Farmer's Welfare

খেত বচাও অভিযান – ৰবি ২০২৬

“মাটিৰ স্বাস্থ্য আৰু বহনক্ষম কৃষি”

Posted On: 02 NOV 2026 11:01AM

খেত বচাও অভিযান -ৰবি ২০২৬ হৈছে ২০২৬ চনৰ ২২ অক্টোবৰৰ পৰা ৩০ নৱেম্বৰলৈকে চলি থকা এখন ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান। এই অভিযানে ৩৪খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল, ৭০০ৰো অধিক জিলা আৰু ৫০,০০০খন গাঁৱত মাটিৰ স্বাস্থ্য, সুষম সাৰ ব্যৱহাৰ আৰু বহনক্ষম কৃষিক প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে প্ৰায় ৫০ লাখ কৃষকক সামৰি লোৱা। সুষম পুষ্টি ব্যৱস্থাপনা, প্ৰাকৃতিক কৃষি, শস্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱস্থাপনা, শস্যৰ বৈচিত্ৰ্যকৰণ আৰু জলবায়ু-সহনশীল কৃষি হৈছে ইয়াৰ মূল অগ্ৰাধিকাৰ। এই অভিযানত কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (কে.ভি.কে.) আৰু কৃষি প্ৰযুক্তি ব্যৱস্থাপনা সংস্থা (এ.টি.এম.এ.)-ক জড়িত কৰি ৪,১৫০টা দল গঠনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ১২,০০০ৰো অধিক বিজ্ঞানী আৰু এ.টি.এম.এ.-ৰ কৰ্মকৰ্তাই এই অভিযানত সহায় কৰিব। এই পদক্ষেপৰ অধীনত ৫০,০০০টা পথাৰ প্ৰদৰ্শন আৰু ১১,৭৫০টা গাঁথনিবদ্ধ প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী অনুষ্ঠিত কৰাৰ লক্ষ্য লোৱা হৈছে। অভিযানটোৰ জৰিয়তে সামাজিক মাধ্যমত ১.৫ কোটি কৃষকক সামৰি লোৱাৰ লগতে সামগ্ৰিক ডিজিটেল প্ৰচাৰৰ পৰিসৰ ২.৫ কোটিলৈ বৃদ্ধি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।

 

কৃষিৰ ভেটি মাটিৰ গভীৰতাত নিহিত

মাটিৰ স্বাস্থ্য কৃষি উৎপাদনশীলতা, খাদ্য সুৰক্ষা আৰু গ্ৰাম্য জীৱিকাৰ বাবে মৌলিক। ভাৰতৰ কৰ্মশক্তিৰ ৪৬ শতাংশতকৈও অধিক লোক কৃষি আৰু আনুষংগিক কাৰ্যকলাপৰ সৈতে জড়িত হৈ থকাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত মাটিৰ স্বাস্থ্যই খাদ্য ব্যৱস্থা আৰু অৰ্থনৈতিক স্থিৰতাক প্ৰভাৱিত কৰে। স্বাস্থ্যৱান মাটিয়ে অধিক শস্য উৎপাদনত সহায় কৰে আৰু বাহ্যিক উপাদানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰে।

মাটিৰ স্বাস্থ্যৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰি, খেত বচাও অভিযান– ৰবি ২০২৬ “সুস্থ ধৰা, সমৃদ্ধ কৃষক (Swasth Dhara, Samriddh Kisan)”  ২০২৬ চনৰ ২২ অক্টোবৰৰ পৰা ৩০ নৱেম্বৰলৈকে এখন ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। এই অভিযানে সমন্বয়ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছে, য’ত কৃষি বিভাগ, গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আৰু ক্ষেত্ৰ পৰ্যায়ৰ কৰ্মকৰ্তাসকলক একত্ৰিত কৰি সুষম আৰু বিবেচনাপূৰ্ণ সাৰ ব্যৱহাৰ তথা বহনক্ষম পুষ্টি ব্যৱস্থাপনাক প্ৰসাৰিত কৰা হৈছে। এই অভিযানৰ লক্ষ্য হৈছে বহনক্ষম কৃষিৰ প্ৰসাৰ, মাটিৰ স্বাস্থ্যৰ উন্নতি আৰু কৃষি সম্পদৰ বিবেচনাপূৰ্ণ ব্যৱহাৰত উৎসাহিত কৰা। ই প্ৰাকৃতিক কৃষি, জল সংৰক্ষণ আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ দক্ষ ব্যৱহাৰকো প্ৰসাৰিত কৰে। ই পুষ্টি উপাদানৰ অসন্তুলিত প্ৰয়োগ, মাটিৰ জৈৱিক পদাৰ্থৰ পৰিমাণ হ্ৰাস, খেতিৰ ব্যয় বৃদ্ধি আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অৱক্ষয়ৰ দৰে উদ্বেগসমূহৰ সমাধানৰ প্ৰয়াস কৰে।

এই পদক্ষেপসমূহে দক্ষতা বিকাশ, কৃষি যান্ত্ৰিকীকৰণ আৰু উন্নত কৃষি প্ৰযুক্তিৰ প্ৰদৰ্শনৰ ওপৰতো গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত পুনৰুদ্ধাৰমূলক কৃষি পদ্ধতিও অন্তৰ্ভুক্ত (মাটিৰ স্বাস্থ্য পুনৰুদ্ধাৰ আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্য বৃদ্ধিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া কৃষি পদ্ধতি)।

এই অভিযানত ৩৪খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল, ৭০০ৰো অধিক জিলা আৰু ৫০,০০০খন গাঁও সামৰি লোৱা হৈছে। সমন্বিত কাৰ্যকলাপৰ জৰিয়তে প্ৰায় ৫০ লাখ কৃষকক সামৰি লোৱাৰ লক্ষ্য লোৱা হৈছে। প্ৰচাৰৰ পৰিসৰ শক্তিশালী কৰা আৰু সুষম পুষ্টি ব্যৱস্থাপনাক প্ৰসাৰিত কৰাৰ বাবে ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহক অধিক সাৰ ব্যৱহাৰ কৰা ১০০খন জিলাক অগ্ৰাধিকাৰ দিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে।

বিস্তৃত পৰিসৰ আৰু ক্ষেত্ৰ পৰ্যায়ৰ কাৰ্যকলাপৰ জৰিয়তে এই অভিযানে কৃষক, বিজ্ঞানী আৰু কৃষি প্ৰতিষ্ঠানসমূহক একত্ৰিত কৰাৰ প্ৰয়াস কৰিছে। এই সমন্বিত প্ৰচেষ্টাই কৃষিৰ ক্ষেত্ৰত তথ্যভিত্তিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ আৰু বহনক্ষম কৃষি পদ্ধতিৰ অধিক গ্ৰহণযোগ্যতাত উৎসাহ যোগাব বুলি আশা কৰা হৈছে।

খেত বচাও অভিযান

(১ৰ পৰা ৩০ জুন ২০২৬লৈকে)

মাটিৰ স্বাস্থ্য, সুষম সাৰ ব্যৱহাৰ আৰু বহনক্ষম কৃষি পদ্ধতিৰ প্ৰসাৰৰ বাবে ২০২৬ চনৰ ১ জুনত সমগ্ৰ দেশতে এমাহজোৰা অভিযান হিচাপে খেত বচাও অভিযান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই অভিযানৰ অধীনত প্ৰত্যক্ষ ক্ষেত্ৰ পৰ্যায়ৰ সম্পৰ্ক স্থাপনৰ বাবে ১,৬৫৭টা বহুবিষয়ক দল নিয়োগ কৰা হৈছিল। এই পদক্ষেপৰ জৰিয়তে ৯২.৪৪ লাখ কৃষকৰ বাবে ১.৩৪ লাখৰো অধিক সজাগতা কাৰ্যসূচী আৰু ৪.৯৪ লাখ কৃষকৰ বাবে সেউজীয়া সাৰ প্ৰয়োগ আৰু জৈৱ সাৰৰ ওপৰত ৬,৬৮৫টা প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী অনুষ্ঠিত কৰি উল্লেখযোগ্য প্ৰচাৰ লাভ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি, ৩,১৬৭টা পথাৰ প্ৰদৰ্শন আৰু ৪,৭৭৯টা পাৰস্পৰিক আলোচনামূলক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে ব্যৱহাৰিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। সাৰ আৰু কৃষি উপকৰণৰ ব্যৱসায়ীসকলক জড়িত কৰাকে ধৰি ৪,৯১৬খন জনপ্ৰতিনিধি সন্মিলনে তৃণমূল পৰ্যায়ৰ সম্পৰ্ক অধিক শক্তিশালী কৰিছিল। সামগ্ৰিকভাৱে, এই অভিযানে প্ৰায় ১.০৭ কোটি কৃষক আৰু অন্যান্য অংশীদাৰক প্ৰত্যক্ষভাৱে সামৰি লৈছিল, আনহাতে সামাজিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে প্ৰায় ৪.৫ কোটি নাগৰিকৰ ওচৰলৈ প্ৰচাৰ চলোৱা হৈছিল।

 

খেত বচাও অভিযান – ৰবি ২০২৬ৰ মূল উদ্দেশ্যসমূহ

এই অভিযানৰ লক্ষ্য হৈছে কৃষকসকলক স্থানভিত্তিক, বিজ্ঞানসন্মত পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা, যিয়ে কৃষি উপকৰণৰ ব্যৱহাৰৰ দক্ষতা উন্নত কৰে আৰু জলবায়ু-সহনশীল কৃষিক সহায় কৰে।

  • সুষম পুষ্টি ব্যৱস্থাপনা: সাধাৰণ সাৰ পৰামৰ্শ ভিত্তিক পুষ্টি ব্যৱস্থাপনা আৰু সাৰ ব্যৱহাৰৰ ৪আৰ নীতি — সঠিক উৎস, সঠিক পৰিমাণ, সঠিক সময় আৰু সঠিক স্থান — প্ৰসাৰ কৰা। এই পদ্ধতিয়ে ৰবি শস্যৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি সুষম আৰু দক্ষ সাৰ ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰে।
  • প্ৰাকৃতিক কৃষি: সজাগতা অভিযান, দক্ষতা বিকাশ, প্ৰদৰ্শন আৰু কৃষকৰ পৰা কৃষকৰ মাজত জ্ঞান বিনিময়ৰ জৰিয়তে প্ৰাকৃতিক কৃষি গ্ৰহণত উৎসাহিত কৰা।
  • সমন্বিত পুষ্টি ব্যৱস্থাপনা: সজাগতা, দক্ষতা বিকাশ আৰু প্ৰদৰ্শনৰ জৰিয়তে সমন্বিত পুষ্টি ব্যৱস্থাপনা আৰু উপযুক্ত জৈৱিক তথা জৈৱিকভাৱে উৎপাদিত উপাদানৰ ব্যৱহাৰক প্ৰসাৰ কৰা।
  • শস্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱস্থাপনা: তথ্য, শিক্ষা আৰু যোগাযোগ কাৰ্যকলাপৰ জৰিয়তে বহনক্ষম অৱশিষ্ট ব্যৱস্থাপনা প্ৰসাৰ কৰা আৰু পঞ্জাব, হাৰিয়ানা, উত্তৰ প্ৰদেশ আৰু মধ্য প্ৰদেশত শস্যৰ অৱশিষ্ট জ্বলোৱাত নিৰুৎসাহিত কৰা।
  • শস্যৰ বৈচিত্ৰ্যকৰণ: তেলবীজ আৰু মাহজাতীয় শস্যৰ উৎপাদন শক্তিশালী কৰা, শস্যৰ বৈচিত্ৰ্যকৰণত উৎসাহিত কৰা আৰু সজাগতা, দক্ষতা বিকাশ তথা প্ৰদৰ্শনৰ জৰিয়তে ধান খেতিৰ পিছত খালী হৈ থকা পথাৰৰ উৎপাদনশীল ব্যৱহাৰ প্ৰসাৰ কৰা।

.

  • জলবায়ু-সহনশীল কৃষি: জলবায়ু-সহনশীল শস্য আৰু সম্পদ ব্যৱস্থাপনাত সহায় কৰাৰ বাবে মহাৰাষ্ট্ৰ, কৰ্ণাটক, তেলেংগানা, অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ আৰু ৰাজস্থানৰ খৰাং-প্ৰভাৱিত অঞ্চলসমূহত স্থানভিত্তিক আপৎকালীন পৰিকল্পনা ৰূপায়ণ কৰা।
  • কৃষি আঁচনিৰ বিষয়ে সজাগতা: কৃষি সম্পৰ্কীয় চৰকাৰী আঁচনি আৰু সেইসমূহৰ সুবিধাৰ বিষয়ে সজাগতা সৃষ্টি কৰা।
  • সমন্বিত কীট-পতংগ ব্যৱস্থাপনা আৰু কীটনাশকৰ দায়িত্বশীল ব্যৱহাৰ: কীটনাশকৰ গুণগত মান আৰু নিৰাপদ ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে সজাগতা প্ৰসাৰ কৰা, সমন্বিত কীট-পতংগ ব্যৱস্থাপনা আৰু নিৰাপদ, প্ৰয়োজনভিত্তিক তথা লেবেলৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি কীটনাশক ব্যৱহাৰত উৎসাহিত কৰা আৰু নিৰ্বিচাৰ প্ৰয়োগত নিৰুৎসাহিত কৰা।

ঢেঁকীয়া আৰু মগু মাহে স্বাস্থ্যৱান মাটিৰ পথ প্ৰশস্ত কৰে

বিহাৰৰ পূব চম্পাৰণৰ ধান উৎপাদন কৰা অঞ্চলসমূহত সাৰ ব্যৱহাৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ লগতে মাটিৰ উৰ্বৰতা বজাই ৰখাটো কৃষকসকলৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। মাটিৰ জৈৱিক কাৰ্বনৰ পৰিমাণ হ্ৰাস আৰু অণুপুষ্টিৰ অভাৱেও এই প্ৰত্যাহ্বান বৃদ্ধি কৰিছে। খেত বচাও অভিযান-২০২৬ৰ অধীনত বিহাৰৰ মতিহাৰীত অৱস্থিত আই.চি.এ.আৰ.-মহাত্মা গান্ধী সমন্বিত কৃষি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে (ICAR-Mahatma Gandhi Integrated Farming Research Institute – MGIFRI) সেউজীয়া সাৰ প্ৰয়োগ আৰু জৈৱিক নাইট্ৰজেন স্থিৰীকৰণে কেনেদৰে মাটিৰ স্বাস্থ্যত সহায় কৰিব পাৰে, সেয়া আলোকপাত কৰে।

বিহাৰৰ পূব চম্পাৰণ জিলাৰ ৰক্সৌল খণ্ডৰ পণ্টোকা পঞ্চায়তত অনুষ্ঠিত কৃষক প্ৰচাৰ কাৰ্যসূচীত কৃষকসকলক নিৰ্ধাৰিত সাৰৰ পৰিমাণৰ সৈতে গোবৰ, পচন সাৰ, জৈৱ সাৰ আৰু শস্যৰ অৱশিষ্ট একেলগে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছিল। আলোচনাত ধানৰ কঠীয়াতলী ব্যৱস্থাপনা আৰু শস্যৰ অৱশিষ্ট জ্বলোৱাৰ বিকল্প পদ্ধতি, যেনে পচন সাৰ প্ৰস্তুত, মালচিং আৰু কেঁচুসাৰ প্ৰস্তুতকৰণৰ বিষয়সমূহো সামৰি লোৱা হৈছিল।

.

বিজ্ঞানীসকলে ধানভিত্তিক শস্য পদ্ধতিত ঢেঁকীয়া (ছেছবানিয়া প্ৰজাতি) আৰু গ্ৰীষ্মকালীন মগু মাহৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰতো গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ঢেঁকীয়াই প্ৰতি হেক্টৰত প্ৰায় ৫০-৬০ কিলোগ্ৰাম নাইট্ৰজেন যোগান ধৰিব পাৰে, যিটো ১১০-১৩০ কিলোগ্ৰাম ইউৰিয়াৰ সমতুল্য। গ্ৰীষ্মকালীন মগু মাহে প্ৰতি হেক্টৰত ২৫-৩০ কিলোগ্ৰাম নাইট্ৰজেন যোগান ধৰিব পাৰে, যিটো ৫৫-৬৫ কিলোগ্ৰাম ইউৰিয়াৰ সমতুল্য। এই শস্যসমূহে মাটিৰ জৈৱিক পদাৰ্থ আৰু জৈৱিক কাৰ্যকলাপ উন্নত কৰাৰ লগতে সাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিব পাৰে।

এই কাৰ্যসূচীত ৪১গৰাকী মহিলাকে ধৰি ৬২গৰাকী কৃষকে অংশগ্ৰহণ কৰে। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে সেউজীয়া সাৰ প্ৰয়োগ আৰু সুষম পুষ্টি ব্যৱস্থাপনা গ্ৰহণ কৰিবলৈ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে।

 

কৃষকৰ কাষলৈ অভিযান: প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভূমিকা আৰু দায়িত্ব

  • ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ কৃষি বিভাগ: অভিযানৰ পৰিকল্পনা আৰু ৰূপায়ণ, প্ৰয়োজনীয় নিৰ্দেশনা জাৰি, প্ৰস্তুতিমূলক বৈঠক আহ্বান, জিলা পৰ্যায়ৰ সময়সূচী অনুমোদন, ক্ষেত্ৰ কৰ্মী আৰু সমন্বয় অংশীদাৰসকলক সংগঠিত কৰা, আঁচনি আৰু সেৱাসমূহৰ সুবিধা লাভৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা আৰু প্ৰতিবেদনসমূহ একত্ৰিত কৰাৰ বাবে দায়বদ্ধ।
  • কৃষি প্ৰযুক্তি ব্যৱস্থাপনা সংস্থা আৰু জিলা কৃষি প্ৰশাসন: জিলা, খণ্ড আৰু গাঁও পৰ্যায়ত অভিযানৰ কাৰ্যকলাপৰ সমন্বয় সাধন, ক্ষুদ্ৰ পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত, কৃষক আৰু সম্প্ৰদায়ভিত্তিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহক সংগঠিত কৰা, স্থান, পথাৰৰ সুবিধা, তথ্য, শিক্ষা আৰু যোগাযোগ সামগ্ৰী তথা অন্যান্য ব্যৱস্থাপনা উপলব্ধ কৰোৱা আৰু উপস্থিতি তথা কাৰ্যকলাপৰ অভিলেখ সংৰক্ষণৰ বাবে দায়বদ্ধ।
  • আই.চি.এ.আৰ. প্ৰতিষ্ঠানসমূহ, কৃষি প্ৰযুক্তি প্ৰয়োগ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ, কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰসমূহ আৰু কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ (জ্ঞান সহযোগী): বিজ্ঞানভিত্তিক কাৰিকৰী নিৰ্দেশনা আৰু স্থানভিত্তিক পৰামৰ্শ প্ৰদান, সমল ব্যক্তি মনোনীত, প্ৰশিক্ষণত সহায়, অনুৰোধ সাপেক্ষে প্ৰদৰ্শন আৰু কৃষক-বিজ্ঞানীৰ মাজত মত বিনিময়ৰ আয়োজন, কাৰিকৰী তথ্য, শিক্ষা আৰু যোগাযোগ সামগ্ৰী তথা পৰামৰ্শ প্ৰস্তুত বা বৈধতা নিৰূপণ, গৱেষণালব্ধ তথ্য বিনিময় আৰু অভিজ্ঞতাসমূহ নথিভুক্ত কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰে। পৃথকে কৰ্তৃত্ব প্ৰদান কৰা নহ’লে তেওঁলোকৰ ভূমিকা ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ ৰূপায়ণ, প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণ, বলবৎকৰণ বা ব্যয়ৰ দায়িত্বলৈ সম্প্ৰসাৰিত নহয়।

এই অভিযানত কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ আৰু কৃষি প্ৰযুক্তি ব্যৱস্থাপনা সংস্থাক জড়িত কৰি ৪,১৫০টা দল গঠনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ১২,০০০ৰো অধিক বিজ্ঞানী আৰু এ.টি.এম.এ.-ৰ কৰ্মকৰ্তাই ইয়াৰ ৰূপায়ণত সহায় কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। এ.টি.এম.এ.আৰু আই.চি.এ.আৰ.-ৰ জৰিয়তে এই অভিযানৰ লক্ষ্য হৈছে প্ৰায় এক কোটি অংশগ্ৰহণকাৰীক সামৰি লোৱা।

.

  • ৰাজ্যৰ অন্যান্য বিভাগ আৰু সংস্থাসমূহ: উদ্যানশস্য, মাটি আৰু জল সংৰক্ষণ, জলসিঞ্চন, পশুপালন, গ্ৰামোন্নয়ন, সমবায়, পঞ্চায়তীৰাজ, পৰিৱেশ, কৃষি বিপণন আৰু আনুষংগিক খণ্ডৰ দায়িত্বত থকা বিভাগ আৰু সংস্থাসমূহৰ সমন্বিত অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে নিজ নিজ দায়িত্বৰ সৈতে সংগতি ৰাখি অভিযানৰ কাৰ্যকলাপত সহায় আৰু সুবিধা প্ৰদান কৰা।
  • কৃষক উৎপাদক সংস্থা, আত্মসহায়ক গোট, প্ৰাথমিক কৃষি ঋণ সমিতি, কাষ্টম হায়াৰিং চেণ্টাৰ আৰু প্ৰগতিশীল কৃষকসকল: স্থানীয় পৰ্যায়ত কৃষকসকলক সংগঠিত কৰা, সমনীয়াৰ মাজত জ্ঞান বিনিময়, প্ৰদৰ্শনী ভ্ৰমণ আৰু বৈধতা নিৰূপণ কৰা পৰামৰ্শসমূহ কৃষকৰ মাজত প্ৰচাৰত সহায় কৰা।
  • সংবাদ মাধ্যম আৰু যোগাযোগ সহযোগীসকল: স্থানীয় সংবাদ মাধ্যম, সম্প্ৰদায়ভিত্তিক ৰেডিঅ’, হোৱাটছএপ, কিষাণ সাৰথী আৰু অন্যান্য উপযুক্ত যোগাযোগ মঞ্চৰ জৰিয়তে অনুমোদিত অভিযানৰ বাৰ্তাসমূহ প্ৰচাৰত সহায় কৰা আৰু কৃষকসকলৰ মাজত বিনিময় কৰা কৃষি সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ শুদ্ধতা আৰু সত্যতা নিশ্চিত কৰা।

কৃষকৰ সজাগতা আৰু প্ৰচাৰ বৃদ্ধি

এই অভিযানে উন্নত কৃষি পদ্ধতিৰ প্ৰসাৰ, কাৰিকৰী জ্ঞান শক্তিশালী আৰু কৃষকসকলৰ মাজত অভিযানৰ বাৰ্তাসমূহৰ প্ৰচাৰৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে কৃষকৰ সজাগতা, দক্ষতা বিকাশ, পথাৰ প্ৰদৰ্শন, ব্যৱহাৰিক অভিজ্ঞতা ভ্ৰমণ আৰু ডিজিটেল প্ৰচাৰৰ সমন্বয় সাধন কৰে।

.

বিভিন্ন কাৰ্যকলাপৰ বাবে সজাগতা সৃষ্টি

এই অভিযানৰ লক্ষ্য হৈছে সাধাৰণ সাৰ পৰামৰ্শ ভিত্তিক পুষ্টি ব্যৱস্থাপনা, প্ৰাকৃতিক কৃষি, সমন্বিত পুষ্টি ব্যৱস্থাপনা, শস্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱস্থাপনা আৰু তৈলবীজ তথা মাহজাতীয় শস্য উৎপাদনৰ উন্নত প্ৰযুক্তিৰ বিষয়ে কৃষকসকলৰ সজাগতা আৰু বুজাবুজি বৃদ্ধি কৰা। ইয়াৰ উপৰি, খৰাং-প্ৰভাৱিত জিলাসমূহত আপৎকালীন পৰিকল্পনা ৰূপায়ণৰ বাবে মানক কাৰ্যপদ্ধতি আৰু কৃষি সম্পৰ্কীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰকাৰী আঁচনিসমূহৰ বিষয়েও তথ্য প্ৰচাৰ কৰা হয়।

  • ৯৫০টা আই.চি.এ.আৰ. প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰতিটো দলক প্ৰতি সপ্তাহত তিনিখন গাঁও ভ্ৰমণৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছে, আনহাতে ৭০০টা কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ দলক প্ৰতি সপ্তাহত চাৰিটাকৈ ভ্ৰমণ কৰাৰ আশা কৰা হৈছে। প্ৰতিটো ভ্ৰমণত ১০০গৰাকী কৃষকৰ অংশগ্ৰহণৰ লক্ষ্য ৰখা হৈছে।
  • পাঁচ সপ্তাহৰ সময়ছোৱাত এই অভিযানৰ অধীনত ৫,৬৫০টা সজাগতা কাৰ্যসূচী অনুষ্ঠিত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে, যাৰ জৰিয়তে আনুমানিক ২৮.২৫ লাখ কৃষকক সামৰি লোৱা হ’ব।

কৃষকৰ দক্ষতা বিকাশ

প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীসমূহৰ জৰিয়তে সমন্বিত পুষ্টি ব্যৱস্থাপনা, শস্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱস্থাপনা, প্ৰাকৃতিক কৃষি, তেলবীজ আৰু মাহজাতীয় শস্যৰ উন্নত উৎপাদন পদ্ধতি, সমন্বিত কীট-পতংগ ব্যৱস্থাপনা আৰু অন্যান্য প্ৰাসংগিক বিষয়সমূহত কৃষকৰ জ্ঞান আৰু কাৰিকৰী দক্ষতা শক্তিশালী কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।

  • ৯৫০টা আই.চি.এ.আৰ. প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰতিটো দলে প্ৰতি সপ্তাহত এটা প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী অনুষ্ঠিত কৰাৰ আশা কৰা হৈছে, আনহাতে ৭০০টা কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ দলক প্ৰতি সপ্তাহত দুটা কাৰ্যসূচী অনুষ্ঠিত কৰাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছে। প্ৰতিটো কাৰ্যসূচীত ৪০গৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰীৰ লক্ষ্য ৰখা হৈছে।
  • পাঁচ সপ্তাহৰ সময়ছোৱাত এই অভিযানৰ অধীনত ১১,৭৫০টা প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী অনুষ্ঠিত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে, যাৰ জৰিয়তে আনুমানিক ৪.৭০ লাখ কৃষকক সামৰি লোৱা হ’ব।

কৃষকৰ পথাৰত প্ৰদৰ্শন

আই.চি.এ.আৰ. প্ৰতিষ্ঠান আৰু কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰসমূহে নিৰ্বাচিত কৃষকৰ পথাৰত পথাৰ প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰে, যাতে উন্নত কৃষি প্ৰযুক্তিৰ সম্ভাৱনা আৰু সুবিধাসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰিব পৰা যায়। এই প্ৰদৰ্শনসমূহে কৃষকসকলক বিজ্ঞানসন্মত হস্তক্ষেপসমূহৰ মূল্যায়ন আৰু বৰ্তমানৰ কৃষি পদ্ধতিৰ সৈতে সেইসমূহৰ ফলাফল তুলনা কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ মূল বিষয়সমূহৰ ভিতৰত আছে সেউজীয়া এম’নিয়া, শস্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱস্থাপনা , সমন্বিত পুষ্টি ব্যৱস্থাপনা, সমন্বিত কীট-পতংগ ব্যৱস্থাপনা, প্ৰাকৃতিক কৃষি, তেলবীজ আৰু মাহজাতীয় শস্যৰ বাবে সমন্বিত শস্য ব্যৱস্থাপনা , জৈৱ সাৰ আৰু জৈৱিক তথা জৈৱিকভাৱে উৎপাদিত উপাদান।

  • এই অভিযানৰ অধীনত ৫০,০০০টা পথাৰ প্ৰদৰ্শনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে, ইয়াৰে ৪০,০০০টা কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ দ্বাৰা আৰু ১০,০০০টা আই.চি.এ.আৰ. প্ৰতিষ্ঠানৰ দ্বাৰা অনুষ্ঠিত হ’ব।
  • প্ৰতিটো প্ৰদৰ্শনীত ২০গৰাকী কৃষকৰ অংশগ্ৰহণৰ লক্ষ্যৰে এই পদক্ষেপৰ জৰিয়তে আনুমানিক ১০ লাখ কৃষকক সামৰি লোৱাৰ লক্ষ্য লোৱা হৈছে।

পথাৰ দিৱস, শস্য চপোৱা দিৱস আৰু অভিজ্ঞতা ভ্ৰমণ

পথাৰ দিৱস, শস্য চপোৱাৰ অনুষ্ঠান আৰু প্ৰদৰ্শনীস্থলীলৈ অভিজ্ঞতা ভ্ৰমণ অভিযানৰ “দেখিলেহে বিশ্বাস” পদ্ধতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ। এই কাৰ্যকলাপসমূহে কৃষকসকলক উন্নত কৃষি প্ৰযুক্তি প্ৰত্যক্ষভাৱে পৰ্যবেক্ষণ, ইয়াৰ ব্যৱহাৰিক প্ৰয়োগ বুজি পোৱা আৰু পথাৰৰ পৰিস্থিতিত ইয়াৰ সুবিধাসমূহ মূল্যায়ন কৰাৰ প্ৰথম সুযোগ প্ৰদান কৰে।

  • ১,৬৫০টা দলৰ প্ৰতিটোক শস্যৰ বতৰৰ সময়ছোৱাত তিনিটাকৈ পথাৰ বা শস্য চপোৱা দিৱস আৰু দুটাকৈ অভিজ্ঞতা ভ্ৰমণৰ আয়োজন কৰাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছে। প্ৰতিটো কাৰ্যকলাপত প্ৰায় ১২৫গৰাকী কৃষকৰ অংশগ্ৰহণৰ লক্ষ্য ৰখা হৈছে।
  • এই কাৰ্যকলাপসমূহৰ জৰিয়তে সামূহিকভাৱে প্ৰায় ১০ লাখ কৃষকক সামৰি লোৱা হ’ব বুলি আশা কৰা হৈছে।

সামাজিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে প্ৰচাৰ

উন্নত কৃষি পদ্ধতি, কাৰিকৰী পৰামৰ্শ আৰু অভিযান সম্পৰ্কীয় কাৰ্যকলাপৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰচাৰৰ বাবে ডিজিটেল মঞ্চসমূহে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰ ফলত ক্ষেত্ৰ পৰ্যায়ৰ হস্তক্ষেপৰ বাহিৰলৈও অভিযানৰ প্ৰচাৰৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি পায়।

  • আয়োজনকাৰী দলসমূহে হোৱাটছএপ, ফেচবুক, এক্স আৰু অন্যান্য উপযুক্ত ডিজিটেল মঞ্চৰ জৰিয়তে দৈনিক তথ্য প্ৰচাৰ কৰিব।
  • এই অভিযানৰ অধীনত সামাজিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে ১.৫ কোটি কৃষকক সামৰি লোৱাৰ লক্ষ্য লোৱা হৈছে, লগতে সামগ্ৰিক ডিজিটেল প্ৰচাৰৰ পৰিসৰ ২.৫ কোটিলৈ বৃদ্ধি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।

কৃষকসকলক আঁচনি আৰু সেৱাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা

এই অভিযানৰ অধীনত কৃষকসকলক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৃষি আঁচনি, সেৱা আৰু পদ্ধতিৰ সৈতে পৰিচিত কৰোৱাৰ বাবে লক্ষ্যভিত্তিক সজাগতা পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে পি.এম.-কিষাণ, সুষম কীটনাশক ব্যৱহাৰ, মাটিৰ স্বাস্থ্য কাৰ্ড, প্ৰযোজ্য সাৰ বিক্ৰী ব্যৱস্থা আৰু বাণিজ্যিক চুক্তিৰ সম্ভাৱ্য সুবিধাসমূহ। ইয়াৰ উপৰি, ই কৃষক পৰিচয়-পত্ৰ প্ৰস্তুত আৰু উন্নীতকৰণত সহায় কৰে আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা-ৰ অধীনত শস্য বীমা আৱৰণৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰচাৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰি, কিষাণ ক্ৰেডিট কাৰ্ড আঁচনিৰ অধীনত সম্পূৰ্ণ আৱৰণ অভিযানৰ জৰিয়তে যোগ্য কৃষকসকলৰ প্ৰতিষ্ঠানিক ঋণ লাভৰ সুবিধা প্ৰদানৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছে।

.

সামূহিকভাৱে, এই পদক্ষেপসমূহে চৰকাৰী সহায় ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে কৃষকসকলৰ সজাগতা শক্তিশালী কৰা আৰু অত্যাৱশ্যকীয় কৃষি সেৱা, আনুষ্ঠানিক ঋণ তথা বিপদাশংকা হ্ৰাসকাৰী ব্যৱস্থাসমূহৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ সুবিধা উন্নত কৰাৰ প্ৰয়াস কৰে। ইয়াৰ ফলত কৃষিজীৱিকাৰ প্ৰতিষ্ঠানিক আৰু বিত্তীয় ভেটি অধিক শক্তিশালী হয়।

বহনক্ষম কৃষিৰ ভেটি শক্তিশালী কৰা

খেত বচাও অভিযান – ৰবি ২০২৬-এ কৃষি উন্নয়নৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত মাটিৰ স্বাস্থ্য আৰু বহনক্ষম সম্পদ ব্যৱস্থাপনাক স্থান দিয়াৰ প্ৰয়াস কৰিছে। বৈজ্ঞানিক প্ৰতিষ্ঠান, চৰকাৰী বিভাগ, সম্প্ৰসাৰণ নেটৱৰ্ক আৰু কৃষক সমাজৰ মাজত সমন্বয়ৰ জৰিয়তে এই অভিযানে বিজ্ঞানসন্মত জ্ঞানক স্থানভিত্তিক কৃষি পদ্ধতিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ লক্ষ্য লৈছে। ইয়াৰ সমন্বিত পদ্ধতিত উন্নত কৃষি পদ্ধতিৰ প্ৰসাৰৰ বাবে কৃষকৰ সজাগতা, দক্ষতা বিকাশ, পথাৰ প্ৰদৰ্শন আৰু ডিজিটেল প্ৰচাৰৰ সমন্বয় ঘটোৱা হৈছে। সুষম পুষ্টি ব্যৱস্থাপনা, প্ৰাকৃতিক কৃষি আৰু কৃষি উপকৰণৰ দক্ষ ব্যৱহাৰৰ লগতে এই অভিযানে শস্যৰ বৈচিত্ৰ্যকৰণ, শস্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱস্থাপনা, সমন্বিত কীট-পতংগ ব্যৱস্থাপনা আৰু জলবায়ু সহনশীলতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ মাজত সমন্বয় আৰু কৃষকৰ অংশগ্ৰহণৰ ওপৰত ইয়াৰ গুৰুত্বই তৃণমূল পৰ্যায়ৰ সম্প্ৰসাৰণ ব্যৱস্থা আৰু কৃষি সেৱাৰ সুবিধাও শক্তিশালী কৰে।

এই পদক্ষেপসমূহে সম্পদৰ দক্ষ ব্যৱহাৰ কৰা কৃষি ব্যৱস্থা, স্বাস্থ্যৱান মাটি আৰু স্থিতিস্থাপক কৃষিজীৱিকাক সহায় কৰে, যিয়ে বিকশিত ভাৰতৰ বৃহত্তৰ দৃষ্টিভংগীত অৰিহণা যোগায়। ইয়াৰ উপৰি, এই অভিযানে বহনক্ষম উন্নয়নৰ লক্ষ্যসমূহ (Sustainable Development Goals – SDGs), বিশেষকৈ শূন্য ক্ষুধা (লক্ষ্য ২) আৰু জলবায়ু কাৰ্য (লক্ষ্য ১৩)-ৰ দিশত অগ্ৰগতিত সহায় কৰে।

তথ্যসূত্ৰ

কৃষি আৰু কৃষক কল্যাণ মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=159311&ModuleId=3&reg=48&lang=1

https://www.manage.gov.in/publications/eBooks/DAESI_%20Vol%20I_Study%20Material.pdf

https://vikalp.kisansarathi.in/#home

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2302428&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2326112&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2266794&lang=1&reg=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2288740&reg=48&lang=2

https://icar.gov.in/en/icar-mgifri-motihari-takes-khet-bachao-abhiyan-indias-frontier-villages-promotes-soil-health-and

ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ

https://icar.org.in/sites/default/files/2026-10/Khet-Bachaao-Abhiyaan-2026.pdf

https://icar.org.in/sites/default/files/Circulars/ICAR%20Insights%20Outcomes%20Booklet%20%28English%29.pdf

https://icar.org.in/sites/default/files/Circulars/Farmers%20Innovations_2025___English.pdf

pdf চাবলৈ ক্লিক কৰক

***

পিআইবি গৱেষণা/CS/RR

 

(Explainer ID: 160707) आगंतुक पटल : 62
Provide suggestions / comments
इस विज्ञप्ति को इन भाषाओं में पढ़ें: English , Urdu , हिन्दी , Nepali , Bengali , Punjabi , Tamil , Telugu , Kannada