पत्र सूचना कार्यालय

অন্তৰ্ভুক্তিমূলক সবলীকৰণৰ এক দৃষ্টিভংগী

প্ৰধানমন্ত্ৰী অনুসূচিত জাতি অভ্যুদয় যোজনা (Pradhan Mantri Anusuchit Jaati Abhyuday Yojna) চমুকৈ পি.এম.-এ.জে.ৱাই. (PM-AJAY) হৈছে ২০২১-২২ বিত্তীয় বৰ্ষত আৰম্ভ কৰা ১০০% কেন্দ্ৰীয় পৃষ্ঠপোষকতাপ্ৰাপ্ত আঁচনি। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে এক ব্যাপক আৰু সংহত দৃষ্টিভংগীৰ জৰিয়তে অনুসূচিত জাতি সম্প্ৰদায়সমূহৰ আৰ্থ-সামাজিক আৰু শৈক্ষিক সবলীকৰণ সাধন কৰা। চৰকাৰে প্ৰধানমন্ত্ৰী অনুসূচিত জাতি অভ্যুদয় যোজনা আঁচনিৰ দ্ৰুত আৰু গুণগত ৰূপায়ণৰ বাবে ‘পি.এম.-এ.জে.ৱাই. (PM-AJAY)’ মোবাইল এপ আৰু ‘পি.এম.-এ.জে.ৱাই. (PM-AJAY)’ প’ৰ্টেল মুকলি কৰিছে।

পি.এম.-এ.জে.ৱাই. হৈছে পূৰ্বৰ তিনিখন কেন্দ্ৰীয় পৃষ্ঠপোষকতাপ্ৰাপ্ত আঁচনি যেনে প্ৰধানমন্ত্ৰী আদৰ্শ গ্ৰাম যোজনা, অনুসূচিত জাতি উপ-পৰিকল্পনাৰ বাবে বিশেষ কেন্দ্ৰীয় সাহায্য আৰু বাবু জগজীৱন ৰাম ছাত্ৰাবাস যোজনাক একত্ৰীকৰণেৰে গঠিত আঁচনি। সামাজিক ন্যায় আৰু সবলীকৰণ মন্ত্ৰালয়ে ৰূপায়ণ কৰা পি.এম.-এ.জে.ৱাই.-এ সকলোৰে উন্নয়ন নিশ্চিত কৰাৰ ইয়াৰ বিস্তৃত লক্ষ্যক তলত উল্লেখ কৰা তিনিটা মূল উদ্দেশ্যৰ জৰিয়তে ব্যৱহাৰিক কাৰ্যলৈ ৰূপান্তৰ কৰে:

• অতিৰিক্ত নিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰি অনুসূচিত জাতি সম্প্ৰদায়সমূহৰ দৰিদ্ৰতা হ্ৰাস কৰা। ইয়াক দক্ষতা বিকাশ, আয় সৃষ্টিকাৰী আঁচনি আৰু অন্যান্য পদক্ষেপৰ জৰিয়তে কৰা হ’ব পাৰে। এই হস্তক্ষেপসমূহে জীৱিকাৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰা আৰু হিতাধিকাৰীসকলক বহনক্ষম আয় সৃষ্টিকাৰী কাৰ্যকলাপত নিয়োজিত হ’বলৈ সক্ষম কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখে।
• অনুসূচিত জাতি অধ্যুষিত অঞ্চলসমূহত পৰ্যাপ্ত আন্তঃগাঁথনি আৰু প্ৰয়োজনীয় সেৱা নিশ্চিত কৰি আৰ্থ-সামাজিক উন্নয়নৰ সূচকসমূহ উন্নত কৰা। এই আঁচনিখনে গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নয়নমূলক ব্যৱধানসমূহ পূৰণ কৰা আৰু উন্নত জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ডত অৰিহণা যোগোৱা অত্যাৱশ্যকীয় সুবিধাসমূহৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ উন্নত কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখে।
• অনুসূচিত জাতিৰ সাক্ষৰতা বৃদ্ধি কৰা আৰু বিদ্যালয় তথা উচ্চ শিক্ষাৰ প্ৰতিষ্ঠানত নামভৰ্তিৰ বাবে উৎসাহিত কৰা। বিশেষকৈ আকাংক্ষী জিলা/অনুসূচিত জাতি অধ্যুষিত ব্লক আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য স্থানত মানসম্পন্ন প্ৰতিষ্ঠান আৰু আৱাসিক বিদ্যালয়ত পৰ্যাপ্ত আৱাসিক সুবিধা প্ৰদান কৰি ইয়াক সাধন কৰা হয়।

পি.এম.-এ.জে.ৱাই.-ৰ পৰা কোনে লাভৱান হ’ব পাৰে?

পি.এম.-এ.জে.ৱাই.-ৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছে এক সাৱধানে নিৰ্ধাৰিত যোগ্যতাৰ কাঠামো, যিয়ে আঁচনিখনৰ সুবিধাসমূহ যিসকল ব্যক্তি আৰু সম্প্ৰদায়ৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত, তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ যাতে উপনীত হয় সেয়া নিশ্চিত কৰে। সেই অনুসৰি, আঁচনিখনৰ সুবিধা লাভৰ যোগ্যতা তলত দিয়া চৰ্তসমূহৰ ভিত্তিত নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়:

• চৰকাৰী অনুদান উপাদানৰ অধীনত হিতাধিকাৰী নিৰ্বাচন কৰাৰ সময়ত বাৰ্ষিক আয় বছৰি ২.৫০ লাখ টকাৰ অধিক নোহোৱা পৰিয়াল/ব্যক্তিক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হয়। অনুসূচিত জাতিৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ গোটৰ অনুসূচিত জাতিৰ সদস্যসকলো যোগ্য হ’ব।
• আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত ৪০% বা তাতকৈ অধিক অনুসূচিত জাতিৰ জনসংখ্যা থকা আৰু মুঠ জনসংখ্যা ৫০০ বা তাতকৈ অধিক হোৱা গাঁওসমূহ আঁচনিখনৰ অধীনত অনুদানৰ বাবে যোগ্য।

পি.এম.-এ.জে.ৱাই. কাৰ্যক্ষেত্ৰত

পি.এম.-এ.জে.ৱাই.-ৰ গাঁথনি উন্নয়নৰ বিভিন্ন দিশসমূহ সমাধান কৰিবলৈ তিনিটা স্বতন্ত্ৰ উপাদানৰ ওপৰত আধাৰিত:

আন্তঃগাঁথনি আৰু সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত থকা গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যৱধানসমূহ পূৰণ কৰি অনুসূচিত জাতি সংখ্যাগৰিষ্ঠ গাঁওসমূহক ‘আদৰ্শ গাঁও’-লৈ ৰূপান্তৰ কৰা। ‘আদৰ্শ গাঁও’ উপাদানৰ অধীনত সমগ্ৰ দেশত ৪৭,২৪৩খন গাঁও সামৰি লোৱা হৈছে, যাৰ ফলত ৪৭.৭৯ লাখতকৈ অধিক নাগৰিক উপকৃত হৈছে। মুঠ ৪৬,৯৪৪টা উন্নয়নমূলক কাম সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছে, আনহাতে ২৭,০৩২খন গাঁও উন্নয়ন পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬লৈকে ১৮,০৯৩খন গাঁওক ‘আদৰ্শ গাঁও’ হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছে, যিয়ে অনুসূচিত জাতি সংখ্যাগৰিষ্ঠ গাঁওসমূহত আন্তঃগাঁথনি, মৌলিক সেৱা আৰু জীৱনৰ মানদণ্ড উন্নত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অগ্ৰগতি প্ৰতিফলিত কৰিছে।

অনুসূচিত জাতিৰ আৰ্থ-সামাজিক উন্নতিৰ লক্ষ্যৰে জিলা/ৰাজ্য পৰ্যায়ৰ প্ৰকল্পসমূহৰ বাবে বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা। ইয়াৰ ভিতৰত আছে:

• দক্ষতা বিকাশ আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত আন্তঃগাঁথনিকে ধৰি ব্যাপক জীৱিকা প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে লক্ষ্য জনসংখ্যাৰ আয় বৃদ্ধি কৰা।
• অনুসূচিত জাতি অধ্যুষিত গাঁওসমূহত পৰ্যাপ্ত আন্তঃগাঁথনি সৃষ্টি কৰি আৰ্থ-সামাজিক উন্নয়নৰ সূচকসমূহ উন্নত কৰা।
• প্ৰয়োজন অনুসৰি আৱাসিক বিদ্যালয় প্ৰদান কৰি অনুসূচিত জাতিৰ সাক্ষৰতা বৃদ্ধি কৰা আৰু বিদ্যালয়ত নামভৰ্তিৰ বাবে উৎসাহিত কৰা।

২০২১-২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ পৰা ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষলৈ সাহায্য-অনুদান উপাদানৰ অধীনত ১,৭৩০ কোটি টকাতকৈ অধিক পোনপটীয়াকৈ ৰাজ্যসমূহক মুকলি কৰি দিয়া হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে ২.৫ লাখতকৈ অধিক ব্যক্তি আৰু গোটৰ হিতাধিকাৰীলৈ দক্ষতা আৰু জীৱিকাৰ সহায় আগবঢ়োৱা হৈছে।

• অনুসূচিত জাতিৰ অন্তৰ্গত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক গুণগত শিক্ষা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম আৰু উৎসাহিত কৰাৰ অন্যতম উপায় হৈছে ছাত্ৰাবাস নিৰ্মাণ আৰু মেৰামতি। দেশৰ গ্ৰাম্য আৰু দূৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ পৰা অহা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে এনে ছাত্ৰাবাসসমূহ অত্যন্ত উপকাৰী। ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬লৈকে মুঠ ৭৮৫টা ছাত্ৰাবাস সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছে। ২০২৬-২৭ বিত্তীয় বৰ্ষত চৰকাৰে দুটা ছাত্ৰাবাস প্ৰকল্প (এটা ছোৱালীৰ বাবে আৰু এটা ল’ৰাৰ বাবে) নিৰ্মাণৰ বাবে ৬১.৪৬ কোটি টকাৰ কেন্দ্ৰীয় সাহায্য আৱণ্টন কৰিছে, যাৰ জৰিয়তে ২৬৪গৰাকী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে আৱাসৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হ’ব।

সবলীকৰণত বিনিয়োগ

যিকোনো কল্যাণমূলক পদক্ষেপৰ ফলপ্ৰসূ ৰূপায়ণৰ বাবে অব্যাহত বিত্তীয় সহায়ৰ প্ৰয়োজন। পি.এম.-এ.জে.ৱাই.-ৰ অধীনত বিত্তীয় সাহায্যৰ কাঠামোৰ এক অৱলোকন তলত উপস্থাপন কৰা হৈছে।

ফলপ্ৰসূ শাসনৰ দিশত এক ডিজিটেল অগ্ৰগতি

‘পি.এম.-এ.জে.ৱাই.’ মোবাইল এপ আৰু ‘পি.এম.-এ.জে.ৱাই.’ প’ৰ্টেলৰ শেহতীয়া মুকলিৰ লক্ষ্য হৈছে কাগজ-ভিত্তিক কাৰ্যপ্ৰবাহ আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ পৰা বাস্তৱ-সময়ৰ ভিত্তিত এণ্ড-টু-এণ্ড ডিজিটেল কাৰ্যপ্ৰবাহ আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণলৈ পৰিৱৰ্তন কৰা।

সুশাসন স্বচ্ছতা, জবাবদিহিতা আৰু দক্ষতাৰ নীতিৰ ওপৰত নিৰ্মিত।

ডিজিটেল প্ৰযুক্তিয়ে ৰাজহুৱা কাৰ্যসূচীসমূহৰ পৰিকল্পনা, প্ৰদান আৰু নিৰীক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিছে। প্ৰযুক্তি-সক্ষম শাসনে তথ্যৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ উন্নত কৰে, নিৰীক্ষণ শক্তিশালী কৰে আৰু তথ্য-ভিত্তিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত সহায় কৰে। ই সমন্বয়, স্বচ্ছতা আৰু কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণৰ সামগ্ৰিক ফলপ্ৰসূতাও বৃদ্ধি কৰে।

ভাৰতৰ বিকাশৰ কাহিনীৰ পৰৱৰ্তী অধ্যায়

বিকশিত ভাৰত @২০৪৭-ৰ দিশত যাত্ৰা এই নীতিৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত যে উন্নয়নৰ সুবিধাসমূহ সমাজৰ প্ৰতিটো শ্ৰেণীৰ ওচৰলৈ উপনীত হ’ব লাগিব আৰু সকলোৰে বাবে অগ্ৰগতিৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিব লাগিব। এই প্ৰচেষ্টাত পি.এম.-এ.জে.ৱাই.-এ অনুসূচিত জাতি সম্প্ৰদায়সমূহৰ আৰ্থ-সামাজিক আৰু শৈক্ষিক সবলীকৰণ আগবঢ়োৱাত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে, যাৰ জৰিয়তে বহনক্ষম জীৱিকা, গুণগত শিক্ষা আৰু উন্নত আন্তঃগাঁথনিৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱা লক্ষ্যভিত্তিক হস্তক্ষেপসমূহ গ্ৰহণ কৰা হয়। আঁচনিখন সম্প্ৰসাৰিত হৈ থকাৰ লগে লগে প্ৰযুক্তিৰ অধিক ব্যৱহাৰ, অধিক শক্তিশালী নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থা আৰু কেন্দ্ৰীভূত শেষ-মাইল প্ৰদান ব্যৱস্থাই ইয়াৰ ফলপ্ৰসূতা আৰু প্ৰসাৰ বৃদ্ধি কৰিছে। ব্যক্তি আৰু সম্প্ৰদায়সমূহক তেওঁলোকৰ সম্পূৰ্ণ সম্ভাৱনা উপলব্ধি কৰিবলৈ আৰু ভাৰতৰ উন্নয়নৰ যাত্ৰাত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ সবলীকৰণ কৰাৰ জৰিয়তে পি.এম.-এ.জে.ৱাই.-এ অধিক অন্তৰ্ভুক্তিমূলক, সমতাপূৰ্ণ আৰু সবল ৰাষ্ট্ৰ গঢ়ি তোলাত অব্যাহতভাৱে অৰিহণা যোগাব।

তথ্যসূত্ৰসমূহ

সামাজিক ন্যায় আৰু সবলীকৰণ মন্ত্ৰালয়:

https://socialjustice.gov.in/

https://socialjustice.gov.in/schemes/104

https://socialjustice.gov.in/writereaddata/UploadFile/71441776233188.pdf

https://pmajay.dosje.gov.in/

https://pmajay.dosje.gov.in/Writereaddata/Guidelines.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2265530&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2285859&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2268689&reg=48&lang=1

https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/sbe93.pdf

বিত্ত মন্ত্ৰালয়ঃ

https://www.indiabudget.gov.in/doc/OutcomeBudgetE2026_2027.pdf

মাইস্কীম (myScheme):

https://www.myscheme.gov.in/schemes/pmajay-ag

pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

*****

পিআইবি গৱেষণা

RR