पत्र सूचना कार्यालय

ಹಸಿರು ಜಲಜನಕ ಏಕೆ?

ಜಲಜನಕವು ಒಂದು ಶಕ್ತಿ ವಾಹಕವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಇಂಧನ ಕೋಶದಲ್ಲಿ, ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಆಮ್ಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ, ಕೇವಲ ನೀರು ಮತ್ತು ಶಾಖವನ್ನು ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಅಥವಾ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವುದಿಲ್ಲ. ಶುದ್ಧ ಜಲಜನಕವು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರದಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ನೀರು ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದಂತಹ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಂದ ಹೊರತೆಗೆಯಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮವು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಸೌರ ಮತ್ತು ಪವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಸುವ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಈ ಇಂಗಾಲದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ನೀರನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸಿದ ಜಲಜನಕವನ್ನು ಹಸಿರು ಜಲಜನಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಳೆಯುಳಿಕೆ-ಆಧಾರಿತ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಹೇರಳವಾದ ಸೌರ ಮತ್ತು ಪವನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ದೇಶದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು 2070 ರ ವೇಳೆಗೆ ನಿವ್ವಳ-ಶೂನ್ಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಭಾರತದ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಹ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುವ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಜಲಜನಕವು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ-ತಾಪಮಾನದ ಶಾಖದ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೇ ಪರ್ಯಾಯಗಳಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕಠಿಣ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ರಸಗೊಬ್ಬರ, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು, ಭಾರಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಡಗು ಸಾಗಣೆ ಸೇರಿವೆ. ರಸಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಜಲಜನಕವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಸಿರು ಜಲಜನಕವು ಪಳೆಯುಳಿಕೆ-ಆಧಾರಿತ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲದು. ಇದು ಕಡಿಮೆ-ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆ, ಆಯ್ದ ಸಾರಿಗೆ ಉಪಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಸಹ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ನೇರ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣವು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಇದರ ವ್ಯಾಪಕ ಅಳವಡಿಕೆಯು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಇಂಧನ ಬೆಲೆಗಳ ಏರಿಳಿತಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸಹ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ವಲಯವು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಬಹುದು, ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಬಹುದು, ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ರಫ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು. ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯಾದ್ಯಂತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ದೇಶೀಯ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಸಿರು ಜಲಜನಕವು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ, ಸುಸ್ಥಿರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ-ಇಂಗಾಲದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?

ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೀರಿನ (H₂O) ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆಯು ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಸರಳ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕನಿಷ್ಠ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ (H₂) ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕ (O₂) ಆಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ.

2H₂O → 2H₂ + O₂

ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವೆಂದರೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸರ್. ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುವ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ಮತ್ತು ಆನೋಡ್ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿದ್ಯುದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್ (ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಾಜ್ಯ) ಒಳಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಕೋಶದ ಮೂಲಕ ಅಯಾನುಗಳು ಚಲಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಡಯಾಫ್ರಾಮ್ (ಪೊರೆ) ಅಯಾನುಗಳನ್ನು ಹಾದುಹೋಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಲೇ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಹಿಸಿದಾಗ, ಕ್ಯಾಥೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಆನೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಈ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸರ್ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಳಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕಡಿಮೆ-ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಇಂಧನವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್‌ನ ಅನ್ವಯಗಳು

• ರೊಬ್ಬರಿಗಳು (ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್): ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕದಿಂದ (ನೈಟ್ರೋಜನ್) ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಅಮೋನಿಯಾ, ಯೂರಿಯಾದಂತಹ ಸಾರಜನಕ ರೊಬ್ಬರಿಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಹೈಡ್ರೋಜನ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಇದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಸಿರು ಅಮೋನಿಯಾವನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು.
• ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ತೈಲಾಗಾರಗಳು (ರಿಫೈನರೀಸ್): ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್‌ನಿಂದ ಗಂಧಕವನ್ನು (ಸಲ್ಫರ್) ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ತೈಲಾಗಾರಗಳು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದ ಇಂಧನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತವೆ. ಡೀಸೆಲ್, ವಿಮಾನ ಇಂಧನ (ಏವಿಯೇಷನ್ ಟರ್ಬೈನ್ ಫ್ಯುಯೆಲ್) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಫ್ಥಾದಂತಹ ಹಗುರವಾದ ಇಂಧನಗಳಾಗಿ ಭಾರೀ ತೈಲವನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲು ಸಹ ಅವು ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಈ ಇಂಧನಗಳು ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ, ವಿಮಾನಯಾನ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ರಿಫೈನರಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಇಂಧನಗಳಿಂದ ಬರುವುದರಿಂದ, ಹಸಿರು ಪೂರೈಕೆಯು ರಿಫೈನರಿ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.
• ಉಕ್ಕು (ಸ್ಟೀಲ್): ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ಅದಿರಿನಿಂದ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಕಲ್ಲಿದ್ದಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನೇರ ಅಪಕರ್ಷಿತ ಕಬ್ಬಿಣದ (ಡೈರೆಕ್ಟ್ ರಿಡ್ಯೂಸ್ಡ್ ಐರನ್) ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಇದರ ಬದಲಿಗೆ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಆಗ ಅಪಕರ್ಷಣ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಬದಲಿಗೆ ನೀರಾವಿ (ವಾಟರ್ ವೇಪರ್) ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
• ನಗರ ಅನಿಲ ಜಾಲಗಳು (ಸಿಟಿ ಗ್ಯಾಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್): ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು, ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದೊಂದಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಬಹುದು. ಇದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅನಿಲ ಜಾಲಗಳಿಗೆ ಮನೆಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್-ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಮಿಶ್ರಣವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿತರಣಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಇಂಧನಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ: ಇಂಧನ-ಕೋಶ ವಾಹನಗಳು (ಫ್ಯುಯೆಲ್-ಸೆಲ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್) ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಮೋಟಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಏಕೈಕ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ನೀರಾವಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ದೀರ್ಘ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ವೇಗದ ಇಂಧನ ಮರುಪೂರಣದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಬಸ್ಸುಗಳು, ಟ್ರಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೈಲುಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.

• ಸಾಗಾಣಿಕೆ (ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್): ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ಹಸಿರು ಅಮೋನಿಯಾ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಮೆಥನಾಲ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು, ಇದು ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಇಂಧನವಾಗಿರಬಲ್ಲದು. ಇವು ದೀರ್ಘ ಸಾಗರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಡಲ ಇಂಧನಗಳ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಇದರ ಬಳಕೆಯು ಎಂಜಿನ್ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ, ಸುರಕ್ಷತಾ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದರು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.
• ರಫ್ತು (ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್): ಕಡಿಮೆ-ಉತ್ಸರ್ಜನ ಇಂಧನಗಳನ್ನು ಬಯಸುವ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಅಮೋನಿಯಾ ಹಾಗೂ ಹಸಿರು ಮೆಥನಾಲ್‌ನಂತಹ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಭಾರತವು ಪೂರೈಸಬಹುದು. ಭಾರತದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಈ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬಲ್ಲವು. ರಫ್ತುಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ-ಉತ್ಸರ್ಜನ ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬಹುದು.

ಭಾರತದ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ನೀತಿ ರಚನೆ

ಎನ್‌ಜಿಎಚ್‌ಎಂ: ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಮಿಷನ್ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಎಂ.ಎನ್.ಆರ್.ಇ. (ಎಂಎನ್‌ಆರ್‌ಇ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. 2023ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ರೂ. 19,744 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದೊಂದಿಗೆ ಈ ಮಿಷನ್‌ಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿತು. ಇದು 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ 5 ಮಿಲಿಯನ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ರಫ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 10 ಎಂ.ಎಂ.ಟಿ. ತಲುಪಬಹುದು. ಈ ಮಿಷನ್ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಸೈಟ್ : ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲ ಗ್ರೀನ್ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಶನ್‌ಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಗಳು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಪ್ರಮುಖ ಎನ್‌ಜಿಎಚ್‌ಎಂ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. 2029-30 ರವರೆಗೆ ಇದರ ವೆಚ್ಚವು ರೂ. 17,490 ಕೋಟಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: ದೇಶೀಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸರ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ. ಇವೆರಡೂ ಸೇರಿ ಸ್ವದೇಶಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು

ಕಠಿಣ-ಉತ್ಸರ್ಜನ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಇಂಧನಗಳು ಮತ್ತು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಎನ್‌ಜಿಎಚ್‌ಎಂ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕು, ಭಾರೀ ವಾಹನ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಗಾಣಿಕೆ (ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್) ಸೇರಿವೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ, ನಿಯಂತ್ರಕ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇವು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ನೀತಿ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತವೆ. 2029-30ರವರೆಗೆ ಕಡಿಮೆ-ಕಾರ್ಬನ್ ಉಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಈ ಮಿಷನ್ ರೂ. 455 ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದೆ. ಹಾಗೂ 2025-26ರವರೆಗೆ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ರೂ. 496 ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಗಾಣಿಕೆಗಾಗಿ ರೂ. 115 ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿರಿಸಿದೆ.

ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಹಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ವ್ಯಾಲಿ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳು

ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಇದನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು, ಮಿಷನ್ ಹಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಚ್‌ವಿಐಸಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಧಾನವು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒಂದೇಡೆ ತರುತ್ತದೆ. ಇದು ಯೋಜನೆಯ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಹಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಯೋಜನೆಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಸಹ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಹಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಮಿಷನ್ 2025-26ರವರೆಗೆ ರೂ. 400 ಕೋಟಿಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಹಸಿರು ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ನೀತಿ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವುದು

ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದೇಕಾಗಿಸಲು ಮಿಷನ್ ಸವೀರ್ಕಾರದ ಸಮಗ್ರ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಸವಲತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಎನ್‌ಆರ್‌ಇ (ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯ) ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಪ್ರಸರಣ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಮನ್ನಾ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವುದು ಸೇರಿವೆ. ಅವುಗಳು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾದ ಓಪನ್ ಆಕ್ಸೆಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಿಡ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಪ್ರಸರಣ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಶೇಖರಣೆಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನಾ ಸಮನ್ವಯವಿರುತ್ತದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೋಲಾರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು, ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು. ಈ ಮಿಷನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹಣಕಾಸು, ಹಸಿರು ಬಾಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನವೀನ ಧನಸಹಾಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸಹ ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತದೆ.

ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನದಂಡಗಳು

ಉದ್ಯಮದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಿಷನ್ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಲಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕೈಗೆಟುಕುವ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿಸಲು ಮಿಷನ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಇನೋವೇಶನ್ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್‌ಶಿಪ್ ಎನ್ನುವುದು ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಮೀಸಲು ಆರ್‌&ಡಿ ನಿಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. ರೂ. 400 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದೊಂದಿಗೆ ಆರ್‌&ಡಿ ಗಾಗಿ ಯೋಜನಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. 2026ರ ಜೂನ್ ವೇಳೆಗೆ, ರೂ. 113 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಆರ್‌&ಡಿ ರೋಡ್‌ಮ್ಯಾಪ್ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಾದ್ಯಂತ ಅನುಮೋದಿತ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಸಮಯೋಜಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಉಪಕ್ರಮವು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯಾದ್ಯಂತ 6 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಮಿಷನ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ 14 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಂಬಂಧಿತ ಅರ್ಹತೆಗಳಲ್ಲಿ 8,149 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 7,248 ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತರಬೇತಿಯು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸರ್‌ಗಳಿಗೆ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಸಿಸ್, ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸಾರಿಗೆ, ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು, ಸಾರಿಗೆ ಹಾಗೂ ತೈಲಾಗಾರಗಳಂತಹ ಅಂತಿಮ ಬಳಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಾವೀನ್ಯತೆಗಾಗಿ, ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳಿಗೆ ರೂ. 100 ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು ರೂ. 22 ಕೋಟಿ ನಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಒಂಬತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು, ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು, ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಮಿಷನ್ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮಿಷನ್‌ಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಆರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿವೆ. ಗುಜರಾತ್, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳಗಳು ಮೀಸಲು ನೀತಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.

ಇನ್ನು ನಾಲ್ಕು ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಮೀಸಲು ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹರಿಯಾಣ, ಪಂಜಾಬ್, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕರಡು ನೀತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಏಳು ರಾಜ್ಯಗಳು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ನೀತಿ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಒಡಿಶಾ, ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಸೇರಿವೆ.

ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮಿಷನ್ ಸ್ವಚ್ಛ, ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾದ ಇಂಧನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವತ್ತ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. 2030ರ ವೇಳೆಗೆ, ಭಾರತವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 5 ಮಿಲಿಯನ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮಿಷನ್ ಮೂಲಕ 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ರೂ. 1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಇಂಧನ ಆಮದು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಮೀರಿ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಈ ಮಿಷನ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ರೂ. 8 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದ್ಯಂತ 6 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಗುರಿಪಡಿಸಿದ ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು 50 ಎಂ.ಎಂ.ಟಿ. ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೂಲಕ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಡಿಕಾರ್ಬನೈಸೇಷನ್ (ಕಾರ್ಬನ್ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ) ಅನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಲು, ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ರಫ್ತುಗಾಗಿ ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 2047ರ ವೇಳೆಗೆ 'ವಿಕ್ಷಿತ್ ಭಾರತ'ದ ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು 2070ರ ವೇಳೆಗೆ ನಿವ್ವಳ-ಶೂನ್ಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ತನ್ನ ಬದ್ಧತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

References

Cabinet

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1888547

Ministry of New and Renewable Energy (MNRE)

• https://nghm.mnre.gov.in/admin/uploads/resources/167465243440278NationalGreenH2Mission.pdf
• https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s3716e1b8c6cd17b771da77391355749f3/uploads/2023/10/202310131572744879.pdf
• https://mnre.gov.in/en/hydrogen-schemes-guidelines/
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1950421
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2125231
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2200436
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2204464
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2244663
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2274212
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2280506
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2274212&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2291541&reg=48&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2200436&reg=3&lang=2
• https://mnre.gov.in/en/national-green-hydrogen-mission/
• https://mnre.gov.in/en/document/nghm-testing-scheme/
• https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s3716e1b8c6cd17b771da77391355749f3/uploads/2023/01/2023012338.pdf
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2200444&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2236255&lang=1&reg=3
• https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s3716e1b8c6cd17b771da77391355749f3/uploads/2026/03/20260324162653259.pdf

Ministry of Chemicals and Fertilisers

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247329

Ministry of Ports, Shipping and Waterways

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2150882
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2177591

Ministry of Railways

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2201556

Ministry of Power

• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2068135
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1799067&lang=1&reg=3

Ministry of Petroleum and Natural Gas (HPCL)

• https://www.hindustanpetroleum.com/NewsroomDetails/419

Ministry of Science and Technology (CSIR)

• https://estic2026.in/index.html

Parliament of India

• https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AU1648_XD1qA0.pdf
• https://eparlib.sansad.in/bitstream/123456789/2991932/1/18_Energy_9.pdf
• https://sansad.in/getFile/annex/271/AU2696_RGQoix.pdf?source=pqars
• https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/183/AS24_j7y4VC.pdf?source=pqals
• https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AU2987_27NWXF.pdf
• https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AU478_tpzCwV.pdf

Press Information Bureau (PIB)

• https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2024/may/doc2024510336301.pdf
• https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/nov/doc20251112690301.pdf

Other sources

• https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2023-02/Report-Committee-on-Low-Carbon-Technologies.pdf

Click here to see pdf

*****