Infrastructure
ಕಾಶ್ಮೀರದ ಜೋಡಣೆ: ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ
Posted On:
17 OCT 2026 11:29AM
ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸವಾಲಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಸಂಪರ್ಕದ ಹೊಸ ಯುಗಕ್ಕೆ ಕ್ರಮೇಣ ಹಾದಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದೆ. ಉಧಮ್‌ಪುರ–ಶ್ರೀನಗರ–ಬಾರಾಮುಲ್ಲಾ ರೈಲು ಲಿಂಕ್ ಲೋಯೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾದ ಚೆನಾಬ್ ಸೇತುವೆಯು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ರೈಲ್ವೆ ಆರ್ಚ್ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ವಿಸ್ತರಿಸಲಾದ ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸೇವೆಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹೊಸ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳು ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಸೇಬು, ಕೇಸರಿ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದು, ರೈತರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಿವೆ. ಭೂಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಸೋನಮಾರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಜೋಜಿಲಾ ಸುರಂಗಗಳು ಲಡಾಖ್‌ಗೆ ವರ್ಷವಿಡೀ ಸಂಚಾರದ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ವಾಯುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀನಗರದ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಉಧಮ್‌ಪುರ ಮತ್ತು ಕಿಷ್ಟ್ವಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಗತಿಗಳು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ತರುತ್ತಿವೆ.
ಪುನರ್ ಸಂಪರ್ಕಿತಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶ
ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸವಾಲಾಗಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಂತೆ, ಇದು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹೂಡಿಕೆಯ ಅಲೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶವು ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಉಧಮ್‌ಪುರ–ಶ್ರೀನಗರ–ಬಾರಾಮುಲ್ಲಾ ರೈಲು ಲಿಂಕ್ (ಯುಎಸ್ಬಿಆರ್ಎಲ್) ಯೋಜನೆಯು ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸವಾಲಿನ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಇದು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ರೈಲು ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಭಾರತದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.
ಯುಎಸ್ಬಿಆರ್ಎಲ್ ಯೋಜನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ರಸ್ತೆಗಳು, ಸುರಂಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ನಿರಂತರ ವಿಸ್ತರಣೆಯೂ ನಡೆದಿದೆ. ಈ ಜಾಲವು ಈಗ ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ನಂತಹ ಹೊಸ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉಡಾನ್ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಶ್ರೀನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಲ್ಟಿಮೋಡಲ್ ಕಾರ್ಗೋ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಸರಕು ಸೇವೆಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಸರಕುಗಳ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಂಪರ್ಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ.
ರೈಲ್ವೆ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಕಾಶ್ಮೀರ ಜೋಡಣೆ
ಉಧಮ್‌ಪುರ-ಶ್ರೀನಗರ-ಬಾರಾಮುಲ್ಲಾ ರೈಲು ಲಿಂಕ್ (ಯುಎಸ್ಬಿಆರ್ಎಲ್) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆ
ಹಿಮಾಲಯನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಯುಎಸ್ಬಿಆರ್ಎಲ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ₹43,780 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಯುಎಸ್ಬಿಆರ್ಎಲ್ ಯೋಜನೆಯು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಉಧಮ್‌ಪುರ, ರಿಯಾಸಿ, ರಂಬಾನ್, ಶ್ರೀನಗರ, ಅನಂತ್‌ನಾಗ್, ಪುಲ್ವಾಮಾ, ಬುದ್ಗಾಮ್ ಮತ್ತು ಬಾರಾಮುಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕಡಿದಾದ ಹಿಮಾಲಯದ ಮೂಲಕ 272 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ; ಇದು 119 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹರಡಿರುವ 36 ಸುರಂಗಗಳು ಮತ್ತು 943 ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರದೇಶದ ಸವಾಲಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಜಯಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಇದು, ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಲನಶೀಲತೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಿದೆ. ಯುಎಸ್ಬಿಆರ್ಎಲ್ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, 215 ಕಿ.ಮೀ. ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು (ಒಂದು ಸುರಂಗ ಮತ್ತು 320 ಸೇತುವೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ) ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಯುಎಸ್ಬಿಆರ್ಎಲ್ ಯೋಜನೆಯು ಸುರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಪ್ರದೇಶಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣಗೊಂಡಿದೆ.
ಯುಎಸ್ಬಿಆರ್ಎಲ್ ಯೋಜನೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಇದರ ಪ್ರಭಾವದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು 5 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನವ ದಿನಗಳ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.
ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್
ಚಿತ್ರ 1: ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಮೊದಲು ಜೂನ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಕತ್ರಾ ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಗರ ನಡುವೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಶ್ರೀನಗರ-ಕತ್ರಾ ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 ರಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ತಾವಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.
ಜಮ್ಮುವಿನಿಂದ ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕೆ ಇರುವ ದೂರವನ್ನು ಈಗ ಐದು ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಲುಪಬಹುದು. ರೈಲುಗಳನ್ನು 8 ರಿಂದ 20 ಕೋಚ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ವಿಪರೀತ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ರೈಲುಗಳು ಅಧಿಕ-ಎತ್ತರದ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸುಧಾರಿತ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಹೊಂದಿವೆ.
ಈ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಹಿಮವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲು ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ಮುಂದೆ ಸಾಗುವ ಹಿಮ ತೆಗೆಯುವ ರೈಲು (ಸ್ನೋ ರಿಮೋವಲ್ ಟ್ರೈನ್) ಇದೆ, ಇದು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವಿರುವ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಸುಗಮ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ನೀಡಲು ಭೂಕಂಪನದ ಕಂಪನಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಿಸ್ಮಿಕ್ ಡ್ಯಾಂಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಯುಎಸ್ಬಿಆರ್ಎಲ್ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅದ್ಭುತಗಳು
ಯುಎಸ್ಬಿಆರ್ಎಲ್ ಯೋಜನೆಯು ಚೆನಾಬ್ ರೈಲ್ ಸೇತುವೆ, ಅಂಜಿ ಖಾದ್ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಸುರಂಗ T50 ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಚೆನಾಬ್ ರೈಲ್ ಸೇತುವೆ
ಯುಎಸ್ಬಿಆರ್ಎಲ್ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಿಯಾಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಚೆನಾಬ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ರೈಲ್ವೆ ಆರ್ಚ್ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡ ಚೆನಾಬ್ ಸೇತುವೆಯು 1,315 ಮೀ. ಉದ್ದವಿದೆ. ಇದು 467 ಮೀಟರ್‌ಗಳ ಆರ್ಚ್ ಸ್ಪಾನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನದಿಯ ಪಾತ್ರದಿಂದ 359 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಈಫಲ್ ಟವರ್‌ಗಿಂತಲೂ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಈ ಸೇತುವೆಯು ಬಲವಾದ ಭೂಕಂಪ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸೇವೆಗಳು ಚಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.
ಚಿತ್ರ 2: ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಚೆನಾಬ್ ರೈಲು ಸೇತುವೆ
ಅಂಜೀ ಖಡ್ಡ್ ಸೇತುವೆ
ಚಿತ್ರ 3: ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಅಂಜಿ ಖಾದ್ ಸೇತುವೆ
ಅಂಜೀ ಖಡ್ಡ್ ಸೇತುವೆಯು ಚೆನಾಬ್ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾದ ಅಂಜಿ ನದಿ ಕಮರಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕೇಬಲ್-ಸ್ಟೇಡ್ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ. ಅಂಜಿ ಖಾದ್ ಸೇತುವೆಯು ಯುಎಸ್ಬಿಆರ್ಎಲ್ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಜೂನ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು.
ಈ ಸೇತುವೆಯು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಿಯಾಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ತಲೆಕೆಳಗಾದ ‘Y’ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ 193 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಏಕೈಕ ಗೋಪುರದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಮುಖ್ಯ ಸೇತುವೆಯು ಒಟ್ಟು 473.25 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸವಾಲಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸುರಂಗ ಟಿ50
ಚಿತ್ರ 4: ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಸುರಂಗ T50
2024 ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡ ಸುರಂಗ ಟಿ50, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಖಾರಿ ಮತ್ತು ಸುಂಬರ್ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ 12.77 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ರೈಲ್ವೆ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಯುಎಸ್ಬಿಆರ್ಎಲ್ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘವಾದ ಸಾರಿಗೆ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಸುರಂಗವು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಸವಾಲಿನ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಭೂವಿಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಸುರಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನ್ಯೂ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಟನ್ನಲಿಂಗ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸುರಂಗ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕೆಲಸವು ಅಧಿಕ ನೀರಿನ ಒಳಹರಿವು, ಭೂಕುಸಿತಗಳು, ಕತ್ತರಿ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಬಂಡೆಗಳ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದೆ. ಸುರಂಗವು ಮುಖ್ಯ ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ 375 ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸಮಾನಾಂತರ ಎಸ್ಕೇಪ್ ಸುರಂಗದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೊಠಡಿಯಿಂದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಪ್ರತಿ 50 ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಿಸಿಟಿವಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬೆಂಬಲಿತ ರೈಲ್ವೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ
ಬೆಂಬಲಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಹೂಡಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕಾಗಿ ರೈಲ್ವೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಬಜೆಟ್ 2009–14 ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ₹1,044 ಕೋಟಿಯಿಂದ 2026–27 ರಲ್ಲಿ ₹1,086 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣ
ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು ಮಿಷನ್ ಮೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ಜಾಲದ ಸುಮಾರು 99.6% ರಷ್ಟು ಭಾಗವು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣಗೊಂಡಿದೆ. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಿಜಿ ಜಾಲವು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣಗೊಂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಬಹು-ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ
ಅಮೃತ್ ಭಾರತ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ 1,340 ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿವೆ. ಆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ ಬುದ್ಗಾಮ್, ಜಮ್ಮು ತಾವಿ, ಹುತಾತ್ಮ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ತುಷಾರ್ ಮಹಾಜನ್ (ಉಧಮ್‌ಪುರ) ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಮಾತಾ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ಕತ್ರಾ ನಿಲ್ದಾಣ.
ಇತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರೈಲ್ವೆ ಉಪಕ್ರಮಗಳು
ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳು ಸಿದ್ಧತೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:
1. ಜಲಂಧರ್ ಕಾಂಟ್ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು ತಾವಿ ನಡುವಿನ ಮೂರನೇ ಮಾರ್ಗ (216 ಕಿ.ಮೀ).
2. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಮಾತಾ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ಕತ್ರಾ ನಡುವಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾರ್ಗ (78 ಕಿ.ಮೀ).
3. ಜಮ್ಮು/ರಿಯಾಸಿ ಮತ್ತು ಪೂಂಚ್ ನಡುವಿನ ಹೊಸ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗ (190 ಕಿ.ಮೀ).
ರಸ್ತೆಗಳು: ಮೇಲ್ಮೈ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು
ರೈಲ್ವೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ರಸ್ತೆಗಳು
ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ರಸ್ತೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲ ತಲುಪದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಮೈಲಿ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ರಸ್ತೆಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆ IV ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 598.455 ಕಿ.ಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ 110 ರಸ್ತೆ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ₹1,500 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ವೆಚ್ಚದ ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಉಧಮ್‌ಪುರ–ಕಥುವಾ–ಡೋಡಾ–ಕಿಷ್ಟ್ವಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ 46,972 ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥನೀಯ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಹಲವಾರು ರಸ್ತೆ ಪ್ಯಾಕೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.
ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಹಿಮಾಲಯನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುರಂಗ ನಿರ್ಮಾಣವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.
ಸೋನಮಾರ್ಗ್ (ಝೆಡ್-ಮೋರ್) ಸುರಂಗ
ಚಿತ್ರ 5: ಸೋನಾಮಾರ್ಗ್ ಸುರಂಗ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
ಸೋನಮಾರ್ಗ್ ಸುರಂಗ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 'ಝೆಡ್-ಮೋರ್' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನವರಿ 2025 ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡ ಇದು, 6.4 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ದ್ವಿಮುಖ ಸುರಂಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದರೊಂದಿಗೆ 6.4 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಸಮಾನಾಂತರ ಎಸ್ಕೇಪ್ ಸುರಂಗ ಮತ್ತು 5.5 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಸಂಪರ್ಕ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ₹2,700 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಈ ಸುರಂಗವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 2,634 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸುರಂಗವು ಲೇಹ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಗರ ಮತ್ತು ಸೋನಮಾರ್ಗ್ ನಡುವೆ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಹಿಮಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಕುಸಿತಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವ ರಸ್ತೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೈಪಾಸ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೋನಮಾರ್ಗ್ ಅನ್ನು ವರ್ಷವಿಡೀ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಚಳಿಗಾಲದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಸಾಹಸ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯರ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಝೋಜಿಲಾ ಸುರಂಗದ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಯೋಜನೆಯ ರಾ.ಹೆ.-1 ವಿಭಾಗವನ್ನು ಇದು 13 ಕಿ.ಮೀ ನಿಂದ 11.98 ಕಿ.ಮೀಗೆ ತಗ್ಗಿಸಲಿದೆ.
ಝೋಜಿಲಾ ಸುರಂಗ
ಝೋಜಿಲಾ ಸುರಂಗವು ಎನ್‍ಎಚ್‍ಐಡಿಸಿಎಲ್‍ ನಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ-1 ರಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ತಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಿನಾಮರ್ಗ್ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ 13.153 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ದ್ವಿಮುಖ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ. 2,900–3,310 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ₹6,808 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಯೋಜನೆಯು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಹಾಗೂ ಲಡಾಖ್ ನಡುವೆ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲೂ ವರ್ಷವಿಡೀ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಮುಖ್ಯ ಸುರಂಗವು ಜೂನ್ 2026 ರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು (ಬ್ರೇಕ್‌ಥ್ರೂ ಸಾಧಿಸಿದೆ).
ಚಿತ್ರ 6: ಝೋಜಿಲಾ ಸುರಂಗ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
ಈ ಸುರಂಗವು ಆಧುನಿಕ ವಾತಾಯನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಬೆಂಕಿ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ನಂದಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಸಿಸಿಟಿವಿ ಕಣ್ಗಾವಲು, ವೇರಿಯೇಬಲ್ ಮೆಸೇಜ್ ಸೈನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಎಸ್‍ಸಿಎಡಿಎ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸುಧಾರಿತ ಸುರಕ್ಷತಾ ಹಾಗೂ ಸಂಚಾರ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಒಟ್ಟು 4.8 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಎರಡು ಅವಳಿ ಟ್ಯೂಬ್ ಏಕಮುಖ ನೀಲಗಿರಿ ಸುರಂಗಗಳು, ಒಟ್ಟು 2.350 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಎಂಟು ಕಟ್-ಅಂಡ್-ಕವರ್ ವಿಭಾಗಗಳು, ಒಟ್ಟು 810 ಮೀ ಉದ್ದದ ನಾಲ್ಕು ಸೇತುವೆಗಳು, 40 ಕಲ್ವರ್ಟ್‌ಗಳು, ಹಿಮ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು, ಕ್ಯಾಚ್ ಡ್ಯಾಮ್‌ಗಳು, ಡಿಫ್ಲೆಕ್ಟರ್ ಡ್ಯಾಮ್‌ಗಳು, ಏರ್-ಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು 16.964 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಸಂಪರ್ಕ ರಸ್ತೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇತರ ಹಿಮಪಾತ ರಕ್ಷಣಾ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸೋನಮಾರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಮಿನಾಮರ್ಗ್ ನಡುವಿನ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 30 ನಿಮಿಷಗಳಿಗೆ ತಗ್ಗಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಭಾರಿ ಹಿಮಪಾತ ಮತ್ತು ಹಿಮಪಾತಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಗಾಗುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಝೋಜಿಲಾ ಪಾಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪಘಾತಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಯಗಳ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸುರಂಗವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ದೂರದ ಹಾಗೂ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ವರ್ಷವಿಡೀ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಪರ್ಕವು ರಕ್ಷಣಾ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜೀವನೋಪಾಯ ಹಾಗೂ ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.
ಡಾ. ಶ್ಯಾಮಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಸುರಂಗ (ಹಿಂದೆ ಚೆನಾನಿ-ನಶ್ರೀ ಸುರಂಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು)
2017 ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಗೊಂಡ 9 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಈ ಸುರಂಗವು ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸುರಂಗ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ದ್ವಿಮುಖ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಉಧಮ್‌ಪುರವನ್ನು ರಾಂಬನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ₹2500 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಇದು, ಪ್ರಯಾಣದ ದೂರವನ್ನು 31 ಕಿ.ಮೀ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸಿ, ಇಂಧನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಹೆದ್ದಾರಿ ಜಾಲದ ವಿಸ್ತರಣೆ
ದೆಹಲಿ–ಅಮೃತಸರ–ಕತ್ರಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ:** ಈ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ದೆಹಲಿಯನ್ನು ಅಮೃತಸರ್ ಮತ್ತು ಕತ್ರಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ 667 ಕಿ.ಮೀ ಹಸಿರು ಕ್ಷೇತ್ರ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ವೇಗದ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು, ರಾ.ಹೆ.-44 ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಮಾತಾ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜುಲೈ 2026 ರಲ್ಲಿ, ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಕತ್ರಾ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವತ್ತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ವಿಭಾಗಗಳು ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಕತ್ರಾ ನಡುವಿನ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಸುಮಾರು 14 ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ಆರು ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ತಗ್ಗಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಈ ಕಾರಿಡಾರ್ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ರಫಿಯಾಬಾದ್–ಕುಪ್ವಾರ ರಸ್ತೆ (ರಾ.ಹೆ.-701):ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೊನೆಯ ಮೈಲಿ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ರಾ.ಹೆ.-701 ರಫಿಯಾಬಾದ್–ಕುಪ್ವಾರ ವಿಭಾಗದ ಅಗಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬಲಪಡಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಜೂನ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಬೀಕಾನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಫಿಯಾಬಾದ್–ಕುಪ್ವಾರ–ಚೌಕಿಬಾಲ್–ತಂಗ್ಧರ್–ಚಮಕೋಟ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಶೋಪಿಯಾನ್ ಬೈಪಾಸ್ (ರಾ.ಹೆ.-444): ಮಾರ್ಚ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ₹224.44 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 8.925 ಕಿ.ಮೀ ಶೋಪಿಯಾನ್ ಬೈಪಾಸ್‌ಗೆ ಜೂನ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆ ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಬೈಪಾಸ್ ಶೋಪಿಯಾನ್, ಪುಲ್ವಾಮಾ ಮತ್ತು ಕುಲ್ಗಾಂವ್ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವೇಗದ ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು: ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕದ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಶ್ರೀನಗರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಗರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಿವಿಲ್ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್‌ನ ₹1,677 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಬುದ್ಗಾಂವ್ ವಾಯುನೆಲೆಯೊಳಗೆ ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಈ ಯೋಜನೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
73.18 ಎಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಹೊಸ 71,500 ಚದರ ಮೀಟರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಗರಿಷ್ಠ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 2,900 ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 1 ಕೋಟಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಿದೆ. ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಒಂದು ವೈಡ್‌ಬಾಡಿ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಸೇರಿದಂತೆ 15 ವಿಮಾನ ನಿಲುಗಡೆ ಕೊಲ್ಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ 3,658 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ರನ್‌ವೇಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲಿದೆ. ಹೊಸ ಬಹುಮಹಡಿ ವಾಹನ ನಿಲುಗಡೆ ಕೇಂದ್ರವು 1,000 ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಾಗಿ ಬ್ಯಾರಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಹೊಸ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಆಧುನಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಮರಗೆಲಸ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಿದೆ. ಸುಸ್ಥಿರತೆಯು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ನೀರು ಕೊಯ್ಲು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಳಕಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸುಸ್ಥಿರ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಗಾಗಿ ಜಿಆರ್‌ಐಎಚ್‌ಎ ರೇಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ 5-ಸ್ಟಾರ್ ಹಸಿರು ರೇಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕದ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವ ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಉಧಮ್‌ಪುರ ಮತ್ತು ಕಿಷ್ಟ್ವಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನಯಾನವು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಉಡಾಣ್ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ತಾಣವಾಗಿ ಶ್ರೀನಗರದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಏಕೀಕರಣದವರೆಗೆ
ಮಲ್ಟಿಮೋಡಲ್ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಪಿಎಂ ಗತಿ ಶಕ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್, ರೈಲ್ವೆಗಳು, ರಸ್ತೆಗಳು, ಬಂದರುಗಳು, ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಜಿಯಾಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಧಾರಿತ ಯೋಜನೆಗಳ ವೇದಿಕೆಗೆ ತಂದಿದೆ. ಇದು 44 ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು 36 ರಾಜ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಗತಿ ಶಕ್ತಿ ಮಲ್ಟಿ-ಮೋಡಲ್ ಕಾರ್ಗೋ ಟರ್ಮಿನಲ್ ನೀತಿಯು, ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ, ರೈಲು-ಸಂಪರ್ಕಿತ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ದೇಶದಲ್ಲಿ 142 ಗತಿ ಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಗೋ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲಾಗಿದೆ. 2024 ರಲ್ಲಿ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸಾಂಬಾದಲ್ಲಿ ಗತಿ ಶಕ್ತಿ ಮಲ್ಟಿ-ಮೋಡಲ್ ಕಾರ್ಗೋ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕಥುವಾ, ಅನಂತ್‌ನಾಗ್ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 310 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಸಿಟಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ತತ್ವಾನುಸಾರವಾಗಿ ಅನುಮೋದನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಜಿಸಿಟಿ ನೀತಿಯು ಸಿಮೆಂಟ್, ಉಕ್ಕು, ವಿದ್ಯುತ್, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಕೃಷಿ, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಇದು ಗೋದಾಮುಗಳು, ಸೈಲೋಗಳು, ಶೀತಲೀಕರಣ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ಮಲ್ಟಿಮೋಡಲ್ ಕಾರ್ಗೋ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದೆ.
ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಅವಕಾಶಗಳವರೆಗೆ
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಲೋಚಿತ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯ ಸಂಪರ್ಕಿತ ಭಾಗವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ. ರೈಲು, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ವಾಯುಯಾನ ಯೋಜನೆಗಳು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲ; ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಅವು ಈಗ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಜಾಲವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಒಮ್ಮುಖವು ನಿವಾಸಿಗಳು, ರೈತರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನಿರ್ವಾಹಕರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ರೈತರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೀರಿದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸೇಬು, ಒಣ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಪಶ್ಮಿನಾ ಶಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕಾಶ್ಮೀರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಆರ್ಥಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸುಧಾರಿತ ಸಂಪರ್ಕವು ಗಡಿ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.
References
Ministry of Railways
Ministry of Road Transport & Highways
Ministry of Civil Aviation
Ministry of Science and Technology
Ministry of Home Affairs
Cabinet Committee on Economic Affairs
Ministry of Personnel, Public Grievances & Pensions
Press Information Bureau (PIB)
Ministry of Information and Broadcasting
Click here to see pdf
*****
(Explainer ID: 160506)
आगंतुक पटल : 11
Provide suggestions / comments