पत्र सूचना कार्यालय

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹಾಗೂ ಮಾನವನ ಜೀವನಾಧಾರವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಈ ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಹಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಚರಣೆಯು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮರುಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಲಾವಾಸಸ್ಥಾನಗಳವರೆಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಭಾರತದ 18 ಸೂಚಿತ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 13 ಪ್ರದೇಶಗಳು ಯುನೆಸ್ಕೋದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ಇದು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವು ಹೇಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನ

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ, ಸಮುದ್ರದ ಮತ್ತು ಇತರ ಜಲಚರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಒಪ್ಪಂದವು (CBD) ಈ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮೂರು ಹಂತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ವಂಶವಾಹಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ವಿಭಿನ್ನ ಭತ್ತದ ತಳಿಗಳಂತಹ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದದೊಳಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭೇದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳು, ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳಂತಹ ಪ್ರಭೇದಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಕಾಡುಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಹವಳದ ದಿನ್ನೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಹಂತಗಳು ಪರಿಸರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜೀವವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ.

ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ, ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯು ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ, ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ, ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಯ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಇವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.

ಅವುಗಳ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ 3 ರಂದು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುನೆಸ್ಕೋದಿಂದ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ದಿನವು, ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾನವನ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದೊಂದಿಗೆ ಮೇಳೈಸುವಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಈ ಆಚರಣೆಯು ತನ್ನ ಶ್ರೀಮಂತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದ 17 ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಭಾರತವು, ಭೂಮಿಯ ಭೂಭಾಗದ ಶೇ. 2.4 ರಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ವಿಶ್ವದ ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಿತ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 7-8 ರಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತನ್ನ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವು ಪರಿಸರ ಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನಾಧಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಗತ್ಯತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವ ದೇಶದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು: ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಎರಡನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸುವ ವಿಧಾನದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪಾಲುದಾರರ ನಡುವಿನ ಸಹಕಾರವೂ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ತರಲು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

1971 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಮನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಬಯೋಸ್ಫಿಯರ್ (MAB) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು, ಮಾನವ ಮತ್ತು ಅವರ ಪರಿಸರದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಜೀವಂತ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಜೀವನಾಧಾರವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇತರ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹೇಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ?

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಂತಹ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವು ಹೇಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬಾಳಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಾದರಿಯಾಗುತ್ತವೆ.

ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು

ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು 3 ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ:

• ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ವಂಶವಾಹಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು.
• ಸುಸ್ಥಿರ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ಪರಿಸರ ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು.
• ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬೆಂಬಲ: ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಪರಿಸರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗುವುದು.

ಮೂರು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿತ ವಲಯಗಳು

ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಮಟ್ಟದ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವ ವಲಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿ ವಲಯವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

• ಕೋರ್ ವಲಯ: ಕೋರ್ ವಲಯವು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಸರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಜೊತೆಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು, ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ವಂಶವಾಹಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ.
• ಬಫರ್ ವಲಯ: ಬಫರ್ ವಲಯವು ಕೋರ್ ವಲಯವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಪರಿಸರ ಶಿಕ್ಷಣ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪರಿಸರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
• ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ: ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವು ಜನವಸ್ಥೆಗಳು, ಜೀವನಾಧಾರ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮುದಾಯಗಳು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಕೃಷಿ, ಸುಸ್ಥಿರ ಅರಣ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾದ ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ವಲಯವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜೀವನಾಧಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ, ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸರಾಸರಿ ಶೇ. 18 ರಷ್ಟು ಕೋರ್ ವಲಯಗಳು, ಶೇ. 30 ರಷ್ಟು ಬಫರ್ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಶೇ. 52 ರಷ್ಟು ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಹಂಚಿಕೆಯು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅವು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಮಗ್ರ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?

ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜಾಲವು 145 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ 797 ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸುಮಾರು 300 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಈ ತಾಣಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪರಿಸರ ಮಹತ್ವವು ಅವುಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸುಮಾರು ಶೇ. 5 ರಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿದ್ದರೂ, ವಿಶ್ವದ ಭೂಚರ ಕಶೇರುಕ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಶೇ. 60 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮ್ಯಾಪ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಆಫ್ ಬಯೋಸ್ಫಿಯರ್ ರಿಸರ್ವ್ಸ್ 2025-26 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು ಶೇ. 40 ರಷ್ಟು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು 2050 ರ ವೇಳೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾದ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಶೇ. 50 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವು ಮತ್ತೊಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತಿವ್ಯಾಪಿಸುವವು ಆಗಿವೆ.

ಭಾರತದ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ತನ್ನ ಸಮರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ, ಭಾರತವು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಭಾರತದ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಜಾಲ

ಭಾರತದ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಜಾಲವು ಅದರ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣ ಪರಿಸರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯದ (MoEFCC) ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದಲ್ಲಿ 18 ಸೂಚಿತ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 13 ಪ್ರದೇಶಗಳು ಯುನೆಸ್ಕೋದ ವಿಶ್ವ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಜಾಲಕ್ಕೆ (WNBR) ಸೇರಿವೆ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಾಲದ ಜೊತೆಗೆ, ಪರಿಸರ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಭಾರತವು ಮೀಸಲಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯದ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ವಿಭಾಗವು 'ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ' ಎಂಬ ಕೇಂದ್ರ ಪುರಸ್ಕೃತ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು 'ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ' ಎಂಬ ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಉಪ-ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು (ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಮನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಬಯೋಸ್ಫಿಯರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡವು) ಇರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದಂತೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅನುದಾನವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ವಿಭಾಗವು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ 60:40 (ಕೇಂದ್ರ: ರಾಜ್ಯ) ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಹಾಗೂ ಹಿಮಾಲಯದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ 90:10 (ಕೇಂದ್ರ: ರಾಜ್ಯ) ಎಂಬ ವೆಚ್ಚ ಹಂಚಿಕೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುದಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

2022-23 ರಿಂದ, ಸಚಿವಾಲಯವು ನಾಲ್ಕು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಸಮಗ್ರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ: ನಂದಾದೇವಿ (ಉತ್ತರಾಖಂಡ), ಪಚಮರ್ಹಿ (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ), ದೇಹಾಂಗ್-ದಿಬಾಂಗ್ (ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ) ಮತ್ತು ಅಗಸ್ತ್ಯಮಲೈ (ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು). ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಮೀಸಲು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ತರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ, ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನಾಧಾರಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಸಮಗ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ವಿಧಾನ

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಕ್ಷಣೆ

ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಓದಲು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ:

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಮ್‌ಸರ್‌ ತಾಣಗಳು: ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಕ್ಷಣೆ
• ಭಾರತದ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ: ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು
• ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಹವಾಮಾನ ಕ್ರಿಯೆಯವರೆಗೆ ಭಾರತದ ಹಸಿರು ಮಾರ್ಗ
• ಆನೆಗಳು: ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯಗಳ ಸೌಮ್ಯ ದೈತ್ಯರು
• ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತ
• ಚಿರತೆಯ ಮರುಹುಟ್ಟು: ಒಂದು ಓಟದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ
• ವಿಶ್ವ ವನ್ಯಜೀವಿ ದಿನ 2026: ಆರೋಗ್ಯ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಾಧಾರಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
• ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು: ನೀತಿಗಳು, ಸಾಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಬದ್ಧತೆಗಳು

ಭಾರತದ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಒಂದು ನೋಟ

ಪರ್ವತ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಡೆಲ್ಟಾಗಳು, ಹವಳದ ದಿನ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಮರುಭೂಮಿಗಳವರೆಗೆ, ಭಾರತದ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಸಾಧಾರಣ ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿವೆ.

* ನೀಲಗಿರಿ: ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಒಳಗೆ ಇರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 5,52,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಇದು, ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು, ಪರ್ವತ ಶೋಲಾ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಭೂದೃಶ್ಯವು ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಆನೆಗಳು, ಹುಲಿಗಳು, ಗೌರ್ (ಕಾಡುಕೋಣ), ಸಾಂಬಾರ್ ಮತ್ತು ಚಿತಾಲ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಂಹಬಾಲಿನ ಕೋತಿ ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಅನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ. ಇದು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸರಿಸೃಪಗಳು ಮತ್ತು ಉಭಯಚರಗಳಲ್ಲದೆ, 100 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 550 ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯೊಂದರಲ್ಲೇ 6,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ, ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಸ್ಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

* ಶೀತ ಮರುಭೂಮಿ: ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಲ್ಡ್‌ ಡೆಸರ್ಟ್ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು 3,300 ರಿಂದ 6,600 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ 7,770 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಇದರ ಕಠಿಣವಾದ, ಅಧಿಕ ಎತ್ತರದ ಭೂದೃಶ್ಯವು ಹಿಮಚಿರತೆಗಳು, ಹಿಮಾಲಯನ್ ಐಬೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಕುರಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ 30 ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 732 ನಾಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 12,000 ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ, ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಸಾಕಣೆ, ಬಾರ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಟಾಣಿ ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಔಷಧಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೀವನಾಧಾರವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

*ಮನ್ನಾರ್ ಕೊಲ್ಲಿ: ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಆಗ್ನೇಯ ಕರಾವಳಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಮನ್ನಾರ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಮುದ್ರ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 1.05 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಇದು ಹವಳದ ದಿನ್ನೆಗಳು, ಸಮುದ್ರ ಹುಲ್ಲು ಹಾಸುಗಳು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿತ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು 4,223 ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಸುಮಾರು 47 ಕರಾವಳಿ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25 ಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಜೀವನಾಧಾರವಾಗಿದೆ.

ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆ: ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಜನರು

ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದ ಲಂಟಾನಾ ಬಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಆನೆಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನಾಧಾರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ಅವನತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. 2021 ರಲ್ಲಿ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಲಂಟಾನಾದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ 125 ನೈಜ ಗಾತ್ರದ ಆನೆಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನದಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾದ ಲಂಟಾನಾಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಜೀವನಾಧಾರದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.

ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?

ಲಂಟಾನಾ ಕ್ಯಾಮಾರಾ ಎನ್ನುವುದು ಭಾರತೀಯ ಅರಣ್ಯಗಳ ಸುಮಾರು 300,000 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪೊದೆಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ದಮನ ಮಾಡುವ, ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಂಕಿ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ದಟ್ಟವಾದ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಗಳು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಇದರ ವೇಗವಾದ ಮರುಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಇದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. 1916 ರಿಂದ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಲಂಟಾನಾವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಮತ್ತು ಸವಾಲಿನ ಸಂಗತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.

ಭವಿಷ್ಯದ ಹಾದಿ

ಭಾರತದ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಭರವಸೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ನೇತೃತ್ವದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಹೂಡಿಕೆಯು ಅವುಗಳ ಪರಿಸರ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವು ಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಥಾಪಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನಾಧಾರಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬಹುದು. ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವಿನ ಬಲವಾದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು ಈ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಜೀವನವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಲ್ಲವು.

References

Ministry of Environment, Forest and Climate Change

• https://moef.gov.in/uploads/pdf-uploads/Nitin_Rev_4.pdf
• https://moef.gov.in/uploads/pdf-uploads/pdf_68a44d5df21921.67118756.pdf
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2279277&lang=2&reg=48
• https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=39696&reg=48&lang=2

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization

• https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about
• https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000396452/PDF/396452eng.pdf.multi
• https://www.unesco.org/en/articles/26-new-biosphere-reserves-unescos-continues-unprecedented-expansion-its-global-network
• https://biodiversity.unesco.org/profile/site/INNi2000
• https://www.unesco.org/en/articles/5th-wcbr-designates-cold-desert-indias-13th-unesco-biosphere-reserve
• https://biodiversity.unesco.org/explore/map/INGu2001?codes=INGu2001
• https://www.unesco.org/id/query-list/b/420288

United Nations Organisations

• https://www.undp.org/india/india-biodiversity-awards-2018
• https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/biodiversity
• https://www.cbd.int/convention/articles/default.shtml?a=cbd-02

PIB Backgrounders

• https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?ModuleId=3&NoteId=155866&lang=1&reg=3

Others:

• https://forest.kerala.gov.in/en/category/protected-areas/
• https://nnhs.in/nilgiri-biosphere-reserve-at-a-glance/

Click to see pdf

*****