• Sitemap
  • Advance Search
Economy

২০২৬-২৭ বিত্তীয় বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ জি.ডি.পি. অনুমান

সঘনাই সোধা প্ৰশ্নসমূহ

Posted On: 02 SEP 2026 8:41PM

উন্নীতকৃত জি.ডি.পি.শৃংখলা

২০২৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত ২০২২-২৩ বৰ্ষক ভিত্তি বৰ্ষ লৈ বাৰ্ষিক আৰু ত্ৰৈমাসিক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (Gross Domestic Product - GDP) অনুমানৰ উন্নীতকৃত শৃংখলা মুকলি কৰা হয়। এই অনুমানসমূহত ২০২২-২৩ বৰ্ষৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা নতুন উৎপাদনকাৰী মূল্য সূচক আৰু বেংকিং সেৱা মূল্য সূচকৰ লগতে উন্নীত প্ৰশাসনিক তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

শেহতীয়া জি.ডি.পি. শৃংখলাত দুটা ধাৰণা গুৰুত্বপূৰ্ণ: ভিত্তি বৰ্ষৰ সংশোধন আৰু উৎপাদন উদ্যোগৰ বাবে দ্বৈত মূল্যহ্ৰাস পদ্ধতি গ্ৰহণ।

. ৰাষ্ট্ৰীয় হিচাপ পৰিসংখ্যাত ভিত্তি বৰ্ষই বাস্তৱ বৃদ্ধিৰ হাৰ গণনা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰসংগমূলক মূল্য প্ৰদান কৰে। অৰ্থনৈতিক গাঁথনিৰ পৰিৱৰ্তন প্ৰতিফলিত কৰিবলৈ আৰু আপেক্ষিক মূল্যসমূহ বৰ্তমানৰ অৰ্থনৈতিক পৰিস্থিতিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক হৈ থকাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ ইয়াক সময়ে সময়ে সংশোধন কৰা হয়।

. উন্নীতকৃত জি.ডি.পি. শৃংখলাটোৱে এক উন্নত আৰু অধিক শক্তিশালী পদ্ধতি প্ৰতিফলিত কৰে। উৎপাদন খণ্ডৰ বিভিন্ন উদ্যোগৰ বাবে দ্বৈত মূল্যহ্ৰাস পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ অধীনত, স্থিৰ মূল্যত মুঠ মূল্য সংযোজন নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ উৎপাদন আৰু মধ্যৱৰ্তী ব্যৱহাৰ পৃথকে পৃথকে মূল্যহ্ৰাস কৰা হয়।

আই.এম.এফ.-এ আয়তনগত হিচাপত জি.ডি.পি. গণনাৰ বাবে দ্বৈত মূল্যহ্ৰাস পদ্ধতিক পছন্দনীয় পদ্ধতি হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।

২০২৬-২৭ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত ভাৰতৰ জি.ডি.পি. প্ৰদৰ্শনৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰি চাওক: ভাৰতৰ জিডিপি প্ৰদৰ্শন

ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় হিচাপ পৰিসংখ্যাৰ (National Accounts Statistics) সংশোধনৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰি চাওক: যি গণনা কৰা হয়: ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় হিচাপ আৰু মূল অৰ্থনৈতিক পৰিসংখ্যা শক্তিশালী কৰা

মূল্যহ্ৰাস পদ্ধতি

  • ২০২৬-২৭ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত উৎপাদন খণ্ডৰ মুঠ মূল্য সংযোজনৰ অন্তৰ্নিহিত মূল্যহ্ৰাসকত “-.%” ঋণাত্মক মুদ্ৰাস্ফীতি কেনেকৈ পাৰে, যেতিয়া উৎপাদন আৰু উপাদান দুয়োটাৰে মূল্য বৃদ্ধি পাইছে, আনহাতে কৃষি খণ্ডত .% ইতিবাচক মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হাৰ পঞ্জীয়ন হৈছে?

দ্বৈত মূল্যহ্ৰাস বুজি পোৱা: দ্বৈত মূল্যহ্ৰাস পদ্ধতিৰ অধীনত উৎপাদন খণ্ডৰ উৎপাদন আৰু মধ্যৱৰ্তী ব্যৱহাৰ পৃথকে পৃথকে মূল্যহ্ৰাস কৰা হয়। বাস্তৱ মুঠ মূল্য সংযোজন বাস্তৱ উৎপাদনৰ পৰা বাস্তৱ মধ্যৱৰ্তী ব্যৱহাৰ বাদ দি লাভ কৰা হয়। সেয়েহে, যেতিয়া উপাদানৰ মূল্য উৎপাদনৰ মূল্যতকৈ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পায়, তেতিয়া আপেক্ষিক মূল্যৰ পৰিৱৰ্তনে নামমাত্ৰ মুঠ মূল্য সংযোজন বাস্তৱ মুঠ মূল্য সংযোজনতকৈ অধিক লেহেমীয়াকৈ বৃদ্ধি পাব পাৰে।

ফলস্বৰূপে, নামমাত্ৰ মুঠ মূল্য সংযোজন আৰু বাস্তৱ মুঠ মূল্য সংযোজনৰ তুলনা কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা অন্তৰ্নিহিত মুঠ মূল্য সংযোজন মূল্যহ্ৰাসকে দুয়োটা—উৎপাদন আৰু উপাদানৰ মূল্য বৃদ্ধি হৈ থকাৰ পিছতো ঋণাত্মক মুদ্ৰাস্ফীতি দেখুৱাব পাৰে।

গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে, ঋণাত্মক মুঠ মূল্য সংযোজন মূল্যহ্ৰাসকে যান্ত্ৰিকভাৱে কম বাস্তৱ বৃদ্ধি বুজাব নোৱাৰে। বাস্তৱ মুঠ মূল্য সংযোজনৰ বৃদ্ধি বাস্তৱ উৎপাদন আৰু বাস্তৱ মধ্যৱৰ্তী ব্যৱহাৰৰ আপেক্ষিক পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

উৎপাদন খণ্ডত অন্তৰ্নিহিত মূল্যহ্ৰাসকত ঋণাত্মক মুদ্ৰাস্ফীতিৰ অৰ্থ উৎপাদন খণ্ডৰ মূল্য হ্ৰাস হোৱা নহয়। উৎপাদন আৰু উপাদানৰ মূল্যহ্ৰাসক আৰু অন্তৰ্নিহিত মুঠ মূল্য সংযোজন মূল্যহ্ৰাসকৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ।

ওপৰৰ পৰিস্থিতিটো বুজিবলৈ তলত এটা উদাহৰণ দিয়া হৈছে:

 

বছৰ

বছৰ

বৃদ্ধিৰ হাৰ

মুঠ উৎপাদন মূল্য

১,০০০ কোটি টকা

১,২০০ কোটি টকা

২০.০%

মধ্যৱৰ্তী ব্যৱহাৰ

৮০০ কোটি টকা

৯৭৬ কোটি টকা

২২.০%

নামমাত্ৰ মুঠ মূল্য সংযোজন

২০০ কোটি টকা

২২৪ কোটি টকা

১২.০%

পি.পি.আই. আউটপুট সূচকাংক

১০০

১১০

১০.০%

পি.পি.আই. ইনপুট সূচকাংক

১০০

১১৪

১৪.০%

ডিফ্লেটেড আউটপুট (ধ্ৰুৱক)

১,০০০ কোটি টকা

১,০৯১ কোটি টকা

|৯.১%

ডিফ্লেটেড ইনপুটসমূহ (ধ্ৰুৱক)

৮০০ কোটি টকা

৮৫৬ কোটি টকা

৭.০%

বাস্তৱ মূল্য সংযোজন(ধ্ৰুৱক)

২০০ কোটি টকা

২৩৫ কোটি টকা

১৭.৫%

বৰ্তমান মূল্যত বৃদ্ধিৰ হাৰ (%):

১২.০%

স্থিৰ মূল্যত বৃদ্ধিৰ হাৰ (%):

১৭.৫%

উদাহৰণ অনুসৰি, নামমাত্ৰ মুঠ মূল্য সংযোজন ১২% বৃদ্ধি পোৱাৰ বিপৰীতে বাস্তৱ মুঠ মূল্য সংযোজন ১৭.৫% বৃদ্ধি পাইছে, যাৰ ফলত ঋণাত্মক অন্তৰ্নিহিত মুঠ মূল্য সংযোজন মূল্যহ্ৰাসক সৃষ্টি হৈছে। ই দ্বৈত মূল্যহ্ৰাসৰ অধীনত উৎপাদন আৰু উপাদানৰ মূল্যৰ আপেক্ষিক পৰিৱৰ্তন প্ৰতিফলিত কৰে।

২০২৬-২৭ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত উৎপাদন মুঠ মূল্য সংযোজন  দ্বৈত মূল্যহ্ৰাস পদ্ধতিৰ অধীনত সংকলন কৰা হয়, যাৰ অধীনত উৎপাদন আৰু মধ্যৱৰ্তী ব্যৱহাৰ পৃথকে পৃথকে মূল্যহ্ৰাস কৰা হয়। এই সময়ছোৱাত উপাদানৰ মূল্য উৎপাদনৰ মূল্যৰ তুলনাত অধিক দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছিল। ফলস্বৰূপে, এই খণ্ডৰ নামমাত্ৰ মুঠ মূল্য সংযোজনৰ বৃদ্ধি তুলনামূলকভাৱে কম, ৭.৭% আছিল, আনহাতে বাস্তৱ মুঠ মূল্য সংযোজনৰ বৃদ্ধি আছিল ৯.২%। নামমাত্ৰ আৰু বাস্তৱ মুঠ মূল্য সংযোজনৰ বৃদ্ধিৰ মাজৰ এই পাৰ্থক্যৰ ফলত ১.৫% ঋণাত্মক অন্তৰ্নিহিত মুঠ মূল্য সংযোজন মূল্যহ্ৰাসক সৃষ্টি হৈছিল।

উদাহৰণস্বৰূপে, বস্ত্ৰ আৰু কপাহ জিনিং উৎপাদন, মৌলিক ধাতু উৎপাদন, ৰবৰ আৰু প্লাষ্টিক সামগ্ৰী উৎপাদন আদি কিছুমান কাৰ্যকলাপত উৎপাদনৰ মূল্যতকৈ উপাদানৰ মূল্য অধিক বৃদ্ধি পোৱা দেখা গৈছিল।

'ইচিডি (OECD)-ৰ গৱেষণা পত্ৰসমূহত উল্লেখ কৰা হৈছে যে দ্বৈত মূল্যহ্ৰাস পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা দেশসমূহত বিশ্বব্যাপী শক্তি আৰু কেঁচা সামগ্ৰীৰ মূল্যৰ অভিঘাতৰ সময়ত উৎপাদন খণ্ডত সঘনাই অস্থিৰ বা ঋণাত্মক অন্তৰ্নিহিত মূল্যহ্ৰাসক দেখা যায়। আমদানিকৃত কেঁচা সামগ্ৰীৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰশীল উন্নত অৰ্থনীতিসমূহত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যোগান শৃংখলাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটিলে নিয়মীয়াকৈ ঋণাত্মক উৎপাদন মূল্যহ্ৰাসক দেখা যায়।

ত্ৰৈমাসিক পৰ্যায়ত কৃষিৰ মুঠ মূল্য সংযোজন প্ৰথমে উৎপাদনৰ অনুমান ব্যৱহাৰ কৰি স্থিৰ মূল্যত সংকলন কৰা হয়। তাৰ পিছত সংশ্লিষ্ট উৎপাদনকাৰী মূল্য সূচক ব্যৱহাৰ কৰি স্থিৰ মূল্যৰ কৃষি মুঠ মূল্য সংযোজনৰ অনুমানক মূল্য বৃদ্ধি কৰি বৰ্তমান মূল্যৰ কৃষি মুঠ মূল্য সংযোজনৰ অনুমান প্ৰস্তুত কৰা হয়।

২০২৬-২৭ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত কৃষি, বন আৰু মৎস্য গোটৰ উৎপাদনকাৰী মূল্য সূচক প্ৰায় ৫% বৃদ্ধি পাইছিল। যিহেতু উৎপাদনৰ মূল্য বৃদ্ধি পাইছিল আৰু কৃষিৰ নামমাত্ৰ মুঠ মূল্য সংযোজন মূলতঃ এই উৎপাদনমূল্যৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়, সেয়েহে ইয়াৰ অন্তৰ্নিহিত মুদ্ৰাস্ফীতি ৩.৯% ইতিবাচক হৈ আছিল।

  • দ্বৈত মূল্যহ্ৰাসৰ পদ্ধতি ব্যক্তিগত চূড়ান্ত উপভোগ ব্যয়ত (PFCE) কেনেকৈ প্ৰয়োগ হয় আৰু পি.এফ.চি.ই. (PFCE) গণনাত প্ৰত্যক্ষভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়নে?

দ্বৈত মূল্যহ্ৰাস পদ্ধতি  পি.এফ.চি.ই. গণনাত প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰয়োগ কৰা নহয়।

দ্বৈত মূল্যহ্ৰাস হৈছে উৎপাদন-পক্ষীয় এক পদ্ধতি, যিটো কোনো এটা উদ্যোগৰ স্থিৰ মূল্যত মুঠ মূল্য সংযোজন নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মুঠ উৎপাদন আৰু মধ্যৱৰ্তী ব্যৱহাৰ পৃথকে পৃথকে মূল্যহ্ৰাস কৰা হয়। যিহেতু পি.এফ.চি.ই. হৈছে চূড়ান্ত চাহিদাৰ এক পৰিমাপ—অৰ্থাৎ চূড়ান্ত ব্যৱহাৰৰ বাবে সামগ্ৰী আৰু সেৱাত কৰা ব্যয়—সেয়েহে ইয়াৰ পৰা বাদ দিবলগীয়া কোনো মধ্যৱৰ্তী ব্যৱহাৰ নাথাকে।

ত্ৰৈমাসিক পৰ্যায়ত পি.এফ.চি.ই. বিশদ সামগ্ৰী/সামগ্ৰী-গোটৰ স্তৰত অনুমান কৰা হয়। খাদ্য আৰু উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ দৰে বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ বাবে উপযুক্ত পৰিমাণগত সূচক ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰথমে স্থিৰ মূল্যৰ অনুমান সংকলন কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত সংশ্লিষ্ট গ্ৰাহক মূল্য সূচক ব্যৱহাৰ কৰি বৰ্তমান মূল্যৰ অনুমান প্ৰস্তুত কৰা হয়।

পি.এফ.চি.ই.-ৰ অধীনৰ শিক্ষা, স্বাস্থ্য, ৰেষ্টুৰেণ্ট আৰু আবাসন সেৱাৰ দৰে কেইবাটাও সেৱা সামগ্ৰীৰ বাবে সংশ্লিষ্ট উৎপাদন সূচক ব্যৱহাৰ কৰি বৰ্তমান মূল্যৰ অনুমান সংকলন কৰা হয় আৰু সংশ্লিষ্ট স্থিৰ মূল্যৰ অনুমান উপযুক্ত মূল্য সূচক ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।

সেয়েহে, দ্বৈত মূল্যহ্ৰাস উৎপাদন-পক্ষীয় মুঠ মূল্য সংযোজন অনুমানৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰাসংগিক আৰু পি.এফ.চি.ই. অনুমানৰ বাবে প্ৰত্যক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা পদ্ধতি নহয়।

নামমাত্ৰ আৰু বাস্তৱ অনুমান বুজি পোৱা

  • গ্ৰাহক মুদ্ৰাস্ফীতি .% আৰু পাইকাৰী মুদ্ৰাস্ফীতি  %- ওপৰত থকাৰ সময়ত .% অন্তৰ্নিহিত জি.ডি.পি. মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হাৰ কেনেকৈ মিলাব পাৰি?

এই মূল্যৰ পাৰ্থক্য এই কথা বুজি পোৱাৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি যে জি.ডি.পি. মূল্যহ্ৰাসক হৈছে নেট মূল্য সংযোজনৰ এক অন্তৰ্নিহিত মূল্য, ই লেনদেনৰ মূল্যৰ প্ৰত্যক্ষ পৰিমাপ নহয়। কোনো অসংগতি নাই, কাৰণ জি.ডি.পি. মূল্যহ্ৰাসক, গ্ৰাহক মূল্য সূচক (Consumer Price Index - CPI) আৰু পাইকাৰী মূল্য সূচক (Wholesale Price Index - WPI)-এ অৰ্থনীতিৰ বিভিন্ন দিশ জোখে আৰু ইয়াৰ পৰিসৰ আৰু ওজন পৃথক।

এই অৰ্থনৈতিক সূচকসমূহৰ পৰিমাপৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সামগ্ৰীৰ টোপোলাসমূহ ইয়াৰ উদ্দেশ্য অনুসৰি পৃথক হয়:

গ্ৰাহক মূল্য সূচক: কেৱল পৰিয়ালৰ উপভোগৰ সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ এটা নিৰ্দিষ্ট টোপোলাৰ চূড়ান্ত গ্ৰাহক পৰ্যায়ৰ মূল্য পৰিৱৰ্তন প্ৰতিফলিত কৰে।

পাইকাৰী মূল্য সূচক: পাইকাৰী বিক্ৰেতাৰ পৰ্যায়ত সেৱা বাদ দি বৃহৎ পৰিমাণৰ সামগ্ৰী, কেঁচা সামগ্ৰী আৰু উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ মূল্য পৰিৱৰ্তন প্ৰতিফলিত কৰে।

অন্তৰ্নিহিত জি.ডি.পি. মূল্যহ্ৰাসক: ই বৰ্তমান মূল্যত জি.ডি.পি. আৰু স্থিৰ মূল্যত জি.ডি.পি.-ৰ অনুপাত আৰু ই সমগ্ৰ অৰ্থনীতিক সামৰি লয়, য’ত চৰকাৰী ব্যয়, কৰ্প’ৰেট বিনিয়োগ, ৰপ্তানি আৰু বেংকিং, তথ্য-প্ৰযুক্তি আৰু ৰিয়েল ইষ্টেটৰ দৰে বিত্তীয় আৰু অবিত্তীয় সেৱাও অন্তৰ্ভুক্ত। যিহেতু কেঁচা সামগ্ৰীৰ মূল্য অতি উচ্চ আছিল আৰু কিছুমান সেৱা খণ্ডৰ মুদ্ৰাস্ফীতি অতি কম, সেয়েহে ই গ্ৰাহক বা পাইকাৰী সামগ্ৰী খণ্ডত দেখা পোৱা উচ্চ মুদ্ৰাস্ফীতিক পাতল কৰি পেলাইছিল।

অন্তৰ্নিহিত জি.ডি.পি. মূল্যহ্ৰাসকে চি.পি.আই. (CPI) বা ডব্লিউ.পি.আই. (WPI)-ৰ সৈতে একে ধৰণে গতি কৰাটো প্ৰয়োজনীয় নহয়। পৰিসৰ, ওজন, মূল্যৰ ধাৰণা আৰু অৰ্থনীতিৰ বিভিন্ন খণ্ডৰ আপেক্ষিক প্ৰদৰ্শনৰ পাৰ্থক্যৰ ফলত জি.ডি.পি. মূল্যহ্ৰাসক গ্ৰাহক বা পাইকাৰী মুদ্ৰাস্ফীতিৰ পৰা যথেষ্ট পৃথক হ’ব পাৰে।

টোকা: ব্যক্তিগত সামগ্ৰী/সামগ্ৰী-গোটৰ মূল্যহ্ৰাস সংশ্লিষ্ট সামগ্ৰী/সামগ্ৰী-গোটৰ বাবে প্ৰাসংগিক মূল্য সূচক ব্যৱহাৰ কৰি কৰা হয়। অন্তৰ্নিহিত জি.ডি.পি. মূল্যহ্ৰাসক কেৱল ৩০০-ৰো অধিক ব্যক্তিগত মূল্যহ্ৰাসকৰ দ্বাৰা সামগ্ৰী/সামগ্ৰী-গোটৰ স্তৰত ব্যৱহাৰ কৰা মূল্য-প্ৰভাৱ প্ৰতিফলিত কৰা এটা নিৰ্ধাৰিত সংখ্যা।

  • খনন খণ্ডৰ নামমাত্ৰ মুঠ মূল্য সংযোজন আৰু বাস্তৱ মুঠ মূল্য সংযোজন অনুমানৰ মাজত ইমান বৃহৎ ব্যৱধান কিয়?

ত্ৰৈমাসিক জি.ডি.পি. সংকলনত খনন আৰু শিল-কুৱেৰী খণ্ডৰ স্থিৰ মূল্যৰ অনুমান সংশ্লিষ্ট ঔদ্যোগিক উৎপাদন সূচক (Index of Industrial Production - IIP)-ক পৰিমাণগত সূচক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি সংকলন কৰা হয়। ২০২৬-২৭ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত (এপ্ৰিল-জুন) খনন আৰু শিল-কুৱেৰী খণ্ডৰ আই.আই.পি. (IIP) বৃদ্ধি এপ্ৰিলত -৩.৮%, মে’ত -১.৪% আৰু জুনত ১.৬% আছিল।

তালিকা-: আই.আই.পি. (IIP)- বৃদ্ধিৰ হাৰ

বিৱৰণ

এপ্ৰিল-২৬

মে’-২৬

জুন-২৬

খনন আৰু শিল-কুৱেৰী

-৩.৮

-১.৪

১.৬

(ক) ইন্ধন খনিজ

-৫.৬

-৬.১

-১.৮

(খ) ধাতৱীয় খনিজ, বিৰল পৃথিৱী খনিজকে ধৰি

১২.৪

১৮.৩

৩৯.৪

(গ) অধাতৱীয় খনিজ, ক্ষুদ্ৰ খনিজকে ধৰি

-১০.৩

-৬.১

-১১.৭

২০২৬-২৭ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত খনন আৰু শিল-কুৱেৰী খণ্ডৰ বাস্তৱ মুঠ মূল্য সংযোজনৰ -২.৪% বৃদ্ধিৰ সৈতে এই তথ্য বহলভাৱে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ।

নামমাত্ৰ অনুমানসমূহ বিভিন্ন খনিজ গোটৰ সংশ্লিষ্ট বাস্তৱ অনুমানত প্ৰাসংগিক উৎপাদনকাৰী মূল্য সূচক (Producer Price Indices - PPI) প্ৰয়োগ কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।

২০২৬-২৭ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ পি.পি.আই. তথ্যই খনন আৰু শিল-কুৱেৰী খণ্ডত যথেষ্ট মূল্য বৃদ্ধি সূচায়। বিশেষকৈ, খাৰুৱা পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ মূল্য এপ্ৰিলত ৬৯.৫%, মে’ত ৭২.২% আৰু জুনত ৩৩.৭% বৃদ্ধি পাইছিল, আনহাতে ধাতুৰ আকৰিক খননত মুদ্ৰাস্ফীতি ক্ৰমে ২৭.৬%, ২৫.২% আৰু ২৩.৫% পঞ্জীয়ন হৈছিল।

তালিকা-: পি.পি.আই. (PPI)- ওপৰত ভিত্তি কৰি মুদ্ৰাস্ফীতি

সামগ্ৰীৰ নাম

এপ্ৰিল-২৬

মে’-২৬

জুন-২৬

খনন আৰু শিল-কুৱেৰী

২২.০

২১.২

১৫.৫

(ক) ধাতুৰ আকৰিক খনন

২৭.৬

২৫.২

২৩.৫

(খ) কয়লা আৰু লিগনাইট খনন

-১.৬

-২.৩

-১.৬

(গ) অন্যান্য খনন আৰু শিল-কুৱেৰী

৬.৯

৬.৫

৮.৭

(ঘ) খাৰুৱা পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ নিষ্কাশন

৬৯.৫

৭২.২

৩৩.৭

সেই অনুসৰি, খনন আৰু শিল-কুৱেৰী খণ্ডৰ নামমাত্ৰ মুঠ মূল্য সংযোজনৰ বৃদ্ধি ২০২৬-২৭ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত ২২.৩% আছিল।

বাস্তৱ আৰু নামমাত্ৰ মুঠ মূল্য সংযোজনৰ বৃদ্ধিৰ মাজৰ যথেষ্ট পাৰ্থক্যই বাস্তৱ আৰু নামমাত্ৰ অনুমানৰ মাজত কোনো অসংগতি প্ৰতিফলিত নকৰে। ই মূলতঃ খনিজৰ মূল্য, বিশেষকৈ খাৰুৱা পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ তথা ধাতুৰ আকৰিকৰ মূল্যত হোৱা শক্তিশালী বৃদ্ধিৰ ফল।

সংশোধন আৰু পৰিসংখ্যাগত সমন্বয়

  • যোৱা বছৰৰ বৰ্তমান মূল্যৰ জি.ডি.পি. ৮৬ লাখ কোটি টকাৰ পৰা ৮০ লাখ কোটি টকালৈ সংশোধন কৰা হৈছে, যাতে চলিত বছৰৰ জি.ডি.পি. ভাল দেখা যায়। যদিহে যোৱা বছৰৰ সংখ্যা সংশোধন কৰা নহ’লহেঁতেন, তেন্তে বৃদ্ধিৰ হাৰ বৰ্তমান মূল্যত ২.৬% হ’লহেঁতেন।

প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ জি.ডি.পি. অনুমানৰ তুলনা জি.ডি.পি. শৃংখলাত কৰা সংশোধনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত বুজিব লাগিব। ২০২৫-২৬ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ অনুমানৰ পৰিৱৰ্তন চলিত বছৰৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ অধিক দেখুৱাবলৈ কৰা নিম্নমুখী সংশোধন নহয়। ই জি.ডি.পি. শৃংখলাত ক্ৰমাগত পদ্ধতিগত আৰু তথ্যভিত্তিক সংশোধন প্ৰতিফলিত কৰে।

বেঞ্চমাৰ্ক-সূচক পদ্ধতি: ত্ৰৈমাসিক জি.ডি.পি. অনুমান বেঞ্চমাৰ্ক-সূচক পদ্ধতিৰ অধীনত সংকলন কৰা হয়, য’ত ত্ৰৈমাসিক অনুমানৰ গতিবিধি সংশ্লিষ্ট উচ্চ-সঘনতা সূচকসমূহৰ গতিবিধিৰ দ্বাৰা নিৰ্দেশিত হয়।

পূৰ্বৰ বছৰৰ বেঞ্চমাৰ্কৰ অনুমানৰ সংশোধনে নিজে নিজে চলিত বছৰৰ অন্তৰ্নিহিত অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ বা অনুমানৰ বাবে ব্যৱহৃত সূচকসমূহত কৃত্ৰিম বৃদ্ধি সৃষ্টি নকৰে।

ত্ৰৈমাসিক শৃংখলাত শতাধিক পৰিমাণগত বা মূল্যভিত্তিক সূচক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কেইটামান উল্লেখ কৰিবলৈ গ’লে, ব্যৱহৃত কিছুমান পৰিমাণগত সূচক হৈছে—শস্য উৎপাদনৰ বৃদ্ধি, চিমেণ্ট উৎপাদন সূচকৰ বৃদ্ধি, সমাপ্ত তীখাৰ ব্যৱহাৰৰ বৃদ্ধি, বাণিজ্যিক বাহনৰ বিক্ৰীৰ বৃদ্ধি আদি।

২৯ আগষ্ট ২০২৫: তেতিয়া প্ৰচলিত ২০১১-১২ ভিত্তি বৰ্ষৰ শৃংখলাৰ অধীনত ২০২৫-২৬ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ বৰ্তমান মূল্যৰ জি.ডি.পি. ৮৬.০৫ লাখ কোটি টকা হিচাপে অনুমান কৰা হৈছিল।

ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬: ২০২২-২৩ ভিত্তি বৰ্ষৰ শৃংখলা প্ৰৱৰ্তনৰ লগে লগে উন্নীত তথ্যৰ উৎস, উন্নত পদ্ধতি, সংশোধিত পৰিসৰ আৰু অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰি অনুমানটো ৮০.৩২ লাখ কোটি টকালৈ সংশোধন কৰা হয়।

জুন ২০২৬: ২০২৫-২৬ বৰ্ষৰ অস্থায়ী অনুমান প্ৰকাশৰ লগে লগে ২০২৫-২৬ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ অনুমানটো পুনৰ ৮০.৪৪ লাখ কোটি টকালৈ উন্নীত কৰা হয়। এইদৰে, সূচকসমূহৰ উপলব্ধতা আৰু উন্নীতকৰণ প্ৰতিফলিত কৰা হয়।

ইয়াৰ পিছত: আই.আই.পি. আৰু পি.পি.আই.-ৰ নতুন শৃংখলা অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ ফলত পুনৰ সংশোধন কৰা হয় আৰু ২০২৫-২৬ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ বৰ্তমান মূল্যৰ জি.ডি.পি. ৮০.০০ লাখ কোটি টকালৈ হ্ৰাস পায়।

এই পাৰ্থক্যক যোৱা বছৰৰ জি.ডি.পি.-ৰ চলিত বছৰৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ যান্ত্ৰিকভাৱে বৃদ্ধি কৰিবলৈ ইচ্ছাকৃতভাৱে কৰা নিম্নমুখী সংশোধন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰাটো ভুল।

৮৬.০৫ লাখ কোটি টকাৰ পৰা ৮০.০০ লাখ কোটি টকালৈ হোৱা পৰিৱৰ্তন হৈছে ভিত্তি বৰ্ষৰ পৰিৱৰ্তন, উন্নত তথ্যৰ উৎস আৰু পদ্ধতি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা আৰু উপলব্ধ সূচকসমূহ উন্নীত কৰাৰ ফলত জি.ডি.পি. শৃংখলাত কৰা ক্ৰমাগত সংশোধনৰ ফল।

আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা হৈছে, পুৰণি ২০১১-১২ শৃংখলাৰ ৮৬.০৫ লাখ কোটি টকাৰ অনুমানক সংশোধিত ২০২২-২৩ শৃংখলাৰ অধীনত চলিত ২০২৬-২৭ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ অনুমানৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে তুলনা কৰিব নোৱাৰি। বৰং, বৃদ্ধিৰ হাৰ একেটা আৰু শেহতীয়া তুলনাযোগ্য জি.ডি.পি. শৃংখলাৰ অনুমান ব্যৱহাৰ কৰি গণনা কৰা হয়, অৰ্থাৎ ২০২২-২৩ ভিত্তি বৰ্ষৰ সৈতে।

সেয়েহে, ২০২৬-২৭ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ ৮৮.২৭ লাখ কোটি টকা জি.ডি.পি.-ৰ প্ৰাসংগিক তুলনা ২০২৫-২৬ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ পূৰ্বৰ ৮০.৩২ লাখ কোটি টকাৰ অনুমানৰ সৈতে হ’ব লাগিছিল, আৰু পুৰণি আৰু বাতিল হোৱা শৃংখলাৰ ৮৬.০৫ লাখ কোটি টকাৰ অনুমানৰ সৈতে নহয়।

  • ২০২৬-২৭ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত বৰ্তমান আৰু স্থিৰ মূল্যৰ জি.ডি.পি. অনুমান দুয়োটাতে পাৰ্থক্য যথেষ্ট বেছি হোৱাৰ বাবে, পৰৱৰ্তী সংশোধন পৰ্যায়ত যেতিয়া পাৰ্থক্যসমূহ সমন্বয় কৰা হ’ব, তেতিয়া জি.ডি.পি. অনুমানসমূহ যথেষ্ট পৰিমাণে সংশোধিত হ’ব বুলি ইয়াৰ অৰ্থ নেকি?

২০২৬-২৭ বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ অনুমানসমূহ বৰ্তমান পৰ্যায়ত উপলব্ধ তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছে আৰু অধিক বিস্তৃত আৰু উন্নীত উৎস তথ্য উপলব্ধ হোৱাৰ লগে লগে এইবোৰ সংশোধনযোগ্য। অতিৰিক্ত তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ লগে লগে বিভিন্ন পদ্ধতিৰ অধীনত প্ৰস্তুত কৰা অনুমানসমূহ সলনি হ’ব পাৰে আৰু ফলস্বৰূপে পৰিসংখ্যাগত পাৰ্থক্যও সলনি হ’ব পাৰে।

পাৰ্থক্যটো হৈছে উৎপাদন আৰু ব্যয় পদ্ধতিৰ জৰিয়তে সংকলন কৰা জি.ডি.পি. অনুমানৰ মাজৰ পাৰ্থক্যৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এক পৰিসংখ্যাগত ভাৰসাম্য উপাদান। সেয়েহে, ইয়াৰ গতিবিধিক কেৱল ইয়াৰ ভিত্তিত প্ৰতিবেদিত জি.ডি.পি. কমকৈ বা বেছিকৈ অনুমান কৰা হৈছে বুলি প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব নালাগে।

সেয়েহে, বৰ্তমানৰ পাৰ্থক্য পৰৱৰ্তী সংশোধন পৰ্যায়ত সলনি হ’ব পাৰে যদিও, জি.ডি.পি. অৱশ্যেই ঊৰ্ধ্বমুখীভাৱে সংশোধিত হ’ব বা নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণে সংশোধিত হ’ব বুলি আগতীয়াকৈ সিদ্ধান্ত ল’ব নোৱাৰি।

যিকোনো সংশোধনৰ দিশ আৰু পৰিমাণ উৎপাদন আৰু ব্যয়-পক্ষৰ অন্তৰ্নিহিত অনুমানসমূহত কৰা সংশোধনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব, কেৱল পাৰ্থক্যটোৰ যান্ত্ৰিক সমন্বয়ৰ ওপৰত নহয়।

বৰ্তমান মূল্যত চূড়ান্ত অনুমান প্ৰকাশৰ সময়ত, পাৰ্থক্যসমূহ অতি নগণ্য বা শূন্য হ’ব, যেনেদৰে ২০২২-২৩ আৰু ২০২৩-২৪ বিত্তীয় বৰ্ষৰ ক্ষেত্ৰত দেখা গৈছিল।

pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

***
পিআইবি গৱেষণা
RR

(Explainer ID: 159826) आगंतुक पटल : 9
Provide suggestions / comments
इस विज्ञप्ति को इन भाषाओं में पढ़ें: Bengali , English , Urdu , हिन्दी