Social Welfare
অটল বয়ো অভ্যুদয় যোজনা
ভাৰতৰ ৰূপালী অৰ্থনীতিৰ সবলীকৰণ
Posted On:
27 OCT 2026 11:07AM
ভাৰতত জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ জনসংখ্যা ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিছে, যাৰ ফলত সুস্থ, সুৰক্ষিত আৰু মৰ্যাদাপূৰ্ণ বাৰ্ধক্য নিশ্চিত কৰাটো জননীতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অগ্ৰাধিকাৰ হৈ পৰিছে। জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলৰ জীৱনধাৰণৰ মানদণ্ড উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে 'অটল বয়ো অভ্যুদয় যোজনা (অব্যয়)’-এ এক সংহত গাঁথনি প্ৰদান কৰে, যিয়ে প্ৰতিষ্ঠানিক যতন, স্বাস্থ্যসেৱা, সহায়ক সঁজুলি, দক্ষতা বিকাশ, সক্ৰিয় বাৰ্ধক্য আৰু প্ৰযুক্তিগত পদক্ষেপসমূহক একত্ৰিত কৰে।
ভাৰতত জনসংখ্যাগত দিশত এক নীৰৱ পৰিৱৰ্তন ঘটিছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, দেশত জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ (৬০ বছৰ আৰু তাতকৈ ঊৰ্ধ্বৰ) মুঠ জনসংখ্যা হৈছে ১০.৩৮ কোটি। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ জনসংখ্যা ক্ৰমে ৫.১১ কোটি আৰু ৫.২৭ কোটি। 'লঞ্জিটিউডিনেল এজিং ষ্টাডি ইন ইণ্ডিয়া'ৰ (লাচি) এক অধ্যয়নে আঙুলিয়াই দিছে যে বৃহৎসংখ্যক জ্যেষ্ঠ নাগৰিকে শাৰীৰিক কাৰ্যক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত সীমাবদ্ধতাৰ সন্মুখীন হয়। ই এক সুশৃংখল আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য যতন ব্যৱস্থাৰ ক্ৰমবৰ্ধমান প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে। একে সময়তে, বৰ্ধিত নগৰীকৰণ, প্ৰব্ৰজন আৰু একক পৰিয়ালৰ বৃদ্ধিৰ ফলত ভাৰতৰ জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলৰ বাবে থকা পৰম্পৰাগত পাৰিবাৰিক সমৰ্থন ক্ৰমান্বয়ে দুৰ্বল হৈ পৰিছে।
২০২১ চনত আৰম্ভ কৰা 'অটল বয়ো অভ্যুদয় যোজনা (অব্যয়)’-এ পূৰ্বৰ 'জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্ম পৰিকল্পনা'ক অন্তৰ্ভুক্ত আৰু সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে, যিয়ে জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ কল্যাণমূলক কেইবাটাও পদক্ষেপক এখন ছত্ৰ আঁচনিৰ অধীনলৈ আনিছে। এই আঁচনিৰ লক্ষ্য হৈছে জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলক ব্যৱহাৰিক সমৰ্থন প্ৰদান কৰা আৰু সক্ৰিয় বাৰ্ধক্যক উৎসাহিত কৰা। ই আশ্ৰয়, খাদ্য, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু বিনোদনমূলক সুবিধা প্ৰদানৰ জৰিয়তে এই কাৰ্য সম্পাদন কৰে। লগতে চৰকাৰ, বেচৰকাৰী সংস্থা, স্থানীয় নিকায় আৰু সম্প্ৰদায়সমূহৰ সক্ষমতা বৃদ্ধিৰ জৰিয়তেও সক্ৰিয় আৰু উৎপাদনশীল বাৰ্ধক্যক উৎসাহিত কৰে। এই আঁচনিয়ে "মৰ্যাদাপূৰ্ণ বাৰ্ধক্য" আৰু "নিজ স্থানতে বাৰ্ধক্য"ৰ প্ৰতি চৰকাৰৰ দৃঢ় প্ৰতিশ্ৰুতিক প্ৰতিফলিত কৰে। মৰ্যাদাপূৰ্ণ বাৰ্ধক্যই জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলে তেওঁলোকৰ জীৱনজোৰা অৱদানক স্বীকৃতি দিয়াৰ লগতে এক সন্মানজনক আৰু সবলীকৰণমূলক যতন লাভ কৰাটো নিশ্চিত কৰে। আনহাতে, 'নিজ স্থানতে বাৰ্ধক্য'ই জ্যেষ্ঠসকলক সহায়ক আৱাসলৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ ঘৰ আৰু সম্প্ৰদায়ৰ মাজত নিৰাপদে থকাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰি ইয়াক পৰিপূৰক হিচাপে সমৰ্থন কৰে। ঘৰৰ প্ৰয়োজনীয় সালসলনি আৰু সম্প্ৰদায়ভিত্তিক বিশেষ সমৰ্থন ব্যৱস্থাৰ প্ৰয়োগৰ জৰিয়তে ইয়াক সম্ভৱ কৰি তোলা হৈছে।
অব্যয়ৰ লক্ষ্য আৰু উদ্দেশ্য
২০৩৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰতৰ জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ জনসংখ্যা ২৩ কোটিলৈ বৃদ্ধি পোৱাৰ অনুমান কৰা হৈছে, যিয়ে জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলৰ বাবে এক বিস্তৃত সমৰ্থন ব্যৱস্থাৰ ক্ৰমবৰ্ধমান প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে। অব্যয়ৰ জৰিয়তে চৰকাৰে প্ৰতিষ্ঠানিক ব্যৱস্থাসমূহ সুদৃঢ় কৰাৰ লগতে সম্প্ৰদায়ভিত্তিক সমৰ্থনক উৎসাহিত কৰি এই জনসংখ্যাগত পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ প্ৰয়াস কৰিছে, যাতে জ্যেষ্ঠ ব্যক্তিসকলে এক মৰ্যাদাপূৰ্ণ, পৰিপূৰ্ণ আৰু অৰ্থপূৰ্ণ জীৱন যাপন কৰিব পাৰে। নিজৰ নিৰন্তৰ প্ৰতিশ্ৰুতিক প্ৰতিফলিত কৰি চৰকাৰে ২০২৬-২৭ বিত্তীয় বৰ্ষৰ ২০২৬ চনৰ ৩০ ছেপ্টেম্বৰত শেষ হোৱা ত্ৰৈমাসিকৰ বাবে অব্যয়ৰ 'জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ সংহত কাৰ্যসূচী'ৰ অধীনত ৭৫৫ টা প্ৰকল্পলৈ সাহায্য অনুদান হিচাপে ৭৭.৯৮ কোটি টকা মুকলি কৰিছে।
অব্যয়ৰ প্ৰতিষ্ঠানিক আন্তঃগাঁথনি
অব্যয়ৰ প্ৰতিষ্ঠানিক আন্তঃগাঁথনি তলত উল্লেখ কৰা ধৰণৰ:
১. ন’ডেল মন্ত্ৰালয়
- সামাজিক ন্যায় আৰু সবলীকৰণ মন্ত্ৰালয় হৈছে ন’ডেল মন্ত্ৰালয়, যি সামাজিক ন্যায় আৰু সবলীকৰণ বিভাগৰ জৰিয়তে অব্যয়ৰ নীতি নিৰ্ধাৰণ, পুঁজি যোগান, নিৰীক্ষণ আৰু সামগ্ৰিক ৰূপায়ণৰ বাবে দায়বদ্ধ।
২. ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলৰ চৰকাৰ
• 'জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ ৰাজ্যিক কৰ্ম পৰিকল্পনা'ৰ অধীনত, ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহে জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ কল্যাণৰ বাবে ৰাজ্য-ভিত্তিক কৰ্ম পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত আৰু ৰূপায়ণ কৰে।
• মন্ত্ৰালয়ে এই পৰিকল্পনাসমূহ প্ৰস্তুত আৰু ৰূপায়ণৰ বাবে আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদান কৰে।
৩. জিলা পৰ্যায়ৰ সমিতি:
কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰসমূহ ইয়াৰ বহল নিৰ্মাতা যদিও, দৰিদ্ৰ হিতাধিকাৰীৰ প্ৰকৃত নিৰ্বাচন আৰু আশ্ৰয়গৃহসমূহৰ ক্ষেত্ৰভিত্তিক নিৰীক্ষণৰ দায়িত্ব জিলা উপায়ুক্ত/দণ্ডাধীশৰ পৌৰোহিত্যত গঠিত জিলা সমিতিসমূহে পালন কৰে।
নিৰীক্ষণ, মূল্যায়ন আৰু জবাবদিহিতা
অটল বয়ো অভ্যুদয় যোজনা (অব্যয়)-ৰ অধীনত থকা নিৰীক্ষণ, মূল্যায়ন আৰু জবাবদিহিতাৰ গাঁথনিটো আঁচনিখনৰ সকলো উপাংশতে স্বচ্ছতা, দক্ষতা আৰু ফলাফলভিত্তিক ৰূপায়ণ নিশ্চিত কৰিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।
- প্ৰকল্প নিৰীক্ষণ গোটে 'জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ সংহত কাৰ্যসূচী'ৰ (আই.পি.এছ.আৰ.চি.) অধীনৰ প্ৰকল্পসমূহৰ সত্যতা আৰু সুচাৰু পৰিচালনা পৰীক্ষা কৰিবলৈ সময়ে সময়ে ক্ষেত্ৰ পৰিদৰ্শন কৰে।
- ৰূপায়ণকাৰী বেচৰকাৰী সংস্থাসমূহে দাখিল কৰিব লাগিব:
> সাময়িক অগ্ৰগতিৰ প্ৰতিবেদন
> পুঁজি ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণপত্ৰ
> নিৰীক্ষিত বিত্তীয় প্ৰতিবেদন
- 'ই-অনুদান' প'ৰ্টেলৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পসমূহ নিৰীক্ষণ কৰা হয়, আৰু ৰূপায়ণকাৰী সংস্থাসমূহে আৱাসীসকলৰ সৈতে সংযুক্ত ক্লাউড-ভিত্তিক স্পৰ্শবিহীন বায়'মেট্ৰিক উপস্থিতি ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰাটো বাধ্যতামূলক।
- ইয়াৰ উপৰিও, স্বচ্ছতা নিশ্চিত কৰিবলৈ প্ৰতিষ্ঠানসমূহে তেওঁলোকৰ ৱেবছাইট বা প'ৰ্টেলত চি.চি.টি.ভি.-ৰ পোনপটীয়া দৃশ্য (লাইভ ফিড) উপলব্ধ কৰাব লাগিব।
অটল বয়ো অভ্যুদয় যোজনা (অব্যয়) জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলৰ বিভিন্ন প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা কেইবাটাও সংহত উপাংশৰ জৰিয়তে পৰিচালিত হয়।
জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ সংহত কাৰ্যসূচী
আই.পি.এছ.আৰ.চি.-এ ইয়াৰ প্ৰাথমিক ৰূপায়ণকাৰী অংগ হিচাপে কাম কৰে, যিয়ে বৃদ্ধাশ্ৰম, নিৰন্তৰ যতন গৃহ, ভ্ৰাম্যমাণ চিকিৎসা গোট, ফিজিঅ'থেৰাপী ক্লিনিক আৰু আঞ্চলিক সমল আৰু প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰসমূহ পৰিচালনা আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে বেচৰকাৰী সংস্থা, পঞ্চায়তীৰাজ প্ৰতিষ্ঠান আৰু স্থানীয় নিকায়সমূহলৈ পোনপটীয়াকৈ সাহায্য অনুদান প্ৰদান কৰে। বৰ্তমান আই.পি.এছ.আৰ.চি.-ৰ অধীনত ৭৬৪ খন জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ আশ্ৰয়গৃহ, ১৩ খন নিৰন্তৰ যতন গৃহ, ১৭ টা ভ্ৰাম্যমাণ চিকিৎসা গোট আৰু ৩ খন ফিজিঅ'থেৰাপী ক্লিনিকলৈ সাহায্য আগবঢ়োৱা হৈছে। দৰিদ্ৰ জ্যেষ্ঠসকলৰ বাবে আশ্ৰয় নিশ্চিত কৰাৰ স্বাৰ্থত জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ আশ্ৰয়গৃহ স্থাপন আৰু ইয়াৰ ৰক্ষণাবেক্ষণৰ ওপৰতে আঁচনিখনৰ বৰ্তমানৰ সম্প্ৰসাৰণে মূলতঃ গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, সেয়েহে ইয়াত এম.এম.ইউ. আৰু ফিজিঅ'থেৰাপী ক্লিনিকসমূহে চলি থকা প্ৰকল্পসমূহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। সাহায্য অনুদান আৰ্হিৰ জৰিয়তে এই সুবিধাসমূহ স্থাপন আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে বেচৰকাৰী সংস্থা, ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু স্থানীয় নিকায়কে ধৰি যোগ্য সংস্থাসমূহলৈ পুঁজি মুকলি কৰা হয়।
জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ ৰাজ্যিক কৰ্ম পৰিকল্পনা
ই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ কৌশল আৰু সক্ষমতা বৃদ্ধিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত বৃদ্ধাৱস্থাৰ শুশ্ৰূষাকাৰীৰ এটা গোট সৃষ্টি কৰিবলৈ, ছানি পৰা ৰোগৰ বিশেষ অস্ত্ৰোপচাৰ অভিযান চলাবলৈ আৰু ৰাজ্য-ভিত্তিক অন্যান্য কল্যাণমূলক পদক্ষেপসমূহ ৰূপায়ণ কৰিবলৈ ই ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলৰ চৰকাৰসমূহলৈ অনুদান প্ৰদান কৰে। স্থানীয় উদ্ভাৱনক উৎসাহিত কৰিবলৈ ৰাজ্যসমূহে এই ৰাজ্য-ভিত্তিক কাৰ্যসূচীসমূহৰ বাবে তেওঁলোকলৈ আৱণ্টিত পুঁজিৰ ২০ শতাংশলৈকে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহে তেওঁলোকৰ নিজা কৌশল আৰু কাৰ্যসূচী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব পাৰে যদিও অব্যয়ৰ অধীনত অনুমোদিত উপাংশসমূহৰ বাবেহে পুঁজি গ্ৰহণযোগ্য হ'ব। এই উদ্দেশ্যৰ বাবে উপলব্ধ সম্পদ বৃদ্ধি কৰিবলৈ ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহে তেওঁলোকৰ নিজা পুঁজিও বিনিয়োগ কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।
আঞ্চলিক সমল আৰু প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ
আঞ্চলিক সমল আৰু প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰসমূহে অব্যয়ৰ অধীনত, বিশেষকৈ 'জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ সংহত কাৰ্যসূচী'ৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠানিক সমৰ্থন গাঁথনি হিচাপে কাম কৰে। চৰকাৰৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত এই কেন্দ্ৰসমূহে বাৰ্ধক্য আৰু জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ কল্যাণ সম্পৰ্কীয় বিষয়সমূহত সক্ষমতা বৃদ্ধি, প্ৰশিক্ষণ, গৱেষণা, তথ্যচিত্ৰণ, সজাগতা সৃষ্টি আৰু পোষকতাৰ বাবে আঞ্চলিক ন’ডেল সংস্থা হিচাপে কাম কৰে। এইবোৰে তথ্যকোষ বিকাশ, নিৰীক্ষণ আৰু মূল্যায়ন, প্ৰকল্প পৰিদৰ্শন আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল তথা ৰূপায়ণকাৰী সংস্থাসমূহৰ সৈতে সমন্বয়ৰ জৰিয়তে প্ৰমাণ-ভিত্তিক নীতি আৰু কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণত সমৰ্থন জনায়। আঁচনিৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি, প্ৰতিটো আঞ্চলিক সমল আৰু প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰক বাৰ্ষিক ১৯.৫৮ লাখ টকাৰ আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও, মন্ত্ৰালয়ে জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলৰ বাবে প্ৰসাৰ, সক্ষমতা বৃদ্ধি আৰু সেৱা প্ৰদান ব্যৱস্থা সুদৃঢ় কৰিবলৈ আঞ্চলিক সমল আৰু প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰা নিৰ্ধাৰিত বেচৰকাৰী সংস্থা আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহলৈ আৰ্থিক সাহায্য আগবঢ়ায়।
ৰাষ্ট্ৰীয় বয়োশ্ৰী যোজনা
২০১৭ চনত এক সুকীয়া কেন্দ্ৰীয় খণ্ডৰ আঁচনি হিচাপে আৰম্ভ হোৱা 'ৰাষ্ট্ৰীয় বয়োশ্ৰী যোজনা'ক অব্যয়ৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাংশ হিচাপে ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ অধীনত, বয়সজনিত অক্ষমতা বা দুৰ্বলতাত ভোগা যোগ্য জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলক তেওঁলোকৰ শাৰীৰিক কাৰ্যক্ষমতা প্ৰায় স্বাভাৱিক অৱস্থালৈ ঘূৰাই আনিবলৈ সহায়ক সঁজুলি প্ৰদান কৰা হয়। বৰ্তমানলৈকে এই আঁচনিয়ে ব্যাপক পৰিসৰ লাভ কৰিছে, য'ত 'প্ৰধানমন্ত্ৰী দিব্যাশা বয়োশ্ৰী কেন্দ্ৰ'সমূহত থকা 'ভাৰতীয় কৃত্ৰিম অংগ নিৰ্মাণ নিগম'ৰ শিবিৰ আৰু ৱাক-ইন কেন্দ্ৰসমূহৰ জৰিয়তে সৰ্বমুঠ ১০.৪৫ লাখতকৈ অধিক জ্যেষ্ঠ নাগৰিকক ৫৫,৮৭,৬৫৩ টা সহায়ক সঁজুলি প্ৰদান কৰি উপকৃত কৰা হৈছে।
জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় হেল্পলাইন
চৰকাৰে ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলৰ বাবে 'এল্ডাৰলাইন (Elderline)' নামৰ এটা ৰাষ্ট্ৰীয় হেল্পলাইন (হেল্পলাইন নম্বৰ: ১৪৫৬৭) মুকলি কৰিছিল। ই জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলক সময়মতে সহায় আগবঢ়ায় আৰু বিনামূলীয়া তথ্য, নিৰ্দেশনা তথা আৱেগিক সমৰ্থন প্ৰদান কৰে। এক সুগম আৰু একক মঞ্চ হিচাপে কাম কৰি ই সকলো ধৰণৰ অভিযোগ নিষ্পত্তি কৰে, য'ত এই সেৱাই তৃণমূল পৰ্যায়ত সমস্যাবোৰ সমাধান কৰিবলৈ জিলা কৰ্তৃপক্ষ আৰু বেচৰকাৰী সংস্থাসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সমন্বয় ৰক্ষা কৰে। জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলৰ আটাইতকৈ বেছি প্ৰয়োজন হোৱা যিকোনো স্থানতে ক্ষেত্ৰভিত্তিক হস্তক্ষেপো প্ৰদান কৰা হয়। ইয়াৰ বিশাল প্ৰসাৰ প্ৰতিফলিত কৰি এল্ডাৰলাইনে ৮.৬৬ লাখৰো অধিক কাৰ্যকৰী কল লাভ কৰিছে, যিয়ে তথ্য, নিৰ্দেশনা, আৱেগিক সমৰ্থন, ক্ষেত্ৰভিত্তিক হস্তক্ষেপ আৰু অন্যান্য সেৱাকে ধৰি বিভিন্ন শ্ৰেণীক সামৰি লৈছে।
জীৱন (JEEVAN) এপ্প আৰু শতায়ু (SHATAYU) ডেশ্বব’ৰ্ড
২০২৬ চনৰ মে' মাহত চৰকাৰে 'জইন্ট এল্ডাৰলি এম্পাৱাৰমেণ্ট এণ্ড ভাৰ্চুৱেল এচিষ্টেন্স নেটৱৰ্ক' (জীৱন) ম'বাইল এপ্লিকেচন আৰু 'ছিনিয়ৰ হলিষ্টিক কেয়াৰ এচিষ্টেন্স এণ্ড ট্ৰেইনিং ফৰ ইউৰ ইউটিলিটি' (শতায়ু) ডেচবৰ্ড মুকলি কৰিছিল।
এপটোৱে জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি প্ৰস্তুত কৰা কেইবাটাও সুবিধা আগবঢ়ায়, যাৰ ভিতৰত চৰকাৰী আঁচনি আৰু কল্যাণমূলক কাৰ্যসূচীৰ তথ্য, জৰুৰীকালীন সাহায্য আৰু সমৰ্থন সেৱা লাভৰ সুবিধা, লগতে জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ আশ্ৰয়গৃহৰ সবিশেষ অন্তৰ্ভুক্ত। বয়োজ্যেষ্ঠ ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰ কথা মনত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা এই মঞ্চখনত এক ব্যৱহাৰকাৰী-অনুকূল ইন্টাৰফেচ, সহজ নেভিগেচন আৰু উন্নত সুগমতাৰ বিকল্পসমূহ সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে। গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে, ইয়াত এটা "ৱান-টেব কল"ৰ সুবিধাও আছে, যিয়ে ব্যৱহাৰকাৰীসকলক এটা স্পৰ্শৰ জৰিয়তেই গুৰুত্বপূৰ্ণ নম্বৰলৈ পোনপটীয়াকৈ কল কৰাৰ সুবিধা দিয়ে, যাৰ জৰিয়তে চিকিৎসাৰ প্ৰয়োজন বা জৰুৰী অৱস্থাত তৎকালীন নিৰ্দেশনা আৰু সমৰ্থন আগবঢ়োৱা হয়।
'শতায়ু' ডেচবৰ্ডে জ্যেষ্ঠ নাগৰিক আৰু পৰিয়ালসমূহক প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত বৃদ্ধাৱস্থাৰ শুশ্ৰূষাকাৰী বিচাৰি উলিওৱাত সহায় কৰে। ই জিলা আৰু ৰাজ্য অনুসৰি শুশ্ৰূষাকাৰীৰ উপলব্ধতা প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ভাৰতৰ সুশৃংখল যতন অৰ্থনীতিক সুদৃঢ় কৰে। ই যতনৰ প্ৰয়োজন হোৱা জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলৰ সৈতে প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত বৃদ্ধাৱস্থাৰ শুশ্ৰূষাকাৰীসকলক সংযোগ কৰে। তথ্যকোষটো সুদৃঢ় কৰিবলৈ, ২০২৩-২৪ আৰু তাৰ আগৰ সময়ছোৱাত প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত শুশ্ৰূষাকাৰীসকলক নিজাকৈ পঞ্জীয়ন কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল, যাতে অধিক জ্যেষ্ঠ নাগৰিকে প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত শুশ্ৰূষা সেৱা লাভ কৰিব পাৰে। ডেশ্ববৰ্ড অনুসৰি, শুশ্ৰূষাকাৰীৰ মুঠ সংখ্যা হৈছে ৩০,১৫১ জন, ইয়াৰে ৬,৮১৭ জন পুৰুষ আৰু ২৩,৩৩৪ গৰাকী মহিলা।
অনুভৱ বোলতা হে
'অনুভৱ বোলতা' হৈছে বহল পৰিসৰৰ 'অটল বয়ো অভ্যুদয় যোজনা'ৰ গাঁথনিৰ অধীনত এক সজাগতা আৰু জ্ঞান-বিনিময়ৰ পদক্ষেপ। জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ প'ৰ্টেলৰ জৰিয়তে ই জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলক তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতা, সফলতাৰ কাহিনী আৰু জীৱনৰ শিক্ষা বিনিময় কৰিবলৈ এখন মঞ্চ প্ৰদান কৰে, য'ত তেওঁলোকৰ অনুপ্ৰেৰণাক সকলোৱে শিকিবলৈ আৰু সংযোগ স্থাপন কৰিবলৈ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সমল হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ প্ৰসাৰ বৃদ্ধি কৰি, শেহতীয়াকৈ মুকলি কৰা 'জীৱন' ম'বাইল এপ্লিকেচনটোৰ ভিতৰতো 'অনুভৱ বোলতা'ক এক নিৰ্দিষ্ট জ্ঞান-বিনিময়ৰ শিতান হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই এপত জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলক বাৰ্ধক্য, স্বাস্থ্যসন্মত জীৱনযাপন, আইনী অধিকাৰ আৰু কল্যাণমূলক আঁচনি সম্পৰ্কীয় বিষয়সমূহৰ বিষয়ে অৱগত কৰি ৰাখিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা প্ৰবন্ধসমূহ সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে, যিয়ে ইয়াক একেধাৰে এক সেৱা-মুখী মঞ্চ আৰু সক্ৰিয় সজাগতাৰ উৎস কৰি তুলিছে।
ছিনিয়ৰকেয়াৰ এজিং গ্ৰোথ ইঞ্জিন (ছেজ)
এই পদক্ষেপৰ লক্ষ্য হৈছে নৱপ্ৰজন্মৰ উদ্যোগীসকলক উদ্ভাৱনীমূলক সমাধানৰ জৰিয়তে জ্যেষ্ঠসকলে সন্মুখীন হোৱা প্ৰত্যাহ্বানসমূহ চিনাক্ত আৰু নিৰাময় কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা। ই ইকুইটি সমৰ্থন প্ৰদান কৰি এই ধাৰণাসমূহক ষ্টাৰ্ট-আপলৈ বিকশিত কৰাত সহায় কৰাৰো প্ৰয়াস কৰে। এক সুদৃঢ় "ৰূপালী অৰ্থনীতি" গঢ়ি তোলাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি ছিনিয়ৰকেয়াৰ এজিং গ্ৰোথ ইঞ্জিন (ছেজ)-এ নতুন ধাৰণাসমূহক ষ্টাৰ্ট-আপলৈ বিকশিত কৰাৰ লগতে জ্যেষ্ঠসকলৰ যতন খণ্ডত ইতিমধ্যে কাম কৰি থকা বৰ্তমানৰ ষ্টাৰ্ট-আপসমূহৰ সম্প্ৰসাৰণ, দুয়োটাতে সমৰ্থন জনায়। এই উদ্যোগসমূহে জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সামগ্ৰী, সেৱা আৰু প্ৰযুক্তিগত সমাধানসমূহ বিকশিত কৰে। 'ছেজ'ৰ অধীনত নিৰ্বাচিত ষ্টাৰ্ট-আপসমূহক ইকুইটি অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে ১ কোটি টকালৈকে আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও, জ্যেষ্ঠসকলৰ জীৱনধাৰণৰ মানদণ্ড উন্নত কৰা সমাধানসমূহ সম্প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ তেওঁলোকক পৰামৰ্শ আৰু বজাৰ সংযোগো প্ৰদান কৰা হয়।
ইকুইটি সমৰ্থন আৰু ছেজ প'ৰ্টেলৰ জৰিয়তে চৰকাৰে 'ৰূপালী অৰ্থনীতি'ক উৎসাহিত কৰাৰ সমান্তৰালভাৱে নিৰ্ভৰযোগ্য বৃদ্ধাৱস্থাৰ যতন সমাধানসমূহ লাভ কৰাটো সুচল কৰি তোলে।
ছেজ (SAGE) পোৰ্টেল
ই এক নিৰ্দিষ্ট ডিজিটেল মঞ্চ যিয়ে বৃদ্ধাৱস্থাৰ যতন সমাধানসমূহ চিনাক্তকৰণ, প্ৰমাণীকৰণ আৰু একত্ৰীকৰণৰ বাবে এক একক পৰিসেৱা মাধ্যম হিচাপে কাম কৰে। এই প'ৰ্টেলে জ্যেষ্ঠ নাগৰিক, শুশ্ৰূষাকাৰী আৰু অংশীদাৰসকলক এক নিৰ্বাচিত শ্ৰেণীৰ সামগ্ৰী আৰু সেৱা লাভ কৰাৰ সুবিধা দিয়ে। ইয়াৰ লগতে, ই উদ্ভাৱনীমূলক ষ্টাৰ্ট-আপ আৰু প্ৰকৃত ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰ মাজত এক সেতু হিচাপেও কাম কৰে, যাৰ জৰিয়তে ভাৰতত জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ যতনৰ সামগ্ৰিক পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ সুদৃঢ় হয়।
ছেজ প'ৰ্টেলত পঞ্জীয়ন : বৃদ্ধাৱস্থাৰ যতন পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত কাম কৰা উদ্যোগী আৰু ষ্টাৰ্ট-আপসমূহে কোম্পানীৰ সবিশেষ, ৱেবছাইট/এপৰ তথ্য, ইমেইল আইডি, ম'বাইল নম্বৰ আদি প্ৰদান কৰি ছেজ প'ৰ্টেলত পঞ্জীয়ন কৰিব পাৰে আৰু লগ-ইন ক্ৰিডেন্সিয়েল সৃষ্টি কৰিব পাৰে। আবেদন দাখিল কৰাৰ পিছত, চূড়ান্ত অনুমোদনৰ পূৰ্বে আই.এফ.চি.আই. ভেঞ্চাৰৰ দ্বাৰা ইয়াৰ প্ৰাথমিক মূল্যায়ন আৰু পুংখানুপুংখ পৰীক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰা হয়। সমান্তৰালভাৱে, এই প'ৰ্টেলে জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলৰ বাবে সহায়ক হিচাপে কাম কৰে আৰু তেওঁলোকক এই প্ৰমাণিত বৃদ্ধাৱস্থাৰ যতন সেৱা প্ৰদানকাৰীসকলক সহজে চিনাক্ত কৰিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিবলৈ এখন সুগম মঞ্চ প্ৰদান কৰে।
জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ উৎপাদনশীল নিযুক্তিৰ সুযোগ (স্ক'প)
'জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ উৎপাদনশীল নিযুক্তিৰ সুযোগ' (স্ক'প) পদক্ষেপে সক্ৰিয় সম্প্ৰদায়ৰ অংশগ্ৰহণ আৰু জীৱিকাৰ সুযোগৰ জৰিয়তে জ্যেষ্ঠসকলক সবলীকৰণ কৰে। বহুতো জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ এনে অভিজ্ঞতা, সময় আৰু শক্তি থাকে যি স্থিৰ, অভিজ্ঞ কৰ্মচাৰী বিচৰা ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে অতিশয় মূল্যৱান হ'ব পাৰে। বহুতো ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ মানৱ সম্পদ কোষে নিৰ্দিষ্ট পদৰ বাবে এনে অভিজ্ঞ ব্যক্তিক সক্ৰিয়ভাৱে বিচৰা কথাটো উপলব্ধি কৰি, এই প'ৰ্টেলে দুয়োপক্ষৰ পছন্দৰ ভাৰ্চুৱেল সংযোগ সাধন কৰি এক সেতু হিচাপে কাম কৰে। এই অভিজ্ঞ জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলক অৰ্থপূৰ্ণ ভূমিকাৰ সৈতে সংযোগ কৰি, এই পদক্ষেপে উৎপাদনশীল বাৰ্ধক্যক উৎসাহিত কৰে আৰু তেওঁলোকক ভাৰতৰ পৰিৱৰ্তিত আৰ্থ-সামাজিক প্ৰেক্ষাপটত সক্ৰিয়, স্বতন্ত্ৰ অৱদানকাৰীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে।
পি.এম.-স্পেচিয়েল (ঘৰুৱা আৰু সহায়ক আৱাসত জ্যেষ্ঠসকলৰ যতনৰ ব্যৱস্থা): বৃদ্ধাৱস্থাৰ শুশ্ৰূষাকাৰীসকলৰ প্ৰশিক্ষণ
এই পদক্ষেপে ভাৰতত বৃদ্ধাৱস্থাৰ যতনৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ সুদৃঢ় কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে বৃদ্ধাৱস্থাৰ শুশ্ৰূষাকাৰীৰ ক্ষেত্ৰত থকা যোগান আৰু ক্ৰমবৰ্ধমান চাহিদাৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলক অধিক পেছাদাৰী সেৱা প্ৰদান কৰা আৰু লগতে বৃদ্ধাৱস্থাৰ যতনৰ ক্ষেত্ৰত পেছাদাৰী শুশ্ৰূষাকাৰীৰ এটা গোট সৃষ্টি কৰা। ইয়াৰ উপৰিও, ই বৃদ্ধাৱস্থাৰ যতনৰ ভূমিকা পালন কৰা ব্যক্তিসকলক বিনামূলীয়া দক্ষতা-ভিত্তিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰে। চৰকাৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা মান্য নীতি-নিয়ম অনুসৰণ কৰি তালিকাভুক্ত প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ জৰিয়তে এই প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা হয়।
মৰ্যাদাপূৰ্ণ বাৰ্ধক্যৰ দিশে
ইয়াৰ উপাংশসমূহৰ উপৰিও, জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলক নৱপ্ৰজন্মৰ সৈতে সংযোগ কৰা পদক্ষেপসমূহৰ দ্বাৰা অব্যয়ক পৰিপূৰ্ণ কৰা হৈছে। ২০২৬ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত সামাজিক ন্যায় আৰু সবলীকৰণ বিভাগে 'আন্তঃপ্ৰজন্মৰ বান্ধোন সৃষ্টি' ৰূপায়ণ কৰিবলৈ ৰামকৃষ্ণ মঠ আৰু ৰামকৃষ্ণ মিছনৰ সৈতে এখন বুজাবুজিৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে। এই দেশব্যাপী পদক্ষেপে বিদ্যালয় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰা খেল-ভিত্তিক আৰু প্ৰমাণ-ভিত্তিক কাৰ্যকলাপৰ জৰিয়তে শিশু, পিতৃ-মাতৃ আৰু ককা-আইতাৰ মাজত আৱেগিক আৰু সাংস্কৃতিক বান্ধোন সুদৃঢ় কৰাৰ প্ৰয়াস কৰে। এই সহযোগিতাৰ অধীনত, সহ-শিকাৰ খেল, এটা দ্বিভাষিক সমল কেন্দ্ৰ ৱেবছাইট আৰু শিক্ষকৰ প্ৰমাণীকৰণৰ সৈতে ২০০ খন পাইলট বিদ্যালয়ত এক সম্প্ৰসাৰণযোগ্য গাঁথনি আৰু ৰূপায়ণৰ আৰ্হি বিকশিত আৰু প্ৰৱৰ্তন কৰা হ'ব। এই পদক্ষেপে অব্যয় আৰু এল্ডাৰলাইন হেল্পলাইনকে ধৰি মন্ত্ৰালয়ৰ জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ কল্যাণমূলক পদক্ষেপসমূহক পৰিপূৰ্ণ কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে, আৰু ই জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলক তেওঁলোকৰ জ্ঞান আৰু মূল্যবোধ প্ৰদান কৰাৰ সুযোগ দিয়াৰ লগতে শিশুক নিজৰ সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত হৈ থকাত সহায় কৰিব। ৰামকৃষ্ণ মঠ আৰু ৰামকৃষ্ণ মিছনে গৱেষণা, আৰ্হি প্ৰস্তুতকৰণ আৰু মূল্যায়নৰ বাবে এক জ্ঞান বিকাশ অংশীদাৰৰ সমৰ্থনত ৰূপায়ণকাৰী অংশীদাৰ হিচাপে কাম কৰিব।
অটল বয়ো অভ্যুদয় যোজনাই ভাৰতৰ বৃদ্ধ জনসংখ্যাৰ বহুমুখী প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰাৰ বাবে এক বিস্তৃত আৰু ক্ৰমবিকাশমান গাঁথনিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এই আঁচনিয়ে জ্যেষ্ঠসকলৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী যতনৰ আন্তঃগাঁথনি, সহায়ক আৱাসৰ সুবিধা আৰু সমৰ্থন ব্যৱস্থাসমূহ সুদৃঢ় কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ই ভাৰতৰ জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলৰ প্ৰতি এক অধিক সমন্বিত আৰু জীৱনচক্ৰ-ভিত্তিক দৃষ্টিভংগীৰ দিশে পৰিৱৰ্তনক প্ৰতিফলিত কৰে। কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, বেচৰকাৰী সংস্থা আৰু বিশেষ প্ৰতিষ্ঠানসমূহক জড়িত কৰা ইয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰ্হিৰ জৰিয়তে, অব্যয়ক ভাৰতৰ সামাজিক সুৰক্ষা আন্তঃগাঁথনিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তম্ভ হিচাপে স্থান দিয়া হৈছে।
তথ্যসূত্ৰ:
প্ৰেছ ইনফ’ৰমেচন ব্যুৰো
সামাজিক ন্যায় আৰু সবলীকৰণ মন্ত্ৰালয়
জীৱন এপ — সঘনাই সোধা প্ৰশ্নসমূহ (ভাৰত চৰকাৰৰ সামাজিক ন্যায় আৰু সবলীকৰণ বিভাগ)
অটল বয়ো অভ্যুদয় যোজনা
*****
পিআইবি গৱেষণা/RD/RR
(Explainer ID: 160598)
आगंतुक पटल : 3
Provide suggestions / comments