पत्र सूचना कार्यालय

কন্টেইনাৰ নিৰ্মাণ প্ৰসাৰ আঁচনি

সামুদ্ৰিক পৰিবহণ হৈছে বিশ্ব বাণিজ্যৰ এক মূল আধাৰ, য'ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত সামগ্ৰীৰ নিৰৱচ্ছিন্ন সৰবৰাহৰ ক্ষেত্ৰত শ্বিপিং কন্টেইনাৰসমূহে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহলৈকে, ভাৰতৰ সামুদ্ৰিক খণ্ডই দেশৰ সামগ্ৰিক বাণিজ্যৰ পৰিমাণৰ ৯৫% আৰু মূল্যৰ ৭০% পৰিবহণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছে। বাণিজ্যৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ উপৰিও, এই খণ্ডটোৱে ভাৰতৰ জি.ডি.পি.-লৈ ৪ৰ পৰা ৫% বৰঙণি যোগায়।

বিশ্বব্যাপী নিৰ্মাণ খণ্ড আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যত ভাৰতে নিজৰ স্থিতি সুদৃঢ় কৰাৰ সমান্তৰালভাৱে, কন্টেইনাৰযুক্ত কাৰ্গো পৰিবহণৰ চাহিদাও ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে ঘৰুৱা কন্টেইনাৰ নিৰ্মাণ সামৰ্থ্য গঢ়ি তোলাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। এই দিশটোক ত্বৰান্বিত কৰিবলৈ, কেন্দ্ৰীয় কেবিনেটে ২০৩৯-৪০ বিত্তীয় বৰ্ষলৈকে ১০,০০০ কোটি টকাৰ বাজেট আবণ্টনৰে 'কন্টেইনাৰ নিৰ্মাণ প্ৰসাৰ আঁচনি (চি.এম.পি.এছ.)'-ত অনুমোদন জনাইছে।

ভাৰতৰ কন্টেইনাৰ নিৰ্মাণ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ গঢ়ি তোলা

চি এম পি এছ-এ (চি.এম.পি.এছ.) 'মেক ইন ইণ্ডিয়া', 'মেৰিটাইম অমৃত কাল ভিজন ২০৪৭' আৰু মাল্টিমডেল লজিষ্টিকছ বিকাশৰ অধীনত চৰকাৰৰ পদক্ষেপসমূহক সমৰ্থন কৰে, যি ভাৰতৰ দীৰ্ঘম্যাদী সামুদ্ৰিক আৰু বাণিজ্যিক লক্ষ্যসমূহত অৰিহণা যোগায়-

• ঘৰুৱা উৎপাদনৰ প্ৰসাৰ আৰু সমগ্ৰ মূল্য শৃংখলত বিনিয়োগক উৎসাহিত কৰি এক গোলকীয়ভাৱে প্ৰতিযোগিতামূলক কণ্টেইনাৰ উৎপাদনৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ গঢ়ি তোলাটোৱেই হৈছে ইয়াৰ লক্ষ্য।
• এই পদক্ষেপে আমদানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰা আৰু যোগান-শৃংখলৰ স্থিৰতা সুদৃঢ় কৰাৰ প্ৰয়াস কৰে।
• ইয়াৰ উপৰিও, ই নতুন উৎপাদন কেন্দ্ৰ স্থাপনত সহায় কৰে আৰু বৰ্তমান থকা কণ্টেইনাৰ উৎপাদন গোটসমূহৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটায়।

চি.এম.পি.এছ.-ৰ অধীনৰ উপাদানসমূহ

এই আঁচনিয়ে প্ৰধান উপাদানসমূহৰ জৰিয়তে সাহায্য প্ৰদান কৰে: বিনিয়োগ সমৰ্থন, পৰিচালনা ব্যয়, আৰু পৰীক্ষণ তথা প্ৰমাণীকৰণ।

সুত ৰেহাই সাহায্য (আই.এছ.এ.)

৮৫৯ কোটি টকাৰ বিত্তীয় আবণ্টনেৰে, আই.এছ.এ.-এ কণ্টেইনাৰ নিৰ্মাতাসকলক নতুন গ্ৰীণফিল্ড কেন্দ্ৰ স্থাপন আৰু বৰ্তমান থকা উৎপাদন ক্ষমতাৰ ব্ৰাউনফিল্ড সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে লোৱা যোগ্য ম্যাদী ঋণৰ (মূলধনী ঋণ) ওপৰত বাৰ্ষিক ৩% সুতৰ ৰেহাই প্ৰদান কৰে। এই সাহায্যৰ বাবে যোগ্য হ'বলৈ, প্ৰকল্পসমূহে নিম্নলিখিত চৰ্তসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিব:

ক. গ্ৰীণফিল্ড কেন্দ্ৰসমূহৰ বাৰ্ষিক ক্ষমতা কমেও ১,০০,০০০ টি.ই.ইউ. হ'ব লাগিব;

খ. ব্ৰাউনফিল্ড সম্প্ৰসাৰণৰ জৰিয়তে বাৰ্ষিক ক্ষমতা কমেও ২৫,০০০ টি.ই.ইউ. বৃদ্ধি কৰিব লাগিব, যি নীতিগত অনুমোদন লাভ কৰাৰ তিনি বছৰৰ ভিতৰত কাৰ্যক্ষম হ'ব লাগিব আৰু গোলকীয় কণ্টেইনাৰৰ মানদণ্ড মানি চলিব লাগিব।

পৰিচালনাগত ব্যয় সাহায্য (অ.ই.এ.)

এই উপাদানে যোগ্য নিৰ্মাতাসকলৰ দ্বাৰা বিক্ৰী কৰা আৰু গোলকীয় জাহাজ পৰিবহণৰ মানদণ্ড অনুসৰি নিৰ্মাণ কৰা কণ্টেইনাৰসমূহক সমৰ্থন কৰিবলৈ ৮,৮৯১ কোটি টকাৰ বিত্তীয় আবণ্টন প্ৰদান কৰে। এই সাহায্যৰ উদ্দেশ্য হৈছে ব্যয়ৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা আৰু ঘৰুৱাভাৱে নিৰ্মিত কণ্টেইনাৰসমূহৰ প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা।

সাহায্য লাভ কৰিবলৈ, নিৰ্মাতাসকলে ২০৩১-৩২ বিত্তীয় বৰ্ষলৈকে ন্যূনতম ৭০% স্থানীয় সমলৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিব লাগিব। ঘৰুৱা যোগান শৃংখল শক্তিশালী কৰাৰ উদ্দেশ্যে ২০৩২-৩৩ বিত্তীয় বৰ্ষৰ পৰা এই চৰ্ত ৯০% লৈ বৃদ্ধি পাব।

পৰীক্ষণ আৰু প্ৰমাণীকৰণ সাহায্য

ডাইনামিক লংগিটিউডিনেল ইমপেক্টৰ দৰে উমৈহতীয়া সুবিধাসমূহ স্থাপনত সহায় কৰিবলৈ ১৫০ কোটি টকাৰ বিত্তীয় আবণ্টন ধাৰ্য কৰা হৈছে।

প্ৰত্যাশিত ফলাফল আৰু বহল অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱ

এই আঁচনিয়ে ভাৰতৰ ৰপ্তানিৰ সম্ভাৱনা, যোগান শৃংখল আৰু আনুষংগিক উদ্যোগসমূহ শক্তিশালী কৰাৰ লগতে ঘৰুৱা কণ্টেইনাৰ উৎপাদন সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে।

ক. সম্প্ৰসাৰিত উৎপাদন ক্ষমতা: বাৰ্ষিক ঘৰুৱা কণ্টেইনাৰ উৎপাদন ক্ষমতা প্ৰায় দহ গুণ বৃদ্ধি হৈ ৭.৫ লাখ টি.ই.ইউ. লৈকে হ'ব বুলি আশা কৰা হৈছে।

খ. ৰপ্তানিৰ সম্ভাৱনা: ই এক গোলকীয়ভাৱে প্ৰতিযোগিতামূলক কণ্টেইনাৰ উৎপাদনৰ ভিত্তি গঢ়ি তোলাত সহায় কৰিব আৰু গুণগত মানৰ শ্বিপিং কণ্টেইনাৰৰ গোলকীয় ৰপ্তানি কেন্দ্ৰ হিচাপে নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ সম্ভাৱনাক সুদৃঢ় কৰিব।

গ. যোগান-শৃংখলৰ স্থিৰতা: ভাৰতৰ সামুদ্ৰিক আৰু লজিষ্টিক যোগান শৃংখলৰ স্থিৰতা আৰু অধিক সুদৃঢ় হ'ব বুলি আশা কৰা হৈছে।

ঘ. নিয়োগ সৃষ্টি: ই আনুমানিক ৩,০০০ প্ৰত্যক্ষ আৰু ৫০,০০০ তকৈ অধিক পৰোক্ষ কৰ্মসংস্থাপন সৃষ্টি কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে।

ঙ. আনুষংগিক উদ্যোগসমূহলৈ সমৰ্থন: এই আঁচনিয়ে কৰ্ণাৰ কাষ্টিংছ, বিশেষ ধৰণৰ তীখা, কাঠৰ ফ্ৰেম আৰু ৰং আদিৰ দৰে উদ্যোগসমূহকো উপকৃত কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।

ভাৰতৰ সামুদ্ৰিক পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ সুদৃঢ় কৰা

চি এম পি এছৰ (চি.এম.পি.এছ.) উপৰিও, এক সুসমন্বিত আৰু ঘৰুৱাভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত লজিষ্টিকছ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ গঢ়ি তুলিবলৈ অন্যান্য বিভিন্ন ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে।

ভাৰত কন্টেইনাৰ শ্বিপিং লাইনৰ (বি.চি.এছ.এল.) প্ৰতিষ্ঠা

ভাৰতত প্ৰতিষ্ঠিত এক সুসমন্বিত কণ্টেইনাৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ গঢ়ি তুলিবলৈ আৰু সমৰ্থন জনাবলৈ, ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ভাৰত কণ্টেইনাৰ শ্বিপিং লাইন স্থাপনৰ বাবে এখন বুজাবুজিৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰা হৈছিল।

এই চুক্তিয়ে বন্দৰ, জাহাজ পৰিবহণ আৰু জলপথ মন্ত্ৰালয়ৰ তত্ত্বাৱধানত শ্বিপিং কৰ্পোৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া, কণ্টেইনাৰ কৰ্পোৰেচন অৱ ইণ্ডিয়া, জৱাহৰলাল নেহৰু বন্দৰ কৰ্তৃপক্ষ, ভি. অ'. চিদাম্বৰনাৰ বন্দৰ কৰ্তৃপক্ষ, চেন্নাই বন্দৰ কৰ্তৃপক্ষ আৰু সাগৰমালা ফাইনেঞ্চ কৰ্পোৰেচন লিমিটেডক একত্ৰিত কৰিছে।

এই বুজাবুজিৰ চুক্তিয়ে জৱাহৰলাল নেহৰু বন্দৰ কৰ্তৃপক্ষ, ভি. অ'. চিদাম্বৰনাৰ বন্দৰ কৰ্তৃপক্ষ আৰু চেন্নাই বন্দৰক দেশৰ অভ্যন্তৰীণ বজাৰসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰি এক স্বনিৰ্ভৰশীল কণ্টেইনাৰ জাহাজ পৰিবহণৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ স্থাপন কৰিব। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে সম্পূৰ্ণ লজিষ্টিকছ ব্যৱস্থাৰ উন্নতি সাধন কৰা, সামগ্ৰী পৰিবহণৰ ব্যয় স্থিৰ কৰা আৰু ভাৰতৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা সুদৃঢ় কৰা।

সামুদ্ৰিক খণ্ডৰ বাবে বিস্তাৰিত সমৰ্থন

চৰকাৰৰ আন কেইবাখনো পৰিপূৰক পদক্ষেপেও ভাৰতৰ সামুদ্ৰিক খণ্ডক শক্তিশালী কৰি তুলিছে।

উপসংহাৰ

'কন্টেইনাৰ নিৰ্মাণ প্ৰসাৰ আঁচনি (চি.এম.পি.এছ.)'-এ আমদানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰাৰ লগতে ভাৰতৰ সামুদ্ৰিক উৎপাদন ক্ষমতা শক্তিশালী কৰা, যোগান-শৃংখলৰ স্থিৰতা বৃদ্ধি কৰা আৰু নিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিবলৈ সাজু হৈছে। বহল পৰিসৰৰ সামুদ্ৰিক সংস্কাৰৰ সৈতে সংগতি ৰাখি, এই আঁচনিয়ে ভাৰতক এক গোলকীয়ভাৱে প্ৰতিযোগিতামূলক সামুদ্ৰিক উৎপাদন আৰু লজিষ্টিকছ কেন্দ্ৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰাৰ লক্ষ্যক আগুৱাই নিছে।

তথ্যসূত্ৰ

বন্দৰ, জাহাজ আৰু জলপথ মন্ত্ৰালয়

https://sansad.in/getFile/annex/270/AU2875_nAmH3t.pdf?source=pqars&utm

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2221817&reg=48&lang=2

https://dgma.gov.in/download/1775649151_69d6417f46b3f_dgs-nmdc-address-01042026.pdf?utm

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2222805&lang=1&reg=3&utm

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2280831&lang=1&reg=3&utm

https://dgma.gov.in/download/1774258056_69c10788105ab_24-02-2026-international-conference-on-shipbuilding.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2222805&lang=2&reg=3

https://shipmin.gov.in/sites/default/files/Monthly%20Summary%20-%20Feburary%2C%202026.pdf

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বাণিজ্য আৰু উন্নয়ন সন্মিলন (ইউ.এন.চি.টি.এ.ডি.)

https://ইউ.এন.চি.টি.এ.ডি..org/topic/transport-and-trade-logistics/review-of-maritime-transport

https://ইউ.এন.চি.টি.এ.ডি..org/publication/review-maritime-transport-2025

https://ইউ.এন.চি.টি.এ.ডি..org/news/shipping-data-ইউ.এন.চি.টি.এ.ডি.-releases-new-seaborne-trade-statistics

অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা আৰু উন্নয়ন সংস্থা (অ.ই.চি.ডি.)

https://survey.oecd.org/index.php?lang=en&r=survey%2Findex&sid=744293

পিআইবি আৰ্কাইভ

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2297455&reg=48&lang=1

pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

***

পিআইবি গৱেষণা/RD/RR