पत्र सूचना कार्यालय

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ: ಸಮುದಾಯಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬೆಸುಗೆ

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಜನರು, ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ತಿರ ತರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ, ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು 2024 ರಲ್ಲಿ 10.9 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ಅಂದರೆ ಜಾಗತಿಕ ಒಟ್ಟು ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಶೇಕಡಾ 10 ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ 35.7 ಕೋಟಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂದರ್ಶಕರ ವೆಚ್ಚದಿಂದ 1.9 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಜನರು ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಮತ್ತು ತಾಣಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ವಿಧಾನವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸುವ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ. ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವವರೆಗೆ, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಜಾಣ್ಮೆಯ, ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಪರಿಸರ: ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ದಿನ 2026

"ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಲು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ" ಎಂಬ ಧ್ವೆಯವಾಕ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27 ರಂದು ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ದಿನ 2026 ರಂದು ಈ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಲಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮರುರೂಪಿಸಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಧ್ವೆಯವಾಕ್ಯವು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.

ದೇಶದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಿದೆ. ನವದೆಹಲಿಯ ಭಾರತ್ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕೇಂದ್ರ ಸಮಾರಂಭದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವರಾದ ಶ್ರೀ ಗಜೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಶೇಖಾವತ್ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ನೂತನ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಹಾಗೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸಲಿವೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದಾದ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿರುವ ಮುಕ್ತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಉಪಕ್ರಮವಾದ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸ್ಟಾಕ್' ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ, ಕಡಿಮೆ ಪರಿಚಿತ ತಾಣಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಭೇಟಿಯ ಸಮತೋಲಿತ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ 'ದೇಖೋ ಅಪ್ನಾ ದೇಶ್ 2.0' ಬಿಡುಗಡೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

'ಅದ್ಭುತ ಭಾರತ' ಚೌಕಟ್ಟಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ತಾಣಗಳ ಪ್ರಚುರತೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ತಲುಪುವಿಕೆ, ಅನುಭವಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸಚಿವಾಲಯವು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿಳುವಳಿಕಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಮೂಲಕ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಲಿದೆ.

ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ, ತೆಲಂಗಾಣವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ, ಕೈಮಗ್ಗ ಹಾಗೂ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಮಳಿಗೆಗಳ ರೋಮಾಂಚಕ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಿದೆ. ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಟ್ರಾವೆಲ್ ಏಜೆಂಟರು, ಟೂರ್ ಆಪರೇಟರಗಳು, ವರ್ಗೀಕೃತ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು, ಉಪಹಾರಗೃಹಗಳು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾವೆಲ್ ಉದ್ಯಮದ ಇತರ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲಿವೆ.

ದೆಹಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26-27 ರಂದು ಯಮುನಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸರಾಯ್ ಕ Kale ಖಾನ್‌ನ ಬಿದಿರಿನ ಉದ್ಯಾನವನವಾದ ಬಾನ್ಸೆರಾದಲ್ಲಿ "ರಂಗ್ • ರಸ್ • ರೂಹ್" ಎಂಬ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿದೆ. ಇದು ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಹಾರ, ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ತರಲಿದ್ದು, ನಿಜಾಮಿ ಸಹೋದರರ ವಿಶೇಷ ಕವ್ವಾಲಿ ಸಂಜೆಯೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ: ಪ್ರಯಾಣದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶಗಳವರೆಗೆ

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದು ಜನರನ್ನು ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಗಳಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಾ, ಭಾರತದ ಪ್ರಗತಿಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ

ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು 'ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉಪಗ್ರಹ ಖಾತೆ' ಮೂಲಕ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉಪಗ್ರಹ ಖಾತೆ' ಎಂಬುದು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ನೇರ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ಆರ್ಥಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಅಧಿಕೃತ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯವು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಇತ್ತೀಚಿನ 'ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉಪಗ್ರಹ ಖಾತೆ' ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಟ್ಟು ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಶೇಕಡಾ 5.22 ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು 2019-20ರಲ್ಲಿ 6.94 ಕೋಟಿಯಿಂದ 2023-24ರಲ್ಲಿ 8.46 ಕೋಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮೂಲವಾಗಿ ಇದರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಏರಿಕೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸದ ಪ್ರಮಾಣ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಬಲವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. 2021 ರಲ್ಲಿ 67.7 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದ್ದ ದೇಶೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಭೇಟಿಯು 2025ರಲ್ಲಿ 428.55 ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಭೇಟಿಯು 0.1 ಕೋಟಿಯಿಂದ 2.53 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿದೆ.

ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೊಡುಗೆಯೂ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ಬಂದ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಗಳಿಕೆಯು 2021 ರಲ್ಲಿ ₹63,978 ಕೋಟಿಯಿಂದ 2025 ರಲ್ಲಿ ₹2,76,831 ಕೋಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಅನುಭವವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸುವುದು

ಭೌತಿಕ ಪ್ರಯಾಣದಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅನುಭವಗಳವರೆಗೆ

ನಾವು ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ವಿಧಾನ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಯಾಣದ ಹಾದಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ನಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಪುಸ್ತಕ ಸಾಕಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು, ಒಂದು ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್ ನಮಗೆ ಒಂದು ತಾಣವನ್ನು ಶೋಧಿಸಲು, ಯೋಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಅನುಭವಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಾಳೆ, ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಪ್ರಯಾಣದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ವಿವರಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು ಉಳಿದದ್ದನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು.

ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವೂ ಬದಲಾಗಬೇಕು. ಸೌಕರ್ಯ, ವೈಯಕ್ತಿಕಗೊಳಿಸಿದ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಗಮ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅನುಭವಗಳು ಪ್ರಯಾಣದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತವು ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ದೇಶವನ್ನು ಶೋಧಿಸುವ ಹಾಗೂ ಅನುಭವಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಇ-ವೀಸಾ: ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವುದು

ಭಾರತವು 2014 ರಲ್ಲಿ 43 ದೇಶಗಳ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಪ್ರಯಾಣ ಅಧಿಕಾರ ದೃಢೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಇ-ವೀಸಾ ಸೌಲಭ್ಯದ ಮೂಲಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ಸರಳೀಕರಿಸಿದೆ. ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು ಅಂದಿನಿಂದ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ಈಗ 172 ದೇಶಗಳ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. 37 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, 38 ಸಮುದ್ರ ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು 13 ಭೂ ಬಂದರುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 88 ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಈಗ ನೀಡುವ ಒಟ್ಟು ವೀಸಾಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 78 ರಷ್ಟು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವೀಸಾಗಳಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 95 ರಷ್ಟು ಇ-ವೀಸಾ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು 72 ಗಂಟೆಗಳ ಒಳಗೆ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕರ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.

ಅದ್ಭುತ ಭಾರತ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆ: ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತರುವುದು

ನವೀಕರಿಸಿದ 'ಅದ್ಭುತ ಭಾರತ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆ'ಯು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಪರಂಪರೆ, ಸಾಹಸ, ಪಾಕಪದ್ಧತಿ, ಆರೋಗ್ಯ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ ವರ್ಚುವಲ್ (ಪರದೆ ಮೇಲಿನ) ಅನುಭವಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಚಾಲಿತ ಉಪಕರಣವು ನೈಜ ಸಮಯದ ಹವಾಮಾನ ವಿವರಗಳು, ನಗರ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ಸೇವೆಗಳಂತಹ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂದರ್ಶಕರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ವೇದಿಕೆಯು ವಿಮಾನಗಳು, ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು, ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಸ್‌ಗಳ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವಿಕೆ (ಬುಕಿಂಗ್) ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಪ್ರವೇಶ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. 'ನಿಧಿ' ಯೊಂದಿಗೆ ಇದರ ಸಂಯೋಜನೆಯು ನೋಂದಾಯಿತ ಟೂರ್ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾವೆಲ್ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಯಾಣದ ಪ್ರಯಾಣದ ಹಲವಾರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತರುತ್ತದೆ.

ನಿಧಿ+: ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ

ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನೂ ಮರುರೂಪಿಸುತ್ತಿವೆ. 'ನಿಧಿ+' (ಆತಿಥ್ಯ ಉದ್ಯಮದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಯೋಜಿತ ದತ್ತಾಂಶಸಂಚಯ) ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ನೋಂದಣಿ, ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಏಕೀಕೃತ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದು ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗಿನ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಸಂಯೋಜಿತ ಪಾವತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕ ಅನುಮೋದನೆಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸುಲಭ ವಹಿವಾಟು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23, 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 'ನಿಧಿ+' ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ 63,740 ವಸತಿ ಘಟಕಗಳು, 54 ಸಮಾವೇಶ ಕೇಂದ್ರಗಳು, 215 ಆಹಾರ ಉದ್ಯಮ ನಿರ್ವಾಹಕರು, 1,450 ಆನ್‌ಲೈನ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಸಂಯೋಜಕರು ಮತ್ತು 15,531 ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೇದಿಕೆಯು ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪರ್ಕಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಗೂಗಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ: ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಉತ್ತೇಜನ

ಭಾರತದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪಯಣವು ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳ ಮೂಲಕವೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜೂನ್ 2026 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯವು ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ದತ್ತಾಂಶ ಆಧಾರಿತ ಒಳನೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ರಂಗದ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಗೂಗಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಜೊತೆ ತಿಳುವಳಿಕಾ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು.

ಈ ಸಹಯೋಗವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಿತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಯಾಣದ ಒಲವುಗಳು, ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮಾದರಿಗಳ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್, ಪ್ರಚಾರ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಸುಧಾರಣೆ, ವಿಷಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾಚೆಗಿನ ನಾವೀನ್ಯತೆ

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 17, 2023 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು 262 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಡಿಪಿಐಐಟಿ' ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ 1,497 ನವೋದ್ಯಮಗಳನ್ನು (ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌) ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 13,919 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 58 ರಷ್ಟು ನವೋದ್ಯಮಗಳು ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಹಂತದ (ಟೈರ್ II ಮತ್ತು ಟೈರ್ III) ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.

ಈ ನವೋದ್ಯಮಗಳು ಪ್ರಯಾಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವಿಕೆ, ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೇಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಅನುಭವಜನ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಜಾಣ ಚಲನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಯೋಜನೆಯಾದ್ಯಂತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪರ್ಕಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಜಾಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ 'ಹೈವೇ ಡಿಲೈಟ್', ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೇಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಅನುಭವಗಳ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ 'ವಿಲ್ಲೋಟೇಲ್', ಹಾಗೂ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು 70 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವಿಕೆ ಕಚೇರಿಗಳ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ 28 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರಕ್ಷಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ನಿವೃತ್ತ ಯೋಧರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅವಲಂಬಿತರಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ 'ಉಡ್‌ಚಲೋ' ಸೇರಿವೆ.

ಬಹುಭಾಷಾ ಪ್ರವಾಸಿ ಸಹಾಯವಾಣಿ: ಅಹೋರಾತ್ರಿ ಬೆಂಬಲ

ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯವು 24×7 ಉಚಿತ ಬಹುಭಾಷಾ ಪ್ರವಾಸಿ ಸಹಾಯವಾಣಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 1800111363 ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆ 1363 ರಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಈ ಸೇವೆಯು ಅರೇಬಿಕ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಜರ್ಮನ್, ಇಟಾಲಿಯನ್, ಜಪಾನೀಸ್, ಕೊರಿಯನ್, ಚೈನೀಸ್, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಸೇರಿದಂತೆ 12 ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪರಿಸರ

ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಶಕ್ತಿಯು ಅದರ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆರೋಗ್ಯ, ವನ್ಯಜೀವಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳವರೆಗೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಾರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ

ಭಾರತವು ಹಿಂದೂ, ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ ಮತ್ತು ಸಿಖ್ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತಾಣಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಯೋಧ್ಯೆ, ಕಾಶಿ, ಬೋಧಗಯಾ, ಅಮೃತಸರ, ತಿರುಪತಿ ಮತ್ತು ಪುರಿಯಂತಹ ತಾಣಗಳು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ವದೇಶಿ ದರ್ಶನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದ್ ಯೋಜನೆಯಂತಹ ಸರ್ಕಾರಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿವೆ.

ಬೌದ್ಧ ಸಂಚಾರಿ ಪಥಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೆಸುಗೆಗಳು

ಭಾರತದ ಬೌದ್ಧ ಪರಂಪರೆಯು ದೇಶವನ್ನು ಏಷ್ಯಾದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಹಾರದ ಬೋಧಗಯಾ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾರನಾಥ ಮತ್ತು ಕುಶಿನಗರ ಹಾಗೂ ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳು ಭಾರತದ ಬೌದ್ಧ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಈ ತಾಣಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ ಬೌದ್ಧ ಜಗತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ದೇಶ ಹೊಂದಿರುವ ಆಳವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ

ಭಾರತದ ಪರಂಪರೆಯು ಅದರ ಕೋಟೆಗಳು, ಅರಮನೆಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು, ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣಗಳು, ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಕೇವಲ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ, ಹಬ್ಬಗಳು, ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದಲೂ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರುವ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.

ಆರೋಗ್ಯ, ಯೋಗ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ

ಯೋಗ, ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕಿರುವ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪರಂಪರೆಯು ಆರೋಗ್ಯ (ವೆಲ್ನೆಸ್) ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಪರಂಪರೆಗೆ ಆಧುನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳು ಪೂರಕವಾಗಿವೆ. ಇವೆರಡೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯ ಉಪಚಾರ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅರಸಿ ಬರುವ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.

ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ

ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಫಾರಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಸಾಹಸ ನಡಿಗೆ (ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್) ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಪಥಗಳವರೆಗಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತಾರಣ್ಯಗಳು, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಉಪ್ಪಿನಕಾಡುಗಳು (ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್), ಅರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯದ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಈ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲದು.

ಗ್ರಾಮೀಣ, ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೇ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಾಣಗಳಾಚೆಗೂ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದೆ. ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೇಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಅನುಭವಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ, ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ನೇತೃತ್ವದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳು, ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲವು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೇಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಹಲವು ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಹ ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ.

ಕರಾವಳಿ, ಕ್ರೂಸ್ ಮತ್ತು ಅನುಭವಜನ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ

ಭಾರತದ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಿವೆ. ಸಮುದ್ರ ಕ್ರೂಸ್ (ಹಡಗು) ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟಣೆಯು 2014-15 ರಲ್ಲಿ 1.08 ಲಕ್ಷದಿಂದ 2025-26ರಲ್ಲಿ 4.62 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಶೇಕಡಾ 328 ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ, ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೂಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ಪುದುಚೇರಿಯ ಸೇರ್ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಕ್ರೂಸ್ ಸಂಚಾರಿ ಪಥವನ್ನು (ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್) ಸಹ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಕ್ರೂಸ್ ಅನುಭವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕ್ಯೂಆರ್ ಆಧಾರಿತ ಇಮಿಗ್ರೇಶನ್ (ವಲಸೆ) ತಪಾಸಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪ್ರತಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ತಪಾಸಣಾ ಸಮಯವನ್ನು ಸುಮಾರು 30 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲೀಕೃತ ಸುಂಕದ (ಕಸ್ಟಮ್ಸ್) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು 'ಇ-ಗುಂಪು ಭೇಟಿ ವೀಸಾ'ಗಳು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೂಸ್ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸುಗಮ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತಿವೆ.

ದೀಪಸ್ತಂಭ (ಲೈಟ್‌ಹೌಸ್) ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ

ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ದಕ್ಷ ಕಡಲ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತಾ, ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಕಡಲ ಸಂಚಾರ ಸಹಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿವೆ. ಇಂದು ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಾಗಿಯೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಡಲ ಸಂಚಾರ ಸಹಾಯ ಕಾಯ್ದೆ, 2021 ರ ಕಲಂ 23 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಕಡಲ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಜೊತೆಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಚೆನ್ನೈ, ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ, ಆಲಪ್ಪುಳ, ಕಣ್ಣೂರು, ಮುಟ್ಟಂ, ದ್ವಾರಕಾ ಮತ್ತು ಗೋಪ್‌ನಾಥ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೀಪಸ್ತಂಭ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ದೀಪಸ್ತಂಭ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವಿಕಸನ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕಡಲ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ 75 ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ನೆರವಾಗಿದೆ.

ಮೈಸ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ: ಭಾರತದ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ

ಸಭೆಗಳು, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಪ್ರವಾಸಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು (ಮೈಸ್) ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ತಂತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯವು ಮೈಸ್ ಉದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ದೆಹಲಿಯ ಭಾರತ್ ಮಂಟಪ, ಯಶೋಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನ ಜಿಯೋ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಸಭಾಂಗಣಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೈಸ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಶೇ‍ಷವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸೇರಿದಂತೆ ಕನಿಷ್ಠ 10 ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮೈಸ್ ತಾಣಗಳಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಗುರುತಿಸಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ಮೈಸ್ ಉದ್ಯಮವು 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ 870 ಶತಕೋಟಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ನಿಂದ 1.4 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಬೆಳೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಭಾರತವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೇಕಡಾ 5 ರಷ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.

ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಬದಲು, ಸಮಗ್ರ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಿದೆ. 'ಸ್ವದೇಶಿ ದರ್ಶನ್ 2.0' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯವು ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಪ್ರವಾಸಿ ಅನುಭವಗಳು ಹಾಗೂ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ತಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಈ ವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಂದಿನಿಂದ, 95 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಒಟ್ಟು 687 'ಆರ್‌ಸಿಎಸ್ ಉಡಾನ್' ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. 2026-27 ರಿಂದ 2035-36 ರ ಅವಧಿಗೆ ಮರುರೂಪಿಸಲಾದ 'ಉಡಾನ್' ಯೋಜನೆಗೆ ₹28,840 ಕೋಟಿ ಅನುಮೋದಿತ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 100 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು 200 ಆಧುನಿಕ ಹೆಲಿಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿಗೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ, ನೂತನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಹತ್ತಿರ ತರುತ್ತಿವೆ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

ಸ್ವದೇಶಿ ದರ್ಶನ್ ಯೋಜನೆ

ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಗುರುತಿಸಲಾದ ವಸ್ತು ವಿಷಯಗಳ (ಥೀಮ್) ಆಧಾರಿತ ಪ್ರವಾಸಿ ಪಥಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯವು 2014-15 ರಲ್ಲಿ 'ಸ್ವದೇಶಿ ದರ್ಶನ್' ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ, ಸಚಿವಾಲಯವು 15 ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತು ವಿಷಯ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರವಾಸಿ ಪಥಗಳಲ್ಲಿ ₹5,295.24 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ 76 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 75 ಯೋಜನೆಗಳು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಬೌದ್ಧ, ಕರಾವಳಿ, ಮರುಭೂಮಿ, ಪರಿಸರ, ಹಿಮಾಲಯ, ಈಶಾನ್ಯ, ರಾಮಾಯಣ, ಗ್ರಾಮೀಣ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರವಾಸಿ ಪಥಗಳಾದ್ಯಂತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.

ಇದರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ, 'ಸ್ವದೇಶಿ ದರ್ಶನ್ 2.0' ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಅನುಭವ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ತಾಣ-ಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಯೋಜನೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರ ಅನುಭವದ ಮೂಲಕ ತಾಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ₹2,207.08 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 53 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸವಾಲು ಆಧಾರಿತ ತಾಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸವಾಲು ಆಧಾರಿತ ತಾಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಉಪಕ್ರಮವು 'ಸ್ವದೇಶಿ ದರ್ಶನ್ 2.0' ರ ಉಪ-ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಂದರ್ಶಕರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದುವರೆಗೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ತಾಣಗಳಿಗಾಗಿ ₹687.99 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 37 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶಾದ್ ಯೋಜನೆ

ಗುರುತಿಸಲಾದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು 2014-2015ರಲ್ಲಿ 'ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಕಾಯಾಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ಪರಂಪರೆ ವರ್ಧನ ಅಭಿಯಾನ' (ಪ್ರಸಾದ್) ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸಂದರ್ಶಕರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ತಲುಪುವಿಕೆ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿ, ಈ ತಾಣಗಳ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಯೋಜನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಂದಿನಿಂದ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯವು 'ಪ್ರಸಾದ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ₹1,726.18 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 54 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದೆ. ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕರ ಅನುಭವ, ಸುಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಪ್ರವಾಸಿ ಸುಲಭೀಕರಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು (ಸೌಂಡ್ ಅಂಡ್ ಲೈಟ್ ಶೋ), ವಾಹನ ನಿಲುಗಡೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಘಾಟ್‌ಗಳು, ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಸೌರ ಫಲಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಸಿಟಿವಿ ಅಳವಡಿಕೆಗಳಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಈ ಯೋಜನೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದೆ.

ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ನೆರವು

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ 'ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಸಿಐ' ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ 23 ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ 40 ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗೆ 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 100 ರಷ್ಟು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ₹3,295.76 ಕೋಟಿ ಲಭಿಸಿದೆ.

2025-26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಕ್ಕೆ, ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು 2024-25ರ 'ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಸಿಐ' ಭಾಗ III ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಿ ಪಡೆಯದ ಅರ್ಹ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಭಾಗ II ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ₹250 ಕೋಟಿವರೆಗೆ ಪಡೆಯಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್, ಮಿಜೋರಾಂ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತಲಾ ₹250 ಕೋಟಿ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಹಿಂದಿರುವ ಜನರ ಮೇಲಿನ ಹೂಡಿಕೆ

ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಜನರ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. 'ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯವು ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ, ಕೌಶಲ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮರುಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಯುವಕರನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 'ಹುನರ್ ಸೇ ರೋಜ್‌ಗಾರ್ ತಕ್' ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಹ ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲೇ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಹೋಟೆಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಫುಡ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು 'ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ಯುಲಿನರಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್' ಸೇರಿದಂತೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 2025 ರಲ್ಲಿ 'ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ' ನಡೆಸಿದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು, 'ಸಿಬಿಎಸ್‌ಪಿ' ಯೋಜನೆಯು 2020-21 ರಿಂದ 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ 1.68 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದೆ ಮತ್ತು 36,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.

2024 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಪರ್ಯಟನ್ ಮಿತ್ರ/ಪರ್ಯಟನ್ ದೀದಿ' ಉಪಕ್ರಮವು ಆತಿಥ್ಯ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 4,382 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ತರಬೇತಿಯು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಆಟೋ ಚಾಲಕರು, ಸಾರಿಗೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಹೋಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಉಪಹಾರಗೃಹ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೇ ಮಾಲೀಕರು, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳು (ಗೈಡ್‌ಗಳು), ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ರಸ್ತೆಬದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಅಂಗಡಿಕಾರರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಚಿವಾಲಯವು 'ಸಿಬಿಎಸ್‌ಪಿ' ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಿದೆ. 21 ಕೇಂದ್ರ ಹೋಟೆಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಪ್ರಮುಖ ಆತಿಥ್ಯ ಸಮೂಹಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಂದಿನ ತಾಣವೇ ಡಿಜಿಟಲ್

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಭವಿಷ್ಯವು ಕೇವಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದಷ್ಟೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವೈಯಕ್ತಿಕಗೊಳಿಸಲು, ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸುಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು, ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಅದನ್ನು ಎಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ದಿನ 2026 ರ ಧ್ವೇಯವಾಕ್ಯವು ಈ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅನುಭವದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತದ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳು, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಆಧಾರಿತ ಸೇವೆಗಳು, ತಾಣಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸುಗಮ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಿತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತವು ಈ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ರಚನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮುಂದಿನ ತಾಣವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ, ಸುಸ್ಥಿರ, ಜನಕೇಂದ್ರಿತ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ.

References

Ministry of Tourism

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2238965&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/newsite/archiveContent.aspx?lang=2&reg=48&relid=290678&

https://sansad.in/getFile/annex/271/AU1415_IsY7tu.pdf?source=pqars

https://nidhi.tourism.gov.in/home/

https://sansad.in/getFile/annex/271/AU630_f8JTnR.pdf?source=pqars

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2292601&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2171731&reg=48&lang=2

https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AU3612_CschGg.pdf?source=lsapps

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2299072&reg=1&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2113287&reg=3&lang=2

https://www.incredibleindia.gov.in/en/festivals-and-events/telangana/world-tourism-day

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2297248&reg=48&lang=2

https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AU3233_R4EsOl.pdf?source=lsapps

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2302067&reg=3&lang=1

Embassy of India

https://www.eoidjibouti.gov.in/page/tourist-helpline-by-india/

Ministry of Home Affairs

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2297227&reg=48&lang=2

Ministry of Civil Aviation

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2245099&lang=1&reg=1&utm
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AS76_zHwlre.pdf?source=pqals&utm

https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?lang=2&reg=48&relid=295100&utm

Delhi Development Authority

https://x.com/official_dda/status/2101267875516363224

World Bank

https://www.worldbank.org/ext/en/topic/tourism

UN Tourism

https://www.untourism.int/world-tourism-day-2026

https://pre-webunwto.s3.eu-west-1.amazonaws.com/s3fs-public/2026-07/WTD2026_Concept%20Note_EN.pdf?VersionId=pTOzM9q85HxXgEa8r8K1EC3EzEU0g4SB

PIB Backgrounder

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2171731&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2292601&reg=48&lang=2

Click here to see pdf

*****