पत्र सूचना कार्यालय

ভাৰতীয় উৎপাদনৰ এক নতুন দিশ

বাৰ বছৰ পূৰ্বে, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৪ তাৰিখে, উৎপাদন, ডিজাইন আৰু উদ্ভাৱনৰ এক গোলকীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হোৱাৰ লক্ষ্যৰে ‘মেক ইন ইণ্ডিয়া’ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।

এই পদক্ষেপে বিনিয়োগ সহজ কৰা, উদ্ভাৱনক উৎসাহিত কৰা আৰু বিশ্বমানৰ আন্তঃগাঁথনি বিকশিত কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। ‘নূন্যতম চৰকাৰ, সৰ্বোচ্চ শাসন’ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈ ই প্ৰক্ৰিয়া আৰু নীতি আধুনিকীকৰণৰ বাবেও প্ৰচেষ্টা চলাইছে।

বছৰবোৰৰ সৈতে মেক ইন ইণ্ডিয়াই ব্যৱসায় আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলৰ বাবে ভাৰতৰ উৎপাদন যাত্ৰাত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ নতুন সুযোগ মুকলি কৰিছে। পৰৱৰ্তী সময়ত এই পদক্ষেপক মেক ইন ইণ্ডিয়া ২.০-ৰ অধীনত সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছে। এই পদক্ষেপে এতিয়া ২৭টা খণ্ডৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ১৫টা উৎপাদন খণ্ড আৰু ১২টা সেৱা খণ্ড।

বৃহৎ পৰিসৰত ভাৰতৰ উৎপাদন

সময়ৰ সৈতে উৎপাদন খণ্ডত শক্তিশালী বৃদ্ধি পঞ্জীয়ন হৈছে। শেহতীয়া সূচকসমূহেও উৎপাদন খণ্ডত অব্যাহত বৃদ্ধিৰ ইংগিত দিয়ে।

পুনৰীক্ষিত ৰাষ্ট্ৰীয় হিচাপ শৃংখলাৰ অধীনত স্থিৰ মূল্যত উৎপাদন মুঠ মূল্য সংযোজিত (Gross Value Added - GVA) ২০২২-২৩ আৰু ২০২৫-২৬ৰ মাজত ১০.৮৮%ৰ বাৰ্ষিক যৌগিক বৃদ্ধিৰ হাৰ পঞ্জীয়ন কৰিছে।

ঔদ্যোগিক উৎপাদনে শেহতীয়া বৃদ্ধিৰ আন এক ইংগিত প্ৰদান কৰে। ঔদ্যোগিক উৎপাদন সূচকৰ উৎপাদন উপাদান ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল-জুলাই সময়ছোৱাত ২০২৫ চনৰ একে সময়ছোৱাৰ তুলনাত ৭.০% বৃদ্ধি পাইছে।

মুখ্য উৎপাদন উদ্যোগসমূহত বৃদ্ধি পোৱা উৎপাদন

উৎপাদন খণ্ডৰ সম্প্ৰসাৰণ কেইবাটাও উদ্যোগতো দৃশ্যমান হৈছে, য’ত উৎপাদন আৰু সক্ষমতা যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে।

• ইলেক্ট্ৰনিকছৰ উৎপাদন ২০১৪-১৫ চনৰ প্ৰায় ১.৯ লাখ কোটি টকাৰ পৰা ২০২৫-২৬ চনত প্ৰায় ১৩.১১ লাখ কোটি টকালৈ প্ৰায় সাতগুণ বৃদ্ধি পাইছে।
• এই মুঠ পৰিমাণৰ ভিতৰত মোবাইল ফোনৰ উৎপাদন একে সময়ছোৱাত প্ৰায় ১৮,০০০ কোটি টকাৰ পৰা প্ৰায় ৬.২৭ লাখ কোটি টকালৈ প্ৰায় ৩৩ গুণ বৃদ্ধি পাইছে। পৰিমাণৰ হিচাপত ভাৰত বিশ্বৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ মোবাইল ফোন উৎপাদক।
• সামগ্ৰিক ইলেক্ট্ৰনিকছ উৎপাদনেও ২০২৫-২৬ চনত পূৰ্বৰ বছৰৰ তুলনাত ১৫.৮% বৃদ্ধি পঞ্জীয়ন কৰিছে।

• ২০২৪-২৫ চনত বাহন উৎপাদন ৩১.০৩ নিযুত ইউনিটত উপনীত হয়, যিটো ২০১৪-১৫ চনৰ তুলনাত প্ৰায় ৩৩% অধিক।
• ২০২০-২১ৰ তুলনাত ২০২৪-২৫ চনত কেইবাটাও বাহন খণ্ডত উৎপাদন যথেষ্ট বৃদ্ধি পঞ্জীয়ন কৰে:
• যাত্ৰী আৰু বাণিজ্যিক বাহনৰ উৎপাদন প্ৰত্যেকতে ৬৫% বৃদ্ধি পায়।
• তিনি-চকীয়া বাহনৰ উৎপাদন ৭১% বৃদ্ধি পায়।
• দুই-চকীয়া বাহনৰ উৎপাদন ৩০% বৃদ্ধি পায়।

• ভাৰতৰ ঔষধজাত উদ্যোগ পৰিমাণৰ হিচাপত বিশ্বত ৩য় আৰু মূল্যৰ হিচাপত ১১তম স্থানত আছে।
• ২০২৪-২৫ চনত বাৰ্ষিক টাৰ্ণঅ’ভাৰ ৪,৭১,৮৯৮ কোটি টকাত উপনীত হয়, যিয়ে ২০২০-২১ৰ পৰা ৯.৫% যৌগিক বাৰ্ষিক বৃদ্ধিৰ হাৰ পঞ্জীয়ন কৰে।
• চিকিৎসা সঁজুলিৰ ঘৰুৱা উৎপাদন ২০১৯-২০ চনৰ প্ৰায় ২৮,০০০ কোটি টকাৰ পৰা ২০২৪-২৫ চনত ৪১,৫০০ কোটি টকালৈ প্ৰায় ৪৮.২% বৃদ্ধি পাইছে।

 

• ক্ৰুড ষ্টীলৰ উৎপাদন ২০১৪-১৫ চনৰ ৮১.৭ নিযুত টনৰ পৰা ২০২৫-২৬ চনত ১৭০.০ নিযুত টনলৈ বৃদ্ধি পাইছে।

• ভাৰতীয় ৰে’লৱেই ২০১৪-২৪ সময়ছোৱাত ৫৪,৮০৯টা ডবা নিৰ্মাণ কৰিছে। ২০০৪-১৪ সময়ছোৱাত বছৰি ৩,৩০০ৰো কমৰ পৰা ২০১৪-২৪ সময়ছোৱাত গড় বাৰ্ষিক ৰে’ল ডবা উৎপাদন ৫,৪৮১লৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ভিতৰত লোকোমোটিভ আৰু আধুনিক যাত্ৰী ডবাও অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫-২৬ চনত ভাৰতীয় ৰে’লৱেই ১,৬৭৪টা লোকোমোটিভ উৎপাদন কৰে।
• ২০২৫-২৬ চনত ৬,৬৭৭টা লিংকে হফমেন বুশ্ব ডবা নিৰ্মাণ কৰা হয়। এই ডবাসমূহ অধিক পাতল, অধিক সুৰক্ষিত আৰু অধিক আৰাম তথা জোকাৰণিবিহীন যাত্ৰাৰ বাবে ডিজাইন কৰা হৈছে।

• থলুৱাভাৱে উৎপাদিত প্ৰতিৰক্ষা সামগ্ৰীৰ মূল্য ২০১৪-১৫ চনৰ ৪৬,৪২৯ কোটি টকাৰ পৰা ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত অভিলেখ ১.৭৮ লাখ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পাইছে। ই প্ৰায় ২৮৩% বৃদ্ধিক প্ৰতিফলিত কৰে, যাৰ ফলত উৎপাদন ২০১৪-১৫ৰ স্তৰৰ প্ৰায় চাৰিগুণলৈ বৃদ্ধি পাইছে।

ঘৰুৱা উৎপাদন সক্ষমতা গভীৰ কৰা

চূড়ান্ত সামগ্ৰীৰ উৎপাদন বৃদ্ধি ভাৰতৰ উৎপাদন যাত্ৰাৰ মাত্ৰ এটা অংশ। ঔদ্যোগিক মূল্য শৃংখলসমূহত ব্যৱহৃত ইনপুট, উপাদান, ছিষ্টেম আৰু যন্ত্ৰপাতিলৈ ঘৰুৱা সক্ষমতা ক্ৰমাৎ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।

উন্নত সামগ্ৰী আৰু কৌশলগত সামগ্ৰী

• ভাৰতে এতিয়া জটিল আৰু উন্নত ঔষধজাত সামগ্ৰী উৎপাদন কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত ট্ৰাষ্টুজুমাব এমটানচিন (Trastuzumab Emtansine) অন্তৰ্ভুক্ত, যি স্তন কৰ্কট ৰোগৰ বাবে বিশ্বৰ প্ৰথম বায়’ছিমিলাৰ এণ্টিবডি-ড্ৰাগ কনজুগেট।
• ভাৰতে ড’কাৰাভিমাব-মিৰোমাভিমাব (Docaravimab-Miromavimab)ও উৎপাদন কৰে, যি বিশ্বৰ প্ৰথম এণ্টি-ৰেবিজ মনোক্ল’নেল এণ্টিবডি কম্বিনেচন।
• মিকনাফ (Miqnaf) হৈছে তিনি দশকৰ ভিতৰত বেক্টেৰিয়েল নিউমোনিয়াৰ বাবে ভাৰতত বিকশিত প্ৰথম মেক্ৰ’লাইড এণ্টিবায়’টিক।
• ডেছিডুষ্টাট (Desidustat), কিডনী ৰোগীৰ ৰক্তহীনতাৰ চিকিৎসাৰ বাবে ব্যৱহৃত এক নতুন কেমিকেল এনটিটি, উদ্ভাৱনীমূলক ঔষধ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ সক্ষমতাক অধিক প্ৰতিফলিত কৰে।

• ২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত হায়দৰাবাদস্থিত ইণ্টাৰনেচনেল এডভান্সড ৰিছাৰ্চ চেণ্টাৰ ফ’ৰ পাউডাৰ মেটালাৰ্জি এণ্ড নিউ মেটেৰিয়েলছ (International Advanced Research Centre for Powder Metallurgy and New Materials - ARCI)ত নিওডিমিয়াম-আইৰন-ব’ৰন (Nd-Fe-B) ৰেয়াৰ-আৰ্থ পাৰ্মানেন্ট মেগনেটৰ এটা পাইলট প্লাণ্ট স্থাপন কৰা হয়। এই মেগনেটসমূহ বৈদ্যুতিক বাহন, নবীকৰণযোগ্য শক্তি ব্যৱস্থা, ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু উন্নত উৎপাদন প্ৰযুক্তিৰ বাবে অত্যাৱশ্যকীয়।
• এই সুবিধাই প্ৰযুক্তিৰ বৈধতা নিৰূপণ, প্ৰক্ৰিয়া অনুকূলীকৰণ আৰু উদ্যোগ সহযোগিতাত সহায় কৰিব। ই বাণিজ্যিক উৎপাদনৰ দিশত ঘৰুৱা উদ্ভাৱনসমূহক সম্প্ৰসাৰিত কৰাত সহায় কৰাৰ লগতে ডিপ-টেক ষ্টাৰ্টআপ আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অংশগ্ৰহণকো সহায় কৰিব।

উপাদানসমূহ, ব্যৱস্থাপ্ৰণালী আৰু সমাবেশসমূহ

জটিল চূড়ান্ত সামগ্ৰীত ব্যৱহৃত মধ্যৱৰ্তী উপাদান, সংহত ছিষ্টেম আৰু গাঁথনিগত এছেম্বলীৰ ক্ষেত্ৰতো উৎপাদন সক্ষমতা ক্ৰমাৎ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।

খণ্ডভিত্তিক পৰিসৰ	মুখ্য সাফল্য
মহাকাশ প্ৰয়োগৰ বাবে ছেমিকণ্ডাক্টৰ	ইছৰো আৰু এছ.চি.এল.-এ মহাকাশ প্ৰয়োগৰ বাবে বিক্ৰম৩২০১ (VIKRAM3201) আৰু কল্পনা৩২০১ (KALPANA3201) মাইক্ৰ’প্ৰচেছৰ বিকশিত কৰিছে। বিক্ৰম৩২০১ (VIKRAM3201) হৈছে সম্পূৰ্ণৰূপে মেক ইন ইণ্ডিয়া পদ্ধতিত নিৰ্মিত প্ৰথম মাইক্ৰ’প্ৰচেছৰ, যি উৎক্ষেপণ বাহনৰ কঠিন পৰিৱেশৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰিছে আৰু এছচিএলৰ সুবিধাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। কল্পনা৩২০১ (KALPANA3201) হৈছে মুক্ত-উৎস ছফ্টৱেৰ সঁজুলিৰ সৈতে কাম কৰাৰ বাবে ডিজাইন কৰা এটা মাইক্ৰ’প্ৰচেছৰ আৰু ইয়াক ফ্লাইট ছফ্টৱেৰৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।
সৌৰ কোষ আৰু মডিউল	মডিউল নিৰ্মাণৰ সক্ষমতা ২০১৪ চনৰ ২.৩ গিগাৱাটৰ পৰা ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈ ১৯২ গিগাৱাটলৈ বৃদ্ধি পাইছে। সৌৰ-কোষৰ সক্ষমতা ২০১৪ চনৰ ১.২ গিগাৱাটৰ পৰা ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈ প্ৰায় ৩০ গিগাৱাটলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
বৈদ্যুতিক বাহন প্ৰযুক্তি	২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত মটৰ আৰু ইনভাৰ্টাৰক একত্ৰিত কৰা এটা ঘৰুৱাভাৱে বিকশিত ৩০ কিলোৱাট ড্ৰাইভ ছিষ্টেম মুকলি কৰা হয়। ইয়াক ডিজাইন, নিৰ্মাণ আৰু বৈধতা নিৰূপণ কৰা হৈছে আৰু বাণিজ্যিকীকৰণৰ বাবে সাজু কৰা হৈছে।
বিমান নিৰ্মাণ	হিন্দুস্তান এৰ’নটিকছ লিমিটেড-এ ২০২৫ চনৰ অক্টোবৰত তৃতীয়টো লাইট কম্বেট এয়াৰক্ৰাফ্ট তেজছ এম.কে.১.এ (Mk1A) উৎপাদন এছেম্বলী লাইন মুকলি কৰে, যাৰ ফলত বাৰ্ষিক সক্ষমতা ২৪খন বিমানলৈ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ লগতে দ্বিতীয়টো এইচ.টি.টি.৪০ (HTT-40) প্ৰশিক্ষণ বিমান উৎপাদন লাইনো উদ্বোধন কৰা হয়, য’ত ফিউজলাজ, ডেউকা আৰু নিয়ন্ত্ৰণ পৃষ্ঠৰ দৰে মুখ্য গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
ৰে’লৱে উপাদান	২০২৫-২৬ চনত ৰে’ল হুইল ফেক্টৰীয়ে ২,১০,০২৬টা হুইল, ১,২২,০০০টা এক্সেল আৰু ১,২০,১০০টা হুইলছেট উৎপাদন কৰে। পূৰ্বৰ বছৰৰ তুলনাত এইসমূহ ক্ৰমে ৪%, ৩০% আৰু ২২% বৃদ্ধি পঞ্জীয়ন কৰে।
পাৰমাণৱিক উপাদান	২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত নিউক্লিয়াৰ ফুৱেল কমপ্লেক্স-এ আগন্তুক ৭০০ মেগাৱাট ভাৰতীয় পাৰমাণৱিক ৰিয়েক্টৰৰ বাবে ষ্টীম-জেনেৰেটৰ টিউবৰ অষ্টমটো ছেট প্ৰেৰণ কৰে। টিউবসমূহ ঘৰুৱাভাৱে নিৰ্মাণ, পৰীক্ষা আৰু পৰিদৰ্শন কৰা হৈছিল।

মূলধনী সামগ্ৰী: উৎপাদনৰ আঁৰৰ যন্ত্ৰপাতি

ঘৰুৱা উৎপাদন সক্ষমতা সামগ্ৰী উৎপাদন, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু এছেম্বল কৰিবলৈ ব্যৱহৃত যন্ত্ৰপাতিলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। হেভী ইঞ্জিনিয়াৰিং সঁজুলি আৰু বিভিন্ন কেপিটেল গুডছ উপ-খণ্ডত উৎপাদন ২০১৯-২০ চনৰ ২,৮৭,২৩৩ কোটি টকাৰ পৰা ২০২৪-২৫ চনত ৫,৬৯,৯০০ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পাইছে। এই সময়ছোৱাত ই প্ৰায় দুগুণ বৃদ্ধি লাভ কৰিছে।

বিভিন্ন মূলধনী সামগ্ৰী খণ্ড আৰু গধুৰ অভিযান্ত্ৰিক সঁজুলিৰ উৎপাদন (মূল্য কোটি টকাত)
শ্ৰেণী	২০১৯-২০	২০২৪-২৫	% বৃদ্ধি
আৰ্থমুভিং আৰু মাইনিং যন্ত্ৰপাতি	৩১,০২৮	৮০,৭৫০ টকা	১৬০.৩%
প্ৰিণ্টিং যন্ত্ৰপাতি	১২,৬৭৮ টকা	২৯,৭১৬	১৩৪.৪%
মেচিন সঁজুলি	৬,১৫২	১৪,২৮৬	১৩২.২%
প্লাষ্টিক-প্ৰচেছিং যন্ত্ৰপাতি	২,৩৫০ টকা	৪,৮২৭ টকা	১০৫.৪%
গধুৰ বৈদ্যুতিক অভিযান্ত্ৰিক সঁজুলি	১,৭৯,১৯৯ টকা	৩,৬৪,৭০৬	১০৩.৫%
খাদ্য-প্ৰক্ৰিয়াকৰণ যন্ত্ৰপাতি	৭,৫৪৭ টকা	১৫,২৪৯ টকা	১০২.১%
টেক্সটাইল যন্ত্ৰপাতি	৫,৩৫৫ টকা	১০,৪৬১ টকা	৯৫.৪%
ডাইছ, ম’ল্ডছ আৰু প্ৰেছ টুলছ	১৩,৬৮২	১৮,৪০০ টকা	৩৪.৫%
প্ৰচেছ প্লাণ্ট সঁজুলি	২৯,২৫০ টকা	৩১,৫০৫ টকা	৭.৭%
উৎস: গধুৰ উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়

মেক ইন ইণ্ডিয়াৰ অধীনত সংস্কাৰৰ যাত্ৰা

মেক ইন ইণ্ডিয়াৰ সংস্কাৰ যাত্ৰাই সহজ বিনিয়োগ আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে ঘৰুৱা উৎপাদনৰ বাবে সহায়ক ব্যৱস্থাক একত্ৰিত কৰে। শেহতীয়া পদক্ষেপসমূহে এই ব্যৱস্থাসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি উপাদান, কৌশলগত সামগ্ৰী আৰু বিশেষায়িত প্ৰযুক্তিৰ প্ৰতিও গুৰুত্ব সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে।

মেক ইন ইণ্ডিয়াৰ অধীনত মুখ্য পদক্ষেপসমূহ

• ভাৰতৰ বিনিয়োগকাৰী-বান্ধৱ নীতিয়ে কিছুমান কৌশলগত খণ্ড বাদ দি অধিকাংশ খণ্ডত স্বয়ংক্ৰিয় পথৰ জৰিয়তে ১০০% প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগৰ অনুমতি দিয়ে। ২০১৪-১৫ৰ পৰা ২০২৫-২৬লৈ সঞ্চিত প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগ ৮৪৩ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰত উপনীত হৈছে, যিটো ইয়াৰ পূৰ্বৰ বাৰ বছৰৰ সময়ছোৱাৰ তুলনাত ১৬৯% বৃদ্ধি।
• ৰাষ্ট্ৰীয় একক উইণ্ড’ ব্যৱস্থা-এ ব্যৱসায়সমূহক প্ৰয়োজনীয় অনুমোদন চিনাক্ত কৰাত আৰু এটা সাধাৰণ ডিজিটেল প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে আবেদন কৰাত সহায় কৰে। বৰ্তমান ই ৩৪খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত ৩২৭টাতকৈ অধিক কেন্দ্ৰীয় অনুমোদন আৰু ৩৪৫২টা ৰাজ্যিক অনুমোদনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে।
• ২১ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬লৈকে প্লেটফৰ্মটোৱে বছৰি গড়ে ৩.০৬ লাখতকৈ অধিক আবেদন পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ উপৰি স্বত্বাধিকাৰী প্ৰতিষ্ঠান, কোম্পানী, এল.এল.পি. আৰু বিদেশী প্ৰতিষ্ঠানকে ধৰি ৫.৬৯ লাখতকৈ অধিক ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানক ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
• ইণ্ডিয়া ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল লেণ্ড বেংক হৈছে সমগ্ৰ ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক ভূমিৰ স্থানিক আৰু অ-স্থানিক তথ্যৰ সাম্প্ৰতিক তথ্য প্ৰদান কৰা এক কেন্দ্ৰীভূত জি.আই.এছ.-সক্ষম প্লেটফৰ্ম। ২০২৬ চনৰ মে’ মাহলৈকে প্লেটফৰ্মটোৱে ৪,২২০টা ঔদ্যোগিক পাৰ্ক মেপ কৰিছে, যাৰ পৰিসৰ প্ৰায় ৬.৯৮ লাখ হেক্টৰ।
• ২০২১ চনৰ অক্টোবৰত আৰম্ভ কৰা পিএম গতিশক্তি নেশ্যনেল মাষ্টাৰ প্লেন কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয়/বিভাগ আৰু ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ মাজত আন্তঃগাঁথনি পৰিকল্পনা আৰু সমন্বিত ৰূপায়ণ সক্ষম কৰে। ই আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত তথ্যভিত্তিক সিদ্ধান্তক সহায় কৰিবলৈ ভূ-স্থানিক তথ্য, উপগ্ৰহৰ ছবি আৰু এ.পি.আই. সংহতি ব্যৱহাৰ কৰে।
• এই কাঠামোৰ অধীনত নেটৱৰ্ক প্লেনিং গ্ৰুপে পৰিকল্পনা পৰ্যায়ত মুখ্য কেন্দ্ৰীয় আন্তঃগাঁথনি প্ৰকল্পসমূহৰ মূল্যায়ন কৰে। ই সমন্বয়, পৰিবহণৰ বিভিন্ন মাধ্যমৰ মাজত সংযোগ, শেষ মাইল সংযোগ আৰু প্ৰকল্পস্থলীৰ চাৰিওফালে উন্নয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।

• ১১ আগষ্ট ২০২৬লৈকে নেটৱৰ্ক প্লেনিং গ্ৰুপ-এ প্ৰায় ১৮.৬৬ লাখ কোটি টকাৰ ৩৯৬টা প্ৰকল্পৰ মূল্যায়ন কৰিছে। ইয়াৰে ২৫৬টা প্ৰকল্প অনুমোদিত হৈছে, যাৰ ভিতৰত ১৯৮টা ৰূপায়ণৰ অধীনত আছে।
• প্ৰডাকচন লিংকড ইনচেণ্টিভ আঁচনি-এ ইলেক্ট্ৰনিকছ, ঔষধজাতছ, অটোম’বাইল, সৌৰ পি.ভি. মডিউল, স্পেচিয়েল্টি ষ্টীল আৰু টেক্সটাইলকে ধৰি ১৪টা খণ্ডত বৰ্ধিত উৎপাদন আৰু বিক্ৰীক উৎসাহিত কৰে।
• ২০২৬ চনৰ জুন মাহলৈকে আঁচনিসমূহে ২.৪০ লাখ কোটি টকাৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিছে আৰু ২২.৬৬ লাখ কোটি টকাৰো অধিক উৎপাদন আৰু বিক্ৰী সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি ই ১৫.২০ লাখ কোটি টকাৰো অধিক ৰপ্তানিক সহায় কৰিছে আৰু ১৪ লাখতকৈ অধিক কৰ্মসংস্থাপন সৃষ্টি কৰিছে।
• ২০১৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আৰম্ভ কৰা ষ্টাৰ্টআপ ইণ্ডিয়াৰ লক্ষ্য হৈছে উদ্ভাৱনক লালন-পালন কৰা, ষ্টাৰ্টআপক সহায় কৰা আৰু ভাৰতৰ ষ্টাৰ্টআপ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত বিনিয়োগক উৎসাহিত কৰা। ২০২৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰলৈকে এই পদক্ষেপৰ অধীনত প্ৰায় ২.৫৪ লাখ প্ৰতিষ্ঠানক ষ্টাৰ্টআপ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।

শেহতীয়া পদক্ষেপসমূহৰ জৰিয়তে উৎপাদন গভীৰ কৰা

আঁচনিৰ নাম	মুখ্য বৈশিষ্ট্য
স্পেচিয়েল্টি ষ্টীলৰ বাবে প্ৰডাকচন লিংকড ইনচেণ্টিভ আঁচনি (পি.এল.আই. ১.২) (তৃতীয় ৰাউণ্ড ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰত আৰম্ভ কৰা হয়)	তৃতীয় ৰাউণ্ডত উন্নত আৰু উদীয়মান ষ্টীল শ্ৰেণীসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ছুপাৰ এলয়, চি.আৰ.জি.অ’. ষ্টীল, ষ্টেইনলেছ ষ্টীল লং আৰু ফ্লেট প্ৰডাক্ট, টাইটেনিয়াম এলয় আৰু কোটেড ষ্টীল অন্তৰ্ভুক্ত।
চিণ্টাৰ্ড ৰেয়াৰ আৰ্থ পাৰ্মানেন্ট মেগনেটৰ উৎপাদন উৎসাহিত কৰাৰ আঁচনি (২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰত অধিসূচিত)	চিণ্টাৰ্ড নিওডিমিয়াম-আইৰন-ব’ৰন-ধৰণৰ ৰেয়াৰ-আৰ্থ পাৰ্মানেন্ট মেগনেটৰ ৬,০০০ এম.টি.পি.এ. সংহত উৎপাদন সক্ষমতা স্থাপনৰ বাবে ৭,২৮০ কোটি টকা আবণ্টন কৰা হৈছে।
ভাৰত ঔদ্যোগিক বিকাশ যোজনা (BHAVYA) (২০২৬ চনৰ মাৰ্চত অনুমোদিত)	সংহত ঔদ্যোগিক আন্তঃগাঁথনিৰে ১০০টা বিনিয়োগ-প্ৰস্তুত, বিশ্বমানৰ ঔদ্যোগিক পাৰ্ক বিকশিত কৰাৰ বাবে ৩৩,৬৬০ কোটি টকা আবণ্টন কৰা হৈছে।
মোবাইল ফোন উৎপাদন আঁচনি (MPMS) (২০২৬ চনৰ জুলাইত অনুমোদিত)	মোবাইল ফোনৰ উৎপাদন বৃদ্ধি আৰু ঘৰুৱা মূল্য সংযোজন গভীৰ কৰাৰ বাবে ২০২৬-২৭ৰ পৰা ২০৩০-৩১ বিত্তীয় বৰ্ষলৈ ৬২,৫০০ কোটি টকা আবণ্টন কৰা হৈছে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে যোগান শৃংখলাৰ স্থিতিস্থাপকতা শক্তিশালী কৰা আৰু বিশ্বব্যাপী প্ৰতিযোগিতামূলকতা বৃদ্ধি কৰা।
ছেমিকন ২.০ (Semicon 2.0) (২০২৬ চনৰ জুলাইত অনুমোদিত)	ভাৰতৰ ছেমিকণ্ডাক্টৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ বাবে নিৰন্তৰ, দীৰ্ঘম্যাদী সহায় আগবঢ়াবলৈ ১,২৭,৫০০ কোটি টকা আবণ্টন কৰা হৈছে। এই সহায়ৰ পৰিসৰত ডিজাইন, উৎপাদন, উন্নত পেকেজিং, সামগ্ৰী, সঁজুলি, গৱেষণা আৰু প্ৰতিভা বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত।
ভাৰত ঔদ্যোগিক বিকাশ যোজনা ৰসায়ন (BHAVYA Rasayan) (২৪ জুলাই ২০২৬ত অনুমোদিত)	ভাৰতত তিনিটা সমৰ্পিত কেমিকেল পাৰ্ক স্থাপনৰ সুবিধাৰ্থে ৩,০৩০ কোটি টকা আবণ্টন কৰা হৈছে।

উপসংহাৰ

‘মেক ইন ইণ্ডিয়া’ই বাৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগে লগে ই উৎপাদন আৰু বিনিয়োগৰ গন্তব্য হিচাপে ভাৰতৰ স্থিতি শক্তিশালী কৰি আছে।

এই পদক্ষেপে এতিয়া অধিক সামগ্ৰী উৎপাদন কৰাৰ বাহিৰলৈ গৈ ভাৰতত সেইসমূহ উৎপাদন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা, প্ৰযুক্তি আৰু সক্ষমতা গঢ়ি তোলাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। এই ভেটিসমূহ পৰিপক্ব হোৱাৰ লগে লগে ভাৰতীয় উৎপাদন খণ্ডে দেশৰ ভিতৰতে অধিক মূল্য সৃষ্টি কৰাৰ লগতে বিশ্বব্যাপী বজাৰত আত্মবিশ্বাসেৰে প্ৰতিযোগিতা কৰাৰ বাবে সাজু হৈছে।

তথ্যসূত্ৰ:

কেবিনেট:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2288863&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2284789&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2284784&reg=48&lang=2

প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰালয়:

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2180339&reg=48&lang=2

বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2246085&reg=48&lang=2

https://www.makeinindia.com/about

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2101785&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2271031&reg=48&lang=2

https://www.nsws.gov.in/about-us

https://www.nsws.gov.in/portal/approvalsandregistrations

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2271031&lang=2&reg=48

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2297818&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2270334&reg=48&lang=2

https://www.startupindia.gov.in/

ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু আই টি মন্ত্ৰালয়:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2291171&lang=2&reg=48

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2234574&lang=2&reg=3

গধুৰ উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2224549&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2199441&lang=1&reg=3

https://heavyindustries.gov.in/sites/default/files/2025-12/scheme_notification_0.pdf

তীখা মন্ত্ৰালয়:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2186218&reg=48&lang=2

ৰে’ল মন্ত্ৰালয়:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2118452&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2248962&lang=2&reg=48

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1753953

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2282449&lang=1&reg=20

ৰাসায়নিক আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়:

https://pharma-dept.gov.in/sites/default/files/Annual%20Report%202025-26.pdf

পৰিসংখ্যা আৰু কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ মন্ত্ৰালয়:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2298236&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2304222&lang=2&reg=48

বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2243033&lang=1&reg=3

নতুন আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তি মন্ত্ৰালয়:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2116602&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2250039&lang=1&reg=3

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2271289&lang=1&reg=3

পাৰমাণৱিক শক্তি বিভাগ:

https://www.nfc.gov.in/news-and-events.html

ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ISRO):

https://www.isro.gov.in/vikram3201.html

পিআইবিৰ আৰ্কাইভ:

https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?Id=150923&lang=1&reg=20

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2286949&lang=1&reg=48

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?ModuleId=3&NoteId=158442&lang=9&reg=1

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?ModuleId=3&NoteId=154717&lang=1&reg=20

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?ModuleId=3&NoteId=156676&lang=2&reg=3

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2270740&lang=1&reg=3

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=160099&ModuleId=3&reg=48&lang=1

PDF চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

******

পিআইবি গৱেষণা

RR

(Explainer ID: 160155) आगंतुक पटल : 13
Provide suggestions / comments