംഗ് മോഡലിലൂടെ (AIM-ൽ നിന്ന് ₹2.5 കോടി വരെ ഗ്രാന്റ്, പങ്കാളികളിൽ നിന്ന് അതിലും കൂടുതലോ തുല്യമോ ആയ തുക) AIM അടൽ കമ്മ്യൂണിറ്റി ഇന്നൊവേഷൻ സെന്ററുകൾ (ACIC) സ്ഥാപിക്കുന്നു. രാജ്യത്തെ പിന്നാക്ക പ്രദേശങ്ങളിൽ നവീകരണ അവസരങ്ങൾ ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കുന്നതിനായി ഇതുവരെ 14 ACIC-കൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.

അടൽ ന്യൂ ഇന്ത്യ ചലഞ്ചസ് (ANIC): ദേശീയ പ്രാധാന്യമുള്ള ഉൽപ്പന്ന, സേവന നവീകരണത്തിന് പ്രചോദനമേകുന്നു

നിർണായകമായ മേഖലാപരവും സാമൂഹികപരവുമായ വെല്ലുവിളികളെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യാധിഷ്ഠിത നവീകരണങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും ഫണ്ട് ചെയ്യാനും മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകാനുമുള്ള AIM-ൻ്റെ മുൻനിര പരിപാടിയാണ് അടൽ ന്യൂ ഇന്ത്യ ചലഞ്ച്. പ്രോട്ടോടൈപ്പ് ഘട്ടത്തിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്ക് ₹1 കോടി വരെ ഗ്രാന്റ്-ഇൻ-എയ്ഡ് ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ 12–18 മാസക്കാലം സമഗ്രമായ വാണിജ്യവൽക്കരണ പിന്തുണയും ലഭിക്കുന്നു. ഒന്നാം ഘട്ടത്തിൽ 53 സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്ക് പിന്തുണ നൽകി, രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ 88 സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളെ ഫണ്ടിംഗിനും മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തിനുമായി ഷോർട്ട്‌ലിസ്റ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

മെന്റർ ഓഫ് ചേഞ്ച് സംരംഭം: ഒരു രാജ്യവ്യാപക മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശ ശൃംഖല കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നു

എല്ലാ പരിപാടികൾക്കും ശക്തി പകരുന്നതിനായി, AIM രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ മെൻ്റർ ഇടപെടൽ ക്യാമ്പയ്‌നുകളിലൊന്നായ "മെന്റർ ഇന്ത്യ – ദി മെന്റേഴ്സ് ഓഫ് ചേഞ്ച്" ആരംഭിച്ചു. വ്യവസായം, അക്കാദമിക മേഖല, എൻജിഒകൾ, പൊതു-സ്വകാര്യ ഇക്കോസിസ്റ്റം എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 6,200-ൽ അധികം മെൻ്റർമാർ നിലവിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇവർ AIM സംരംഭങ്ങളിലുടനീളമുള്ള വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും സംരംഭകർക്കും മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശവും വൈദഗ്ധ്യവും പങ്കാളിത്തവും നൽകുന്നു.

അതിനാൽ അടൽ ഇന്നൊവേഷൻ മിഷൻ (AIM) സവിശേഷമായ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു, കാരണം ഇത് നവീകരണത്തെ ഒറ്റപ്പെട്ട സ്കൂൾ പ്രവർത്തനമായോ ഒറ്റത്തവണയുള്ള പരിപാടിയായോ കണക്കാക്കുന്നില്ല; പകരം, സ്കൂൾ തലത്തിൽ ആരംഭിച്ച് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം, ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ, വ്യവസായം എന്നിവയിലേക്ക് തടസ്സമില്ലാതെ ഒഴുകുന്ന, ഒരു അതിരുകളില്ലാത്ത, തുടർച്ചയായ നവീകരണ പാത ഇത് നിർമ്മിക്കുന്നു.

അടൽ ടിങ്കറിംഗ് ലാബുകളിലൂടെ (ATL), 6 മുതൽ 12 വരെയുള്ള ക്ലാസുകളിലെ കുട്ടികൾക്ക് പ്രായോഗിക പ്രശ്‌നപരിഹാരം, ഡിസൈൻ ചിന്ത, വളർന്നുവരുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യകൾ എന്നിവ നേരത്തെ തന്നെ പരിചയപ്പെടുന്നു, ഇത് ജിജ്ഞാസയും നിർമ്മാണ മനോഭാവവും ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു. ഈ അടിത്തറ മനഃപൂർവം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നു: ഏറ്റവും പ്രതീക്ഷ നൽകുന്ന ATL വിദ്യാർത്ഥികളെ സർവ്വകലാശാലകളിലെയും കോളേജുകളിലെയും അടൽ ഇൻകുബേഷൻ സെന്ററുകളുമായി (AIC) ബന്ധിപ്പിക്കാൻ കഴിയും, അവിടെ അവർക്ക് യഥാർത്ഥ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ പ്രോട്ടോടൈപ്പ് നിർമ്മിക്കാൻ കഴിയും; സർവ്വകലാശാല തലത്തിലുള്ള മികച്ച നവീകരണങ്ങൾക്ക് അടൽ ന്യൂ ഇന്ത്യ ചലഞ്ചുകൾ, കമ്മ്യൂണിറ്റി ഇന്നൊവേഷൻ സെന്ററുകൾ, വ്യവസായ പങ്കാളിത്തം എന്നിവയിലൂടെ അതേ ഇക്കോസിസ്റ്റം വഴി വിപുലീകരണ പിന്തുണ ലഭിക്കുന്നു. അതുപോലെ, സർവ്വകലാശാലകളിൽ നിന്നും ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്നും ഉയർന്നുവരുന്ന നവീകരണങ്ങൾ മെന്റർ ഓഫ് ചേഞ്ച് ശൃംഖലയിലൂടെയും സഹകരണപരമായ പ്രോജക്റ്റുകളിലൂടെയും സ്കൂൾ ആവാസവ്യവസ്ഥയിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്നു. ഇത് ഏറ്റവും പുതിയ ആശയങ്ങൾ താഴെത്തട്ടിൽ നിന്ന് തന്നെ അടുത്ത തലമുറയെ പ്രചോദിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ, AIM സ്കൂൾ തലം മുതൽ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം, സംരംഭകത്വം, സാമൂഹിക സ്വാധീനം എന്നിവയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഒരു സജീവവും പരസ്പരബന്ധിതവുമായ നവീകരണ ശൃംഖല സൃഷ്ടിക്കുന്നു—അങ്ങനെ സ്കൂൾ തലത്തിൽ ഉണർത്തുന്ന ജിജ്ഞാസ ഒരിക്കലും ഒരു "വല്ലപ്പോഴും സംഭവിക്കുന്ന ശാസ്ത്ര പ്രോജക്റ്റായി" നിലനിൽക്കാതെ ഇന്ത്യയുടെ ഭാവിക്ക് രൂപം നൽകുന്ന പരിഹാരങ്ങളായി വളരുന്നു.

സ്കൂൾ തല വിദ്യാഭ്യാസത്തെ മനഃപാഠമാക്കൽ പഠനരീതിയിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിപരവും വിശകലനാധിഷ്ഠിതവുമായ പഠനത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്ന മറ്റ് നിരവധി പ്രധാന സംരംഭങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ ചില പ്രധാന സംരംഭങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു:

സ്കൂൾ ഇന്നൊവേഷൻ കൗൺസിൽ (SIC)

വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയത്തിൻ്റെ ഇന്നൊവേഷൻ സെൽ (MIC), ഓൾ ഇന്ത്യ കൗൺസിൽ ഫോർ ടെക്നിക്കൽ എഡ്യൂക്കേഷൻ (AICTE), സെൻട്രൽ ബോർഡ് ഓഫ് സെക്കൻഡറി എഡ്യൂക്കേഷൻ (CBSE) എന്നിവയുടെ സഹകരണത്തോടെ 2022 ജൂലൈ 1-ന് ആരംഭിച്ച ഒരു മുൻനിര സംരംഭമാണ് സ്കൂൾ ഇന്നൊവേഷൻ കൗൺസിൽ (SIC). സ്കൂൾ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും അധ്യാപകർക്കുമിടയിൽ നവീകരണം, ആശയരൂപീകരണം, സർഗ്ഗാത്മകത, ഡിസൈൻ ചിന്ത, സംരംഭകത്വം എന്നിവ വളർത്തുന്നതിനും വേറിട്ട ചിന്താഗതിയെയും പ്രായോഗിക നവീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനും വേണ്ടിയുള്ള ഒരു സമഗ്ര പരിപാടിയായി ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു ചെയർപേഴ്സൺ (സാധാരണയായി പ്രിൻസിപ്പൽ), കൺവീനർ/പ്രവർത്തന കോർഡിനേറ്റർ, അധ്യാപക പ്രതിനിധികൾ (പരിശീലനം ലഭിച്ച ഇന്നൊവേഷൻ അംബാസഡർമാരും ഒരു സോഷ്യൽ മീഡിയ കോർഡിനേറ്ററും ഉൾപ്പെടെ), വിദഗ്ധ പ്രതിനിധികൾ (സംരംഭകർ, വ്യവസായ പ്രൊഫഷണലുകൾ എന്നിവർ), വിദ്യാർത്ഥി പ്രതിനിധികൾ എന്നിവരടങ്ങുന്ന പ്രത്യേക കൗൺസിലുകളായി SIC-കൾ സ്കൂളുകൾക്കുള്ളിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. SIC കലണ്ടർ 2024–2025-ൽ വിവരിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നവീകർത്താക്കളുമായുള്ള ലീഡർഷിപ്പ് ചർച്ചകളും പാനൽ ചർച്ചകളും, പ്രശ്നം തിരിച്ചറിയുന്നതിനുള്ള ഫീൽഡ് സന്ദർശനങ്ങൾ, പ്രശ്‌നപരിഹാര രീതിശാസ്ത്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വർക്ക്‌ഷോപ്പുകൾ, ബിസിനസ് മോഡൽ വികസിപ്പിക്കൽ, പ്രോട്ടോടൈപ്പുകളും പ്രൂഫ്-ഓഫ്-കൺസെപ്റ്റുകളും (POC) പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഡെമോ ഡേകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഔദ്യോഗിക SIC പോർട്ടലിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാനും വിഭവങ്ങൾ നേടാനും റിപ്പോർട്ടുകൾ സമർപ്പിക്കാനും ദേശീയതലത്തിൽ നവീകരണ നേട്ടങ്ങൾക്ക് റാങ്ക് നൽകുന്ന ഒരു ഫൈവ്-സ്റ്റാർ ക്രെഡിറ്റ് പോയിൻ്റ് സിസ്റ്റത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സ്റ്റാർ റേറ്റിംഗുകൾ നേടാനും സ്കൂളുകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.

പ്രസക്തിയും പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ഫലങ്ങളും

സമഗ്രവും അനുഭവപരവും തൊഴിലധിഷ്ഠിതവുമായ പഠനത്തിന് ഊന്നൽ നൽകുന്ന NEP 2020-യെ SIC പിന്തുണയ്ക്കുന്നു, ആശയരൂപീകരണത്തിലൂടെയും സംരംഭകത്വത്തിലൂടെയുമാണ് ഇത് സാധ്യമാക്കുന്നത്. ഇത് സുസ്ഥിരതയും സാങ്കേതിക തടസ്സങ്ങളും പോലുള്ള 2047-ലെ വെല്ലുവിളികൾക്കായി വിദ്യാർത്ഥികളെ സജ്ജമാക്കുന്നു, അക്കാദമിക മേഖല, വ്യവസായം, ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ (HEI), വിദഗ്ധർ എന്നിവരെ യഥാർത്ഥ ലോകത്തിലെ പ്രയോഗത്തിനായി കൂട്ടിയോജിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് മനഃപാഠമാക്കിയുള്ള പഠനത്തിന് അതീതമാണ്. ആത്മനിർഭർ ഭാരത് പോലുള്ള ദേശീയ ലക്ഷ്യങ്ങളുമായി ഇത് യോജിച്ച് പോകുന്നതിനാൽ, പിന്നാക്ക പ്രദേശങ്ങളിൽ SIC ബൂട്ട്ക്യാമ്പുകളും പരിശീലന പരിപാടികളും സ്റ്റാർട്ടപ്പ് സംസ്കാരവും STEM കഴിവുകളും വളർത്തുന്നത് വളരെ നിർണായകമാണ്. സ്‌കൂൾ ഇന്നൊവേഷൻ അംബാസഡർ ട്രെയിനിംഗ് പ്രോഗ്രാം (SIATP) പോലുള്ള പരിപാടികളിലൂടെ അധ്യാപക ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും സുസ്ഥിരമായ നടത്തിപ്പ് ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

സ്കൂൾ ഇന്നൊവേഷൻ അംബാസഡർ ട്രെയിനിംഗ് പ്രോഗ്രാം (SIATP)

കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയത്തിൻ്റെ ഇന്നൊവേഷൻ സെൽ (MIC), AICTE, CBSE, വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയം എന്നിവയുടെ സഹകരണത്തോടെ ആരംഭിച്ച ഒരു സമഗ്ര നൈപുണ്യ വികസന സംരംഭമാണ് സ്‌കൂൾ ഇന്നൊവേഷൻ അംബാസഡർ ട്രെയിനിംഗ് പ്രോഗ്രാം (SIATP).

പ്രത്യേകമായി സ്കൂൾ അധ്യാപകർക്കായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഈ പരിപാടി, അഞ്ച് മൊഡ്യൂളുകളിലായി 72 മണിക്കൂർ തീവ്ര പരിശീലനം നൽകുന്നു. ഇതിൽ രൂപകൽപ്പനയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശം (IPR), ആശയരൂപീകരണം, സംരംഭകത്വം, പ്രശ്നപരിഹാര രീതിശാസ്ത്രങ്ങൾ, സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ഇക്കോസിസ്റ്റം, നവീകരണ മാനേജ്‌മെൻ്റ്, പ്രോജക്റ്റ് ഹാൻഡ്‌ഹോൾഡിംഗ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഈ പ്രോഗ്രാം അധ്യാപകരെ ഇന്നൊവേഷൻ അംബാസഡർമാരായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു. സ്കൂളുകളിൽ നവീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകാനും പ്രോട്ടോടൈപ്പ് വികസനത്തിൽ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകാനും ദേശീയ വെല്ലുവിളികളിൽ പങ്കാളിത്തം സാധ്യമാക്കാനും അവർക്ക് കഴിയും.

പ്രസക്തിയും പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ഫലങ്ങളും

നേതൃത്വപരമായ വികസന പരിശീലനം സ്കൂൾ നേതാക്കൾക്കും അധ്യാപകർക്കും നിർബന്ധമാക്കിക്കൊണ്ട്, തുടർച്ചയായ പ്രൊഫഷണൽ വികസനത്തിനായുള്ള NEP 2020-ൻ്റെ കാഴ്ചപ്പാട് SIATP നേരിട്ട് നിറവേറ്റുന്നു. വിദ്യാർത്ഥികൾക്കിടയിൽ സർഗ്ഗാത്മകത, വിമർശനാത്മക ചിന്ത, സംരംഭകത്വ മനോഭാവം എന്നിവ വളർത്താനുള്ള കഴിവുകൾ അധ്യാപകർക്ക് നൽകുന്നതിലൂടെ ഇത് താഴെത്തട്ടിൽ നവീകരണത്തിൻ്റെ സംസ്കാരം പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നു. നയവും പ്രയോഗവും തമ്മിലുള്ള വിടവ് ഈ പരിപാടി ഇല്ലാതാക്കുന്നു, ഇത് സ്കൂളുകൾക്ക് മനഃപാഠമാക്കിയുള്ള പഠനത്തിൽ നിന്ന് അനുഭവപരവും പ്രോജക്റ്റ് അധിഷ്ഠിതവുമായ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലേക്ക് മാറാൻ സഹായിക്കുന്നു. അധ്യാപകരെ ഫെസിലിറ്റേറ്റർമാരായി പരിശീലിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ, സ്‌കൂൾ ഇന്നൊവേഷൻ കൗൺസിലുകളുടെ (SIC) രൂപീകരണത്തെയും അടൽ ടിങ്കറിംഗ് ലാബുകൾ (ATL) പോലുള്ള സംരംഭങ്ങളുമായുള്ള സംയോജനത്തെയും SIATP പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. ഇത് ​ഗവൺമെന്റ്, ഗ്രാമീണ സ്കൂളുകളിൽ പ്രത്യേകിച്ചും നവീകരണ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലേക്ക് തുല്യമായ പ്രവേശനം ഉറപ്പാക്കുന്ന ഒരു വിപുലീകരണ മാതൃക കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നു.

SIATP വഴി ഇന്നൊവേഷൻ അംബാസഡർമാരായി സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ലഭിച്ച അധ്യാപകർ ഇപ്പോൾ ആശയരൂപീകരണം മുതൽ പ്രോട്ടോടൈപ്പിംഗ്, പേറ്റൻ്റ് ഫയലിംഗ് വരെയുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് വിദ്യാർത്ഥി നേതൃത്വത്തിലുള്ള പ്രോജക്റ്റുകൾക്ക് മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകുന്നു. ഈ അംബാസഡർമാർ സ്കൂൾ തലത്തിൽ ഡെമോ ഡേകൾ, ഹാക്കത്തോണുകൾ, നവീകരണ വെല്ലുവിളികൾ എന്നിവയ്ക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നു, ഇത് സ്‌മാർട്ട് ഇന്ത്യ ഹാക്കത്തോൺ, ATL മാരത്തോൺ പോലുള്ള ദേശീയ പരിപാടികളിൽ വിദ്യാർത്ഥികളുടെ പങ്കാളിത്തം ഗണ്യമായി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.

ഇൻസ്പയർ അവാർഡ്‌സ് - മാനക്

ഇന്ത്യാ ഗവൺമെൻ്റിൻ്റെ ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വകുപ്പിൻ്റെ (DST) മുൻനിര പരിപാടികളിൽ ഒന്നാണ് ഇന്നൊവേഷൻ ഇൻ സയൻസ് പഴ്സ്യൂട്ട് ഫോർ ഇൻസ്‌പൈർഡ് റിസർച്ച് (INSPIRE) പദ്ധതി. INSPIRE - മാനക് (മില്ല്യൺ മൈൻഡ്‌സ് ഓഗ്‌മെൻ്റിംഗ് നാഷണൽ ആസ്പിരേഷൻസ് ആൻഡ് നോളജ്) നാഷണൽ ഇന്നൊവേഷൻ ഫൗണ്ടേഷനുമായി (NIF) ചേർന്നാണ്  DST നടപ്പിലാക്കുന്നത്. ശാസ്ത്രപരവും സാമൂഹികപരവുമായ പ്രശ്‌നങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്ന പത്ത് ലക്ഷം യഥാർത്ഥ ശാസ്ത്ര ആശയങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുക എന്നതാണ് ഇതിൻ്റെ ലക്ഷ്യം.

വിപുലമായ ബോധവൽക്കരണ ക്യാമ്പയ്‌നുകൾ, പ്രാദേശിക വർക്ക്‌ഷോപ്പുകൾ, ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള ജില്ലാ, സംസ്ഥാന, സ്കൂൾ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കൽ എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം, സ്കൂളുകൾ ആഭ്യന്തര മത്സരങ്ങൾ നടത്തുകയും ഇ-മിയാസ് (E-MIAS) ഓൺലൈൻ പോർട്ടൽ വഴി ഏതെങ്കിലും ഇന്ത്യൻ ഭാഷയിൽ ഏറ്റവും മികച്ച 5 ആശയങ്ങൾ (11-12 ക്ലാസുകളിൽ നിന്ന് (സയൻസ് സ്ട്രീമിൽ നിന്ന്) പരമാവധി 2) നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ പരിപാടി ലളിതമായ നാല് ഘട്ടങ്ങളിലായാണ് നടക്കുന്നത്: ആദ്യമായി, 1 ലക്ഷം ആശയങ്ങൾ ഷോർട്ട്‌ലിസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും ₹10,000 സ്കോളർഷിപ്പ് നേരിട്ടുള്ള ബാങ്ക് ട്രാൻസ്ഫർ വഴി നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. അടുത്തതായി, ജില്ലാതല എക്സിബിഷനുകൾ വഴി മികച്ച 10,000 പ്രോജക്റ്റുകൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. തുടർന്ന്, സംസ്ഥാന മത്സരങ്ങൾ വഴി 1,000 വിജയികളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു, ഇവർക്ക് പ്രവർത്തനക്ഷമമായ പ്രോട്ടോടൈപ്പുകൾ നിർമ്മിക്കാൻ വിദഗ്ധ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം ലഭിക്കുന്നു. അവസാനമായി, ഒരു അഖിലേന്ത്യ പ്രദർശനത്തിൽ ഈ 1,000 നവീകരണങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പ്രോജക്റ്റുകൾ അവയുടെ നൂതനത്വം, സാമൂഹിക സ്വാധീനം, പാരിസ്ഥിതിക സുസ്ഥിരത, ഉപയോക്തൃ സൗഹൃദം, സാങ്കേതിക മികവ് എന്നിവ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. മികച്ച 60 നവീകരണങ്ങൾക്ക് ദേശീയ അവാർഡുകൾ, നാഷണൽ ഇന്നൊവേഷൻ ഫൗണ്ടേഷനിൽ (NIF) നിന്ന് ഉൽപ്പന്ന വികസന പിന്തുണ, കൂടാതെ വാർഷിക ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് ഇന്നൊവേഷൻ ആൻഡ് എൻ്റർപ്രണർഷിപ്പ് (FINE)-ൽ പ്രദർശിപ്പിക്കാനുള്ള അവസരവും ലഭിക്കുന്നു.

പ്രസക്തിയും പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ഫലങ്ങളും

INSPIRE അവാർഡ്‌സ് - മാനക് പദ്ധതി, അനുഭവപരമായ പഠനം, വിമർശനാത്മക ചിന്ത, പ്രശ്‌നപരിഹാര മനോഭാവം വളർത്തുന്നതിനായി പാഠ്യപദ്ധതിയിൽ നവീകരണം സംയോജിപ്പിക്കുക എന്ന ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം (NEP) 2020-ൻ്റെ ഊന്നലുമായി പൂർണ്ണമായും യോജിക്കുന്നു. ഇത് STEM വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ തുല്യതയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു, പ്രാദേശിക പ്രശ്‌നങ്ങൾക്ക് തദ്ദേശീയ പരിഹാരങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക വഴി ആത്മനിർഭർ ഭാരതിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു, ചെറുപ്പം മുതലേ സംരംഭകത്വം വളർത്തുന്നു, ഒപ്പം 2047-ഓടെ ആഗോള നവീകരണ കേന്ദ്രമായി മാറാനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ലക്ഷ്യത്തിന് സംഭാവന നൽകുന്നു. ഈ പദ്ധതി ഏകദേശം 720  ജില്ലകൾ ഉൾപ്പെടെ 36-ൽ അധികം സംസ്ഥാനങ്ങളിലും/കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. കൂടാതെ, രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള 6 ലക്ഷത്തിലധികം സ്കൂളുകളിൽ നിന്നായി 600-ൽ അധികം ദേശീയ വിജയികളെ ഇത് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ 68 ലക്ഷത്തിലധികം വിദ്യാർത്ഥികളുടെ പങ്കാളിത്തം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. 

ഹാക്കത്തോണുകളും മാരത്തോണുകളും

ഹാക്കത്തോണുകളും ഇന്നൊവേഷൻ മാരത്തോണുകളും ഒറ്റത്തവണ പരിപാടികളിൽ നിന്ന് പരിണമിച്ച്, സ്കൂൾ വിദ്യാർത്ഥികളുടെ അസംസ്കൃത ജിജ്ഞാസയെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള, യഥാർത്ഥ ലോകത്തിലെ പ്രശ്‌നപരിഹാരങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റുന്ന ശക്തമായ രാജ്യവ്യാപക പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളായി മാറി. ഈ വലിയ തോതിലുള്ള വെല്ലുവിളികൾ, ക്ലാസ് റൂം ആശയങ്ങളെ ദേശീയ സ്വാധീനമുള്ള പ്രോട്ടോടൈപ്പുകളാക്കി മാറ്റുകയും യുവ നവീകർത്താക്കൾക്ക് അവരുടെ പരിഹാരങ്ങൾ വിപുലീകരിക്കുന്നതിന് വ്യക്തമായ വഴികൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട്, വിശാലമായ നവീകരണ യാത്രയിൽ സുപ്രധാനമായ കണക്റ്ററുകളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ മുന്നേറ്റത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്ന രണ്ട് പ്രധാന സംരംഭങ്ങളാണ്: വാർഷിക സ്‌കൂൾ ഇന്നൊവേഷൻ മാരത്തോണും വികസിത ഭാരത് ബിൽഡത്തോൺ 2025-ഉം.

സ്കൂൾ ഇന്നൊവേഷൻ മാരത്തോൺ

അടൽ ഇന്നൊവേഷൻ മിഷൻ (AIM), നിതി ആയോഗ് എന്നിവയുടെ വാർഷിക സംരംഭമാണ് 2024 ജൂലൈ 29-ന് ആരംഭിച്ച സ്‌കൂൾ ഇന്നൊവേഷൻ മാരത്തോൺ. വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയത്തിൻ്റെ ഇന്നൊവേഷൻ സെൽ (MIC), AICTE, UNICEF YuWaah എന്നിവയുമായി പങ്കുചേർന്നാണ് ഇത് നടത്തുന്നത്. അടൽ ടിങ്കറിംഗ് ലാബുകൾ ഉള്ളതോ ഇല്ലാത്തതോ ആയ സ്കൂളുകൾക്ക് ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാം. വികസിത ഭാരത് 2047 കാഴ്ചപ്പാടുമായി യോജിച്ച് പോകുന്ന നൂതന പ്രോട്ടോടൈപ്പുകൾ വികസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് യഥാർത്ഥ ലോകത്തിലെ കമ്മ്യൂണിറ്റി വെല്ലുവിളികളെ അഭിമുഖീകരിക്കാൻ ഇത് വിദ്യാർത്ഥികളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. രൂപകൽപ്പനയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, റോബോട്ടിക്സ്, ബൗദ്ധിക സ്വത്തവകാശം (IPR) എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കൽ വർക്ക്‌ഷോപ്പുകൾ മാരത്തോണിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇത് സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്ന പരിഹാരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള കഴിവുകൾ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് നൽകുന്നു. പ്രായോ​ഗിക പഠനത്തെയും സഹകരണത്തെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ‌ ഈ സംരംഭം സർഗ്ഗാത്മകതയും സാങ്കേതിക വൈദഗ്ധ്യവും വളർത്തുന്നു. ഈ സമഗ്രമായ സമീപനം വിദ്യാർത്ഥികളുടെ നവീകരണ ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുക മാത്രമല്ല, സുസ്ഥിരവും വിപുലീകരിക്കാവുന്നതുമായ പരിഹാരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർബന്ധിത സാമൂഹിക ആവശ്യങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കാൻ അവരെ സജ്ജമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

സ്‌കൂൾ ഇന്നൊവേഷൻ മാരത്തോണിൻ്റെ ഫലങ്ങൾ പ്രകടവും ദൂരവ്യാപകവുമാണ്. ഇത് ഓരോ വർഷവും മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവെക്കുന്ന ടീമുകൾക്ക് അംഗീകാരം നൽകുന്നു (2024–25 സൈക്കിളിൽ 1000 ടീമുകൾക്കും 2023–24-ൽ 500 ടീമുകൾക്കും). ഭാവി നവീകർത്താക്കളെ വളർത്തുന്നതിലൂടെ, 2047-ഓടെയുള്ള വികസിത ഭാരതിൻ്റെ ദീർഘകാല കാഴ്ചപ്പാടിന് ഈ പരിപാടി സംഭാവന നൽകുന്നു.

വികസിത ഭാരത് ബിൽഡത്തോൺ 2025

വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയത്തിൻ്റെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസ, സാക്ഷരതാ വകുപ്പ് (DoSEL), അടൽ ഇന്നൊവേഷൻ മിഷൻ (AIM), നീതി ആയോഗ്, ഓൾ ഇന്ത്യ കൗൺസിൽ ഫോർ ടെക്നിക്കൽ എഡ്യൂക്കേഷൻ (AICTE) എന്നിവയുടെ സഹകരണത്തോടെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു രാജ്യവ്യാപക സ്കൂൾ തല നവീകരണ ഹാക്കത്തോൺ ആണ് വികസിത ഭാരത് ബിൽഡത്തോൺ 2025. ഇത് 6 മുതൽ 12 വരെയുള്ള ക്ലാസുകളിലെ വിദ്യാർത്ഥികളെ 'വോക്കൽ ഫോർ ലോക്കൽ', 'ആത്മനിർഭർ ഭാരത്', 'സ്വദേശി', 'സമൃദ്ധി' എന്നീ നാല് വിഷയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ആശയങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താനും പ്രോട്ടോടൈപ്പുകൾ നിർമ്മിക്കാനും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.

സ്കൂളുകളിലുടനീളം സമന്വയിപ്പിച്ച തത്സമയ നവീകരണ സെഷനുകൾ ഈ പരിപാടിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു, കൂടാതെ എൻട്രികൾ വിദഗ്ധർ വിലയിരുത്തുന്നു. ഇത് 2025 സെപ്റ്റംബർ 23-നാണ് ആരംഭിച്ചത്, https://vbb.mic.gov.in/ പോർട്ടൽ വഴിയാണ് രജിസ്ട്രേഷനുകൾ നടന്നത്.

പ്രസക്തിയും ഫലങ്ങളും

ഈ പരിപാടി യുവാക്കൾക്കിടയിൽ സ്വയംപര്യാപ്തത, സുസ്ഥിര വളർച്ച, സർഗ്ഗാത്മക ചിന്ത എന്നിവ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും വികസിത ഭാരത് 2047-മായി യോജിക്കുന്ന ദേശീയ വികസനത്തിന് സംഭാവന നൽകാൻ അവരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് സ്‌കൂൾ ഇന്നൊവേഷൻ മാരത്തോൺ 2024-ൻ്റെ അടിത്തറയിൽ കെട്ടിപ്പടുക്കുകയും താഴെത്തട്ടിലുള്ള നവീകരണത്തെ പരിപോഷിപ്പിക്കുകയും, ഇന്ത്യയെ ഒരു ആഗോള നവീകരണ കേന്ദ്രമായി സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ജനുവരി 2026-ൽ ഫലപ്രഖ്യാപനത്തോടും 1,000-ത്തിലധികം വിജയികളുടെ അനുമോദനത്തോടും കൂടി ബിൽഡത്തോൺ പര്യവസാനിക്കുന്നു. ദേശീയ തലത്തിൽ 10 വിജയികൾക്ക്, സംസ്ഥാന തലത്തിൽ 100 വിജയികൾക്ക്, ജില്ലാ തലത്തിൽ 1,000 വിജയികൾക്ക് എന്നിങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യുന്ന 1 കോടി രൂപയുടെ സമ്മാനത്തുക ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. സ്റ്റുഡൻ്റ് ഇന്നൊവേറ്റർ പ്രോഗ്രാം (SIP), സ്റ്റുഡൻ്റ് എൻ്റർപ്രണർഷിപ്പ് പ്രോഗ്രാം (SEP) തുടങ്ങിയ പരിപാടികളുടെ വിജയത്തെയും അനുബന്ധ സംരംഭങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പേറ്റൻ്റുകളെയും സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ് ഇത്.

ഉപസംഹാരം: ഇന്ത്യയുടെ നാളേക്കായി ഒരു ഏകീകൃത വിദ്യാഭ്യാസ പൈതൃകം കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നു

ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം (NEP) 2020-ൻ്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസ സമ്പ്രദായം ഒരു ആഴത്തിലുള്ള പരിവർത്തനത്തിന് വിധേയമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. വികസിത ഭാരത് ബിൽഡത്തോൺ, സ്‌കൂൾ ഇന്നൊവേഷൻ മാരത്തോൺ, അടൽ ടിങ്കറിംഗ് ലാബുകൾ, സ്‌കൂൾ ഇന്നൊവേഷൻ കൗൺസിലുകൾ, SIATP, INSPIRE അവാർഡ്‌സ് - മാനക് തുടങ്ങിയ നൂതന ​ഗവൺമെന്റ് സംരംഭങ്ങൾ, വിമർശനാത്മക ചിന്ത, AI സന്നദ്ധത, സംരംഭകത്വം, സ്വയംപര്യാപ്തത എന്നിവ വളർത്തുന്നതിനായി മനഃപാഠമാക്കിയുള്ള പഠനത്തിൽ നിന്ന് അനുഭവപരവും വൈദഗ്ധ്യം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതുമായ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലേക്ക് കൂട്ടായി മാറുന്നു. ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ, പ്രായോ​ഗിക ടിങ്കറിംഗ്, അധ്യാപകരുടെ നൈപുണ്യ വികസനം, പിന്നാക്ക പ്രദേശങ്ങളെയും പെൺകുട്ടികളെയും ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പരിപാടികൾ എന്നിവ സമന്വയിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ, ഈ ശ്രമങ്ങൾ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വിദ്യാർത്ഥികളെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയും ലക്ഷക്കണക്കിന് പ്രോട്ടോടൈപ്പുകൾ, പേറ്റൻ്റുകൾ, സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ എന്നിവ ഉത്പാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇത് റെക്കോർഡ് ഭേദിച്ച നവീകരണ പരിപാടികൾ, സാർവത്രിക അടിസ്ഥാന സാക്ഷരതാ ലക്ഷ്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ശ്രദ്ധേയമായ ഫലങ്ങളിലേക്കും നയിച്ചു. വർദ്ധിപ്പിച്ച ഫണ്ടിംഗും 2030-ഓടെ 100% GER (മൊത്തം എൻറോൾമെൻ്റ് അനുപാതം) എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടുള്ള പ്രതിബദ്ധതയും കാരണം, ഇന്ത്യ തൻ്റെ യുവജനതയെ ആഗോള നവീകർത്താക്കളായി സ്ഥാപിക്കുകയും വികസിത ഭാരത് 2047-ലേക്ക് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

 

References:

Press Information Bureau:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1838743

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2098805

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2097864

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2170192

https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?id=150345&NoteId=150345&ModuleId=16

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2178518

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2170192

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2155388

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2166700#:~:text=The%20Hon'ble%20Prime%20Minister,%2C%20Atal%20Innovation%20Mission%2C%20said

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1847064#:~:text=School%20Innovation%20Council%20(SIC)%2C,of%20the%20best%20prototypes%20etc

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1847064#:~:text=In%20order%20to%20strengthen%20the,Property%20Rights(IPR);%205.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/sep/doc2025928649601.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1642049#:~:text=With%20emphasis%20on%20Early%20Childhood,HFW)%2C%20and%20Tribal%20Affairs

Doordarshan:

https://ddnews.gov.in/en/shaping-viksit-bharat-50000-atal-tinkering-labs-to-drive-innovation/

https://www.newsonair.gov.in/indias-largest-school-hackathon-viksit-bharat-buildathon-2025-begins-today/

Atal Innovation Mission:

https://aim.gov.in/pdf/Final-List-Top-1000-teams.pdf

https://www.aim.gov.in/pdf/Results-Top-500-Teams-ATL-Marathon-2023-24.pdf

https://aim.gov.in/atl.php

https://aim.gov.in/atl.php#:~:text=Impact%20created,Innovation%20Projects%20Created

https://atl.unisolve.org/#:~:text=Hear%20what%20our%20teacher%20and,for%20societal%20and%20humanitarian%20benefit%22

https://aim.gov.in/aim-ecosystem-development-program.php

https://aim.gov.in/overview.php

School Innovation Council:

https://sic.mic.gov.in/aboutus

https://sicmicstadiag.blob.core.windows.net/sicwebsite/static/downloads/SIC-Guidelines-2024.pdf

https://sia.mic.gov.in/

All India Council for Technical Education:

https://aicte.gov.in/downloads/initiatives/AICTE-VISION-MERGED.pdf

School Innovation Mission:

http://it.delhigovt.nic.in/writereaddata/Cir2024525900.pdf

Department of Science and Technology:

https://www.inspireawards-dst.gov.in/UserP/award.aspx

https://www.inspireawards-dst.gov.in/

Ministry of Education:

https://www.education.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/NEP_Final_English_0.pdf

https://www.education.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/nep/Background_Notes_Thematic_Sessions.pdf

https://www.education.gov.in/shikshakparv/docs/Examination_and_Assessment_Reforms.pdf

National Council for Educational Research and Training (NCERT):

https://www.ncert.nic.in/pdf/NCF_for_Foundational_Stage_20_October_2022.pdf

Click here to see PDF

***

SK

(रिलीज़ आईडी: 2212027) आगंतुक पटल : 14