पत्र सूचना कार्यालय

প্ৰকল্পটোৰ বিষয়ে

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্প কি?

কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্প (কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্প (Ken–Betwa Link Project – KBLP)) হৈছে মধ্যপ্ৰদেশ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ বুন্দেলখণ্ড অঞ্চলৰ দীৰ্ঘদিনীয়া পানীৰ অভাৱ আৰু জলসিঞ্চনৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহ সমাধান কৰাৰ উদ্দেশ্যে গ্ৰহণ কৰা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জলসম্পদ উন্নয়ন প্ৰকল্প।

এই প্ৰকল্পত দাউধন বান্ধ, সংযোগ খাল আৰু আনুষংগিক কাম-কাজেৰে গঠিত এক ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে কেন অৱবাহিকাৰ পৰা বেতৱা অৱবাহিকালৈ পানী স্থানান্তৰৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ৰাষ্ট্ৰীয় নদী সংযোগৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় দৃষ্টিকোণ পৰিকল্পনা (National Perspective Plan for Interlinking of Rivers)ৰ অধীনত ৰূপায়ণ পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰা এইটোৱেই প্ৰথম অগ্ৰাধিকাৰপ্ৰাপ্ত প্ৰকল্প।

• প্ৰকল্পটোৰ আঁচনি কি?

এই প্ৰকল্পত মধ্যপ্ৰদেশৰ পন্না আৰু ছত্ৰপুৰ জিলাত, খাজুৰাহোৰ পৰা প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত, কেন নদীৰ ওপৰত ৯৬.৭ মিটাৰ উচ্চতাৰ দাউধন বান্ধ নিৰ্মাণৰ জৰিয়তে কেন নদীৰ পৰা বেতৱা নদীলৈ পানী স্থানান্তৰ কৰা হ’ব। ২১৬.৪৬৫ কিলোমিটাৰ দীঘল কেন–বেতৱা সংযোগ খালখন দাউধন বান্ধৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই ঝাঁচীৰ ওচৰৰ বাৰুৱা সাগৰত মিলিত হ’ব। আন উপাদানসমূহৰ ভিতৰত নিম্ন ওৰ প্ৰকল্প, কোঠা বেৰেজ আৰু বিনা কমপ্লেক্স বহুমুখী প্ৰকল্প অন্তৰ্ভুক্ত।

প্ৰকল্পটোত মধ্যপ্ৰদেশ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশ চৰকাৰে ৰূপায়ণ কৰিবলগীয়া বিভিন্ন জলসিঞ্চন আৰু জল আন্তঃগাঁথনিৰ কামো অন্তৰ্ভুক্ত আছে, যাৰ ভিতৰত আছে বৰ্তমানৰ খাল ব্যৱস্থাৰ আধুনিকীকৰণ আৰু শক্তিশালীকৰণ, পুখুৰী আৰু ৱেয়াৰৰ পুনৰুজ্জীৱন, বেৰেজ নিৰ্মাণ, পাম্পিং আৰু চাপযুক্ত পাইপ/ক্ষুদ্ৰ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থাৰ উন্নয়ন, স্থিৰীকৰণ আৰু নতুন কমাণ্ড এলেকাৰ উন্নয়ন, আৰু সংশ্লিষ্ট জল যোগান আৰু জলসিঞ্চন প্ৰকল্পসমূহৰ ৰূপায়ণ।

• প্ৰকল্পটোৰ মুঠ ব্যয় কিমান?

      প্ৰকল্পটোৰ মুঠ ব্যয় হৈছে ৪৪,৬০৫ কোটি টকা।

• এই প্ৰকল্পটোৰ স্থিতি কি?

মাননীয় প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে ২৫ ডিচেম্বৰ ২০২৪ তাৰিখে প্ৰকল্পটোৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। বান্ধটোৰ নিৰ্মাণকাৰ্য চলি আছে, আনহাতে খালৰ কাম এতিয়াও আৰম্ভ হোৱা নাই। নিম্ন ওৰ প্ৰকল্প, কোঠা বেৰেজ আৰু বিনা কমপ্লেক্স বহুমুখী প্ৰকল্প নিৰ্মাণাধীন হৈ আছে। মধ্যপ্ৰদেশ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ আন ৰাজ্য-নিৰ্দিষ্ট প্ৰকল্পসমূহৰ বিস্তৃত প্ৰকল্প প্ৰতিবেদন (Detailed Project Report – DPR) প্ৰস্তুতিৰ কামো চূড়ান্ত পৰ্যায়ত আছে। প্ৰকল্পটো ২০৩০ চনত সম্পূৰ্ণ কৰাৰ সময়সূচী নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।

• এই প্ৰকল্পৰ প্ৰয়োজন কিয়?

বুন্দেলখণ্ড অঞ্চলত ঐতিহাসিকভাৱে বাৰে বাৰে পানীৰ অভাৱ, বৰষুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা, অপৰ্যাপ্ত জলসিঞ্চন সুবিধা, কেইবাটাও এলেকাত ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ উপলব্ধতা হ্ৰাস আৰু খৰাংৰ প্ৰতি কৃষিৰ অসুৰক্ষিত অৱস্থা দেখা গৈছে।

কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পটো জলসিঞ্চন আৰু খোৱাপানীৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ বাবে অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য পানীৰ উপলব্ধতা প্ৰদান কৰাৰ লগতে নবীকৰণযোগ্য শক্তি উৎপাদন আৰু বিস্তৃত আঞ্চলিক উন্নয়নত সহায় কৰাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। সেয়েহে এই প্ৰকল্পটো কেৱল এটা জলসিঞ্চন প্ৰকল্প নহয়; ইয়াক বুন্দেলখণ্ডৰ বাবে এক ব্যাপক জল-নিৰাপত্তা আৰু আঞ্চলিক উন্নয়নমূলক পদক্ষেপ হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।

• প্ৰকল্পটোৰ মুখ্য সুবিধাসমূহ কি কি?

প্ৰকল্পটোৱে ১০.৬২ লাখ হেক্টৰ ভূমিত জলসিঞ্চন, প্ৰায় ৬২ লাখ লোকক খোৱাপানী যোগান আৰু ১০৩ মেগাৱাট জলবিদ্যুৎ আৰু ২৭ মেগাৱাট সৌৰ শক্তি উৎপাদন কৰিব। এইদৰে ই মধ্যপ্ৰদেশ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ বিস্তৃত কৃষিভূমিত বিশুদ্ধ খোৱাপানী, বিদ্যুৎ আৰু বছৰজুৰি নিৰ্ভৰযোগ্য জলসিঞ্চন যোগান ধৰিব, আৰু বুন্দেলখণ্ড অঞ্চলৰ দীৰ্ঘদিনীয়া পানীৰ সংকট স্থায়ীভাৱে সমাধান কৰিব।

• এই প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা কোনবোৰ এলেকা লাভান্বিত হ’ব?

প্ৰকল্পটোৱে মধ্যপ্ৰদেশ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ পানীৰ অভাৱত ভোগা বুন্দেলখণ্ড অঞ্চলক লাভান্বিত কৰিব। ইয়াৰ ভিতৰত মধ্যপ্ৰদেশৰ ছত্ৰপুৰ, নিউৱাৰী, টিকমগড়, পন্না, সাগৰ, দামোহ, দাতিয়া, বিদিশা, শিৱপুৰী আৰু ৰায়চেন জিলাৰ লগতে উত্তৰ প্ৰদেশৰ বান্দা, মহোবা, ঝাঁচী আৰু ললিতপুৰ জিলা অন্তৰ্ভুক্ত।

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পই স্থানীয় এলেকাত নতুন চাকৰি সৃষ্টি কৰিবনে?

হয়। কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্প (Ken–Betwa Link Project – KBLP)-এ স্থানীয় এলেকাত, বিশেষকৈ চলি থকা নিৰ্মাণ পৰ্যায়ত, নিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰি আছে। অসামৰিক নিৰ্মাণ, অভিযান্ত্ৰিক, পৰিবহণ, সামগ্ৰী যোগান, সঁজুলি পৰিচালনা, নিৰাপত্তা, সেৱা আৰু অন্যান্য আনুষংগিক কাৰ্যকলাপত নিয়োগ সৃষ্টি হৈছে। স্থানীয় দোকান, পৰিবহণকাৰী, যোগানকাৰী আৰু সেৱা প্ৰদানকাৰীসকলেও বৃদ্ধি পোৱা অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ পৰা লাভান্বিত হৈছে। দীৰ্ঘম্যাদীভাৱে উন্নত জলসিঞ্চন আৰু পানীৰ উপলব্ধতাই কৃষি আৰু আনুষংগিক কাৰ্যকলাপক সহায় কৰিব, যাৰ ফলত অঞ্চলটোত অধিক জীৱিকা আৰু নিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টি হ’ব।

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পই বুন্দেলখণ্ডৰ কৃষিৰ উন্নতি কেনেকৈ কৰিব?

কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পই অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য জলসিঞ্চনৰ পানী প্ৰদান কৰি অনিশ্চিত বৰষুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰিব আৰু কৃষকসকলক অধিক আত্মবিশ্বাসেৰে কৃষি কাৰ্যকলাপৰ পৰিকল্পনা কৰাত সহায় কৰিব। জলসিঞ্চনৰ পানীৰ উন্নত উপলব্ধতাই শস্যৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধি, অধিক শস্য উৎপাদনশীলতা, শস্যৰ বৈচিত্ৰ্যকৰণ, উচ্চ-মূল্যৰ শস্যৰ খেতি, খৰাংৰ প্ৰতি অসুৰক্ষিত অৱস্থা হ্ৰাস আৰু কৃষকৰ আয় উন্নত কৰাত সহায় কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে, যাৰ ফলত বুন্দেলখণ্ড অঞ্চলৰ গ্ৰাম্য জীৱিকা শক্তিশালী হ’ব।

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পই বুন্দেলখণ্ডৰ খৰাং দূৰ কৰিবনে?

      প্ৰকল্পটোৱে সম্পূৰ্ণৰূপে খৰাং দূৰ কৰিব বুলি দাবী কৰাটো উপযুক্ত নহ’ব।

ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ উদ্দেশ্য হৈছে নিৰ্ভৰযোগ্য জলসিঞ্চন আৰু খোৱাপানীৰ সহায় প্ৰদান কৰি ইয়াৰ কমাণ্ড আৰু লাভান্বিত এলেকাসমূহত জল-নিৰাপত্তা আৰু খৰাং প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা যথেষ্ট উন্নত কৰা।

• ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ স্তৰ উন্নত হ’বনে?

জলসিঞ্চন আৰু অন্যান্য ব্যৱহাৰৰ বাবে পৃষ্ঠীয় পানীৰ উপলব্ধতাই উপযুক্ত এলেকাত ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ ওপৰত অত্যধিক নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰিব পাৰে। প্ৰকল্পটোত সংযোগ খালৰ কাষৰ পুখুৰীসমূহৰ পুনৰুজ্জীৱন/পানী যোগানৰ ব্যৱস্থাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, য’ত কাৰিকৰীভাৱে সম্ভৱ, যিয়ে ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ পুনৰ্ভৰণ আৰু স্থানীয় জল-নিৰাপত্তাত অৰিহণা যোগাব পাৰে।

প্ৰকৃত ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ উন্নতি স্থানীয় জলভূতাত্ত্বিক পৰিস্থিতি আৰু বহনক্ষম ভূগৰ্ভস্থ পানী ব্যৱহাৰৰ পদ্ধতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব।

• এই উন্নয়নৰ পৰা বহল অঞ্চলটোৱে কেনেকৈ লাভান্বিত হ’ব?

খৰাঙৰ পৰা শস্য সুৰক্ষিত কৰি ই শস্য উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিব, ক্ষতি হ্ৰাস কৰিব আৰু কৃষক পৰিয়ালৰ আয় বৃদ্ধি কৰিব, আনহাতে উন্নত সা-সুবিধা আৰু পৰিবহণ সংযোগে সমগ্ৰ সম্প্ৰদায়ৰ বাবে নতুন চাকৰি সৃষ্টি কৰিব আৰু দৈনন্দিন জীৱন ধাৰণৰ মান উন্নত কৰিব। কৃষি কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি, নিয়োগ সৃষ্টি আৰু বাধ্যতামূলক প্ৰব্ৰজন হ্ৰাসৰ জৰিয়তে এই পিছপৰা অঞ্চলটোৰ আৰ্থ-সামাজিক সমৃদ্ধি বৃদ্ধি হ’ব বুলি আশা কৰা হৈছে। উন্নত আন্তঃগাঁথনিয়ে নতুন বিদ্যালয়, স্বাস্থ্যসেৱা ক্লিনিক, বাণিজ্যিক বজাৰ আৰু কৃষি-উদ্যোগক আকৰ্ষণ কৰিব, যাৰ ফলত এলেকাটো এখন সমৃদ্ধিশালী অঞ্চললৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব।

• তলৰ ফালৰ গাঁওসমূহে পানীৰ অভাৱৰ সন্মুখীন হ’বনে?

নহয়। তলৰ ফালৰ কৃষিকাৰ্য, খোৱাপানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু জলজ পৰিৱেশতন্ত্ৰ যাতে অক্ষুণ্ণ থাকে, তাৰ বাবে বছৰজুৰি অবিৰত ন্যূনতম পৰিৱেশগত পানী প্ৰবাহ কঠোৰভাৱে বজাই ৰখা হয়। একেদৰে অঞ্চলটোৰ অধীনত সৃষ্টি কৰা জল আন্তঃগাঁথনিয়েও অঞ্চলটোত ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ স্তৰ উন্নত কৰিব।

• ভাৰতীয় বাৰিষাৰ সময়ত বানপানীৰ আশংকা কেনেকৈ পৰিচালনা কৰা হয়?

বান্ধটোৱে বানপানীৰ বিৰুদ্ধে এক কুশ্বনৰ দৰে কাম কৰিব। ইয়াৰ স্বয়ংক্ৰিয় স্পিলৱে গেট আৰু ২৪ ঘণ্টীয়া নিয়ন্ত্ৰণ কক্ষই পানীৰ প্ৰবাহ নিৰীক্ষণ কৰি নিম্নভূমিৰ গাঁওসমূহত আকস্মিক বানপানী ৰোধ কৰিব।

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ লাভ ইয়াৰ প্ৰভাৱতকৈ অধিক নেকি?

প্ৰকল্পটো নিৰ্ধাৰিত কাৰিকৰী, অৰ্থনৈতিক, পৰিৱেশগত আৰু সামাজিক মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে পৰীক্ষা কৰা হৈছে। কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ উদ্দেশ্য হৈছে জলসিঞ্চন, খোৱাপানী আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ক্ষেত্ৰত বৃহৎ পৰিসৰৰ সুবিধা প্ৰদান কৰাৰ লগতে অনিবাৰ্য প্ৰভাৱসমূহৰ বাবে প্ৰশমন আৰু পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপন ব্যৱস্থা ৰূপায়ণ কৰা।

সেয়েহে উপযুক্ত পদ্ধতিটো হ’ল প্ৰভাৱসমূহ উপেক্ষা নকৰি, জনসাধাৰণৰ উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত সুবিধা প্ৰদান কৰাৰ লগতে সেইবোৰ হ্ৰাস, প্ৰশমন, ক্ষতিপূৰণ আৰু দায়িত্বশীলভাৱে পৰিচালনা কৰা।

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্প কেৱল কৃষকসকলৰ বাবেই উপকাৰী নেকি?

নহয়। কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পই কৃষকসকলৰ বাবে জলসিঞ্চনৰ সুবিধাৰ বাহিৰেও বহু সুবিধা প্ৰদান কৰে। ই জলসিঞ্চন সুবিধাৰ জৰিয়তে কৃষকসকলক, খোৱাপানী যোগানৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য আৰু নগৰীয়া জনসাধাৰণক, জলবিদ্যুৎ উৎপাদনৰ জৰিয়তে শক্তি খণ্ডক, আৰু নিয়োগ, আন্তঃগাঁথনি আৰু বৃদ্ধি পোৱা অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ জৰিয়তে স্থানীয় সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰে। সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰকল্পটোৱে বুন্দেলখণ্ড অঞ্চলত জল-নিৰাপত্তা, কৃষি উন্নয়ন আৰু আৰ্থ-সামাজিক বিকাশ শক্তিশালী কৰি আছে।

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পই পৰিবহণ আন্তঃগাঁথনি উন্নত কৰিবনে?

প্ৰধান জল আন্তঃগাঁথনি প্ৰকল্পসমূহৰ বাবে সংযোগী পথ, দলং, এপ্ৰোচ আৰু অন্যান্য আনুষংগিক আন্তঃগাঁথনিৰ নিৰ্মাণ আৰু উন্নতিৰ প্ৰয়োজন হয়। য’ত এনে আন্তঃগাঁথনি প্ৰকল্পৰ অংশ হিচাপে বিকশিত বা উন্নীত কৰা হয়, তাত ই ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ সৈতে উন্নত সংযোগত সহায় কৰিব।

• প্ৰকল্পৰ পথসমূহে স্থানীয় সম্প্ৰদায়ক লাভান্বিত কৰিবনে?

প্ৰকল্প-সম্পৰ্কীয় পথ আৰু সংযোগী আন্তঃগাঁথনিয়ে ওচৰৰ সম্প্ৰদায় আৰু জনসাধাৰণক নিম্নলিখিত আনুষংগিক সুবিধাসমূহ প্ৰদান কৰিব:

- কৃষিজাত উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ চলাচল;

- বজাৰলৈ যোৱাৰ সুবিধা;

- বিদ্যালয় আৰু স্বাস্থ্যসেৱালৈ যোৱাৰ সুবিধা;

- নিৰ্মাণ আৰু অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ;

- মানুহ আৰু সামগ্ৰীৰ চলাচল; আৰু

- প্ৰকল্পৰ সুবিধাসমূহলৈ যোৱাৰ সুবিধা।

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পই পোনপটীয়াকৈ নতুন পৰিবহণ কৰিড’ৰ উন্নয়ন কৰিবনে?

কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্প মূলতঃ এটা জলসম্পদ আৰু শক্তি প্ৰকল্প। সেয়েহে কোনো নিৰ্দিষ্ট পৰিবহণ সুবিধা প্ৰকল্পটোৰ অংশ হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে অনুমোদিত নহ’লে, কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পক এটা নিৰ্দিষ্ট পৰিবহণ প্ৰকল্প হিচাপে উপস্থাপন কৰাৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰকল্প-সম্পৰ্কীয় পথ, দলং আৰু উন্নত সংযোগৰ ক্ষেত্ৰত পৰিবহণ-সম্পৰ্কীয় সুবিধা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা উচিত।

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পত খোৱাপানী যোগান এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান কিয়?

কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পত খোৱাপানী যোগান এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান, কাৰণ জল-নিৰাপত্তা কেৱল কৃষিৰ বাবেই নহয়, গ্ৰাম্য আৰু নগৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ কল্যাণৰ বাবেও অত্যাৱশ্যক। নিৰ্ভৰযোগ্য খোৱাপানীয়ে জনস্বাস্থ্য, অনাময় আৰু পৰিয়ালৰ নিৰাপত্তা উন্নত কৰাত সহায় কৰে, বিশেষকৈ মহিলাসকলে পানী সংগ্ৰহত ব্যয় কৰা সময় হ্ৰাস কৰে, আৰু শিক্ষা, জীৱিকা আৰু সামগ্ৰিক জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ডক সহায় কৰে। এইদৰে কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ কৃষিগত আৰু মানৱ উন্নয়নমূলক দুয়োটা সুবিধা আছে।

ভূমি, গাঁও আৰু প্ৰভাৱিত লোক

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ বাবে ভূমিৰ প্ৰয়োজন কিয়?

কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ বিভিন্ন স্থায়ী আৰু অস্থায়ী প্ৰকল্প উপাদানৰ নিৰ্মাণ আৰু উন্নয়নৰ বাবে ভূমিৰ প্ৰয়োজন হয়। ইয়াৰ ভিতৰত দাউধন বান্ধ আৰু ইয়াৰ আনুষংগিক গাঁথনি, জলাধাৰ/পানীত ডুব যোৱা এলেকা, কেন–বেতৱা সংযোগ খাল, বিদ্যুৎগৃহ, সংযোগী পথ, প্ৰকল্প আন্তঃগাঁথনি, কলনী, নিৰ্মাণ সুবিধা আৰু প্ৰকল্প ৰূপায়ণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অন্যান্য আনুষংগিক কাম-কাজ অন্তৰ্ভুক্ত।

• মধ্যপ্ৰদেশত প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা কিমানখন গাঁও প্ৰভাৱিত হৈছে?

      ২২খন গাঁও প্ৰভাৱিত হৈছে — পন্না জিলাত ৮খন আৰু ছত্ৰপুৰ জিলাত ১৪খন।

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ বাবে ৰাজহুৱা শুনানি অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিলনে?

হয়। কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ বাবে পৰিৱেশগত অনুমোদন প্ৰক্ৰিয়াৰ অংশ হিচাপে পৰিৱেশ প্ৰভাৱ মূল্যায়ন অধিসূচনা, ২০০৬ (Environmental Impact Assessment Notification, 2006)-ৰ বিধান অনুসৰি ৰাজহুৱা শুনানি অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। ৰাজহুৱা শুনানি প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ত স্থানীয় লোক আৰু অন্যান্য অংশীদাৰসকলে উত্থাপন কৰা উদ্বেগ আৰু পৰামৰ্শসমূহ প্ৰকল্পটোৰ পৰিৱেশ মূল্যায়ন আৰু প্ৰশমন ব্যৱস্থা চূড়ান্ত কৰাৰ সময়ত বিবেচনা কৰা হৈছিল।

• লোকসকলৰ সন্মতি অবিহনে ভূমি লোৱা হৈছে নেকি?

নহয়। ভূমি অধিগ্ৰহণ ন্যায্য ক্ষতিপূৰণ আৰু স্বচ্ছতাৰ অধিকাৰ, পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপন আইন, ২০১৩ (Right to Fair Compensation and Transparency in Land Acquisition, Rehabilitation and Resettlement Act, 2013 – LARR Act, 2013) আৰু মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰৰ প্ৰযোজ্য অন্যান্য ৰাজ্যিক আইনৰ অনুসৰি কৰা হৈছে। আইন অনুসৰি সন্মতিসমূহ লাভ কৰা হৈছে আৰু সেই অনুসৰি পুনৰ্বাসন পৰিকল্পনা ৰূপায়ণ কৰা হৈছে। এই প্ৰকল্পৰ অধীনত মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰে এক ব্যাপক পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপন পেকেজ ঘোষণা কৰিছে, যাৰ অধীনত সকলো পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ কাম সম্পন্ন কৰা হৈছে। পুনৰ্বাসন পৰিকল্পনাটো সন্মতিভিত্তিক, আৰু সকলো প্ৰভাৱিত পৰিয়ালক স্বাভাৱিক ভূমি অধিগ্ৰহণ আইনৰ অধীনত ক্ষতিপূৰণ অথবা অধিক উদাৰ বিশেষ পেকেজৰ মাজৰ পৰা এটা বাছনি কৰাৰ সুযোগ দিয়া হৈছিল।

• ভূমিৰ মালিকীস্বত্ব সম্পৰ্কীয় বিবাদসমূহ কেনেকৈ সমাধান কৰা হ’ব?

ভূমিৰ মালিকীস্বত্ব আৰু অধিকাৰৰ বিষয়সমূহ জিলা উপায়ুক্তৰ নেতৃত্বত সক্ষম ৰাজহ আৰু ভূমি অধিগ্ৰহণ কৰ্তৃপক্ষই পৰিচালনা কৰে। স্বত্ব, উত্তৰাধিকাৰ, মালিকীস্বত্ব বা অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় বিবাদ থাকিলে, বিষয়টো প্ৰযোজ্য আইন আৰু প্ৰতিষ্ঠিত প্ৰশাসনিক/ন্যায়িক পদ্ধতি অনুসৰি প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা হয়।

ক্ষতিপূৰণ আৰু বিশেষ পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপন পেকেজ

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ অধীনত পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ বাবে মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰে কোনো বিশেষ পেকেজ ঘোষণা কৰিছেনে?

হয়, মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰে ২০২৩ চনত প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত পৰিয়ালসমূহৰ পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ বাবে এক বিশেষ পেকেজ ঘোষণা কৰিছিল। বিশেষ পেকেজৰ অধীনত অধিগৃহীত ভূমিৰ ক্ষতিপূৰণ আইন অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত হাৰ অথবা প্ৰতি হেক্টৰত ১২.৫০ লাখ টকা, যিটো অধিক, সেই হাৰত প্ৰদান কৰা হয়। ঘৰ, গছ, কুঁৱা, নলীনাদ আৰু অন্যান্য স্থাৱৰ সম্পত্তিৰ ক্ষতিপূৰণো একেদৰে আইনৰ অধীনত নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। যোগ্য পৰিয়ালসমূহে গ্ৰাম্য এলেকাত এটা প্লটৰ বাবে ৭ লাখ টকাৰ অনুদান (নগৰীয়া এলেকাত ৬.৫০ লাখ টকা) অথবা প্লট নোলোৱাৰ ক্ষেত্ৰত ১২.৫০ লাখ টকাৰ এককালীন সহায় লাভ কৰি আছে; অনুসূচিত এলেকাত থকা যোগ্য অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিৰ পৰিয়ালসমূহে অনুমোদিত পেকেজৰ অধীনত অতিৰিক্ত আৰ্থিক সহায় লাভ কৰে।

• ভূমি অধিগ্ৰহণ, পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপন আইন, ২০১৩ (LARR Act, 2013)-ৰ অধীনত পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপন সহায় লাভৰ বাবে কাক প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত পৰিয়াল (Project Affected Family – PAF) বুলি গণ্য কৰা হয়?

প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত পৰিয়াল বুলিলে এনে পৰিয়ালক বুজায়, যাৰ ভূমি, ঘৰ, সম্পত্তি, বন অধিকাৰ বা জীৱিকাৰ মুখ্য উৎস প্ৰকল্পটোৰ বাবে ভূমি অধিগ্ৰহণৰ ফলত প্ৰভাৱিত হয়।

ইয়াৰ ভিতৰত আছে:

- যিসকল ভূমি-মালিকৰ ভূমি অধিগ্ৰহণ কৰা হয়;

- অধিগ্ৰহণৰ ফলত যিসকলৰ জীৱিকা প্ৰভাৱিত হয়;

- যিসকল ভাড়াতীয়া, কৃষি শ্ৰমিক আৰু অংশীদাৰী খেতিয়কৰ জীৱিকা প্ৰভাৱিত হয়;

- যিসকল অনুসূচিত জনজাতি আৰু পৰম্পৰাগত বনবাসীৰ স্বীকৃত বন অধিকাৰ প্ৰভাৱিত হয়; আৰু

- ভূমি অধিগ্ৰহণ, পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপন আইন, ২০১৩ (RFCTLARR Act, 2013)-ৰ ধাৰা ৩(গ)-ৰ অধীনত সামৰি লোৱা অন্যান্য যোগ্য পৰিয়াল।

এনে পৰিয়ালসমূহ আইন আৰু প্ৰযোজ্য নিয়ম অনুসৰি পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপন সুবিধা লাভৰ বাবে যোগ্য হ’ব পাৰে।

কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পত পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুবিধাৰ বাবে এটা পৰিয়াল একক কেনেকৈ গণনা কৰা হয়?

ভূমি অধিগ্ৰহণ, পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপন আইন, ২০১৩-ৰ ধাৰা ৩(এম) অনুসৰি, এটা পৰিয়ালৰ ভিতৰত ব্যক্তি, তেওঁৰ স্বামী/পত্নী, নাবালক সন্তান আৰু নিৰ্ভৰশীল নাবালক ভাই-ভনী অন্তৰ্ভুক্ত।

পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুবিধাৰ বাবে নিম্নলিখিতসকলক পৃথক পৰিয়াল একক হিচাপে গণ্য কৰা হয়:

- প্ৰাপ্তবয়স্ক পুত্ৰ বা কন্যা (১৮ বছৰ বা তাতকৈ অধিক), বিবাহিত হওক বা অবিবাহিত হওক।

- বিধৱা, বিবাহ বিচ্ছেদ হোৱা মহিলা আৰু পৰিয়ালৰ দ্বাৰা পৰিত্যক্ত মহিলাক পৃথক পৰিয়াল হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

এইদৰে, কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পত ভূমি অধিগ্ৰহণ, পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপন আইন, ২০১৩ অনুসৰি জৰীপ আৰু প্ৰভাৱিত পৰিয়ালসমূহৰ সত্যাপনভিত্তিক যোগ্য পৰিয়াল একক চিনাক্ত কৰি প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত পৰিয়ালৰ সংখ্যা নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।

• যিসকলৰ ভূমিৰ মালিকীস্বত্ব নাই কিন্তু জীৱিকা প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছে, তেওঁলোকৰ বাবে কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ অধীনত কি সহায় উপলব্ধ?

ভূমি অধিগ্ৰহণ, পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপন আইন, ২০১৩ অনুসৰি, ভূমিৰ মালিকীস্বত্বই পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুবিধাৰ একমাত্ৰ ভিত্তি নহয়। কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ ফলত যিসকল যোগ্য ভূমিহীন পৰিয়ালৰ জীৱিকাৰ মুখ্য উৎস প্ৰভাৱিত হৈছে, তেওঁলোককো আইন আৰু প্ৰযোজ্য ৰাজ্য চৰকাৰৰ বিধান অনুসৰি প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত পৰিয়াল হিচাপে বিবেচনা কৰা হৈছে।

এনে যোগ্য পৰিয়ালসমূহক কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ অনুমোদিত পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপন বিধান অনুসৰি প্ৰযোজ্য সুবিধাসমূহ প্ৰদান কৰা হয়।

• পুনৰ্সংস্থাপনৰ পিছত জীৱিকা উপাৰ্জনত লোকসকলক কেনেকৈ সহায় কৰা হয়?

বিভিন্ন আঁচনিৰ অধীনত তেওঁলোকক জীৱিকা পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট কাৰ্যসূচী প্ৰদান কৰা হয়, যিয়ে বৃত্তিমূলক আৰু দক্ষতা বিকাশ প্ৰশিক্ষণ, স্ব-সহায়ক গোটৰ বাবে আৰ্থিক অনুদান, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ৰ সহায় আৰু প্ৰকল্পৰ পৰিচালনাত অগ্ৰাধিকাৰভিত্তিক নিয়োগ প্ৰদান কৰে।

• লোকসকলে তেওঁলোকৰ ভূমিৰ বাবে কি ক্ষতিপূৰণ লাভ কৰে?

পৰিয়ালসমূহক ভূমি অধিগ্ৰহণ আইনৰ অধীনত নিৰ্ধাৰিত হাৰ অথবা মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰে ঘোষণা কৰা বিশেষ পেকেজ অনুসৰি প্ৰতি হেক্টৰত ১২.৫০ লাখ টকা, যিটো অধিক, সেই পৰিমাণ প্ৰদান কৰা হয়।

• ভূমিৰ ওপৰত থকা ঘৰ, গছ আৰু কুঁৱাৰ কি হ’ব?

ঘৰ, গছ, কুঁৱা, নলীনাদ আৰু অন্যান্য স্থায়ী সম্পত্তিৰ বাবেও আইনৰ অনুসৰি গণনা কৰি ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰা হয়।

• এটা পৰিয়ালে কেৱল নগদ ধনৰ পৰিৱৰ্তে নতুন ঘৰৰ প্লট বিচাৰিলে কি হ’ব?

       যোগ্য পৰিয়ালসমূহে গ্ৰাম্য এলেকাত প্লটৰ বাবে ৭ লাখ টকাৰ অনুদান অথবা নগৰীয়া এলেকাত ৬.৫০ লাখ টকাৰ অনুদান লাভ কৰিব পাৰে।

• এটা পৰিয়ালে একেবাৰে প্লট নিবিচাৰিলে কি হ’ব?

       প্ৰতি পৰিয়ালক ১২.৫০ লাখ টকাৰ এককালীন একমুঠ ধন লাভ কৰাৰ বিকল্প বাছি ল’ব পাৰে।

• অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিৰ পৰিয়ালসমূহৰ বাবে অতিৰিক্ত সহায় আছে নেকি?

হয়। অনুসূচিত এলেকাত বসবাস কৰা যোগ্য অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিৰ পৰিয়ালসমূহে মানক পেকেজৰ ওপৰত অতিৰিক্ত আৰ্থিক সহায় লাভ কৰে।

• এই বিশেষ পেকেজ কোনে অনুমোদন কৰিছিল?

মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰে ১৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৩ তাৰিখে ইয়াক অনুমোদন কৰিছিল, ৯ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৩ তাৰিখে ৰাজ্যিক কেবিনেটে লোৱা সিদ্ধান্তৰ পিছত।

• এতিয়ালৈকে কিমান ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰা হৈছে?

শেহতীয়া তথ্য অনুসৰি, প্ৰায় ৩৬০.৬৬ কোটি টকাৰ বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় ৩২১.৯৭ কোটি টকা (প্ৰায় ৮৯%) ইতিমধ্যে পৰিয়ালসমূহক প্ৰদান কৰা হৈছে। কেৱল গাঁও-বসতি এলেকাসমূহতে বঁটা প্ৰদান কৰা ধনৰ ৯৪%তকৈ অধিক বিতৰণ কৰা হৈছে।

• সমগ্ৰ প্ৰকল্পজুৰি মুঠ ক্ষতিপূৰণৰ পৰিসংখ্যা কি?

সমগ্ৰ প্ৰকল্পটোত ৫,০৩৯টা প্ৰভাৱিত পৰিয়ালৰ বাবে প্ৰায় ৬২৯.৮৭ কোটি টকাৰ বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে, আৰু ইয়াৰে প্ৰায় ৬০৪.৭৪৫ কোটি টকা (প্ৰায় ৯৬%) ইতিমধ্যে প্ৰদান কৰা হৈছে। প্ৰয়োজনীয় আইনী আনুষ্ঠানিকতা সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত বাকী ধন মুকলি কৰা হ’ব।

• ভূমিৰ ক্ষতিপূৰণ কেনেকৈ গণনা কৰি প্ৰদান কৰা হয়?

ক্ষতিপূৰণ চৰকাৰী বজাৰ হাৰ আৰু বিধিগত পুনৰ্সংস্থাপন ভাট্টাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি স্বচ্ছভাৱে গণনা কৰা হয়। মধ্যস্থতাকাৰী আৰু অপ্ৰয়োজনীয় বিলম্ব ৰোধ কৰিবলৈ ভূমি-মালিকসকলৰ সত্যাপিত বেংক একাউণ্টলৈ পোনপটীয়াকৈ ধন স্থানান্তৰ কৰা হয়।

• বিশেষ স্বাস্থ্যসেৱা আৰু শিক্ষামূলক পদক্ষেপ আছে নেকি?

হয়। চলি থকা সম্প্ৰদায় কল্যাণ কাৰ্যসূচীৰ অধীনত নিয়মীয়াকৈ বিনামূলীয়া চিকিৎসা পৰীক্ষা শিবিৰ, মোবাইল স্বাস্থ্য ভান, বিদ্যালয়ৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নীতকৰণ আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বৃত্তি প্ৰদান কৰা হৈছে।

• প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত পৰিয়ালসমূহৰ প্ৰতি কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্প কৰ্তৃপক্ষৰ দৃষ্টিভংগী কি?

কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্প কৰ্তৃপক্ষই স্বীকাৰ কৰে যে ভূমি অধিগ্ৰহণে কেৱল ভূমি আৰু সম্পত্তিকে নহয়, প্ৰভাৱিত পৰিয়ালসমূহৰ জীৱন আৰু জীৱিকাকো প্ৰভাৱিত কৰে। সেই অনুসৰি, কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্প কৰ্তৃপক্ষই সময়মতে ক্ষতিপূৰণ, পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপন, জীৱিকা সহায়, য’ত প্ৰয়োজন পুনৰ্সংস্থাপন, পুনৰ্সংস্থাপন স্থানত মৌলিক নাগৰিক সা-সুবিধা প্ৰদান, প্ৰভাৱিত লোকসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ আৰু অভিযোগ নিষ্পত্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। উদ্দেশ্য হৈছে পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত পৰিয়ালসমূহক ন্যায়, স্বচ্ছতা আৰু মৰ্যাদাৰে ব্যৱহাৰ কৰা।

কোনো লোক যাতে বাদ নপৰে তাৰ নিশ্চয়তা

• কাৰোবাৰ নাম ক্ষতিপূৰণৰ তালিকাত বাদ পৰিলে কি হয়?

বিচ্যুত পৰিয়ালসমূহৰ অনুৰোধত জিলা প্ৰশাসনে ছত্ৰপুৰ আৰু পন্নাৰ প্ৰভাৱিত গাঁওসমূহত পুনৰ জৰীপ কৰিছে, আৰু পূৰ্বতে বাদ পৰা লোকসকলক এতিয়া ক্ষতিপূৰণৰ বঁটাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

• প্ৰক্ৰিয়াটো ন্যায়সংগত আৰু সঠিক হৈ থকাটো কোনে পৰীক্ষা কৰে?

জিলা প্ৰশাসনে ভূমিৰ নথিসমূহ নিৰন্তৰ পৰ্যালোচনা কৰে। ইয়াৰ উপৰি, ভূমি অধিগ্ৰহণ আইনৰ অধীনত গঠন কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰীক্ষণ সমিতিয়ে সমগ্ৰ পুনৰ্বাসন প্ৰক্ৰিয়াটো তদাৰক কৰে।

• নথিপত্ৰ আৰু কাগজ-পত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত পৰিয়ালসমূহক কোনে সহায় কৰে?

সমৰ্পিত ক্ষেত্ৰ সহায়তা বিষয়াসকলে প্ৰতি সপ্তাহে গাঁওসমূহ ভ্ৰমণ কৰি অধিকাৰ সত্যাপন, বেংকিং কাগজ-পত্ৰ আৰু আবেদন দাখিলত পৰিয়ালসমূহক কোনো খৰচ নোহোৱাকৈ সহায় কৰে।

• প্ৰভাৱিত পৰিয়ালসমূহে এতিয়াও অভিযোগ বা আপত্তি উত্থাপন কৰিব পাৰেনে?

হয়। নিয়মীয়াকৈ অভিযোগ গ্ৰহণ আৰু নিষ্পত্তি কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, প্ৰশাসনে প্ৰভাৱিত গাঁওসমূহত বিচ্যুত পৰিয়ালসমূহৰ অভিযোগ শুনি আৰু নিষ্পত্তি কৰাৰ বাবে বিশেষ শিবিৰ অনুষ্ঠিত কৰিছে।

• প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত লোকসকলৰ প্ৰতি কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্প কৰ্তৃপক্ষৰ বাৰ্তা কি?

কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্প কৰ্তৃপক্ষৰ বাৰ্তা স্পষ্ট: বুন্দেলখণ্ডৰ উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত পৰিয়ালসমূহৰ অধিকাৰ, মৰ্যাদা আৰু কল্যাণৰ সৈতে সমান্তৰালভাৱে আগবাঢ়িব লাগে। কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্প কৰ্তৃপক্ষই সংশ্লিষ্ট ৰাজ্য চৰকাৰ, জিলা প্ৰশাসন আৰু প্ৰভাৱিত সম্প্ৰদায়সমূহৰ সৈতে মিলি প্ৰযোজ্য আইন, অনুমোদিত পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি অনুসৰি ভূমি অধিগ্ৰহণ, পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ্সংস্থাপন (Rehabilitation & Resettlement – R&R), আৰু পৰিৱেশগত ব্যৱস্থাসমূহ ৰূপায়ণ কৰি আছে। উদ্দেশ্য হৈছে ন্যায়, স্বচ্ছতা আৰু দায়িত্বশীলভাৱে প্ৰকল্পটো ৰূপায়ণ কৰা।

বিচ্যুত পৰিয়ালসমূহৰ বাবে সহায়

• বিচ্যুত পৰিয়ালসমূহৰ সন্তানসকলৰ যত্ন লোৱা হয়নে?

হয়। তেওঁলোকৰ শিক্ষা যাতে ব্যাহত নহয়, তাৰ বাবে তেওঁলোকৰ সন্তানসকলক বিদ্যালয় আৰু অংগনৱাড়ী কেন্দ্ৰত নামভৰ্তি কৰোৱাৰ চেষ্টা কৰা হয়।

• বিচ্যুত পৰিয়ালসমূহক স্বাস্থ্যসেৱাৰ সহায় প্ৰদান কৰা হয়নে?

হয়। স্বাস্থ্য শিবিৰ আয়োজন কৰা হৈছে, য’ত লোকসকলৰ চিকিৎসা পৰীক্ষা কৰা হয়, ঔষধ বিতৰণ কৰা হয় আৰু খোৱাপানীৰ হেণ্ডপাম্প মেৰামতি কৰা হয়।

• বিচ্যুত পৰিয়ালসমূহে অন্যান্য চৰকাৰী কল্যাণমূলক আঁচনিত সুবিধা লাভ কৰেনে?

হয়। পৰিয়ালসমূহে পশুধন, সামাজিক সুৰক্ষা আৰু মহিলা আৰু ছোৱালীৰ বাবে কল্যাণমূলক আঁচনিৰ দৰে অন্যান্য চৰকাৰী আঁচনিৰ সুবিধা লাভ কৰিব পৰাকৈ বিশেষ শিবিৰ অনুষ্ঠিত কৰা হয়।

• পুনৰ্সংস্থাপনৰ পিছতো চৰকাৰে বিচ্যুত পৰিয়ালসমূহৰ সৈতে যোগাযোগ বজাই ৰাখেনে?

হয়। বিচ্যুত পৰিয়ালসমূহৰ সৈতে নিয়মীয়া যোগাযোগ বজাই ৰখা হয়, যাতে যিকোনো অসুবিধা সোনকালে চিনাক্ত কৰিব পৰা যায় আৰু তেওঁলোকৰ অভিযোগ ন্যায়সংগত আৰু দ্ৰুতভাৱে নিষ্পত্তি কৰিব পৰা যায়।

জনজাতীয় আৰু বন-নিৰ্ভৰশীল সম্প্ৰদায়ৰ অধিকাৰ

• এই প্ৰকল্পত জনজাতীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰা হৈছেনে?

হয়। অনুসূচিত জনজাতি আৰু অন্যান্য বন-নিৰ্ভৰশীল সম্প্ৰদায়সমূহৰ অধিকাৰ বন অধিকাৰ আইন, ২০০৬ (Forest Rights Act, 2006)-ৰ অধীনত বন অধিকাৰ স্বীকৃতি আৰু নিষ্পত্তিৰ বিধিগত প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে সুৰক্ষিত কৰা হৈছে।

• বন অনুমোদনৰ পূৰ্বে স্থানীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ সন্মতি লোৱা হৈছিলনে?

সংশ্লিষ্ট জিলা উপায়ুক্তসকলে অনুসূচিত জনজাতি আৰু অন্যান্য পৰম্পৰাগত বনবাসী (বন অধিকাৰৰ স্বীকৃতি) আইন, ২০০৬ (Scheduled Tribes and Other Traditional Forest Dwellers (Recognition of Forest Rights) Act, 2006)-ৰ অধীনত প্ৰয়োজন অনুসৰি সংশ্লিষ্ট গাঁও পঞ্চায়তৰ মুক্ত, পূৰ্ব আৰু অৱগত সন্মতি লাভৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিছিল। এই ভিত্তিত আৰু প্ৰযোজ্য বিধিগত প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ অধীনত, ০৩.১০.২০২৩ তাৰিখে পৰিৱেশ, বন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন মন্ত্ৰালয় (Ministry of Environment, Forest and Climate Change – MoEF&CC)-এ প্ৰকল্পটোৰ বাবে বন অনুমোদন প্ৰদান কৰিছিল।

পৰিৱেশগত আৰু আইনী অনুমোদন

• প্ৰকল্পটোৱে প্ৰয়োজনীয় সকলো চৰকাৰী অনুমোদন লাভ কৰিছেনে?

হয়। প্ৰকল্পটোৱে আইনৰ অধীনত প্ৰয়োজনীয় সকলো বিধিগত অনুমোদন লাভ কৰিছে, যাৰ ভিতৰত পৰিৱেশগত অনুমোদন (২০১৭), বন্যপ্ৰাণী অনুমোদন (২০১৬), জনজাতীয় পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ অনুমোদন (২০১৭) আৰু বন অনুমোদন (২০২৩) অন্তৰ্ভুক্ত।

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ পৰিৱেশৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পৰিবনে?

যিকোনো বৃহৎ জলসম্পদ আন্তঃগাঁথনি প্ৰকল্পৰ দৰে কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰো পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ আছে, যাৰ সযতনে মূল্যায়ন আৰু পৰিচালনাৰ প্ৰয়োজন।

সেয়েহে প্ৰকল্পটোত পৰিৱেশগত সুৰক্ষা ব্যৱস্থা আৰু পৰিৱেশ ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনা (Environmental Management Plan – EMP) অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, লগতে প্ৰযোজ্য পৰিৱেশ, বন আৰু বন্যপ্ৰাণী-সম্পৰ্কীয় প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পালন কৰা হৈছে।

এই পদ্ধতি এই নীতিত আধাৰিত যে উন্নয়ন আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষা একেলগে আগবাঢ়িব লাগিব।

কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ ৰূপায়ণৰ পূৰ্বে অধ্যয়ন কৰা হৈছিলনে?

হয়। কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ বিধিগত অনুমোদন প্ৰক্ৰিয়াৰ অংশ হিচাপে বিশদ পৰিৱেশগত অধ্যয়নৰ জৰিয়তে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই মূল্যায়নৰ ভিত্তিত, নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত আৰু প্ৰশমন ব্যৱস্থাৰ অধীনত ২৫.০৮.২০১৭ তাৰিখে প্ৰকল্পটোক পৰিৱেশগত অনুমোদন প্ৰদান কৰা হৈছিল, লগতে প্ৰয়োজনীয় বন্যপ্ৰাণী অনুমোদন আৰু বন অনুমোদনো প্ৰদান কৰা হৈছিল।

প্ৰকল্পটোৱে চিনাক্ত কৰা পৰিৱেশগত প্ৰভাৱসমূহৰ মোকাবিলা আৰু হ্ৰাস কৰাৰ বাবে বিভিন্ন পৰিৱেশ ব্যৱস্থাপনা, ক্ষতিপূৰণমূলক বনায়ন, বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণ আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সুৰক্ষা ব্যৱস্থাও ৰূপায়ণ কৰি আছে।

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ অধীনত পন্না বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মূল এলেকাত বন আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষতি কেনেকৈ পূৰণ কৰা হৈছে?

কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ, যাৰ ভিতৰত অনিবাৰ্য বন ক্ষতি আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ওপৰত প্ৰভাৱ অন্তৰ্ভুক্ত, ক্ষতিপূৰণমূলক বনায়ন, বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণ আৰু বাসস্থান ব্যৱস্থাপনা, জলগ্ৰহণ এলেকা চিকিৎসা আৰু বৃহত্তৰ পন্না পৰিৱেশভূমিৰ বাবে সমন্বিত পৰিৱেশভূমি ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনা (Integrated Landscape Management Plan – ILMP) ৰূপায়ণৰ সংমিশ্ৰণৰ জৰিয়তে মোকাবিলা কৰা হৈছে।

ইয়াৰ উপৰি, পন্না বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মূল এলেকাৰ কাষত সমতুল্য পৰিমাণৰ বন-বহিৰ্ভূত ভূমি ক্ষতিপূৰণমূলক উদ্দেশ্যে প্ৰদান কৰা হৈছে, যিয়ে সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ চাৰিওফালে বাসস্থান আৰু সংৰক্ষণ পৰিৱেশভূমি শক্তিশালী কৰাত অৰিহণা যোগাব।

বন আৰু বন্যপ্ৰাণী অনুমোদনৰ চৰ্ত অনুসৰি অনুমোদিত সংৰক্ষণ আৰু প্ৰশমন ব্যৱস্থা ৰূপায়ণৰ বাবেও ধন প্ৰদান কৰা হৈছে। এই ব্যৱস্থাসমূহৰ উদ্দেশ্য হৈছে অনুমোদিত বন ক্ষতিৰ ক্ষতিপূৰণ কৰা, পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰা আৰু বহল পৰিৱেশভূমিত জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আৰু বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণ শক্তিশালী কৰা।

• পন্না বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত উদ্বেগ কি?

প্ৰকল্পটোৰ পন্না পৰিৱেশভূমিৰ সৈতে নিকটতা আৰু সম্পৰ্কৰ বাবে ইয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱেশ আৰু বন্যপ্ৰাণী সম্পৰ্কীয় বিষয় আছে। সেই অনুসৰি প্ৰকল্পটোৰ পৰিকল্পনা আৰু ৰূপায়ণত বন্যপ্ৰাণী আৰু বন সম্পৰ্কীয় সুৰক্ষা ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

চৰকাৰে প্ৰকল্পটোৰ সৈতে সংগতি ৰাখি পৰিৱেশভূমি পৰ্যায়ৰ পৰিকল্পনা আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাও গ্ৰহণ কৰিছে।

• পৰিৱেশ আৰু বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাৰ বাবে কি কি ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে?

প্ৰকল্পটোৰ উদ্দেশ্য কেৱল বুন্দেলখণ্ডত জল-নিৰাপত্তা প্ৰদান কৰাই নহয়, অঞ্চলটোৰ সামগ্ৰিক সংৰক্ষণ আৰু বিশেষকৈ বাঘ, শগুণ আৰু ঘড়িয়ালৰ দৰে পৰিৱেশভূমি-নিৰ্ভৰ প্ৰজাতিসমূহৰ সংৰক্ষণ নিশ্চিত কৰাও। অনুমোদিত পৰিৱেশ ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনা অনুসৰি প্ৰশমন ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ উপৰি, ভাৰতীয় বন্যপ্ৰাণী প্ৰতিষ্ঠান (Wildlife Institute of India – WII)-এ পন্না বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (Panna Tiger Reserve – PTR) আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ এলেকাসমূহত বন্যপ্ৰাণী আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণৰ বাবে এক ব্যাপক সমন্বিত পৰিৱেশভূমি ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনা (Integrated Landscape Management Plan – ILMP) প্ৰস্তুত কৰিছে। বৃহত্তৰ পন্না পৰিৱেশভূমি (Greater Panna Landscape – GPL)-ৰ সমন্বিত পৰিৱেশভূমি ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনা ভাৰতৰ সংৰক্ষণ ইতিহাসত আৰম্ভ কৰা অন্যতম প্ৰধান আৰু অনন্য সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা।

• বৃহত্তৰ পন্না পৰিৱেশভূমি পৰিষদ কি?

পন্না বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল (PTR) আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ এলেকাসমূহত বন্যপ্ৰাণী আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণৰ বাবে এক ব্যাপক সমন্বিত পৰিৱেশভূমি ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনা (ILMP) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। বৃহত্তৰ পন্না পৰিৱেশভূমি ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনাৰ পদ্ধতিগত আৰু সময়-নিৰ্ধাৰিত ৰূপায়ণ নিশ্চিত কৰিবলৈ মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰৰ মুখ্য সচিবৰ অধ্যক্ষতাত বৃহত্তৰ পন্না পৰিৱেশভূমি পৰিষদ (Greater Panna Landscape Council – GPLC) গঠন কৰা হৈছে, য’ত সকলো অংশীদাৰৰ প্ৰতিনিধি আছে। কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পৰ অধীনত পৰিৱেশ ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনা আৰু সমন্বিত পৰিৱেশভূমি ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনা ৰূপায়ণৰ বাবে পৰ্যাপ্ত আৰ্থিক ব্যৱস্থা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। এই আৰ্হি ভৱিষ্যতৰ উন্নয়নৰ বাবে এক নমুনা হ’ব।

• ক্ষতিপূৰণমূলক বনায়ন কি?

অনুমোদিত প্ৰকল্পৰ উদ্দেশ্যত বনভূমি ব্যৱহাৰ সলনি কৰা হ’লে, প্ৰযোজ্য বন আইন আৰু অনুমোদনৰ অনুসৰি ক্ষতিপূৰণমূলক বনায়ন আৰু অন্যান্য নিৰ্ধাৰিত ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হয়। এই ব্যৱস্থাসমূহৰ উদ্দেশ্য হৈছে অনুমোদিত বনভূমি ব্যৱহাৰ সলনি কৰাৰ ক্ষতিপূৰণ কৰা আৰু দীৰ্ঘম্যাদী পৰিৱেশগত পুনৰুদ্ধাৰত অৰিহণা যোগোৱা।

• কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্পই জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাবনে?

প্ৰকল্পটোৰ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ওপৰত পৰিৱেশগত প্ৰভাৱসমূহ বিবেচনা কৰা হৈছে। প্ৰকল্পটোত অনিবাৰ্য প্ৰভাৱ হ্ৰাস, পৰিচালনা আৰু ক্ষতিপূৰণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰশমন আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। নিৰ্মাণ আৰু পৰিচালনাৰ সময়তো পৰিৱেশগত নিৰীক্ষণ কৰা হ’ব।

আগলৈ

• প্ৰকল্পটো সঠিক পথত থকাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ কি কৰা হৈছে?

ক্ষতিপূৰণ আৰু পুনৰ্বাসনমূলক কাম স্বচ্ছ, ন্যায়সংগত আৰু সময়-নিৰ্ধাৰিতভাৱে অব্যাহত আছে, আৰু স্থানীয় বিষয়াসকলে প্ৰভাৱিত পৰিয়ালসমূহৰ সৈতে নিৰন্তৰ যোগাযোগ বজাই ৰাখি সমস্যাসমূহ দ্ৰুতভাৱে সমাধান কৰি আছে।

• আগলৈ প্ৰকল্পটোৰ বৃহত্তৰ লক্ষ্য কি?

লক্ষ্য হৈছে অঞ্চলটোৰ উন্নয়নৰ প্ৰয়োজনীয়তাক প্ৰভাৱিত পৰিয়ালসমূহৰ অধিকাৰ আৰু কল্যাণৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰক্ষা কৰা — মৰ্যাদাৰে পুনৰ্বাসন সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগতে বুন্দেলখণ্ডলৈ দীৰ্ঘম্যাদী জলসিঞ্চন, খোৱাপানী আৰু বিদ্যুতৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা।

• প্ৰকল্পটোৰ বিষয়ে অধিক তথ্য ক’ত পোৱা যাব?

অধিক তথ্য কেন–বেতৱা সংযোগ প্ৰকল্প কৰ্তৃপক্ষৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট: www.kblpa.gov.in, জল শক্তি মন্ত্ৰালয় (Ministry of Jal Shakti) আৰু ছত্ৰপুৰ আৰু পন্না জিলা প্ৰশাসনৰ পৰা লাভ কৰিব পাৰি।

 তথ্যসূত্ৰসমূহ

জল শক্তি মন্ত্ৰালয়

PDF চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

***

পিআইবি গৱেষণা

RR