ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ (এমএছএমই) খণ্ডই ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক বিকাশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ই কম মূলধন ব্যয়ৰ সৈতে যথেষ্ট নিয়োগ সৃষ্টি কৰে, সহায়ক গোট হিচাপে বৃহৎ উদ্যোগসমূহক সমৰ্থন কৰে আৰু গ্ৰাম্য আৰু পিছপৰা অঞ্চলত ঔদ্যোগিকীকৰণক উৎসাহিত কৰাৰ লগতে আঞ্চলিক ভাৰসাম্যহীনতা হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে আৰু আয়ৰ অধিক ন্যায়সঙ্গত বিতৰণ সুনিশ্চিত কৰে। ভাৰত চৰকাৰৰ এমএছএমই মন্ত্ৰালয়ে ইয়াৰ বিভিন্ন সংস্থা আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে সহযোগিতাৰে খাদী, গ্ৰাম্য আৰু নাৰিকল উদ্যোগকে ধৰি এমএছএমই খণ্ডৰ বিকাশ আৰু বিকাশৰ বাবে প্ৰচেষ্টা হাতত লৈছে। ঋণ সহায়, প্ৰযুক্তিগত সহায়, আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন, দক্ষতা বিকাশ আৰু প্ৰশিক্ষণৰ লগতে এমএছএমইসমূহৰ প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা আৰু বজাৰত প্ৰৱেশাধিকাৰ বৃদ্ধিৰ বাবে বিভিন্ন আঁচনি ৰূপায়ণ কৰা হৈছে।

২০২৫ বৰ্ষত এমএছএমই মন্ত্ৰালয়ে কেইবাটাও মাইলৰ খুঁটি অৰ্জন কৰিছে, য'ত নতুন অভিযান আৰু পদক্ষেপৰ শুভাৰম্ভ কৰাৰ লগতে দ্বিপাক্ষিক সহযোগিতা শক্তিশালী কৰাৰ বাবে আন দেশসমূহৰ সৈতে বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা হৈছে। এই বছৰটো মন্ত্ৰালয়ৰ বাবে বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কিয়নো ইয়াত বহুতো নতুন কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। ২০২৫ৰ ভিতৰত মন্ত্ৰালয়ৰ কেতবোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ আৰু সাফল্যৰ বিষয়ে তলত উল্লেখ কৰা হ'ল-

 ২। ২০২৫ চনত ৰূপায়ণ কৰা বিভিন্ন আঁচনি/কাৰ্যসূচীৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সাফল্য আৰু পদক্ষেপসমূহঃ

২.১ এমএছএমইৰ আনুষ্ঠানিককৰণঃ

এমএছএমইসমূহৰ বাবে পঞ্জীয়ন সহজ কৰি তোলাৰ লগতে সকলো আঁচনি আৰু সুবিধাৰ সুবিধা প্ৰদানৰ বাবে ১.০৭.২০২০ তাৰিখে উদ্যম পঞ্জীয়ন পৰ্টেল মুকলি কৰা হয়। পঞ্জীয়ন প্ৰক্ৰিয়াটো বিনামূলীয়া, কাগজবিহীন আৰু ডিজিটেল। তদুপৰি,, মন্ত্ৰালয়ে ১১.০১.২০২৩ তাৰিখে অনানুষ্ঠানিক ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগসমূহক আনুষ্ঠানিক পৰিসৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বাবে আৰু অগ্ৰাধিকাৰমূলক খণ্ডৰ ঋণ (পিএছএল) ৰ সুবিধা লাভৰ বাবে উদ্যম সহায়ক মঞ্চ (ইউএপি) পৰ্টেল মুকলি কৰে।

১.০৭.২০২০ৰ পৰা ১৭.১২.২০২৫ লৈকে ৭.৩০ কোটিতকৈও অধিক উদ্যোগে উদ্যম পঞ্জীয়ন পৰ্টেল আৰু উদ্যম সহায়ক মঞ্চত পঞ্জীয়ন কৰিছে। ইয়াৰে ৪.৩৭ কোটি পঞ্জীয়ন 'উদ্যম' পৰ্টেলত আৰু ২.৯২ কোটি পঞ্জীয়ন 'ইউএপি'ত।

২.২ ঋণৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ

২.২.১ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ নিয়োগ সৃষ্টি কাৰ্যসূচী (পি এম ই জি পি)

পিএমইজিপি হ'ল কৃষিখণ্ডৰ বাহিৰৰ ক্ষেত্ৰত ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ স্থাপনৰ জৰিয়তে নিয়োগৰ সুযোগ প্ৰদানৰ বাবে এক ঋণ সংযোগী ৰাজসাহায্য আঁচনি। এই আঁচনিৰ অধীনত হিতাধিকাৰীসকলে নতুন উদ্যোগ স্থাপনৰ বাবে বেংকৰ পৰা ঋণ লাভ কৰিব পাৰে।

ইয়াৰ আৰম্ভণিৰ পৰা, অৰ্থাৎ ২০০৮-০৯বিত্তীয় বৰ্ষৰ পৰা ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষলৈ (১৬.১২.২০২৫ তাৰিখলৈ) সমগ্ৰ দেশতে ১০.৭১ লক্ষাধিক ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগক সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ২৯,২৪৯.৪৩ কোটি টকা ব্যয় হ'ব আৰু ইয়াৰ ফলত ৮৭ লাখতকৈও অধিক লোকে কৰ্ম সংস্থাপন লাভ কৰিব।

২.২.৩ আত্মনিৰ্ভৰশীল ভাৰত (এছআৰআই) পুঁজি

এমএছএমই মন্ত্ৰালয়ৰ আত্মনিৰ্ভৰশীল ভাৰত (এছআৰআই) পুঁজি আঁচনিয়ে ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া উদ্যোগসমূহক পুঁজি যোগান ধৰে। ২০২১ৰ অক্টোবৰত আৰম্ভ হোৱাৰ পৰা ৩০.১১.২০২৫লৈকে ৬৯টা কন্যা পুঁজি এনএছআইচি ভেঞ্চাৰ কেপিটেল ফাণ্ড লিমিটেড (এনভিচিএফএল)ৰ সৈতে পেনেল কৰা হৈছে। এছআৰআই পুঁজিয়ে ৬৮২ এমএছএমইক ১৮২৩ কোটি টকাৰ বিনিয়োগৰ জৰিয়তে সহায় কৰিছে।

৪৪সংখ্যক ভাৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য মেলা (আইআইটিএফ) -২০২৫:

কেন্দ্ৰীয় এমএছএমই মন্ত্ৰীয়ে ১৭.১১.২০২৪ তাৰিখে আইআইটিএফ-২০২৫ত 'এমএছএমই, কেভিআইচি, এনএছএছএইচ আৰু চিঅ'আইআৰ পেভিলিয়ন' উদ্বোধন কৰে আৰু মাননীয় এমএছএমই মন্ত্ৰীয়েও এই মেলা পৰিদৰ্শন কৰে। এই বৰ্ষৰ এমএছএমই পেভিলিয়নৰ বিষয়বস্তু আছিল 'উজ্জ্বল এমএছএমই, বিকশিত ভাৰত'। এমএছএমই মন্ত্ৰালয়ে 'সবল ভাৰত' শাখাত ৰূপৰ পদক লাভ কৰে।

'এক ভাৰত শ্ৰেষ্ঠ ভাৰত'ৰ ভাৱনা প্ৰতিফলিত কৰি ২৯খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত প্ৰদেশৰ ক্ষুদ্ৰ আৰু লঘু উদ্যোগৰ লগতে বিশ্বকৰ্মাসকলৰ বাবে মুঠ ২৯২খন বিপনী আৱণ্টন কৰা হৈছে। ইয়াৰে ৬৭ শতাংশতকৈ অধিক ষ্টল মহিলা উদ্যোগীক প্ৰদান কৰা হৈছে আৰু ৩৪ শতাংশতকৈ অধিক বিপনী এছচি/এছটি উদ্যোগীক প্ৰদান কৰা হৈছে। তদুপৰি, দিব্যাংগ উদ্যোগীসকলৰ বাবে ১৫খন বিপনী মুকলি কৰা হৈছে। এই অনুষ্ঠানত আঞ্চলিক বৈচিত্ৰতাৰ ওপৰত আলোকপাত কৰা হয়। অনুষ্ঠানত ভৌগোলিক প্ৰতীক (জিআই) সামগ্ৰীসমূহৰ ৪৩টা আৰু অ’ডিঅ'পি (এক জিলা, এক সামগ্ৰী) সামগ্ৰীসমূহৰ বাবে ১৫খন বিপনী স্থাপন কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে, ২৮৮খন বিপনী (৯৮%) মাইক্ৰ' এণ্টাৰপ্ৰাইজৰ প্ৰথমবাৰৰ অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ দ্বাৰা প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে আৰু ২৫%তকৈ অধিক বিপনী বিশ্বকৰ্মাক প্ৰদান কৰা হৈছে।

২.৪.৩ ৰাষ্ট্ৰীয় অনুসূচিত জাতি-জনজাতি হাব (এনএছএছএইচ) আঁচনি

এই আঁচনিৰ লক্ষ্য হৈছে এছচি/এছটি উদ্যোগীসকলৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা আৰু এছচি/এছটি জনগোষ্ঠীৰ মাজত 'উদ্যোগী সংস্কৃতি'ৰ প্ৰচাৰ কৰা, যাতে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৰাজহুৱা ক্ৰয় নীতিৰ অধীনত এছচি/এছটিৰ মালিকানাধীন এমএছইসমূহৰ পৰা ৪% ৰাজহুৱা ক্ৰয়ৰ নিৰ্দেশনা পূৰণ কৰিব পৰা যায়। ২০২৫ৰ জানুৱাৰীৰ পৰা অক্টোবৰলৈকে ১৯,২৫৯জন অনুসূচিত জাতি/জনজাতি উদ্যোগীয়ে এনএছএছএইচ আঁচনিৰ বিভিন্ন উপাদানৰ অধীনত লাভান্বিত হৈছে।

২.৫ প্ৰযুক্তিৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ

২.৫.১ এমএছএমই চেম্পিয়ন আঁচনি

এমএছএমই চেম্পিয়নছ আঁচনিৰ উদ্দেশ্য হৈছে উদ্যোগসমূহ বাছনি কৰা আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰক্ৰিয়া আধুনিকীকৰণ কৰা, অপচয় হ্ৰাস কৰা, ব্যৱসায়ৰ প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা আৰু তেওঁলোকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু বিশ্বজনীন প্ৰসাৰ আৰু উৎকৃষ্টতা সহজ কৰি তোলা। এই আঁচনিৰ তিনিটা উপাদান আছে। সেইবোৰ হৈছে-'এমএছএমই-বহনক্ষম (জেড)', 'এমএছএমই প্ৰতিযোগিতামূলক (লীন) ' আৰু 'এমএছএমই-উদ্ভাৱনীমূলক (ইনকিউবেচন, ডিজাইন আৰু আইপিআৰ) ।

২.৫.২ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ

• সঁজুলি কক্ষ আৰু কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান: এমএছএমই মন্ত্ৰালয়ে ১৯৬৭ চনৰ পৰা ১৯৯৯ চনলৈ ১৮টা সঁজুলি কক্ষ আৰু কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান (টিআৰএণ্ডটিআই) স্থাপন কৰি সাধাৰণ অভিযান্ত্ৰিক, ফৰ্জিং আৰু ফাউণ্ডাৰী, ইলেক্ট্ৰনিক্স, বৈদ্যুতিক পৰিমাপ যন্ত্ৰ, সুগন্ধি আৰু স্বাদ, গ্লাছ, পাদুকা আৰু ক্ৰীড়া সামগ্ৰী আদিৰ দৰে ক্ষেত্ৰসমূহত সঁজুলি, সঠিক উপাদান, ছাঁচ, ডাই আদিৰ ডিজাইন আৰু নিৰ্মাণৰ জৰিয়তে উদ্যোগসমূহক প্ৰযুক্তিগত সহায় আগবঢ়াইছে। সাধাৰণতে এইবোৰক টেকন'লজি চেণ্টাৰ (টিচি) বুলি কোৱা হয়।

নতুন প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ/ সম্প্ৰসাৰণ কেন্দ্ৰ (টিচিইচি) স্থাপনঃ এমএছএমই মন্ত্ৰালয়ে সমগ্ৰ দেশতে ২০টা নতুন প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ (টিচি) আৰু ১০০টা সম্প্ৰসাৰণ কেন্দ্ৰ (ইচি) স্থাপনৰ বাবে টিচিইচি আঁচনি ৰূপায়ণ কৰিছে। ইয়াৰ জৰিয়তে টিচিৰ নেটৱৰ্কৰ ভৌগোলিক পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰা হ'ব। ইয়াৰ ফলত তৃণমূল পৰ্যায়ত এমএছএমইসমূহৰ প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা আৰু লাভালাভ বৃদ্ধি হ'ব।

এমএছএমই বিভাগৰ মাননীয় মন্ত্ৰীয়ে ২০টা টিচিৰ স্থান অনুমোদন কৰাৰ লগতে এই প্ৰকল্প ৰূপায়ণৰ কাম চলি আছে। এই আঁচনিৰ অধীনত স্থাপন কৰিবলগীয়া ১০০টা সম্প্ৰসাৰণ কেন্দ্ৰৰ ৬৪টা স্থানৰ বাবে এমএছএমই মন্ত্ৰীৰ অনুমোদন জনোৱা হৈছে। এই ৬৪টা স্থানৰ ভিতৰত ২৫টা স্থানত ইচি কাৰ্যক্ষম হৈ উঠিছে। এই ২৫টা সম্প্ৰসাৰণ কেন্দ্ৰই (কাৰ্যক্ষম) ২০২৫ৰ ৩০নৱেম্বৰলৈকে ৫৩,৯৬৩জন প্ৰশিক্ষাৰ্থীক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰিছে আৰু ১৩৫৭টা ইউনিটক সহায় কৰিছে।

• প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ প্ৰণালী কাৰ্যসূচী (টিচিএছপি) ২০১৪ চনত চিচিইএৰ দ্বাৰা অনুমোদিত হৈছিল। টিচিএছপিৰ লক্ষ্য হৈছে ১৫টা নতুন প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা আৰু বৰ্তমানে থকা প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰসমূহক আধুনিকীকৰণ/উন্নতকৰণ কৰা। ইয়াৰ বাবে বিশ্ব বেংকৰ সহায়ত ২,২০০ কোটি টকা ব্যয় হ'ব। ২৪০২ কোটি টকাৰ সংশোধিত ব্যয়ৰ সৈতে এই প্ৰকল্পটো ২০২৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছে।

এই নতুন টিচিসমূহে ১৫২০ এমএছএমইক সহায় কৰিছে আৰু ২০২৫ৰ জানুৱাৰী-নৱেম্বৰৰ ভিতৰত ৫৯,৩৫৭জন প্ৰশিক্ষাৰ্থীক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰিছে।

দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণ

২। উদ্যমিতা দক্ষতা বিকাশ কাৰ্যসূচী (ইএছডিপি):

এই আঁচনিৰ অধীনত ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰীৰ পৰা ১১ ডিচেম্বৰলৈ মুঠ ৮,২৬৩টা কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ কৰা হৈছে, যাৰ জৰিয়তে ৩,৯৬,৭০৬জন লোক উপকৃত হৈছে।

২.৬.১ প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানলৈ সাহায্য (এটিআই):

এটিআইৰ অধীনত মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনস্থ প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অৰ্থাৎ নিম-এছ এম ই, কেভিআইচি, নাৰিকল ব'ৰ্ড, সঁজুলি কক্ষ, এনএছআইচি আৰু এমজিআইআৰআইক আন্তঃগাঁথনিৰ সৃষ্টি আৰু শক্তিশালী কৰাৰ বাবে পুঁজি অনুদানৰ ৰূপত আৰু উদ্যমিতা বিকাশ আৰু দক্ষতা বিকাশ প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ বাবে সহায় আগবঢ়োৱা হয়। পূৰ্বাঞ্চলত অৱস্থিত জিলা উদ্যোগ কেন্দ্ৰ (ডিআইচি) আৰু এনইআৰকে ধৰি ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ ইডিআই, ৰাজ্য চৰকাৰৰ মালিকানাধীন প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানসমূহক তেওঁলোকৰ প্ৰশিক্ষণ আন্তঃগাঁথনিৰ সৃষ্টি বা শক্তিশালীকৰণ/প্ৰসাৰণৰ বাবে আন্তঃগাঁথনিগত সমৰ্থনৰ বাবেও সহায় আগবঢ়োৱা হৈছে। ২০২১-২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ পৰা ২০২৪-২৫ বিত্তীয় বৰ্ষলৈ ৪২,৭১৯জন প্ৰশিক্ষাৰ্থীক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা হৈছে আৰু ১৯টা প্ৰতিষ্ঠান/সংগঠন/ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ ইডিআইক সমৰ্থন কৰা হৈছে। এই আঁচনিৰ অধীনত মুঠ ব্যয় হৈছে ১০৮.২২ কোটি টকা। তদুপৰি, মুঠ ৮০৬০ জন প্ৰশিক্ষাৰ্থীক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা হৈছে আৰু ৯টা প্ৰতিষ্ঠান/সংগঠনৰ বাবে এতিয়ালৈকে মুঠ ২,৫০,০০০ কোটি টকা ব্যয় কৰা হৈছে। ২৫ নৱেম্বৰৰ তথ্য অনুসৰি ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত ২৬.৯৮ কোটি টকা।

তথ্য প্ৰযুক্তি আৰু চাইবাৰ সুৰক্ষাঃ

২.৭.১ চাইবাৰ সুৰক্ষা সজাগতা মাহঃ এমএছএমই মন্ত্ৰালয়ে 'চাইবাৰ জাগ্ৰত ভাৰত' শীৰ্ষক বিষয়বস্তুৰ অধীনত ৰাষ্ট্ৰীয় চাইবাৰ সুৰক্ষা সজাগতা মাহ (অক্টোবৰ, ২০২৫) পালন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ইয়াৰ চাইবাৰ সুৰক্ষা কাঠামো শক্তিশালী কৰা আৰু বিষয়া, অংশীদাৰ আৰু এমএছএমইৰ মাজত সজাগতা বৃদ্ধিৰ বাবে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে।

২.৭.২ পাৰফৰমেন্স স্মাৰ্ট ব'ৰ্ড (https://dashboard.msme.gov.in): এমএছএমই মন্ত্ৰালয়ে এক কেন্দ্ৰীয় ডেশ্বব'ৰ্ড অৰ্থাৎ পাৰফৰমেন্স স্মাৰ্ট ব'ৰ্ড প্ৰস্তুত কৰিছে। বজাৰ সমৰ্থন; ঋণ আৰু বিত্তীয় সুবিধা; প্ৰযুক্তিগত আন্তঃগাঁথনি আৰু সক্ষমতা; প্ৰশিক্ষণ আৰু উদ্যমিতা বিকাশ; অভিযোগ নিষ্পত্তি ব্যৱস্থা আৰু প্ৰধান আঁচনি আৰু সমগ্ৰ দেশতে এমএছএমই আঁচনি আৰু পঞ্জীয়নৰ বাবে উদ্যম পৰ্টেল প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।

পিএম গতি শক্তিঃ মন্ত্ৰালয়ে পিএম গতি শক্তি নেচনেল মাষ্টাৰ প্লেনৰ সৈতে ডিজিটেল পৰিকল্পনাক সামঞ্জস্য ৰাখি আৰু আঠটা বিষয়ভিত্তিক জিআইএছ স্তৰ আৰু ক্ষেত্ৰভিত্তিক গঠনকে ধৰি ৪৪টা উপ-স্তৰৰ প্ৰায় ১ লাখ সম্পত্তিৰ ভূ-মানচিত্ৰণ কৰিছে। এই এণ্ড-টু-এণ্ড জিঅ' এনাবিলিটমেণ্টৰ জৰিয়তে জেড-প্ৰমাণিত এমএছএমই আৰু ৯৩,৮২৩জন পিএমইজিপি হিতাধিকাৰীক সামৰি লোৱা হৈছে।

২.৮ অভিযোগ নিষ্পত্তি

মাননীয় প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে ১ জুন, ২০২০ত এখন অনলাইন চেম্পিয়নছ পৰ্টেল মুকলি কৰে, য'ত ই-প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন দিশ, অভিযোগ নিষ্পত্তি আৰু এমএছএমইৰ সহায়কতা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

১৮.১২.২০২৫ তাৰিখলৈ চেম্পিয়নছ প'ৰ্টেলত ১,৬২,৫৪৬টা অভিযোগ লাভ কৰা হৈছে, যাৰ ভিতৰত ১,৬১,৫৪০টা (৯৯.৩৮%) অভিযোগৰ উত্তৰ প'ৰ্টেলত দিয়া হৈছে।

৩। খাদী গ্ৰামোদ্যোগ আৰু কপাহ খণ্ডৰ প্ৰচাৰ

৩.১ খাদী আৰু গ্ৰামোদ্যোগ

চৰকাৰে গ্ৰাম্য ভাৰতৰ আৰ্থ-সামাজিক বিকাশৰ বাবে খাদী আৰু গ্ৰামোদ্যোগ খণ্ডৰ প্ৰোৎসাহনৰ বাবে প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ।

চলিত বিত্তীয় বৰ্ষত ৩০.১১.২০২৫ তাৰিখলৈ কেভিআই বিক্ৰীৰ পৰিমাণ হৈছে ১২৭৬০৬.৩০ কোটি টকা। ২০২৪-২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ৩০.১১.২০২৪ লৈকে ১১০৭৪৭.৪০ কোটি টকা আৰু কেভিআইৰ উৎপাদন ৮৫০৭২.৩২ কোটি টকাৰ তুলনাত(পি) ১১০৭৪৭.৪০ কোটি টকা হৈছে। ২০২৪-২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ৩০.১১.২০২৪ লৈকে ৭৬০১৭.৭৯ কোটি টকা।

সফলতা/প্ৰচেষ্টাসমূহ

কাৰিকৰসকলৰ উপাৰ্জন বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে কেভিআইচিয়ে শিপিনীসকলৰ মজুৰিৰ পৰিমাণ ১,৫০০ টকাৰ পৰা ২,৫০০ টকালৈ বৃদ্ধি কৰিছে।

কেভিআইচিয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ নিগম লিমিটেড (এনএছআইচি)ৰ সৈতে এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে।

'ভোকেল ফৰ লোকেল' আৰু 'আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰত'ৰ মনোভাৱ সৱলীকৰণৰ লক্ষ্যৰে, 'হৰ ঘৰ স্বদেশী ঘৰ ঘৰ স্বদেশী' শীৰ্ষক ট্যাগ লাইনৰ সৈতে খাদী আৰু গ্ৰামোদ্যোগৰ সামগ্ৰীৰ প্ৰচাৰ কৰাৰ লক্ষ্যৰে ১৭.০৯.২০২৫ৰ পৰা ২৩.০১০.২০২৫লৈ সমগ্ৰ দেশতে খাদী মহোৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়।

৬ নৱেম্বৰৰ পৰা ৮ নৱেম্বৰ, ২০২৫ তাৰিখলৈ দক্ষিণ কোৰিয়াৰ ছিউলত অনুষ্ঠিত 'উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ উৎসৱ উদযাপন' নামৰ অনুষ্ঠানত কেভিআইচিৰ লগতে এনইআৰ-ৰ খাদী প্ৰতিষ্ঠানসমূহে অংশগ্ৰহণ কৰে। এই অনুষ্ঠান গুৱাহাটীৰ এনইআইএফটিৰ উদ্যোগত আয়োজন কৰা হৈছিল।

৩.২ নাৰিকল খণ্ড

২০২৫ বৰ্ষত নাৰিকল খণ্ডত উল্লেখযোগ্য অগ্ৰগতি লাভ কৰা হৈছে। ২০২৫ৰ জানুৱাৰী-অক্টোবৰ সময়ছোৱাত ৫,২৬০.৭৭ কোটি টকা ব্যয় কৰা হ'ব। দক্ষতা বিকাশ আৰু মহিলা সবলীকৰণৰ অৰ্থে দক্ষতা উন্নীতকৰণ কাৰ্যসূচী আৰু মহিলা ক'ইৰ যোজনাৰ অধীনত মুঠ ৯৮৫ জন শিল্পীক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা হয়, য'ত ৪৩৭ গৰাকী মহিলা শিল্পী অন্তৰ্ভুক্ত।

৪। মন্ত্ৰালয়ৰ অন্যান্য সংস্থাৰ সাফল্য

৪.১ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ নিগম (এন এছ আই চি)

ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ নিগম (এনএছআইচি) কেঁচা সামগ্ৰীৰ ক্ৰয়ৰ বাবে বেংক গেৰাণ্টিৰ বিপৰীতে কেঁচা সামগ্ৰীৰ সহায়ক আঁচনিৰ অধীনত যোগানকাৰীসকলক ধন প্ৰদান কৰি এনএছআইচিয়ে ক্ৰেডিট সমৰ্থন প্ৰদান কৰে। ২০২৪-২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত এনএছআইচিয়ে ২৪৮২টা এমএছএমই ইউনিটক কেঁচা সামগ্ৰীৰ সাহায্য (আৰএমএ) ৰ অধীনত ৮৪৭৯.৯১ কোটি টকাৰ ঋণ প্ৰদান কৰিছিল। আৰএমএৰ অধীনত ২০২৫ৰ জানুৱাৰীৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে ২৪৪০তকৈ অধিক এমএছএমই ইউনিটলৈ ৭৮৪১.৪২ কোটি টকাৰ (অস্থায়ী) ঋণ প্ৰদান কৰা হৈছে। তদুপৰি, এনএছআইচিৰ কাৰিকৰী সেৱা কেন্দ্ৰসমূহে (এনটিএছচি) উদ্যোগসমূহৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি বিভিন্ন শাখাত চাকৰিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল দক্ষতা বিকাশৰ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰে।

৪.২ মহাত্মা গান্ধী গ্ৰাম্য ঔদ্যোগিকীকৰণ প্ৰতিষ্ঠান (এম জি আই আৰ আই)

মহাত্মা গান্ধী গ্ৰাম্য ঔদ্যোগিকীকৰণ প্ৰতিষ্ঠান (এমজিআইআৰআই), চমুকৈ ৱাৰ্ডা হৈছে এক ৰাষ্ট্ৰীয় স্বায়ত্তশাসিত প্ৰতিষ্ঠান, যিটো ভাৰত চৰকাৰৰ এমএছএমই মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত গ্ৰাম্য জনগোষ্ঠীসমূহৰ বাবে স্ব-নিৰ্ভৰশীলতা আৰু সৱলীকৰণৰ গান্ধীবাদী নীতিৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত হৈছে।

৪.৩ ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠান (Ni-MSME)

১৯৬০ চনত নতুন দিল্লীত কেন্দ্ৰীয় ঔদ্যোগিক সম্প্ৰসাৰণ প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান (চিআইইটিআই) ৰূপে Ni-MSME প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৬২ চনত প্ৰতিষ্ঠানটো হায়দৰাবাদলৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু এখন পঞ্জীভুক্ত ছ'চাইটি হিচাপে ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ সম্প্ৰসাৰণ প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান (SIET) নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়।

কাৰ্য্যাৱলী

উদ্যোগৰ প্ৰচাৰ আৰু উদ্যমিতা বিকাশ হ'ল Ni-msmeৰ কেন্দ্ৰীয় গুৰুত্ব, প্ৰতিষ্ঠানটোৰ দক্ষতা নিম্নলিখিত দিশত সন্মিলিত হয়ঃ

১। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ নতুন দিশৰ প্ৰশিক্ষণ

২। সন্মিলন, আলোচনা চক্ৰ আদিৰ জৰিয়তে সাম্প্ৰতিক সমস্যাসমূহৰ ওপৰত আলোকপাত কৰা।

৩। প্ৰয়োজনৰ ভিত্তিত কাৰ্যসূচীত অধিক গুৰুত্ব প্ৰদান

৪। কাৰ্যসূচীৰ মূল্যায়ন

৫। নীতি নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু বিকাশ অধ্যয়ন; আৰু

৬। ষষ্ঠ ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ সৃষ্টিৰ জৰিয়তে বঞ্চিত লোকসকলক সৱলীকৰণ কৰা।

২০২৫ বৰ্ষত ৰাষ্ট্ৰীয় এমএছএমই প্ৰতিষ্ঠানে বিভিন্ন প্ৰশিক্ষণ আৰু ক্ষমতা নিৰ্মাণ কাৰ্যসূচী, সন্মিলন আৰু কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত কৰিছে। ই ৬৪৭টা ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰশিক্ষণ কাৰ্য্যসূচী ৰূপায়ণ কৰে য'ত ২২৭৪০ জন প্ৰশিক্ষাৰ্থী উপকৃত হয়; আৰু ৮২টা কৰ্মশালা/আলোচনা চক্ৰ/সন্মিলন অনুষ্ঠিত কৰে য'ত ৫২২জন প্ৰশিক্ষাৰ্থী উপকৃত হয়।

২০২৫ বৰ্ষত ৰাষ্ট্ৰীয় এমএছএমই প্ৰতিষ্ঠানে বিভিন্ন প্ৰশিক্ষণ আৰু ক্ষমতা নিৰ্মাণ কাৰ্যসূচী, সন্মিলন আৰু কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত কৰিছে। ইয়াৰ জৰিয়তে ৬৪৭টা ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ কৰা হয় য'ত ২২৭৪০জন প্ৰশিক্ষাৰ্থী উপকৃত হৈছে আৰু ৮২টা কৰ্মশালা/আলোচনাচক্ৰ/সমিতিত ৫২২৮জন প্ৰশিক্ষাৰ্থী উপকৃত হৈছে।

৫। দ্বিপাক্ষিক বুজাবুজি চুক্তি স্বাক্ষৰিত আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈঠক

১০.০৩.২০২৫ তাৰিখে এমএছএমইৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বাবে এমএছএমই মন্ত্ৰালয় আৰু মৰিচাছৰ উদ্যোগ, এমএছএমই আৰু সমবায় মন্ত্ৰালয়ৰ মাজত বুজাবুজিৰ চুক্তিপত্ৰ স্বাক্ষৰিত হয়। এই বুজাবুজিৰ চুক্তিৰ অধীনত সহযোগিতাৰ মূল ক্ষেত্ৰসমূহ হ'ল বিশেষজ্ঞৰ বিনিময়, ঔদ্যোগিক জৰীপ, ব্যৱসায়িক অংশীদাৰিত্বৰ প্ৰচাৰ, প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী, প্ৰদৰ্শনী আৰু বাণিজ্য মেলাৰ আয়োজন, ব্যৱসায়িক মিছনৰ জৰিয়তে প্ৰযুক্তি হস্তান্তৰ আৰু কাৰিকৰী সহায় প্ৰদানৰ জৰিয়তে ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা।

ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ নিগম লিমিটেডৰ মাজত বুজাবুজিৰ চুক্তিপত্ৰ ৩ এপ্ৰিল, ২০২৫ তাৰিখে এমএছএমইৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বাবে ভাৰত আৰু থাইলেণ্ডৰ ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া উদ্যোগ প্ৰোৎসাহন কাৰ্যালয়ৰ মাজত স্বাক্ষৰিত চুক্তি।

ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ নিগম লিমিটেডৰ মাজত বুজাবুজিৰ চুক্তিপত্ৰ ৯ এপ্ৰিল, ২০২৫ তাৰিখে এমএছএমইৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বাবে ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যোগ কৰ্তৃপক্ষ (এনএছআইচি) আৰু শ্লোভাকিয়াৰ ব্যৱসায়িক সংস্থা (এছবিএ)ৰ মাজত স্বাক্ষৰিত চুক্তি।

ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ নিগম লিমিটেডৰ মাজত বুজাবুজিৰ চুক্তিপত্ৰ ১৬.১০.২০২৫ তাৰিখে এমএছএমইৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বাবে ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যোগ কৰ্তৃপক্ষ (এনএছআইচি) আৰু মালয়েছিয়াৰ ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া উদ্যোগ নিগমৰ মাজত স্বাক্ষৰিত চুক্তি।

৪ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০২৫ তাৰিখে নতুন দিল্লীৰ এমএছএমই-ডিএফঅ' সম্প্ৰসাৰণ কেন্দ্ৰত ৫এছ আৰু কাইজেন কাৰ্যসূচীৰ অধীনত প্ৰশিক্ষকৰ চতুৰ্থ প্ৰেৰণ (প্ৰমাণপত্ৰ প্ৰদান অনুষ্ঠান) অনুষ্ঠিত কৰা হয়।

১০ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫ তাৰিখে কৰ্তব্য ভৱন ৩ত ভাৰত-টাইৱানৰ চতুৰ্থ ভাৰত-তাইৱান এমএছএমই জেডব্লিউজি (জইন্ট ৱৰ্কিং গ্ৰুপ) বৈঠক অনুষ্ঠিত হয়।

৬। অন্যান্য নতুন পদক্ষেপ আৰু প্ৰধান অনুষ্ঠানসমূহ

২৭.০.২০২৫ তাৰিখে এমএছএমই হেকাথন ৫.০ৰ শুভাৰম্ভ

এমএছএমই হেকাথন ৫.০ (স্মাৰ্ট আৰু বহনক্ষম এমএছএমই) ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে এমএছএমই দিৱসত অৰ্থাৎ ২৭.০৬.২০২৫ তাৰিখে মুকলি কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে এমএছএমইৰ দ্বাৰা শেহতীয়া প্ৰযুক্তি গ্ৰহণৰ প্ৰচাৰ কৰা আৰু ডিজাইন, কৌশল আৰু কাৰ্যকৰী কৰাত সহায় কৰি ব্যৱসায় সম্প্ৰসাৰণ কৰা। এমএছএমই, ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু অন্যান্য ব্যক্তিৰ ১৮ৰ পৰা ৬০ বছৰ বয়সৰ উদ্ভাৱকসকলৰ বাবে এই হেকাথন অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এমএছএমই হেকাথন ৫.০য়ে নিৰ্বাচিত/অনুমোদিত ধাৰণা বিকাশৰ বাবে ১৫লাখ টকা পৰ্যন্ত বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰি উদ্ভাৱকসকলক সমৰ্থন কৰে। মুঠ ৫২,৩৬৯টা ধাৰণা হেকাথন ৫.০ত লাভ কৰা হৈছে আৰু বৰ্তমানে ইয়াৰ মূল্যায়ন চলি আছে।

অনলাইন বিবাদ নিষ্পত্তি পৰ্টেল মুকলি

এমএছএমই দিৱস উপলক্ষে ২৭ জুন, ২০২৫ তাৰিখে ভাৰতৰ মাননীয় ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে অ'ডিআৰ পৰ্টেল মুকলি কৰে। এই প'ৰ্টেলৰ উদ্দেশ্য হৈছে ক্ষুদ্ৰ আৰু লঘু উদ্যোগসমূহৰ বাবে বিলম্বিত পৰিশোধৰ ঘটনা হ্ৰাস কৰা আৰু প্ৰযুক্তি-সক্ষম অ'ডিআৰ ব্যৱস্থাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰা।

একেদিনাই অ'ডিআৰ পৰ্টেলো মুকলি কৰা হ'ব।

৬.৩. যশস্বিনী অভিযানঃ

এমএছএমই মন্ত্ৰালয়ে 'উদ্যমী ভাৰত'ৰ এমএছএমই দিৱস উপলক্ষে ২৭.০৬.২০২৪ তাৰিখে 'যশস্বিনী' অভিযান আৰম্ভ কৰিছে। এই অভিযান ২০২৯ চনৰ ভিতৰত 'উদ্যম পঞ্জীয়ন পৰ্টেল' আৰু 'উদ্যম সহায়ক পৰ্টেল'ত লিংগ সমতা অৰ্জন কৰাৰ লক্ষ্যৰে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ।

২০২৫ চনত, মিজোৰামত ২৭ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০২৫ তাৰিখে ডব্লিউইপিৰ সহযোগত এক অভিযান অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল, যিয়ে ৰাজ্যখনত এতিয়ালৈকে প্ৰায় ৮৪০০ মহিলা মালিকানাধীন এমএছএমইৰ পঞ্জীয়ন উদ্যম আৰু উদ্যম সহায় পৰ্টেলত সুচল কৰি তুলিছে।

৬.৪ প্ৰধানমন্ত্ৰী বিশ্বকৰ্মা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় অনুসূচিত জাতি-জনজাতি হাব মেগা কনক্লেভ, ২০২৫

প্ৰধানমন্ত্ৰী বিশ্বকৰ্মা আঁচনিৰ দুবছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষে ১৭.০৯.২০২৫ত বিহাৰৰ বোধগয়াত এই সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। এই অনুষ্ঠানত এমএছএমইৰ সন্মানীয় কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী আৰু এমএছএমইৰ সন্মানীয় কেন্দ্ৰীয় ৰাজ্যিক মন্ত্ৰীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু হিতাধিকাৰীসকলক ঋণ প্ৰমাণপত্ৰ আৰু টুলকিট বিতৰণ কৰে।

৬.৫ এমএছএমই সেৱা উৎসৱ-২০২৫ঃ বিৰাছত ছে বিকাশ

এমএছএমই মন্ত্ৰালয়ে ২৮ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৩০ ছেপ্টেম্বৰলৈ এমএছএমই সেৱা উৎসৱ-২০২৫ঃ বিৰাজত সে বিকাশ উদযাপন কৰে। ভাৰত চৰকাৰৰ এমএছএমই বিভাগৰ কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী শ্ৰী জিতেন ৰাম মাঞ্জিৰ সভাপতিত্বত অনুষ্ঠিত এই অনুষ্ঠানত উত্তৰপ্ৰদেশৰ বাৰাণসীৰ ৰুদ্ৰাক্ষ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা আৰু সন্মিলন কেন্দ্ৰত অনুষ্ঠিত অনুষ্ঠানৰ শুভাৰম্ভ কৰে ভাৰত চৰকাৰৰ এমএছএমই বিভাগৰ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী সুশ্ৰী শোভা কৰান্দলাজেয়ে।

৭। বিশেষ অভিযান ৫.০

ভাৰত চৰকাৰৰ ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়ে ইয়াৰ অধীনস্থ সংস্থা আৰু ক্ষেত্ৰীয় গোটৰ সৈতে ২০২৫ চনৰ ২ অক্টোবৰৰ পৰা ৩১ অক্টোবৰলৈ বিশেষ অভিযান ৫.০ত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু চৰকাৰী কাৰ্যালয়সমূহত সৃষ্টি হোৱা ই-আৱৰ্জনাৰ নিষ্কাশন, কাৰ্যালয়সমূহৰ সামগ্ৰিক পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা উন্নত কৰা, দেশজুৰি বিয়পি থকা অত্যাৱশ্যকীয় আৰু অপ্ৰচলিত সামগ্ৰী আঁতৰ কৰা আৰু আৱৰ্জনা পৰিষ্কাৰৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰি বিভিন্ন কাৰ্যসূচী হাতত লৈছে।

****

AKS/DB