ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਹੋਤਸਵ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ , ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਨੇ ਅਕਾਂਖੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਏਡੀਪੀ) ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾਂ ਸੰਮੇਲਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ।

ਸੰਮੇਲਨ, ‘ਸਹਿਭਾਗਿਤਾ ਤੋਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ’ ਵਿੱਚ ਅਕਾਂਖੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਕਲੈਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਭਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੇਖੀ ਗਈ ।

ਅਕਾਂਖੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੇ 30 ਇਨੋਵੇਟਿਵ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਬਾਰੇ ‘ਬਦਲਾਅ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਸ‍ਟੋਰੀਜ਼ ਆਵ੍ ਚੇਂਜ) ’ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ । ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ, ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ , ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਇਸ‍ਤੇਮਾਲ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਇਹ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ – ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਖ‍ਤ ਮਿਹਨਤ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ।

ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਵੰਡ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ , ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਡਾ. ਵੀ. ਕੇ. ਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਤੀ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਿਹਤ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਦੇ ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਤਿਭਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੇ ਸੀਈਓ ਅਮਿਤਾਭ ਕਾਂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਏਡੀਪੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਾਸ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦੁਵੱਲੇ ਮੰਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਜੁੜਾਅ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਗਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ, ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਰਹੀ ਹੈ ।

‘ਰਾਜ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ’ , ‘ਸਿੱਖਿਆ’ , ‘ਖੇਤੀਬਾੜੀ’ , ‘ਕੌਸ਼ਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਆਜੀਵਿਕਾ’ ਅਤੇ ‘ਸਿਹਤ’ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਸੈਸ਼ਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ । ‘ਰਾਜ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ’ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿਵਹਾਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਡੇਟਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਆਖਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਦੇ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਭਰਦੀਆਂ ਸਰਵਉੱਤਮ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪਦ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਦੁਮਕਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਪਹਿਲ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ।

ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ । ਵਿਰੁਧੁਨਗਰ, ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਨੁਆਪਾੜਾ , ਓਡੀਸ਼ਾ ਜਿਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਨਾ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ।

‘ਖੇਤੀਬਾੜੀ’ ਉੱਤੇ ਸੈਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘਟਦੀ ਪਾਣੀ ਤਾਲਿਕਾ, ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਛੋਟੀ ਜੋਤ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ । ਇਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਿਤ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ , ਵੈਲਿਊ ਚੇਨ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਬਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਕਾਂਖੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪਾਣੀ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਪਰਿਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਪਹਿਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ।

‘ਕੌਸ਼ਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਆਜੀਵਿਕਾ’ ਸੈਸ਼ਨ ਅਕਾਂਖੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਐੱਸਐੱਚਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੂਖਮ ਉੱਦਮਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੰਗ - ਅਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭ - ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਜੀਵਿਕਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦੰਤੇਵਾੜਾ ਜਿਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਉਤਪਾਦਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲਾਭਾਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ।

‘ਸਿਹਤ’ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ , ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ , ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਾਜਰਾ ਅਧਾਰਿਤ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਪੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਐਨੀਮੀਆ ਮੁਕਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਕਾਰਗਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਐੱਨਆਈਟੀਆਈ ਦੀ ਪਾਇਲਟ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਐਨੀਮੀਆ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ।

***

ਡੀਐੱਸ/ਐੱਲਪੀ/ਏਕੇ