पत्र सूचना कार्यालय

ভাৰতৰ ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰসমূহ — এক আলোকপাত

ৰামছাৰ সন্মিলনৰ মতে, "জলাশয়সমূহ হৈছে প্ৰাকৃতিক বা কৃত্ৰিম, স্থায়ী বা অস্থায়ীভাৱে থকা জলাহ, পিটনি, পিটভূমি বা পানীৰে পৰিপূৰ্ণ অঞ্চল, সেয়া প্ৰাকৃতিক বা কৃত্ৰিম, স্থায়ী বা অস্থায়ী, স্থিৰ বা প্ৰবাহিত, মিঠা, অৰ্ধলৱণাক্ত বা লৱণাক্ত পানীৰে পৰিপূৰ্ণ হওক, য’ত সাগৰীয় পানীৰ সেইবোৰ অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত হয়, যিবোৰৰ পানীৰ গভীৰতা ভাটাৰ সময়ত ছয় মিটাৰতকৈ অধিক নহয়।” ভূমি আৰু পানীৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰি জলাশয়সমূহে নিৰ্মল পানী সঞ্চয় কৰে, ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ পুনৰভৰণ কৰে, বানপানী প্ৰশমন কৰে আৰু মীন পালন তথা কৃষিকৰ্ম বৰ্তাই ৰাখে। লগতে এইবোৰে পৰিভ্ৰমী চৰাই আৰু চহকী জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যক আশ্ৰয় প্ৰদান কৰে, যিয়ে এইবোৰক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ উৎপাদনশীল পৰিস্থিতিতন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।

বিশ্বজুৰি এই আৱাসস্থলসমূহক 'জলাশয় সন্মিলন' বা 'ৰামছাৰ সন্মিলন' নামৰ এখন আন্তঃচৰকাৰী চুক্তিৰ অধীনত সুৰক্ষিত কৰা হৈছে। ১৯৭১ চনৰ ২ ফেব্ৰুৱাৰীত ইৰাণৰ ৰামছাৰ চহৰত ইয়াক গ্ৰহণ কৰা হৈছিল আৰু ১৯৭৫ চনত ই কাৰ্যকৰী হৈছিল। ২০২৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ তথ্য অনুসৰি, বৰ্তমান বিশ্বৰ ১৭২ খন চুক্তিবদ্ধ ৰাষ্ট্ৰ আৰু ২,৫৩৬ খনতকৈও অধিক স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰ নাইবা ৰামছাৰ ছাইট ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে।

বৃহৎ সংখ্যক জলাশয়ৰ আৱাসস্থল ভাৰত, ১৯৮২ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত এই সন্মিলনৰ অংশীদাৰ হৈছিল। তেতিয়াৰে পৰা দেশখনে ক্ৰমান্বয়ে ইয়াৰ পৰিসৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰি আহিছে। বৰ্তমান দেশখনত ১০৩ খন ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰ আছে, যি ২০১৪ চনৰ মাত্ৰ ২৬ খন স্থানৰ তুলনাত প্ৰায় চাৰিগুণ বৃদ্ধি। স্থানৰ সংখ্যাৰ ভিত্তিত ভাৰতৰ এই পৰিসৰে এছিয়াৰ ভিতৰত প্ৰথম আৰু বিশ্বৰ ভিতৰত তৃতীয় স্থান অধিকাৰ কৰিছে। ২৮ খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল সামৰি সামগ্ৰিকভাৱে এই স্থানসমূহে ১৩.৮৭ লাখ হেক্টৰতকৈও অধিক এলেকা আগুৰি আছে।

ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ ধাৰণা

ৰামছাৰ সন্মিলনৰ অধীনত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বসম্পন্ন জলাশয় হিচাপে স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত এখন জলাশয়য়েই হৈছে ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰ। এই স্থানসমূহক ইয়াৰ পাৰিস্থিতিক, উদ্ভিদতাত্ত্বিক, প্ৰাণীতাত্ত্বিক, সৰোবৰতাত্ত্বিক বা জলতাত্ত্বিক তাৎপৰ্যৰ বাবে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হয়। ৰামছাৰ সন্মিলন তিনিটা মূল স্তম্ভৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। সেইবোৰ হৈছে সকলো জলাশয়ৰ সু-ব্যৱহাৰ, ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ স্বীকৃতি প্ৰদান আৰু কাৰ্যকৰী ব্যৱস্থাপনা, লগতে জলাশয় সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা।

ভাৰতত এই প্ৰক্ৰিয়াটো ৰাজ্য চৰকাৰ বা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ প্ৰশাসনে এখন উপযুক্ত জলাশয় চিনাক্ত কৰাৰ জৰিয়তে আৰম্ভ হয়। ইয়াৰ পিছত পৰিৱেশ, বন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন মন্ত্ৰালয়ে অনুমোদনৰ সমন্বয় সাধন কৰে আৰু প্ৰস্তাৱটো ৰামছাৰ সচিবালয়লৈ প্ৰেৰণ কৰে।

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বসম্পন্ন জলাশয় হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ এখন জলাশয়য়ে নটা মানদণ্ডৰ ভিতৰত কমেও এটা পূৰণ কৰিব লাগিব। এই মানদণ্ডসমূহ দুটা গোটত বিভক্ত, যিয়ে জলাশয়ৰ প্ৰকাৰ আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ সংৰক্ষণক সামৰি লয়।

ৰামছাৰ তালিকাত জলাশয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাটো আৰু ৰামছাৰ সন্মিলনৰ প্ৰতিশ্ৰুতিসমূহ পালন কৰাটো হৈছে জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণৰ বিশ্বব্যাপী প্ৰচেখালৈ এক অৱদান। ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰসমূহ কেৱল এখন দেশৰ বাবেই নহয়, সমগ্ৰ মানৱজাতিৰ বাবেও গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৎপৰ্যসম্পন্ন বুলি স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা আৰু ইয়াৰ সংৰক্ষণ তথা সু-ব্যৱহাৰ সুনিশ্চিত কৰাটোৱে:

• আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিনিধিত্বৰ বাবে এটা মঞ্চ প্ৰদান কৰে: জলাশয় সংৰক্ষণ আৰু সু-ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কীয় প্ৰধান আন্তঃচৰকাৰী মঞ্চত দেশসমূহে নিজৰ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰাত ই সক্ষম কৰি তোলে। জিম্বাবِّৱেৰ ভিক্টোৰিয়া জলপ্ৰপাতত অনুষ্ঠিত ৰামছাৰ সন্মিলনৰ ১৫ সংখ্যক পক্ষ সন্মিলনত ভাৰতে ‘জলাশয়ৰ সু-ব্যৱহাৰৰ বাবে বহনক্ষম জীৱনশৈলীৰ প্ৰচাৰ’ শীৰ্ষক এটা প্ৰস্তাৱ উত্থাপন কৰিছিল। এই প্ৰস্তাৱটো সন্মিলনত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। এই প্ৰস্তাৱটোৱে ১৭২ খন ৰামছাৰ চুক্তিবদ্ধ ৰাষ্ট্ৰ, ছয়টা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাৰ অংশীদাৰ আৰু অন্যান্য পৰ্যবেক্ষকসকলৰ পৰা অভূতপূৰ্ব সমৰ্থন লাভ কৰিছিল।
• দৃশ্যমানতা আৰু স্বীকৃতি বৃদ্ধি কৰে: ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দৃশ্যমানতা আৰু স্বীকৃতি বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ এই স্থানসমূহৰ সংৰক্ষণ আৰু সু-ব্যৱহাৰৰ বাবে সমৰ্থন অধিক শক্তিশালী কৰিব পাৰে।
• আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ড আৰু নিৰ্দেশনাৱলীলৈ প্ৰৱেশাধিকাৰ প্ৰদান কৰে: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে গৃহীত মানদণ্ডৰ জৰিয়তে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বসম্পন্ন জলাশয় চিনাক্তকৰণৰ শেহতীয়া তথ্যসমূহ লাভ কৰাত ই সুযোগ কৰি দিয়ে। ইয়াৰ লগতে, সু-ব্যৱহাৰ আৰু জলাশয় ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনাৰ ওপৰতো নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰে।
• বিশেষজ্ঞৰ সহায় সহজলভ্য কৰে: ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু স্থান-ভিত্তিক জলাশয় সংৰক্ষণ তথা ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ ওপৰত বিশেষজ্ঞৰ পৰামৰ্শ লাভ কৰাত ই সক্ষম কৰি তোলে। প্ৰয়োজনীয় সাপেক্ষে ৰামছাৰ সচিবালয়, ইয়াৰ সহযোগীসকল আৰু ৰামছাৰ পৰামৰ্শদাতা অভিযানৰ জৰিয়তে এই সহায় উপলব্ধ হয়।
• আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা আৰু বিত্তীয় সাহায্যৰ প্ৰসাৰ ঘটায়: জলাশয় সংৰক্ষণ আৰু ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা উৎসাহিত কৰে। সন্মিলনৰ ক্ষুদ্ৰ অনুদান কাৰ্যসূচী আৰু বহুমুখী তথা দ্বিপাক্ষিক পুঁজি যোগানকাৰী সংস্থাসমূহৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰি ই প্ৰকল্পসমূহক সাহায্য প্ৰদান কৰাত সহায় কৰিব পাৰে।.

স্বীকৃতিয়ে সংশ্লিষ্ট ৰাজ্য বা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলটোক জলাশয় আৰু ইয়াৰ সম্পদসমূহৰ সু-ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে দায়বদ্ধ কৰে। 'জলাশয় (সংৰক্ষণ আৰু ব্যৱস্থাপনা) বিধি, ২০১৭'-ৰ অধীনত স্থানখন অধিসূচিত বুলি গণ্য কৰা হয়, আৰু নিৰ্দেশনাৱলীত এক একত্ৰিত ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনাৰ সৈতে এই বিধি অনুসৰি ইয়াক আনুষ্ঠানিকভাৱে অধিসূচিত কৰাৰ বাবেও পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। প্ৰতি ছয় বছৰৰ মূৰে মূৰে ৰামছাৰ তথ্য পত্ৰখন আপডেট কৰিব লাগিব আৰু স্থানখনৰ পাৰিপাৰ্শ্বিক বৈশিষ্ট্য নিয়মীয়াকৈ নিৰীক্ষণ কৰিব লাগিব। এই মানদণ্ড আৰু দায়বদ্ধতাসমূহৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈ ভাৰতে ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ এটা বৃহৎ আৰু অনুপমভাৱে বৈচিত্ৰ্যময় পৰিসৰ গঢ়ি তুলিছে।

ভাৰতৰ ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰসমূহ — ২৬ খনৰ পৰা ১০৩ খনলৈ

ভাৰতৰ ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰসমূহ উচ্চ ঠাইৰ হ্ৰদ, নদীৰ প্লাৱনভূমি, মেংগ্ৰোভ, প্ৰৱাল প্ৰাচীৰ, গাঁৱৰ পুখুৰী আৰু নগৰীয়া জলাহ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত হৈ আছে। তামিলনাডুত সৰ্বাধিক ২০ খন স্থান আছে আৰু তাৰ পিছতেই ১৪ খন স্থানৰে উত্তৰ প্ৰদেশ আছে। ইয়াৰ বৃদ্ধি দ্ৰুতগতিত হৈছে আৰু কেৱল ২০২৫ চনতেই ১১ খন জলাশয় সংযোজন কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত ৰাষ্ট্ৰীয় সৰ্বমুঠ সংখ্যা ৯৬ খনলৈ বৃদ্ধি পায়। ২০২৬ চনৰ জুন মাহত উত্তৰ প্ৰদেশৰ সুৰ্হা তাল ১০০ সংখ্যক স্থানত পৰিণত হয় আৰু আগষ্ট মাহত গ্ল' হ্ৰদ ১০১ সংখ্যক স্থান হয়। ২০২৬ চনৰ ১৫ অক্টোবৰত চণ্ডীগড়ৰ চুখনা জলাশয় আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ ছৌজ হ্ৰদক তালিকাত শেহতীয়া সংযোজন হিচাপে স্বীকৃতি দিয়াৰ লগে লগে ভাৰতৰ ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰৰ মুঠ সংখ্যা ১০৩ খন পাইছেহি।

তলৰ তালিকাত সকলো ১০৩ খন ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল অনুসৰি সিহঁতৰ মুখ্য সংৰক্ষণ মূল্যসহ তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।

ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰসমূহে সংৰক্ষণত কেনেদৰে সহায় কৰে

ৰামছাৰ মৰ্যাদাই স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত জলাশয়সমূহলৈ বিশ্বব্যাপী স্বীকৃতি, বৈজ্ঞানিক নিৰ্দেশনা আৰু বিশেষজ্ঞৰ পৰামৰ্শ লাভৰ সুযোগ কঢ়িয়াই আনে। ই পৰিকল্পনা আৰু নিৰীক্ষণৰ জৰিয়তে প্ৰতিটো স্থানৰ পাৰিপাৰ্শ্বিক বৈশিষ্ট্য সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে ৰাজ্যসমূহৰ ওপৰত স্পষ্ট দায়িত্বও আৰোপ কৰে।

• পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ: চিলিকা হ্ৰদে দেখুৱাইছে যে নিৰন্তৰ পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্যই এখন জলাশয় আৰু তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল সম্প্ৰদায়সমূহক কেনেদৰে পুনৰ জীৱিত কৰি তুলিব পাৰে। বৰ্তমান, এই লেগুনখনে ১১৮ বিধ মাছৰ প্ৰজাতিেক আশ্ৰয় প্ৰদান কৰে আৰু জলচৰ পক্ষীৰ প্ৰজনন, শীতকালীন বাসস্থান তথা অস্থায়ী আশ্ৰয়স্থলী হিচাপে কাম কৰে।
• জীৱিকা নিৰ্বাহ অব্যাহত ৰখা: পূব কলকাতা জলাশয়খনে প্ৰায় ৪,০০০ হেক্টৰ জোৰা মাছৰ পুখুৰীৰ জৰিয়তে চহৰখনৰ বৰ্জিত পানী প্ৰাকৃতিকভাৱে শোধন কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰতিবছৰে প্ৰায় ১০,৫০০ টন মাছ উৎপাদন হয় আৰু প্ৰায় ৫০,০০০ লোক পোনপটীয়াকৈ উপকৃত হয়।
• জলবায়ু স্থিতিস্থাপকতা নিৰ্মাণ: সুন্দৰবনৰ মেংগ্ৰোভ বনাঞ্চলে ধুমুহা, ঘূৰ্ণীবতাহ, সামুদ্ৰিক জোৱাৰ আৰু লুণীয়া পানীৰ অনুপ্ৰৱেশৰ পৰা অভ্যন্তৰীণ অঞ্চলসমূহক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ লগতে এইবোৰে মাছ আৰু খোৱাপানীৰ কেকোঁৰা আদিৰ বাবে প্ৰজনন ক্ষেত্ৰ হিচাপে কাম কৰে, যিয়ে ভাৰতৰ সমগ্ৰ পূব উপকূলৰ মীন পালন ব্যৱস্থাক বৰ্তাই ৰাখে।
• বিপদাপন্ন প্ৰজাতিসমূহৰ পুনৰুজ্জীৱন: পঞ্জাবৰ বিপাশা সংৰক্ষণ বৰ্তনীয়ে বিপদাপন্ন সিন্ধু নদীৰ ডলফিনৰ ভাৰতৰ একমাত্ৰ জনাজাত জনসমষ্টিটোক আশ্ৰয় প্ৰদান কৰিছে। নদীখনৰ পৰা বিলুপ্ত হোৱাৰ প্ৰায় তিনি দশকৰ পিছত ২০১৭ চনত আৰম্ভ কৰা এক পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে ৪৭ টা ঘঁৰিয়াল মুকলি কৰা হৈছিল। ১৮৫ কিলোমিটাৰ জোৰা এই নদীৰ সুঁতিটোৱে ৫০০ তকৈ অধিক চৰাইৰ প্ৰজাতি আৰু ৯০ টাতকৈ অধিক মাছৰ প্ৰজাতিকেও আশ্ৰয় প্ৰদান কৰে।
• সম্প্ৰদায়ভিত্তিক তত্ত্বাৱধান: ৰাজস্থানৰ খীচান জলাশয়খনে মাত্ৰ ৫৪ হেক্টৰ এলেকাত প্ৰতি বছৰে ২২,০০০ তকৈ অধিক শীতকালীন ডেমোইছেল ক্ৰেনক আশ্ৰয় প্ৰদান কৰে। কাষৰীয়া গাঁৱৰ বাসিন্দাসকলে বিদ্যুৎ কাবেলৰ সৈতে সংঘৰ্ষ আৰু আৱাৰা কুকুৰৰ আক্ৰমণৰ পৰা চৰাইসমূহক সক্ৰিয়ভাৱে সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে।

জলাশয় সংৰক্ষণৰ বাবে চৰকাৰী উদ্যোগসমূহ

ভাৰতৰ ৰামছাৰ নেটৱৰ্ক আইন, আঁচনি আৰু জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ এক শক্তিশালী কাঠামোৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত।

পৰিৱেশ (সংৰক্ষণ) আইন, ১৯৮৬-ৰ অধীনত অধিসূচিত এই বিধি সমূহে জলাশয় সংৰক্ষণৰ বাবে নিয়ামক কাঠামো প্ৰদান কৰে। ই ৰাজ্যিক/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ জলাশয় কৰ্তৃপক্ষ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু বেদখল, আৱৰ্জনা পেলোৱা আৰু শোধন নকৰা বৰ্জিত পানী নিৰ্গমনৰ দৰে কাৰ্যকলাপ নিষিদ্ধ কৰে।

এন.পি.চি.এ.-এ হ্ৰদ আৰু জলাশয় সংৰক্ষণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যসূচীবোৰক একলগ কৰি এটা একক আঁচনীত পৰিণত কৰিছে। ২০২৪ চনত জাৰি কৰা এন.পি.চি.এ.-ৰ নবীকৃত নিৰ্দেশনাৱলীয়ে ৰাজ্যসমূহক জলাশয় পৰিচালনাৰ বাবে এক একত্ৰিত আৰু বৈজ্ঞানিক কাঠামো প্ৰদান কৰে।

অমৃত ধৰোহৰে ভাৰতৰ ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ অনন্য সংৰক্ষণমূল্যৰ প্ৰসাৰ ঘটায়। ই প্ৰজাতি আৰু আৱাসস্থল সংৰক্ষণ, প্ৰকৃতি পৰ্যটন, জলাশয়ৰ জীৱিকা আৰু জলাশয়ৰ কাৰ্বন মূল্যায়ন সামৰি লয়। ইয়াৰ অধীনত, ভাৰতীয় উদ্ভিদ সৰ্বেক্ষণ আৰু ভাৰতীয় প্ৰাণী সৰ্বেক্ষণ সংস্থাই ক্ৰমে ৭৫ খন ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ তালিকাৰ বাবে অধ্যয়ন চলাইছে। জলাশয়সমূহত কাৰ্বন ভাণ্ডাৰ মূল্যায়নৰ বাবে এক ‘মানক পৰিচালনা পদ্ধতি’ প্ৰকাশ কৰা হৈছে আৰু দেশজুৰি ৩৯ খন ৰামছাৰ ক্ষেত্ৰৰ কাৰ্বন ভাণ্ডাৰ মূল্যায়নৰ বাবে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

মিছন সহভাগিতাই অংশগ্ৰহণমূলক সংৰক্ষণক প্ৰসাৰিত কৰে; ইয়াৰ জলাশয় ৰক্ষা অভিযান ২০২৩ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত গোৱাত আৰম্ভ হৈছিল। তেতিয়াৰে পৰা ২০ লাখতকৈ অধিক নাগৰিক স্বেচ্ছাসেৱকে দেশজুৰি ১.৭ লাখতকৈ অধিক জলাশয়ৰ মানচিত্ৰায়ন কৰাত সহায় কৰিছে।

মিষ্টি-এ ৯ খন ৰাজ্য আৰু ৪ খন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত ৫৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ জুৰি মেংগ্ৰোভ পুনৰুদ্ধাৰৰ লক্ষ্য লৈছে। এতিয়ালৈকে অৱনমিত মেংগ্ৰোভৰ ৯,৯৪৯.৫ হেক্টৰ ভূমি পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে ৮৮.৪৪ কোটি টকা মুকলি কৰি দিয়া হৈছে।

২০২১ চনৰ ২ অক্টোবৰত উদ্বোধন কৰা এই পৰ্টেলখনে ভাৰতৰ জলাশয়সমূহৰ ওপৰত এক গতিশীল জ্ঞানৰ ভাণ্ডাৰ হিচাপে কাম কৰে। ই স্থানসমূহ, প্ৰকল্পসমূহ, উদ্যোগসমূহ আৰু পৰিচালক তথা নাগৰিকসকলৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ সম্পৰ্কীয় তথ্য একমাত্ৰ স্থানতে লাভ কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে।

ইন্দোৰ আৰু উদয়পুৰ ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ভাৰতৰ প্ৰথমখন ৰামছাৰ-স্বীকৃত জলাশয় চহৰ হৈ পৰিছে, যি ৰামছাৰ-স্বীকৃত জলাশয় চহৰসমূহৰ বিশ্বব্যাপী নেটৱৰ্কত যোগদান কৰিছে।

ভৱিষ্যত কৰ্মপন্থা

ভাৰতৰ সম্প্ৰসাৰিত ৰামছাৰ নেটৱৰ্কে বিজ্ঞান, কাৰ্যকৰী ব্যৱস্থাপনা আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে জলাশয় সংৰক্ষণ শক্তিশালী কৰাৰ এক সুযোগ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ পৰৱৰ্তী গুৰুত্ব আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতিটোক স্থায়ী পাৰিপাৰ্শ্বিক ফলাফললৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ ওপৰত হোৱা উচিত। নিয়মীয়া নিৰীক্ষণ, প্ৰমাণ-ভিত্তিক পৰিকল্পনা আৰু চৰকাৰ, প্ৰতিষ্ঠানসমূহ তথা স্থানীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত সমন্বয়ে এই জলাশয়সমূহৰ পাৰিপাৰ্শ্বিক বৈশিষ্ট্য বৰ্তাই ৰখাত সহায় কৰিব পাৰে। জলাশয়সমূহে যাতে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য, জল সুৰক্ষা, জলবায়ু স্থিতিস্থাপকতা আৰু জীৱিকাৰ বাবে সমৰ্থন আগবঢ়াই যোৱাটো সুনিশ্চিত কৰিবলৈ অবিৰত প্ৰচেষ্টা অপৰিহাৰ্য হ'ব।

বিস্তৃত উন্নয়নমূলক পৰিকল্পনাৰ সৈতে জলাশয় সংৰক্ষণক একত্ৰিত কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ। স্থানীয় তত্ত্বাৱধান শক্তিশালী কৰা, তথ্য আৰু জ্ঞান বিনিময় উন্নত কৰা, আৰু বহনক্ষম জীৱিকাৰ সুযোগসমূহ প্ৰসাৰিত কৰাটোৱে সংৰক্ষণ প্ৰচেষ্টাসমূহ অধিক গভীৰ কৰি তুলিব পাৰে। পাৰিপাৰ্শ্বিক অগ্ৰাধিকাৰসমূহক সম্প্ৰদায়সমূহৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি, ভাৰতে জলাশয় ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে এক অধিক অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু স্থিতিস্থাপক দৃষ্টিভংগী গঢ়ি তুলিব পাৰে, যিয়ে এই পাৰিপাৰ্শ্বিক তন্ত্ৰসমূহ দীৰ্ঘকালীনভাৱে উৎপাদনক্ষম আৰু সুৰক্ষিত হৈ থকাটো নিশ্চিত কৰিব।

তথ্যসূত্ৰ

পৰিৱেশ, বন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন মন্ত্ৰালয় (MoEFCC)

• https://moef.gov.in/ramsar-convention
• https://indianwetlands.in/wp-content/uploads/library/1761126102.pdf
• https://moef.gov.in/uploads/2019/09/Identifying-and-Managing-Wetlands-of-International-Importance_-Brochure.pdf
• https://moef.gov.in/wetlands-of-india-portal
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2324120&reg=48&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2294036
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2269189
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2210100
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2150496&reg=48&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096165
• https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=1913469&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1896301
• https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/apr/doc202541530201.pdf
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2221114
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2254357

ভাৰতীয় সংসদ (লোকসভা)

• https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AS5_lJmRc2.pdf
• https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AS105_4hTDo4.pdf
• https://eparlib.sansad.in/bitstream/123456789/2983889/1/AU1097_O7TPwY.pdf
• http://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU317_5cMQH9.pdf?source=pqals

জল শক্তি মন্ত্ৰালয় (ৰাষ্ট্ৰীয় জল অভিযান)

• https://nwm.gov.in/node/102

তামিলনাডু ৰাজ্যিক জলাশয় কৰ্তৃপক্ষ

• https://tnswa.tn.gov.in/pdf/wetlands%২০rules.pdf

বিহাৰ চৰকাৰ

• https://betastate.bihar.gov.in/Gogabeel

গুজৰাট চৰকাৰ (গুজৰাট পৰ্যটন)

• https://gujarattourism.com/kutch-zone/kutch/chhari-dhand-wetland-reserve.html

জলাশয় সম্পৰ্কীয় সন্মিলন (ৰামছাৰ সচিবালয়)

• https://ramsar.org/document/present-text-convention-wetlands
• https://ramsar.org/about/convention-wetlands-and-its-mission
• https://www.ramsar.org/sites/default/files/2025-03/COP15NR_India_e.pdf
• https://rsis.ramsar.org/
• https://rsis.ramsar.org/ris/229
• https://rsis.ramsar.org/ris/1208
• https://rsis.ramsar.org/ris/2370
• https://rsis.ramsar.org/ris/2474
• https://rsis.ramsar.org/ris/2559
• https://rsis.ramsar.org/ris/2560
• https://rsis.ramsar.org/ris/2561
• https://rsis.ramsar.org/ris/2562
• https://rsis.ramsar.org/ris/2567
• https://rsis.ramsar.org/ris/2568
• https://rsis.ramsar.org/ris/2576
• https://rsis.ramsar.org/ris/2577
• https://rsis.ramsar.org/ris/2602
• https://rsis.ramsar.org/ris/2603
• https://www.ramsar.org/news/india-adds-two-more-wetlands-international-importance-list
• https://rsis.ramsar.org/ris/2408
• https://rsis.ramsar.org/ris/2568

PDF চাবলৈ ক্লিক কৰক

***

পিআইবি গৱেষণা/RD/RR