पत्र सूचना कार्यालय

ভাৰতৰ যুৱ জনসংখ্যাই অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধি আৰু গ্ৰামীণ জীৱিকাক শক্তিশালী কৰাৰ এক উল্লেখযোগ্য সুযোগ আগবঢ়ায়। ২০৩৬ চনৰ ভিতৰত যুৱ জনসংখ্যা প্ৰায় ৩৪৫ মিলিয়নলৈ বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই জনগাঁথনিগত সম্ভাৱনাক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ গুণগত দক্ষতা, নিয়োগ আৰু জীৱিকাৰ সুযোগলৈ অধিক প্ৰৱেশাধিকাৰ নিশ্চিত কৰাটো প্ৰয়োজন।

এই প্ৰয়োজনীয়তাক স্বীকৃতি দি গ্ৰামোন্নয়ন মন্ত্ৰালয়ে ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৪ তাৰিখে ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰামীণ জীৱিকা অভিযানৰ অধীনত দীনদয়াল উপাধ্যায় গ্ৰামীণ কৌশল্য যোজনা (Deen Dayal Upadhyaya Grameen Kaushalya Yojana – DDU-GKY) আৰম্ভ কৰিছিল। এই বছৰ ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই. (DDU-GKY)-এ ইয়াৰ ১২সংখ্যক বৰ্ষপূৰ্তি উদযাপন কৰাৰ সময়ত, কাৰ্যসূচীটোৱে গ্ৰাম্য যুৱক-যুৱতীসকলৰ বাবে দক্ষতাৰ পৰা নিয়োগ আৰু বহনক্ষম জীৱিকালৈ পথ শক্তিশালী কৰি আহিছে। এদশকৰো অধিক সময় ধৰি এই আঁচনিখনে ১৫-৩৫ বছৰ বয়সৰ দৰিদ্ৰ পৰিয়ালৰ গ্ৰাম্য যুৱক-যুৱতীসকলক নিয়োগ-সংযুক্ত দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰি আহিছে।

ই সামাজিক অন্তৰ্ভুক্তিকো উৎসাহিত কৰে, যাৰ অধীনত অনুসূচিত জাতি/অনুসূচিত জনজাতি সম্প্ৰদায়ৰ বাধ্যতামূলক সামৰি লোৱা ৫০ শতাংশ, মহিলা ৩৩ শতাংশ আৰু বিশেষভাৱে সক্ষম ব্যক্তিৰ ৫ শতাংশ। যোৱা দশকটোত আঁচনিখনে নিয়োগৰ ফলাফল আৰু নিয়োগৰ পিছৰ সহায়ৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰি বিকশিত হৈছে। চৰকাৰে ২০২৫ চনৰ মে’ মাহত উন্নীত ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই. ২.০ নিৰ্দেশনা অধিসূচিত কৰে, যিয়ে প্ৰশিক্ষণ, নিয়োগ, নিয়োগৰ বহনক্ষমতা আৰু নিয়োগৰ পিছৰ সহায়ৰ কাঠামো শক্তিশালী কৰে। সংশোধিত কাঠামোৱে উদ্যোগৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি একাধিক খণ্ডত প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰে, যাৰ ভিতৰত আছে মহাকাশ আৰু বিমান পৰিবহণ, কৃষি, সৌন্দৰ্য আৰু সুস্থতা, সেউজ নিয়োগ, স্বাস্থ্যসেৱা, বস্ত্ৰ আৰু অন্যান্য। গ্ৰামীণ দক্ষতা বিকাশৰ ওপৰত অব্যাহত গুৰুত্ব ২০২৬-২৭ চনৰ কেন্দ্ৰীয় বাজেটতো প্ৰতিফলিত হৈছে, য’ত ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই.-ৰ বাবে ৭৫০ কোটি টকা আৱণ্টন কৰা হৈছে।

ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই. ২.০-এ দক্ষতা বিকাশ আৰু নিয়োগৰ ক্ষেত্ৰত এক অধিক অন্তৰ্ভুক্তিমূলক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছে, যিয়ে প্ৰশিক্ষণ আৰু নিয়োগৰ পৰা নিয়োগ ধৰি ৰখা আৰু কেৰিয়াৰ অগ্ৰগতি পৰ্যন্ত সমগ্ৰ যাত্ৰাক সামৰি লয়।

সংশোধিত কাঠামোৱে প্ৰশিক্ষণৰ মানদণ্ড শক্তিশালী কৰে, নূন্যতম নিয়োগৰ সময়সীমা বৃদ্ধি কৰে, আৰু নিয়োগৰ পিছৰ সমৰ্থন বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ উপৰিও ই প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্যাহ্বানসমূহ মোকাবিলা কৰে আৰু প্ৰযুক্তি-সক্ষম নিৰীক্ষণ আৰু ৰূপায়ণ শক্তিশালী কৰে।

ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই. ২.০-এ ৫৭৬ ঘণ্টাৰ ন্যূনতম সময়সীমা বাহাল ৰাখিছে আৰু লগতে অধিক সুসংগঠিত প্ৰশিক্ষণ কাঠামো প্ৰদান কৰিছে। তিনি মাহৰ এটা পাঠ্যক্ৰমত ৩৯৬ ঘণ্টা ডমেইন প্ৰশিক্ষণ আৰু ১৮০ ঘণ্টা বাধ্যতামূলক নন-ডমেইন প্ৰশিক্ষণ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। নন-ডমেইন অংশটো চাৰিটা ক্ষেত্ৰত মানকীকৰণ কৰা হৈছে: ইংৰাজী যোগাযোগ (৬০ ঘণ্টা), নিয়োগযোগ্যতা আৰু জীৱন দক্ষতা (৬০ ঘণ্টা), কম্পিউটাৰ আৰু ডিজিটেল সাক্ষৰতা (৩০ ঘণ্টা), আৰু উদ্যোগিতা (৩০ ঘণ্টা)। ইয়াৰ জৰিয়তে প্ৰাৰ্থীসকলে যোগাযোগ, কৰ্মক্ষেত্ৰ, ডিজিটেল আৰু উদ্যোগিতাৰ সামৰ্থ্যৰ লগতে চাকৰি-নিৰ্দিষ্ট কাৰিকৰী দক্ষতা লাভ কৰাটো নিশ্চিত হয়।

ইয়াৰ পূৰ্বে ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই.-ৰ নিয়োগক ন্যূনতম তিনিমাহৰ বাবে অবিৰত নিয়োগ হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছিল। এই অধিক শক্তিশালী প্ৰশিক্ষণৰ ভিত্তিত, ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই. ২.০-ৰ অধীনত ন্যূনতম নিয়োগৰ সময়সীমা ছয় মাহলৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে। সংশোধিত নিৰ্দেশনাই অবিৰত আৰু অনবিৰত দুয়োটা ধৰণৰ নিয়োগ, যাৰ ভিতৰত মজুৰি-ভিত্তিক, স্ব-নিয়োগ আৰু গিগ নিয়োগ অন্তৰ্ভুক্ত, সামৰি লয়।

ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই. ২.০-ৰ অধীনত বহনক্ষম নিয়োগৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। ছয় মাহৰ বৰ্ধিত নিয়োগৰ সময়সীমাক সহায় কৰিবলৈ ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই. ২.০-এ নিয়োগৰ ধাৰাবাহিকতা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে ১২ মাহৰ নিয়োগৰ পিছৰ অনুসৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে, বিশেষকৈ:

• সংস্থাপিত প্ৰাৰ্থীসকলে ৭,৬২০ টকাৰ আৰ্থিক সহায় লাভ কৰে, যিটো ছয় মাহৰ বাবে প্ৰতিমাহে ১,২৭০ টকা হিচাপে প্ৰদান কৰা হয়।
• ইয়াৰ উপৰি, ৩৬৫ দিন ধৰি নিয়োজিত হৈ থকা প্ৰাৰ্থীসকলক প্ৰতিগৰাকী প্ৰাৰ্থীৰ বাবে ৫,০০০ টকাৰ নিয়োগ ধৰি ৰখাৰ সহায় প্ৰদান কৰা হয়, যাৰ সৰ্বাধিক নিয়োগ-বিৰতি ৬০ দিন।
• সংস্থাপিত প্ৰাৰ্থীসকলক ১২ মাহৰ নিয়োগৰ পিছত দক্ষতা উন্নীতকৰণ আৰু পুনৰ-দক্ষতা বিকাশৰ সুযোগো প্ৰদান কৰা হয়, যাৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে নিজৰ দক্ষতা শক্তিশালী কৰিব পাৰে আৰু অব্যাহত নিয়োগ আৰু কেৰিয়াৰ অগ্ৰগতিৰ সম্ভাৱনা উন্নত কৰিব পাৰে।

জীৱিকাৰ সুযোগৰ সন্ধানত প্ৰশিক্ষিত প্ৰাৰ্থীৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ প্ৰব্ৰজন কৰাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি, ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই. ২.০-এ প্ৰব্ৰজন সহায় ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰাৰ ওপৰত পুনৰ গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। ৰাজ্যিক গ্ৰামীণ জীৱিকা মিছনসমূহে সংস্থাপিত প্ৰাৰ্থীৰ অধিক ঘনত্ব থকা অঞ্চলসমূহত প্ৰব্ৰজন সহায় কেন্দ্ৰসমূহ স্থাপন কৰে। এই কেন্দ্ৰসমূহ গৃহ ৰাজ্য আৰু গন্তব্য ৰাজ্য দুয়োখনতে কাম কৰে। প্ৰব্ৰজন সহায় কেন্দ্ৰসমূহে এই পৰিৱৰ্তনৰ সময়ত প্ৰাৰ্থীসকলক সহায় কৰিবলৈ বিভিন্ন সেৱা আগবঢ়ায়, যাৰ ভিতৰত আছে বাসস্থানৰ সহায়, পৰামৰ্শদান আৰু নিয়োগৰ সহায়।

ইয়াৰ উপৰি, এই কেন্দ্ৰসমূহে নিয়োগ-সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ প্ৰবাহ সহজ কৰে, প্ৰাক্তন প্ৰশিক্ষাৰ্থীৰ নেটৱৰ্কিং উৎসাহিত কৰে আৰু নিয়োগকৰ্তাৰ সৈতে সম্পৰ্ক শক্তিশালী কৰে। ইয়াৰ বাহিৰেও, কেন্দ্ৰসমূহে স্থানীয় প্ৰশাসনিক সংস্থা আৰু সেৱা প্ৰদানকাৰীৰ সৈতে সমন্বয় কৰি প্ৰাৰ্থীসকলক নগৰীয়া কৰ্ম পৰিৱেশত স্থায়ী হ’বলৈ আৰু সময়ৰ সৈতে স্থিৰ নিয়োগত থাকিবলৈ সহায় কৰে। এই সহায় ব্যৱস্থাৰ ক্ৰমবৰ্ধমান গুৰুত্ব প্ৰতিফলিত কৰি, প্ৰব্ৰজন সহায় কেন্দ্ৰসমূহৰ প্ৰতিটো কেন্দ্ৰৰ বাৰ্ষিক পুঁজি পূৰ্বৰ ১০ লাখ টকাৰ পৰা সংশোধিত কাঠামোৰ অধীনত ৩০ লাখ টকালৈ যথেষ্ট বৃদ্ধি কৰা হৈছে।

আৰম্ভণিৰ পৰাই ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই.-ৰ এক নিৰ্ধাৰক বৈশিষ্ট্য হৈছে প্ৰযুক্তিৰ সংহতি। কাঠামোটোৱে জিঅ’-টেগযুক্ত আৰু সময়-মোহৰযুক্ত বায়’মেট্ৰিক উপস্থিতিৰ নথি, কম্পিউটাৰ লেব আৰু ই-লাৰ্নিং সুবিধাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এই ব্যৱস্থাসমূহে কাৰ্যসূচীৰ নিৰীক্ষণ শক্তিশালী কৰাৰ লগতে প্ৰশিক্ষাৰ্থীসকলৰ ডিজিটেল সঁজুলিৰ সৈতে পৰিচয় বৃদ্ধি কৰিছে।

ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই. ২.০-এ এই প্ৰযুক্তিগত ভেটিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সমগ্ৰ কাৰ্যসূচীৰ জীৱনচক্ৰ সামৰি লোৱা এক এণ্ড-টু-এণ্ড ডিজিটেল সমাধান প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। এই প্লেটফৰ্মে পি.আই.এ. অনব’ৰ্ডিং, প্ৰকল্প দাখিল আৰু মূল্যায়ন, প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ আৰু প্ৰাৰ্থী ব্যৱস্থাপনা, মূল্যায়ন আৰু প্ৰমাণপত্ৰ প্ৰদান, বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা আৰু প্ৰকল্প নিৰীক্ষণ আৰু নিয়োগ অনুসৰণ সামৰি লয়।

সংশোধিত পদ্ধতিটোৱে লগতে প্ৰৱৰ্তন কৰিছে:

• বাস্তৱ সময়ত কাৰ্যসূচী নিৰীক্ষণৰ বাবে উন্নত ডেশ্বব’ৰ্ড।
• প্ৰশিক্ষণৰ সন্ধান আৰু পি.আই.এ.-ৰ কাৰ্যসম্পাদনৰ ৰেটিং চোৱাৰ বাবে ৰাজহুৱা প্ৰাৰ্থী প’ৰ্টেল।
• প্ৰকল্প পঞ্জীয়ন নম্বৰ সৃষ্টি, অভিযোগ নিষ্পত্তি আৰু প্ৰমাণপত্ৰ সত্যাপনৰ দৰে স্বয়ংক্ৰিয় প্ৰক্ৰিয়া।
• মুখমণ্ডল প্ৰমাণীকৰণ আৰু বাস্তৱ সময়ৰ ডেশ্বব’ৰ্ডৰ জৰিয়তে ডিজিটেল উপস্থিতি আৰু মূল্যায়ন।
• স্বয়ংক্ৰিয় পাঠ্যক্ৰম-বিৱৰণ সত্যাপনৰ বাবে স্কিল ইণ্ডিয়া ডিজিটেল হাবৰ সংহতি।

ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই. বৰ্তমান ৩১খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত এক বিস্তৃত দক্ষতা বিকাশ নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ৰূপায়ণ কৰা হৈছে। বৰ্তমানলৈ, কাৰ্যসূচীটোৰ ৭৪৯টা অনুমোদিত প্ৰকল্প, ৭৬০টা সক্ৰিয় প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ আছে আৰু ৪৫৫টাতকৈ অধিক পি.আই.এ.-ৰ সৈতে অংশীদাৰিত্ব আছে।

২০১৪-১৫ চনত আৰম্ভ হোৱাৰ পৰা ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই.-এ অৰ্থনীতিৰ সকলো ৩৬টা খণ্ড আৰু ৮০০টাতকৈ অধিক চাকৰিৰ ভূমিকা সামৰি ১৮.৪৭ লাখতকৈ অধিক প্ৰাৰ্থীক প্ৰশিক্ষণ দিছে আৰু ১২.৪৩ লাখতকৈ অধিক প্ৰাৰ্থীক সংস্থাপিত কৰিছে। ইয়াৰ দ্বাৰা গ্ৰাম্য যুৱক-যুৱতীসকলৰ বাবে উদ্যোগ-সামঞ্জস্যপূৰ্ণ দক্ষতা বিকাশৰ ওপৰত আঁচনিখনৰ বিস্তৃত খণ্ডভিত্তিক পৰিসৰ আৰু গুৰুত্ব প্ৰতিফলিত হয়।

৯.৭১ লাখতকৈ অধিক মহিলাক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে আৰু ৬.৩৪ লাখতকৈ অধিক মহিলাই আঁচনিখনৰ অধীনত নিয়োগ লাভ কৰিছে।

গ্ৰাম্য যুৱক-যুৱতীসকলৰ দক্ষতা, নিয়োগযোগ্যতা আৰু উদ্যোগিতাৰ সম্ভাৱনা শক্তিশালী কৰি তোলাটো ভাৰতৰ অন্তৰ্ভুক্তিমূলক অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ আছে। ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই. ২.০-ৰ জৰিয়তে চৰকাৰে অধিক সঁহাৰিমূলক, প্ৰযুক্তি-চালিত আৰু ফলাফলমুখী দক্ষতা বিকাশৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছে। কাৰ্যসূচীসমূহে গ্ৰাম্য যুৱক-যুৱতীসকলক চাকৰিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰাৰ লগতে বহনক্ষম জীৱিকাৰ সহায় আগবঢ়ায়। গুণগত প্ৰশিক্ষণ, উদ্যোগৰ অংশীদাৰিত্ব আৰু সঁহাৰিমূলক সহায়ৰ ওপৰত অব্যাহত গুৰুত্বই দক্ষতাক স্থায়ী জীৱিকালৈ ৰূপান্তৰিত কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। ডি.ডি.ইউ.-জি.কে.ৱাই. ২.০-এ ভৱিষ্যতৰ বাবে এক দক্ষ, শক্তিশালী আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীল গ্ৰামীণ কৰ্মশক্তি গঢ়ি তোলাৰ দিশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ই ভাৰতক এক বিশ্বজনীন অৰ্থনৈতিক আৰু জ্ঞানৰ কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ লক্ষ্যৰে গঢ়ি উঠা ভাৰতৰ বিকশিত ভাৰত @২০৪৭ দৃষ্টিভংগীকো উৎসাহিত কৰে।

গ্ৰামোন্নয়ন মন্ত্ৰালয়

https://kaushal.rural.gov.in/#/about-us
https://kaushal.rural.gov.in/#/training-center-list
https://kaushal.rural.gov.in/assets/files/Deen%20Dayal%20Upadhyaya%20Grameen%20Kaushal%20Yojana.pdf
https://kaushal.rural.gov.in/#/key-features
https://ddugkysop.in/pluginfile.php/21940/mod_resource/content/2/DDUGKY_CNN_aligned_Guidelines_July_2016.pdf
https://www.dord.gov.in/static/uploads/2024/07/ee7db3320bf3aa165fdb69f12cbb2c38.pdf
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU3964_UIXOj8.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU5192_zshReo.pdf?source=pqals

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2148466&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2294539&reg=3&lang=1

https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s3e9412ee564384b987d086df32d4ce6b7/uploads/2025/06/20250625554506571.pdf

https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s3e9412ee564384b987d086df32d4ce6b7/uploads/2025/06/20250625108042813.pdf

বিত্ত মন্ত্ৰালয়

https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/sbe87.pdf

নিটি আয়োগ

https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2026-02/Revitalizing-India-Apprenticeship-Ecosystem-Insights-Challenges-Recommendations-and-Best-Practices.pdf

তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰালয়

https://www.newsonair.gov.in/bulletins-detail/parikrama-688/

pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

****

পিআইবি গৱেষণা

RR