पत्र सूचना कार्यालय

"ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ಭವಿಷ್ಯದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ

ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ದೇಶದ ಶೇಕಡಾ 46.1 ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಆಸರೆಯಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅನುಬಂಧಿತ ಕ್ಷೇತ್ರದ 'ಸಾಕಲ್ಯ ಮೌಲ್ಯ ವರ್ಧನೆ' 2025-26 ರಲ್ಲಿ 52.08 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ತಲುಪುವ ಅಂದಾಜಿದೆ. ಈ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಲು ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಂಬಿಕಾರ್ಹ ಹಾಗೂ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ಇಂಧನದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಭಾರತದ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ವೇಗ ನೀಡುವ ಜೊತೆಗೆ, ಕೃಷಿಕರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಈ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸೌರಶಕ್ತಿ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ: ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅನುಬಂಧಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಹೊಸ ಯುಗ

ಭಾರತದ ವಿಶಾಲವಾದ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಅಪಾರ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 2023-24 ರ ಭೂ ಬಳಕೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ವರದಿ ಮಾಡಲಾದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು 306.96 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 55 ರಷ್ಟು ಭಾಗವು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ. ನಿವ್ವಳ ಬಿತ್ತನೆ ಪ್ರದೇಶವು 138.99 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಒಟ್ಟು ಬೆಳೆ ಪ್ರದೇಶವು 217.88 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೂ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ರೈತರು ನೀರಾವರಿ ಪಂಪ್‌ಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಗ್ರಿಡ್‌ಗೆ ಪೂರೈಸುವ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸೌರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ನೀರಾವರಿ ಪಂಪ್‌ಗಳು ಡೀಸೆಲ್ ಚಾಲಿತ ಪರ್ಯಾಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ನೀರುಣಿಸಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

'ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್' (ಕೃಷಿ-ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್) ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಇದರಡಿ ಒಂದೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಗಳ ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಎರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳೆ ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ನಡುವೆ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಸೋಲಾರ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳು ಕೃಷಿ ಮುಂದುವರಿಯುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಬೆಳೆ, ಪ್ಯಾನೆಲ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳು ಬೀರುವ ಭಾಗಶಃ ನೆರಳಿನಿಂದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶ ನಷ್ಟವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಭೂ ಬಳಕೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ, ರೈತರ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಹಾಗೂ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ ಎರಡನ್ನೂ ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧನೆ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಯ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವು ವಿಭಿನ್ನ ಕೃಷಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ರೈತರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಭಾರತದ ವಿಶಾಲವಾದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲು ಒಂದು ಭರವಸೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್: ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದ ನಡುವಿನ ಸೇತುವೆ

ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು 'ಅಗ్రి-ಸೋಲಾರ್' ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯಕ ಬಳಕೆಯ ಸೌರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭೂ ಬಳಕೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ನೆರಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ

ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕೃಷಿ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಸೌರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ವಿವಿಧ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ:

• ಎತ್ತರದ ಸೌರ ರಚನೆಗಳು: ಸೌರ ಫಲಕಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಡುವ ಬದಲು, ಕೆಳಗಿನ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಮಳೆ ತಲುಪುವಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಈ ಎತ್ತರದ ಸೌರ ಫಲಕಗಳು, ರೈತರು ತಮ್ಮ ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳ ಕೆಳಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.
• ಭಾಗಶಃ ನೆರಳು: ಫಲಕಗಳು ನೆರಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ, ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾದ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ನೀರು ಆವಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಿಸಿ ಅಥವಾ ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಇದು ತಂಪಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
• ದ್ವಿತೀಯಕ ಭೂ ಉತ್ಪಾದಕತೆ: ಕೃಷಿ ಅಥವಾ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ಭೂ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಿಡ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆದಾಯದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೂಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಆಗಸ್ಟ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ 37.54 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ 36 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ಯೋಜನೆಗಳಿದ್ದವು, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ 10 ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಗಳೂ ಇವೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ-ಹವಾಮಾನ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಎತ್ತರದ ರಚನೆಗಳು, ಅಂತರ-ಸ್ಥಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇದು ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಭಾರತದ ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ

ಭಾರತವು ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇಶದ ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 3,000 ಜಿಡಬ್ಲು ನಿಂದ ಸುಮಾರು 14,000 ಜಿಡಬ್ಲುರವರೆಗೆ ಇದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದ ಸಮ್ಮಿಲನದಲ್ಲಿರುವ ಅವಕಾಶಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ರೈತರಿಗೆ ಲಾಭದ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲವು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಗಳಿಕೆಯು ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ ಸುಮಾರು ರೂ. 60,000 ದಿಂದ ರೂ. 1 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಬಹುದು.

ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ

• ಭೂಮಿಯ ಸೂಕ್ತತೆ: ಪರಿಸರ, ಕೃಷಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಜಿಐಎಸ್ ಆಧಾರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೋಧನೆಯು ಅಗ್ರಿ ಪಿವಿ (ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್) ಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ 47.35 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ "ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು" ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಇದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಹಾಗೂ ಹವಾಮಾನ-ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಭೂಮಿಯ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
• ಬೆಳೆಗಳ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ: ಹಣ್ಣುಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು, ಯುಸಿನಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಸೌರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬೆಳೆಯಲು ಭರವಸೆಯ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
• ಅಧಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳು: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ, ಸೌರ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ-ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಅನುಕೂಲಕರ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ, ಇವು ಭಾರತದ ಅಂದಾಜು ಅಗ್ರಿಪಿವಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಶೇಕಡಾ 50 ರಷ್ಟನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ.
• ಮಧ್ಯಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಒಡಿಶಾ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅನುಕೂಲ: ದಕ್ಷಿಣ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾಗಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಸೌರ ವಿಕಿರಣ, ಭೂಮಿಯ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕಾ ತೀವ್ರತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲಕರ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ.

ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ಅಳವಡಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ನೀತಿ, ಸಂಶೋಧನೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.

• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕಿಸಾನ್ ಉರ್ಜಾ ಸುರಕ್ಷಾ ಏವಂ ಉತ್ಥಾನ್ ಮಹಾಭಿಯಾನ್: ಫೆಬ್ರವರಿ 2019 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ, ಡೀಸೆಲ್ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ರೂ. 34,422 ಕೋಟಿ ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಪಂಪ್‌ಗಳ ಸೌರೀಕರಣಕ್ಕೂ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಏಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
• ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತಾ ಕೇಂದ್ರ: ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೋಲಾರ್ ಎನರ್ಜಿ, ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ಸಂಶೋಧನೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವರ್ಧನೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟತಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ 100 ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್ ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.

ರಾಜ್ಯ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ.

• ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸೌರ ಕೃಷಿ ವಾಹಿನಿ ಯೋಜನೆ 2.0, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ: ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕೃಷಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸುಮಾರು 35,000 ಎಕರೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ 16,000 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸೌರ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಿಸಾನ್ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಯೋಜನೆ, ಗುಜರಾತ್: ಸೌರ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕೇತರ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳ ಹಂತ-ಹಂತದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 5:00 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 9:00 ರವರೆಗೆ (ಗರಿಷ್ಠ 16 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ) ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಸುವ ಮೂಲಕ ರೈತರ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸೌರಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸೂರ್ಯ ರೈತ ಯೋಜನೆ, ಕರ್ನಾಟಕ: ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸೌರಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ನೀರಾವರಿ ಪಂಪ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ನಿಂದ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಲು ರೈತರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸೌರ ಪಂಪ್‌ಗಳು ಡೀಸೆಲ್ ಚಾಲಿತ ಪಂಪ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ನೀರುಣಿಸಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಒದಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ನೀತಿ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಗುರಿ-ಆಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಹೊಲಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನದ ಸಮ್ಮಿಲನದ ಮೂಲಕ ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ನೀಡಿಕೆ

ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪರಿಸರ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಜೊತೆಗೆ ಕೃಷಿ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಒಂದು ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥ ಭೂ ಬಳಕೆ, ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪಿಎಂ- ಕುಸುಮ್‌ ಮತ್ತು ಅಗ್ರಿ-ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ಸ್ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಕ್ರಮಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್‌ಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಗುರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಅನುಷ್ಠಾನವು ಬೆಳೆದಂತೆ, ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಇಂಧನ ಅಗತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ರೈತರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

References

Ministry of New and Renewable Energy

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2237890&lang=1&reg=3&utm_source
• https://mnre.gov.in/en/physical-progress/
• https://mnre.gov.in/en/pradhan-mantri-kisan-urja-suraksha-evam-utthaan-mahabhiyaan-pm-kusum/?utm_source
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2237890&reg=48&lang=2
• https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AS47_Vp3e5K.pdf?source=lsapps

Department of Agriculture and Farmers Welfare

• https://agriwelfare.gov.in/Documents/DAFW_AnnualReport_2025_26_En.pdf

Government of Maharashtra

• https://energy.maharashtra.gov.in/en/scheme/mukhyamantri-saur-krushi-vahini-yojana-2-0/?utm_source
• https://lokbhavan.maharashtra.gov.in/en/09-12-2024-governor-addresses-the-session-of-state-legislature/?utm_source

Government of Gujarat

• https://guj-epd.gujarat.gov.in/Home/BlogDetailsPage/55

Government of Karnataka

• https://mgired.karnataka.gov.in/4/solar-technology/en

The Energy and Resources Institute(TERI)

• https://teriin.org/sites/default/files/files/AgriPV-Potenital-in-India.pdf
• https://www.teriin.org/policy-brief/agri-photovoltaics-potential-india-pathways-sustainable-energy-food-solutions

India Agrivoltaics Alliance

• https://indiaagripv.org/assets/publications/GIZ-AGRIVOLTAICS-IN-INDIA-Overview-of-Projects.pdf

India Brand Equity Foundation

• Agrivoltaics in India: Solar Power Meets Farming

US Department of Energy

• https://www.energy.gov/cmei/systems/agrivoltaics-solar-and-agriculture-co-location

Click Here for pdf file.

*****