पत्र सूचना कार्यालय

35 ಕೋಟಿ ಜನರ ಆಂದೋಲನ

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ 47ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಔಷಧೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾದ ಮಾದಕ ಪಾನೀಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಂತೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. 2018 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1.2 ಕೋಟಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು 58 ಲಕ್ಷ ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿದಂತೆ 7 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಕೆಯ ವ್ಯಸನದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ಮಾದಕವಸ್ತು ಅವಲಂಬನೆಯು ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಮನೋ-ಸಾಮಾಜಿಕ-ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಲು, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯವು ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2020 ರಂದು ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಕೆಗೆ (ಮದ್ಯ, ಗಾಂಜಾ, ಅಫೀಮು/ಓಪಿಯಾಯ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮನೋವಿಕೃತ ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆ) ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ತುತ್ತಾಗುವ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ 272 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 'ನಶಾ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ'ವನ್ನು (ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಮಾದಕವಸ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಬ್ಯೂರೋ ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು 'ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಕೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಾದರಿಯ ಕುರಿತಾದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ'ಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 2022 ರಲ್ಲಿ 372 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2023 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿಗಾಗಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ರೂಪಿಸಿರುವ 'ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿತಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ'ಯ (ಎನ್‌ಎಪಿಡಿಡಿಆರ್‌) ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಸಮುದಾಯದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯತ್ತ ಸಾಗಿದ ಪರಿವರ್ತನೆ ಎಂದು ಸಚಿವಾಲಯ ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ. ರಾಜ್ಯಗಳು, ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾಲುದಾರರು ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಆ ಮಾಲೀಕತ್ವವು ಇದನ್ನು ಒಂದು 'ಜನಾಂದೋಲನ'ವನ್ನಾಗಿ (ಜನರ ಚಳವಳಿ) ಮಾಡಿದೆ.

ನವೆಂಬರ್ 10, 2026 ರ ಅನ್ವಯ, ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಅಭಿಯಾನವು 14.33 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಯುವಕರು ಮತ್ತು 11.32 ಕೋಟಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿದಂತೆ 35.84 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ 33.57 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗೃತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. 2021 ರಲ್ಲಿ 1.4 ಕೋಟಿ ಜನರನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ 18, 2025 ರಂದು ಅಮೃತಸರದಲ್ಲಿ ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಐದು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 2.10 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ 6 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆ ವೇಳೆಗೆ ಅಭಿಯಾನವು 23.74 ಕೋಟಿ ಜನರನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು.

ಸವಾಲಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ

ಔಷಧೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾದ ಮಾದಕ ಪಾನೀಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಂತೆ ಸಂವಿಧಾನದ 47ನೇ ವಿಧಿಯು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. 1985-86 ರಿಂದ ಸಚಿವಾಲಯವು ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ಮಾದಕವಸ್ತು ವ್ಯಸನ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.

ನವದೆಹಲಿಯ ಏಮ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾದಕವಸ್ತು ಅವಲಂಬನೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರವು (ಎನ್‌ಡಿಡಿಟಿಸಿ) 2018 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ, ಫೆಬ್ರವರಿ 2019 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಕೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಾದರಿಯ ಕುರಿತಾದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ'ಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಗಂಭೀರತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 16 ಕೋಟಿ ಜನರು ಮದ್ಯ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ 5.7 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಅಥವಾ ವ್ಯಸನಕಾರಿ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಹೊರಬರಲು ನೆರವಿನ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 3.1 ಕೋಟಿ ಜನರು ಗಾಂಜಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 2.26 ಕೋಟಿ ಜನರು ಅಫೀಮು (ಓಪಿಯಾಯ್ಡ್) ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಇವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25 ಲಕ್ಷ ಜನರು ಗಾಂಜಾ ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರೆ, ಸುಮಾರು 77 ಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಅಫೀಮು ಬಳಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ನೆರವಿನ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 1.2 ಕೋಟಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು 58 ಲಕ್ಷ ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿದಂತೆ 7 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಕೆಯ ವ್ಯಸನದಿಂದ ಬಾಧಿತರಾಗಿದ್ದರು.

'ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿತಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ' (ಎನ್‌ಎಪಿಡಿಡಿಆರ್‌) ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ಪುರಸ್ಕೃತ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಶಿಕ್ಷಣ, ಜಾಗೃತಿ, ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ (ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್), ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ದಾಸರಾದವರು ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಮರಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಕಳಂಕ ಹಾಗೂ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವುದು ಇದರ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ.

ಅಭಿಯಾನವು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ

ಎನ್‌ಎಪಿಡಿಡಿಆರ್‌ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಮಾನ್ಯ ಗೃಹ ಸಚಿವರು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ನ (ನಾರ್ಕೋ ಸಮನ್ವಯ ಕೇಂದ್ರ) 9ನೇ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅಭಿಯಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಲುದಾರರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಾ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಂಸ್ಥಿಕಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಮೂರು ಹಂತದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:

1. ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಟ್ಟದ ಸಂಚಾಲನಾ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಸಮಿತಿ; ಇದು ತ್ರೈಮಾಸಿಕವಾಗಿ (ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ) ಸಭೆ ಸೇರಲಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯ/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿತ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಪಾಲುದಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಇಲಾಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
2. ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ/ಉಪ ಆಯುಕ್ತರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿತ ಸಮಿತಿ; ಇದು ಮಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
3. ಬ್ಲಾಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಲಾಕ್ (ತಾಲ್ಲೂಕು) ಮಟ್ಟದ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿತ ಸಮಿತಿ; ಇದು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಸಭೆ ಸೇರಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

ಮೂರು-ಹಂತದ ಸಮಿತಿಗಳ ಪಾತ್ರ ಮೂರು-ಹಂತದ ಸಮಿತಿಗಳ ಪಾತ್ರಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:
1. ರಾಜ್ಯ/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಟ್ಟದ ಸಂಚಾಲನಾ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಸಮಿತಿ:

• ಎನ್‌ಎಪಿಡಿಡಿಆರ್‌ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಒದಗಿಸುವುದು.

• ರಾಜ್ಯ/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿತಕ್ಕಾಗಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವಿಕೆ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಪುನರ್ವಸತಿ, ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ (ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್), ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಗುರಿಗಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

• ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಗೃಹ, ಯುವಜನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್, ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ, ಸ್ಥಳೀಯ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು/ಸಿಎಸ್‌ಒಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಇಲಾಖೆಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು.

• ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ರಾಜ್ಯ/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

• ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಗ್ರಾಮಗಳು, ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು, ವಾರ್ಡ್‌ಗಳು, ದುರ್ಬಲ ಸಮುದಾಯಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಸಂಪರ್ಕ (ಔಟ್‌ರೀಚ್) ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು.

• ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರನ್ನು ತಲುಪಲು ನಶಾ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನದ (ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ) ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಮಾದಕವಸ್ತು ದುರುಪಯೋಗ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.

• ಯುವ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, ಮೈ ಭಾರತ್ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು, ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು/ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು/ಗುಂಪುಗಳನ್ನು 'ನಶಾ ಮುಕ್ತಿ ಮಿತ್ರ' (ಎನ್‌ಎಂಎಂ) ಆಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.

• ವ್ಯಸನಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಸಮಗ್ರ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು (ಐಆರ್‌ಸಿಎಗಳು), ಜಿಲ್ಲಾ ವ್ಯಸನಮುಕ್ತ ಕೇಂದ್ರಗಳು (ಡಿಡಿಎಸಿಗಳು), ವ್ಯಸನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು (ಎಟಿಎಫ್‌ಗಳು) ಮತ್ತು ಇತರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು. ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ದಾಖಲಾಗುವಿಕೆ, ಚೇತರಿಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು, ಮರುಕಳಿಸುವಿಕೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ರೆಫರಲ್ (ಉಲ್ಲೇಖಿತ) ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.

• ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು.

• ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವಿರುವ (ಹೈ-ರಿಸ್ಕ್) ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡುವುದು.

• ಹೊಸದಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರುವ ಹಾಟ್‌ಸ್ಪಾಟ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅಭಿಯಾನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದು.

• ಶಿಕ್ಷಕರು, ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚಕರು, ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರರು, ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಿಗಾಗಿ ನಡೆಸಲಾದ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು.

• ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಸೂಚಕಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು.

• ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಕಾಲಿಕ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

• ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಳಪೆ ಸಾಧನೆ ತೋರುತ್ತಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದು.

• ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು.

• ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.

• ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇತರ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯಗಳು.

2. ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿತ ಸಮಿತಿ:

• ರಾಜ್ಯದ ಗುರಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿತ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವುದು.

• ಜಿಲ್ಲಾ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದುರ್ಬಲ ಜನಸಮೂಹಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಾಟ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು.

• ಶಾಲೆಗಳು, ಕಾಲೇಜುಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು.

• ಇಲಾಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

• ಶಾಲೆಗಳು, ಸಮುದಾಯಗಳು, ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ರೆಫರಲ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.

• ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಬೆಂಬಲ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು.

• ಡಿಡಿಎಸಿಗಳು, ಐಆರ್‌ಸಿಎಗಳು, ಎಟಿಎಫ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.

• ದಾಖಲಾತಿಗಳು, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣ, ಅನುಸರಣಾ (ಫಾಲೋ-ಅಪ್) ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು.

• ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ, ನಿರ್ವಿಷೀಕರಣ (ಡಿಟಾಕ್ಸಿಫಿಕೇಶನ್) ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

• ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳ ಕಡ್ಡಾಯ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು:

✓ ಡಿಡಿಎಸಿಗಳು

✓ ಐಆರ್‌ಸಿಎಗಳು

✓ ವ್ಯಸನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು

✓ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

• ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು.

• ಗ್ರಾಮಗಳು, ವಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.

• ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ/ನಂಬಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು.

• ಸಂಪರ್ಕ (ಔಟ್‌ರೀಚ್), ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುವುದು.

• ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕ ವರದಿಗಳ ಸಕಾಲಿಕ ಸಲ್ಲಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

• ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಸೇರ್ಪಡೆ (ಆನ್‌ಬೋರ್ಡಿಂಗ್), ನಿಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು. ಗುರುತಿಸಲಾದ ದುರ್ಬಲ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಸಂಪರ್ಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

• ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಿಷನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಇಲಾಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಿಕೆಗೆ (ಕನ್ವರ್ಜೆನ್ಸ್) ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು.

• ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.

• ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇತರ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯಗಳು.

3. ಬ್ಲಾಕ್ ಮಟ್ಟದ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿತ ಸಮಿತಿ:

• ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ.

• ಗ್ರಾಮಗಳು, ವಾರ್ಡ್‌ಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.

 • ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿಯು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಮಾಸಿಕ ಗುರಿಗಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

• ಮಾದಕವಸ್ತು ದುರುಪಯೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ಗ್ರಾಮಗಳು, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ನಕ್ಷೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು (ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್).

• ಸ್ಥಳೀಯ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಅಗತ್ಯಗಳ ನವೀಕರಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. • ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳ ಮಾಸಿಕ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು:

✓ ಡಿಡಿಎಸಿ, ಎಟಿಎಫ್‌, ಐಆರ್‌ಸಿಎ, ಒಡಿಐಸಿ ಮುಂತಾದ ವ್ಯಸನಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು

 ✓ ಜಾಗೃತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

• ವರದಿ ಮಾಡಲಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು.

 • ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು, ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು, ಅಂಗನವಾಡಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು, ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳು, ಯುವ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕರನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

 • ಮಾದಕವಸ್ತು ವಿರೋಧಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.

 • ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಸೇವೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲು (ರೆಫರಲ್) ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು.

• ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅನುಸರಣಾ (ಫಾಲೋ-ಅಪ್) ಮತ್ತು ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಮರು-ಏಕೀಕರಣದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು.

• ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಸೇರ್ಪಡೆ, ನಿಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು. ಗುರುತಿಸಲಾದ ದುರ್ಬಲ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಸಂಪರ್ಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

• ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿಗೆ ಮಾಸಿಕ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ತಪಾಸಣಾ ವರದಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವುದು.

• ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಬೆಂಬಲ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರುವುದು (ಎಸ್ಕಲೇಟ್ ಮಾಡುವುದು).

• ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸಮಿತಿಗಳು ಹೊರಡಿಸಿದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರರು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.

• ತಪಾಸಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಬಗೆಹರಿಸುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

• ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು.

• ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ದಾಖಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಜೋಡಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು.

• ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿಗೆ ನಿಯಮಿತ ಪ್ರಗತಿ ವರದಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.

• ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇತರ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯಗಳು.

ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ರಾಜ್ಯ, ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸಭೆ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಚಿವಾಲಯವು ಮಾಸಿಕ ಸಭೆಗಳು, ಚಿಂತನ ಶಿಬಿರಗಳು (ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನಾ ಸಭೆಗಳು) ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳ ಮೂಲಕ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಭಿಯಾನದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಒಂದು ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 10 ಲಕ್ಷ ರೂ.ಗಳನ್ನು ಸಹಾಯಾನುದಾನವಾಗಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ; ಬಳಕೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ವರದಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ಮುಂದಿನ ಕಂತುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕರು, ಅಂಗನವಾಡಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು ಮತ್ತು ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವಾ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಮೇರಾ ಯುವ ಭಾರತ್ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಇವರೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ 2026-27ನೇ ಸಾಲಿಗೆ ಎನ್‌ಎಪಿಡಿಡಿಆರ್‌ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ 333 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. 2024-25ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಲಾದ 268.32 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 2025-26ನೇ ಸಾಲಿನ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಂದಾಜು 420 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಾಗಿದೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯಿಂದ ಬಲ: ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳು

ಸಮಾಜದ ಸದಸ್ಯರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿರುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಶಾ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನದ (ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ) ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾದಕವಸ್ತು ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯವು ಬ್ರಹ್ಮ ಕುಮಾರೀಸ್, ದಿ ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್, ಸಂತ ನಿರಂಕಾರಿ ಮಿಷನ್, ಅಖಿಲ ವಿಶ್ವ ಗಾಯತ್ರಿ ಪರಿವಾರ, ಇಸ್ಕಾನ್, ಶ್ರೀ ರಾಮಚಂದ್ರ ಮಿಷನ್, ಪತಂಜಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಶಿವಾನಂದ ಯೋಗ ವೇದಾಂತ ಧನ್ವಂತರಿ ಆಶ್ರಮ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ವಿಜ್ಞಾನ ಸತ್ಸಂಗ ಕೇಂದ್ರ, ಚಿನ್ಮಯ ಮಿಷನ್, ದಿವ್ಯ ಜ್ಯೋತಿ ಜಾಗೃತಿ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಹರೇ ಕೃಷ್ಣ ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್ಕೋನೆಟ್ (ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೋ) ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ. ಸಮುದಾಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಶಾಲಾ ಅಧಿವೇಶನಗಳು, ಬೈಕ್ ರ‍್ಯಾಲಿಗಳು, ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು, ಸಂಚಾರಿ ವ್ಯಾನ್‌ಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಓಟಗಳು, ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ (ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್) ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಶಿಬಿರಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ 7.72 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ತಲುಪಿವೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಆರನೇ ವರ್ಷ: ಗುರಿಗಳು, ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ

ಆಗಸ್ಟ್ 2025 ರ ನಂತರ, ಸಚಿವಾಲಯವು ಆರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಫಲಿತಾಂಶ ಆಧಾರಿತ ಗುರಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ನಶಾ ಮುಕ್ತಿ ಮಿತ್ರರ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ; ಪುರಾವೆ ಆಧಾರಿತ ಮಾಹಿತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು; ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಿತ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ; ಹೊಸ ನಂಬಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಾಲುದಾರರ ಸೇರ್ಪಡೆ; ಸಂಬಂಧಿತ ಸಚಿವಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯ; ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ವ್ಯಸನಮುಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಪುನರ್ವಸತಿ ಹಾಗೂ ಟೆಲಿಮೆಡಿಸಿನ್ ಸೇವೆಗಳು.

ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ 2.0 ಆ್ಯಪ್ (ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ 2.0 ಆ್ಯಪ್)

ಅಭಿಯಾನದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ, ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಡ್ಯಾಶ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮೊದಲ ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅಭಿಯಾನದ ಮಾಹಿತಿ, ಜನಸಂಪರ್ಕ ಡ್ಯಾಶ್‌ಬೋರ್ಡ್, ಎನ್‌ಎಂಎಂ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ಇ-ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.

ಚಂಡೀಗಢದಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 24, 2026 ರಂದು ನಡೆದ ಚಿಂತನ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಿದ ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ 2.0 ಆ್ಯಪ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಾಗರಿಕರು ಇದರಲ್ಲಿ ಇ-ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು, ಜಾಗೃತಿ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಓದಬಹುದು, ಸಹಾಯವಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ವ್ಯಸನಮುಕ್ತ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದು.

ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ

ಎನ್‌ಎಪಿಡಿಡಿಆರ್‌ ನಿರ್ವಹಣಾ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬೆಂಬಲಿತ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಫಲಾನುಭವಿಯ ನೋಂದಣಿ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಕೆಯ ಮಾದರಿ, ರೋಗನಿರ್ಣಯ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಅನುಸರಣಾ (ಫಾಲೋ-ಅಪ್) ವಿವರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಜನಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಘಟಕವು ದಿಢೀರ್ ಭೇಟಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಅನುದಾನ ಬಿಡುಗಡೆಯು ತೃಪ್ತಿಕರ ತಪಾಸಣಾ ವರದಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಅನುದಾನ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯೂ ನೀತಿ ಆಯೋಗದ 'ಎನ್‌ಜಿಒ ದರ್ಪಣ' ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಆಯಾ ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೆ, ಅನುದಾನಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಮಾನ್ಯತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಗುರಿ ನಿಗದಿಗಾಗಿ ದತ್ತಾಂಶ

2019 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಕೆಯ ಅಂದಾಜನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಎಲ್ಲಾ 36 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ 186 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2 ಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು 10 ರಿಂದ 75 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ 4.73 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೇ ವಿಧಾನವಾದ 'ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲ-ಚಾಲಿತ ಮಾದರಿ' ಮೂಲಕ 123 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮ ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ದಾಸರಾದ 70,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ತಲುಪಲಾಗಿತ್ತು. ಎನ್‌ಡಿಡಿಟಿಸಿ ಗೆ ವಹಿಸಲಾಗಿರುವ ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಿದ್ದು, ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು 2027 ರಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಾಯವಾಣಿ

6 ರಿಂದ 11ನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಜೀವನ ಕೌಶಲ್ಯ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಜೀವನ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾದಕವಸ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಹಾಗೂ ಪೋಷಕರನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೋಲ್-ಫ್ರೀ ಸಹಾಯವಾಣಿಯು ಮಾರ್ಚ್ 1, 2017 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಮೊದಲು 1800-11-0031 ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈಗ 14446 ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಯೂ ದೂರವಾಣಿ ಮೂಲಕ ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ (ಟೆಲಿ-ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್) ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕರೆ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಬೆಂಬಲಿತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಈ ಸಹಾಯವಾಣಿಗೆ 5.10 ಲಕ್ಷ ಕರೆಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಇದನ್ನು ಇತರ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಾಯವಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ: ಮಾದಕವಸ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಬ್ಯೂರೋದ ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಯ ಟೋಲ್-ಫ್ರೀ ಸಹಾಯವಾಣಿ ಮಾನಸ್ (ಮನಗಳು - 1933), ಇದು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕರೆ, ಎಸ್‌ಎಂಎಸ್‌, ಚಾಟ್‌ಬಾಟ್, ಇಮೇಲ್ ಅಥವಾ ವೆಬ್ ಮೂಲಕ ಮಾದಕವಸ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10, 2022 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಟೆಲಿ-ಮಾನಸ್, ಇದು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆಯ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.

ನಶಾ ಮುಕ್ತಿ ಮಿತ್ರರಾಗಿ ನಾಗರಿಕರು

ಯುವಜನರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ನಶಾ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ, ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ತಂದಿದ್ದು, ಇದರ ಯಶಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಅಭಿಯಾನದಡಿ ತಳಮಟ್ಟದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಭಾಗವಾಗಿ, ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿತದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ನಾಗರಿಕರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ 'ನಶಾ ಮುಕ್ತಿ ಮಿತ್ರ' ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಮಾದಕವಸ್ತು ಮುಕ್ತ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ ನಶಾ ಮುಕ್ತಿ ಮಿತ್ರರು. ಯಾವುದೇ ನಾಗರಿಕರು ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕ ನಶಾ ಮುಕ್ತಿ ಮಿತ್ರರಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಬ್ಯಾಡ್ಜ್ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಎನ್‌ಎಂಎಂಗಳು:

• ಮಾದಕವಸ್ತು ದುರುಪಯೋಗದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು.

• ಜನರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುವಜನರು, ಮಾದಕದ್ರವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವ್ಯಸನಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು.

• ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಕೆಯಿಂದ ಬಾಧಿತರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ (ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್), ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಸೇವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು.

• ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಜಾಗೃತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಅಭಿಯಾನಗಳು, ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಂಪರ್ಕ (ಔಟ್‌ರೀಚ್) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದು.

• ಮಾದಕವಸ್ತು ದುರುಪಯೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ಸಮುದಾಯ ಮಟ್ಟದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಹರಿಕಾರರಾಗಿ (ಚೇಂಜ್ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳಾಗಿ) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು.

• ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ, ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಲೋಗೋ (ಲಾಂಛನ), ಮ್ಯಾಸ್ಕಾಟ್ (ಶುಭಂಕರ) ಮತ್ತು ಸಹಾಯವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆ 14446 ಅನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವುದು.

ನವೆಂಬರ್ 10, 2026 ರ ಅನ್ವಯ, ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಭಿಯಾನ ಪುಟದಲ್ಲಿ (ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ) 2 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಾಯಿತ 'ಮಿತ್ರ'ರ (ನಶಾ ಮುಕ್ತಿ ಮಿತ್ರ) ವಿವರಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಜೂನ್ 17, 2026 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ವೈಯಕ್ತಿಕ ಡ್ಯಾಶ್‌ಬೋರ್ಡ್', ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಿತ್ರರಿಗೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲು (ಪರಿಶೀಲಿಸಲು), ಮಾಹಿತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹಾಗೂ ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಇ-ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಜೂನ್ 17 ರಿಂದ 26, 2026 ರವರೆಗೆ "ನಶಾ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ, ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ ಕಿ ಪೆಹಚಾನ್" (ಮಾದಕವಸ್ತು ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ, ವಿಕಸಿತ ಭಾರತದ ಗುರುತು) ಎಂಬ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯದಡಿ ಆಚರಿಸಲಾದ 'ನಶಾ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ಸಪ್ತಾಹ'ವು ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ ಅಭಿಯಾನಗಳು, ರ‍್ಯಾಲಿಗಳು, ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು, ಬೀದಿ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಗ ಶಿಬಿರಗಳ ಮೂಲಕ 1.31 ಕೋಟಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು 'ಅಖಿಲ ವಿಶ್ವ ಗಾಯತ್ರಿ ಪರಿವಾರ'ದ ನಡುವಿನ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಹರಿದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಸಪ್ತಾಹವು ಸಮಾರೋಪಗೊಂಡಿತು. ನವೆಂಬರ್ 10, 2026 ರ ಅನ್ವಯ, ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಭಿಯಾನ ಪುಟದಲ್ಲಿ 46.73 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ.

ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಚೇತರಿಕೆ

ಎನ್‌ಎಪಿಡಿಡಿಆರ್‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸಚಿವಾಲಯವು ಐದು ವಿಧದ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ವ್ಯಸನಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ 344 ಸಮಗ್ರ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು (ಐಆರ್‌ಸಿಎಗಳು), 71 ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಡ್ರಾಪ್-ಇನ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು (ಒಡಿಐಸಿಗಳು), 45 ಸಮುದಾಯ-ಆಧಾರಿತ ಸಹವರ್ತಿ-ನೇತೃತ್ವದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು (ಸಿಪಿಎಲ್‌ಐಗಳು), 198 ಜಿಲ್ಲಾ ವ್ಯಸನಮುಕ್ತ ಕೇಂದ್ರಗಳು (ಡಿಡಿಎಸಿಗಳು) ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿರುವ 155 ವ್ಯಸನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು (ಎಟಿಎಫ್‌ಗಳು).

• ಐಆರ್‌ಸಿಎಗಳು ಒಳರೋಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ (ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್) ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಒಡಿಐಸಿಗಳು ತಪಾಸಣೆ, ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿ, ಜನರನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸಿಪಿಎಲ್‌ಐಗಳು ದುರ್ಬಲ ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಗಾಗಿ ಯುವ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

• ಡಿಡಿಎಸಿಗಳು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಐಆರ್‌ಸಿಎ, ಒಡಿಐಸಿ ಮತ್ತು ಸಿಪಿಎಲ್‌ಐ ಗಳ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸೂರಿನಡಿ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

• ಎಟಿಎಫ್‌ಗಳನ್ನು 150 ಕೇಂದ್ರಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ನವದೆಹಲಿಯ ಏಮ್ಸ್‌ನ ಎನ್‌ಡಿಡಿಟಿಸಿ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ತೇಜ್‌ಪುರದ ಲೋಕಪ್ರಿಯ ಗೋಪಿನಾಥ ಬೊರ್ಡೊಲೊಯ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನವೆಂಬರ್ 10, 2026 ರ ಅನ್ವಯ, ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಭಿಯಾನ ಪುಟದಲ್ಲಿ 39.91 ಲಕ್ಷ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಪಡೆದಿರುವುದಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಬಲಿತ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ 2020-21 ರಲ್ಲಿ 2.08 ಲಕ್ಷ ಇದ್ದದ್ದು, 2025-26 ರಲ್ಲಿ 9.11 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ 6.68 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆದಾರರು ಎನ್‌ಎಂಬಿಎ ಇ-ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ: ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಅನುಕರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮಾದರಿ

ನವೆಂಬರ್ 02, 2026 ರ ಅನ್ವಯ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಈ ಅಭಿಯಾನವು 72.26 ಲಕ್ಷ ಯುವಕರು ಮತ್ತು 54.04 ಲಕ್ಷ ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿದಂತೆ 1.26 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ತಲುಪಿದೆ ಮತ್ತು 11,152 'ನಶಾ ಮುಕ್ತಿ ಮಿತ್ರ'ರು ಕೈಜೋಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ವ್ಯಸನಿಗಳ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕೇಂದ್ರ, 3 ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಡ್ರಾಪ್-ಇನ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು, 2 ಸಮುದಾಯ-ಆಧಾರಿತ ಸಹವರ್ತಿ-ನೇತೃತ್ವದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು, 6 ಜಿಲ್ಲಾ ವ್ಯಸನಮುಕ್ತ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು 21 ವ್ಯಸನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಸಹಾಯವಾಣಿಗೆ 11,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕರೆಗಳು ಬಂದಿವೆ.

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22, 2026 ರಂದು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯವರು, ಮಾದಕವಸ್ತು ದುರುಪಯೋಗದ ವಿರುದ್ಧದ ಇಲ್ಲಿನ ಸಮನ್ವಯಿತ, 'ಸರ್ಕಾರದ ಸಮಗ್ರ ವಿಧಾನ'ದ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಅನುಕರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮಾದರಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. 'ನಶಾ ಮುಕ್ತ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ 100 ದಿನಗಳ ಅಭಿಯಾನ'ದಡಿ, ವ್ಯಸನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು 66,500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೊರರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿವೆ. ಶ್ರೀನಗರದ ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು, ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಪುನರ್ವಸತಿ, ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಮರು-ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯವರೆಗೆ ಅನುಸರಿಸುವ "ಆರೈಕೆಯ ವೃತ್ತ" ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ 'ಮಾದಕವಸ್ತು ವ್ಯಸನ ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಪುನರ್ವಸತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಮರು-ಏಕೀಕರಣ ಯೋಜನೆ, 2026' ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಚೇತರಿಕೆಯ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ.

ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ

'ಮಾದಕವಸ್ತು ಬಳಕೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಾದರಿಯ ಕುರಿತಾದ ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ'ಯು ದೇಶಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಿದ್ದು, ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು 2027 ರಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿಂತನ ಶಿಬಿರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಅನುದಾನಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ತಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕಾರಾಗೃಹಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳ ನಂತರ ಎನ್‌ಎಪಿಡಿಡಿಆರ್‌ ಯೋಜನೆಯನ್ನೇ ಪುನರ್ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯು ಇದರ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಾದಕವಸ್ತು ನಿಗ್ರಹ ಕಾರ್ಯಪಡೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವರು, ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2029 ರೊಳಗೆ ದೇಶವು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮಾದಕವಸ್ತು ದಂಧೆಯನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತುಹಾಕಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ 'ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ'ದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದೊಳಗೆ ಯುವಜನರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಕಲ್ಪದ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿತದ ಭಾಗವೇ ಈ ಅಭಿಯಾನವಾಗಿದೆ: ಜಾಗೃತ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಆರಂಭಿಕ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಗೌರವಯುತ ಮರು-ಏಕೀಕರಣ ಇದರ ಮೂಲ ಆಶಯಗಳಾಗಿವೆ.

ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಈ ಅಭಿಯಾನವು 272 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ 35 ಕೋಟಿ ಜನರ ಆಂದೋಲನವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದು, 2 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಾಯಿತ ನಶಾ ಮುಕ್ತಿ ಮಿತ್ರರು ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಐದು ವಿಧದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಜಾಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನೆರವು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಯಾರಿಗಾದರೂ 14446 ಸಹಾಯವಾಣಿಯು ಮೊದಲ ಬಾಗಿಲಾಗಿ (ಮೊದಲ ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ) ಉಳಿದಿದೆ.

References

Ministry of Social Justice and Empowerment:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2326763

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247770

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2282425

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2191297

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2281067

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2293976

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2273549

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2237623

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2255464

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2291282

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2155555

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2261469

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2291288

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2307945

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2274105

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2278199

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2295740

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2327570

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2326852

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=188688

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2285464

https://www.dosje.gov.in/organisation/nasha-mukt-bharat-abhiyaan/

https://www.dosje.gov.in/schemes-and-services/national-action-plan-for-drug-demand-reduction/

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1897001

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2334758

Ministry of Home Affairs:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2146784

Ministry of Women and Child Development:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247567

Ministry of Finance:

https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/sbe93.pdf

Click here to see pdf

*****