पत्र सूचना कार्यालय

ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ: ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ನಿರ್ಮಾಣ

ಚಿತ್ರ 1: ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನದ ಲೋಗೋ (ಚಿಹ್ನೆ)

2014ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2ರಂದು ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾದ 'ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ'ವು ಸರ್ಕಾರಿ ನೇತೃತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಆಂದೋಲನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನದ ಲೋಗೋ (ಚಿಹ್ನೆ) ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಕನ್ನಡಕವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ; ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು "ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ದೇವತ್ವದ ದಾರಿ" ಎಂಬ ತತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತದ ಕನಸು ಕಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಲೋಗೋ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನದೊಂದಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು.

ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ-ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ-ನಗರ, ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ-ಗ್ರಾಮೀಣವು ಗ್ರಾಮೀಣ ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಶೌಚಾಲಯಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಘನ ಮತ್ತು ದ್ರವ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ-ನಗರವು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಪ್ರಭಾವವು ಈಗ ಭಾರತದ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳಾದ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತವನ್ನು 2019ರಲ್ಲೇ 'ಬಹಿರಂಗ ಮುಕ್ತ ಮುಕ್ತ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಂದುವರಿದು, 2026ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರ ವೇಳೆಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ 5.69 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಳು 'ಓಡಿಎಫ್ ಪ್ಲಸ್' ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದು, 5.25 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಳು 'ಓಡಿಎಫ್ ಪ್ಲಸ್ ಮಾಡೆಲ್'  ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿವೆ. 5.38 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಘನ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ 5.65 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರವ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ 585 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 1,314 'ಗೋಬರ್ಧನ್' ಬಯೋ ಗ್ಯಾಸ್ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮನೆಗಳ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು 12.22 ಕೋಟಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 98,273 ಬಯೋ ಗ್ಯಾಸ್ ಘಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, 95,478 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 100% ಮನೆ-ಮನೆಯಿಂದ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, 83,963 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲದಲ್ಲೇ 100% ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಂಗಡಣೆ (ಹಸಿ ಮತ್ತು ಒಣ ಕಸ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ) ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ 3,254 ಘನತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸುವ ಘಟಕಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿದಿನ 1.39 ಲಕ್ಷ ಟನ್ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ; ಹಾಗೂ 60 ಘನತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಘಟಕಗಳಿದ್ದು, ಇವು ದಿನಂಪ್ರತಿ 25,759.50 ಟನ್ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ, 1,112 ಒಳಚರಂಡಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ 41,020.63 ಮೆಗಾಲೀಟರ್ ಹಾಗೂ 1,131 ಮಲ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳು  ಪ್ರತಿದಿನ 95,371 ಕಿಲೋಲೀಟರ್ ದ್ರವ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿವೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 68,339 ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 37,766 ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶೌಚಾಲಯಗಳು, 25,512 ಸಮುದಾಯ ಶೌಚಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು 5,061 ಮೂತ್ರಾಲಯಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಹೀಗೆ, ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನವು ಕೇವಲ ಶೌಚಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಸಮಗ್ರ ಸುಸ್ಥಿರ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯತ್ತ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ. ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಈಗ ಈ ಮಹಾನ್ ರೂಪಾಂತರದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಇಷ್ಟೊಂದು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜನರ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಚಾರಾಭಿಯಾನಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ' ಅಭಿಯಾನ.

ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ: ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ಜನಚಳವಳಿಯಾಗಿಸುವುದು

ಚಿತ್ರ 2: ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ ಪ್ರಚಾರಾಭಿಯಾನದ ಚಿಹ್ನೆ

'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ' ಅಭಿಯಾನವನ್ನು 2017ರಿಂದ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪ್ರಚಾರಾಭಿಯಾನವು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2ರಂದು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುವ ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ದಿವಸಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯತ್ತ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನದ ವಿಶಾಲವಾದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ತತ್ವದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಇದು ನಾಗರಿಕರು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ವಿಶೇಷ ಸಮಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2026 ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ 2026ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2026: ಸ್ವಚ್ಛತೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗ

ಚಿತ್ರ 3: ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಿಯಮಗಳು 2026ರ ಕುರಿತು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು

'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2026' ಅಭಿಯಾನವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಆಶಯ (ಘೋಷಣೆ) "ಸ್ವಚ್ಛತೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗ; ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ, ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ" ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಈ ಅಭಿಯಾನವು 'ಸಮಗ್ರ ಸರ್ಕಾರಿ' ಮತ್ತು 'ಸಮಗ್ರ ಸಮಾಜ'ದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಯುವಜನತೆ, ಪಾಲುದಾರರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಭಿಯಾನವು ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಿಯಮಗಳು 2026ರ ಕುರಿತು ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಪಾಲುದಾರರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2026ರ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಕೆಳಗಿನ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ:

1. ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಗುರಿ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಕಾಯಕಲ್ಪ

ಈ ಅಭಿಯಾನವು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಕಸದ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಕಸವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ, ಸೌಂದರ್ಯೀಕರಣಗೊಳಿಸಿ, ನಿರಂತರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೂರುಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು 'ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಆ್ಯಪ್' ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಗುರುತಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನಂತರ 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2026' ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ (ಪೋರ್ಟಲ್) ನಮೂದಿಸಬಹುದು. ಅಭಿಯಾನವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ಎಫ್‌ಎಸಿಇಎಸ್ (ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ, ತಲುಪುವಿಕೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆ) ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

2. ಸ್ವಚ್ಛ ಪಾಠಶಾಲೆ — ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಯುವಶಕ್ತಿ (ಸ್ವಚ್ಛ ಪಾಠಶಾಲೆ - ಯುವ ಫಾರ್ ಸ್ವಚ್ಛತಾ)

'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2026' ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಯುವಜನರು ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿರಂತರ ನಡವಳಿಕೆ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. 6 ರಿಂದ 12 ನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು 'ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಜ್ಞಾನ ಯಾತ್ರೆ'ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರವಾಸಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ನೈಜ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನೇರ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಕೈ ತೊಳೆಯುವುದು, ಮುಟ್ಟಿನ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು.

3. ಸಫಾಯಿಮಿತ್ರ ಸುರಕ್ಷಾ ಸೇವಾ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮಾನ್ ಶಿಬಿರಗಳು

ಈ ಅಭಿಯಾನವು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರು (ಸಫಾಯಿಮಿತ್ರರು) ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. ಈ ಶಿಬಿರಗಳ ಮೂಲಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು, ಸುರಕ್ಷತಾ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

4. ಸ್ವಚ್ಛತೆಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ (ಜನ ಭಾಗೀದಾರಿ)

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು (ಜನ ಭಾಗೀದಾರಿ) 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2026' ಅಭಿಯಾನದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ದೈನಂದಿನ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯೋಜಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಿಯಮಗಳು 2026ರ ಕುರಿತು ಅರಿವು, ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳ ಮೂಲದಲ್ಲೇ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ (ಫೋರ್-ವೇ ಸೋರ್ಸ್ ಸೆಗ್ರಿಗೇಷನ್), ಗೃಹ ಕಾಂಪೋಸ್ಟಿಂಗ್ (ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆ) ಜಾಗೃತಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಸ ಎಸೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಏಕಬಳಕೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಚಾರಾಭಿಯಾನಗಳು, ಸ್ವಚ್ಛತಾ ರ್ಯಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸರಪಳಿಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಅಭಿಯಾನಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಚಿತ್ರ 4: ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಹಬ್ಬಗಳ ಯೋಜನೆ

5. ಸ್ವಚ್ಛತೆಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಿ (ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಸೇ ಸಮೃದ್ಧಿ)

ಈ ಅಭಿಯಾನವು ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ (ರಿಸೋರ್ಸ್ ರಿಕವರಿ) ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ (ಸರ್ಕ್ಯುಲರ್ ಎಕಾನಮಿ) ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು 'ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆ, ಮರುಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆ' (ರಿಡ್ಯೂಸ್, ರಿಯೂಸ್, ರಿಸೈಕಲ್) ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. 'ಕಬಾಡ್ ಸೇ ಜುಗಾಡ್' (ಕಸದಿಂದ ರಸ) ಉಪಕ್ರಮವು ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಉಪಯುಕ್ತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರೆ, 'ಕಬಾಡ್ ಸೇ ಕಲಾ' ಉಪಕ್ರಮವು ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೃತಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಅಭಿಯಾನವು 'ಸ್ವಚ್ಛ ಪರ್ವ, ಹರಿತ್ ಪರ್ವ' (ಸ್ವಚ್ಛ ಹಬ್ಬ, ಹಸಿರು ಹಬ್ಬ) ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಕ್ತ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಂದುವರಿದು, 2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1ರಂದು 'ಏಕ್ ದಿನ್, ಏಕ್ ಘಂಟಾ, ಏಕ್ ಸಾಥ್' (ಒಂದು ದಿನ, ಒಂದು ಗಂಟೆ, ಜೊತೆಯಾಗಿ) ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮದಾನ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ನಾಗರಿಕರು, ಯುವ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಎನ್‌ಜಿಒ) ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2ರಂದು ನಡೆಯುವ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ' ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಿಯಮಗಳು 2026ರ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಹ ವಿಶೇಷ ಮಂಡಳಿ ಸಭೆಗಳನ್ನು (ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮೀಟಿಂಗ್ಸ್) ಆಯೋಜಿಸಲಿವೆ.

ಹೀಗೆ, 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2026' ಅಭಿಯಾನವು ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ನಡವಳಿಕೆ ಬದಲಾವಣೆ, ಯುವಜನರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಗಮನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಗ್ರ ವಿಧಾನವು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅದನ್ನೊಂದು 'ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿ'ಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

2026ರ ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ' ಬೆಳೆದುಬಂದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದರ ಆದ್ಯತಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಶಯಗಳು ಸುಸ್ಥಿರ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯತ್ತ ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.

2017ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ, ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಆದ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತನ್ನ ಗಮನಾರ್ಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.

ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2017: ಜನನೇತೃತ್ವದ ಚಳವಳಿಯ ಉದಯ

ಮೊದಲ 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ' (SHS) ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ 2017ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15ರಂದು ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಚಾಲನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ' ಪ್ರತಿಜ್ಞಾವಿಧಿ ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಜಂಟಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿತು. ಶ್ರಮದಾನದ ಮೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲಾಯಿತು. 'ಶ್ರಮದಾನ' (ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆ) ಎಂದರೆ ಸಮುದಾಯದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡುವ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಸೇವೆ ಅಥವಾ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನದಡಿಯಲ್ಲಿ, ಶ್ರಮದಾನವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮೊದಲ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ ಅಭಿಯಾನವು ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನದಡಿಯ ಬೃಹತ್ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ರೂಪಾಂತರದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. 2014ರಿಂದ 2017ರ ವೇಳೆಗೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು 4.82 ಕೋಟಿ ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬಹಿರಂಗ ಶೌಚ ಮುಕ್ತ ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2.38 ಲಕ್ಷ ತಲುಪಿತ್ತು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶೌಚಾಲಯಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯು 2014ರಲ್ಲಿದ್ದ ಶೇ. 42ರಿಂದ 2017ರ ವೇಳೆಗೆ ಶೇ. 64ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ತ್ವರಿತ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ ಅಭಿಯಾನವು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು; ನಾಗರಿಕರ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಬಲವಾದ ಒತ್ತು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಿಂತಿತು.

2017ರ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ವ್ಯಾಪಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಕಂಡುಬಂದಿತು. 'ಸ್ವಚ್ಛ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಸ್ವಚ್ಛ ಸಿದ್ಧಿ' ವರ್ಣಚಿತ್ರ (ಚಿತ್ರಕಲೆ) ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 2.46 ಕೋಟಿ ಮಕ್ಕಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಕುರಿತು ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿತ್ತು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿತು. ಅಭಿಯಾನ ಆರಂಭವಾದ ದಿನದಂದೇ #SwachhataHiSeva ಹ್ಯಾಷ್ಟ್ಯಾಗ್ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಟ್ರೆಂಡ್ ಆಯಿತು (ಟ್ರೆಂಡಿಂಗ್ ವಿಷಯವಾಯಿತು). ನಂತರ ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮ ಶ್ರಮದಾನ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಹ್ಯಾಷ್ಟ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದರು.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಅಭಿಯಾನಗಳು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬಹಿರಂಗ ಶೌಚಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವು.

ಚಿತ್ರ 5: ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ

ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2018: ಸ್ವಚ್ಛತೆಗಾಗಿ ಜನ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು

ಚಿತ್ರ 6: ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಸಭೆ

'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ' (SHS) 2018 ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15 ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2 ರವರೆಗೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2018' ಅಭಿಯಾನವು 'ಜನ ಭಾಗೀದಾರಿ' (ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ) ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು 'ನೈರ್ಮಲ್ಯವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ' ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಸ್ವಚ್ಛಾಗ್ರಹಿಗಳು (ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಮರ್ಪಿತ, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನ ಪಡೆಯುವ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು), ನಿಗ್ರಾನಿ ಸಮಿತಿಗಳು (ಹಳ್ಳಿಗರು ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಶೌಚ ಮಾಡದಂತೆ ಮನವೊಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವವರು), ಮಹಿಳಾ ಮುಖಂಡರು, ಯುವ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಚಾರಾಭಿಯಾನವು ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಗಳು, ರೈಲ್ವೆಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ/ಪಾರಂಪರಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ್ಯಂತ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.

ಚಿತ್ರ 7: ದೃಶ್ಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮದಾನ

ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಯುವಜನರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. 3 ರಿಂದ 5 ನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು 'ಕೈ ತೊಳೆಯುವ ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಚಾರಾಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ' ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. 6 ರಿಂದ 12 ನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹೊರಾಂಗಣ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16 ರಂದು 'ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಸಭೆಗಳನ್ನು' ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಲು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಮುಂಬರುವ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ರಂದು 'ಸೇವಾ ದಿವಸ' ವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದವು. ಸಚಿವಾಲಯಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರು ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾದ 'ಅಂತ್ಯೋದಯ ದಿವಸ' ವು ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲ ನೀಡಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸ್ವಚ್ಛಾಗ್ರಹಿಯೂ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ವಚ್ಛಾಗ್ರಹಿಗಳ ವಿಶಾಲ ಜಾಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಧಾನವು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ನಿರಂತರ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿತು.

ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2019: ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯದತ್ತ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ

'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ' 2019 ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11 ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2 ರವರೆಗೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿತು. ಏಕಬಳಕೆಯ (ಸಿಂಗಲ್-ಯೂಸ್) ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಭಿಯಾನವು ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸೆಣಬಿನ ಚೀಲಗಳಂತಹ ಪರ್ಯಾಯಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿಂಗಡಣೆಗಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2 ರಂದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ 'ಶ್ರಮದಾನ'ವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರಮದಾನದ ಮೂಲಕ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ತರುವಾಯ ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ (ರೀಸೈಕ್ಲಿಂಗ್) ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಕೇವಲ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಸುಸ್ಥಿರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ಏಕಬಳಕೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಆರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು 171 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಏಕಬಳಕೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದವು.

ಚಿತ್ರ 8: ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆ ಜಾಗೃತಿ ಮಾಹಿತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ (IEC) ಸಾಮಗ್ರಿ

ಕೋವಿಡ್-19 ಜಾಗತಿಕ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 2020ರಲ್ಲಿ 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ' (SHS) ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2021: ದೃಶ್ಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು

'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2021' ಅನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15 ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2 ರವರೆಗೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು 'ಓಡಿಎಫ್ ಪ್ಲಸ್' ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಓಡಿಎಫ್ (ಬಹಿರಂಗ ಶೌಚ ಮುಕ್ತ) ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಶ್ರಮಿಸಿತು. ಅಭಿಯಾನವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅರಿವನ್ನು ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2021 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1.5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮದಾನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 60 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. 2021ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1 ರ ವೇಳೆಗೆ, 43,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಗಳು ಏಕಬಳಕೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಿರುದ್ಧ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು.

ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2021 ರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ 'ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಿಂದ ಸ್ವಚ್ಛಾಗ್ರಹ ರಥಯಾತ್ರೆ'. ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಹರಡಲು 783 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಚ್ಛತಾ ರಥಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ತಾಲೂಕುಗಳು (ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು) ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸಿದವು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು 'ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಶ್ರಮದಾನ' ಮತ್ತು 37,507 'ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಜಾಗೃತಿ ಯಾತ್ರೆ'ಗಳ ಮೂಲಕ ಅರಿವನ್ನು ನೇರ ಸಮುದಾಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯಿತು. ಕೇವಲ ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ದಿವಸದಂದೇ, ಸರಿಸುಮಾರು 6.4 ಲಕ್ಷ ಜನರು 2.4 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮದಾನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು.

ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2021 ಅಭಿಯಾನವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳಾದ್ಯಂತ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ವಿವಿಧ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಿಎಫ್ ಪ್ಲಸ್ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸಲು 9,401 ಗೋಡೆ ಬರಹ/ಚಿತ್ರಗಳು (ವಾಲ್ ಪೇಂಟಿಂಗ್ಸ್), ರ್ಯಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಘೋಷಾವಾಕ್ಯ ಬರಹಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಅಭಿಯಾನವು 'ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಚಾಂಪಿಯನ್'ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು.

ಚಿತ್ರ 9: ಗೋಡೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು (ವಾಲ್ ಪೇಂಟಿಂಗ್ಸ್)

'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2021' ಅಭಿಯಾನವು ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಹೆಚ್ಚು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸದ ಇತರ ಆಯಾಮಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಗಮನ ಹರಿಸಿತು. 'ಸ್ಥಾಯಿತತ್ವ ಮತ್ತು ಸುಜಲಾಂ ಅಭಿಯಾನ'ವು ದ್ರವತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ අවධාನೆ ನೀಡಿತು. ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 15,951 ಗೃಹ ಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು 7,216 ಸಮುದಾಯ ಮಟ್ಟದ ಇಂಗು ಗುಂಡಿಗಳನ್ನು (ಸೋಕ್ ಪಿಟ್ಸ್) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2021 ಅಭಿಯಾನವು ಸಮಗ್ರ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಅಥವಾ 'ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಚ್ಛತೆ' ಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು (ಜನ ಭಾಗೀದಾರಿ) ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಇದು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2022 ರ ದೃಶ್ಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ (ವಿಶುವಲ್ ಕ್ಲೀನ್‌ಲಿನೆಸ್) ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಗೆ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿತು.

ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2022: ದೃಶ್ಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ

ಚಿತ್ರ 10: ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಕಸದ ತೊಟ್ಟಿಗಳು (ಡಸ್ಟ್‌ಬಿನ್‌ಗಳು)

'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2022' ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15 ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2 ರವರೆಗೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರಾಮಗಳ ದೃಶ್ಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ (ವಿಶುವಲ್ ಕ್ಲೀನ್‌ಲಿನೆಸ್) ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಕಸ ಹಾಗೂ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2022 ಅಭಿಯಾನವು 'ಓಡಿಎಫ್ ಪ್ಲಸ್' ಗ್ರಾಮಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಇದು "ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಚ್ಛ" ಗ್ರಾಮದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು. 'ನೈರ್ಮಲ್ಯವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ' ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸಿತು.

ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಾಜ್ಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಜಲಮೂಲಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯಂತಹ ವಿಶಾಲವಾದ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. ಈ ವಿಧಾನವು ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ-ಗ್ರಾಮೀಣ (SBM-G) ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಗ್ರಾಮೀಣ ನೈರ್ಮಲ್ಯದತ್ತ ಸಾಗಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು.

ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಒಂಬತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಗಾಗಿ ಸಂಘಟಿತ ಭಾರತ' (ಯುನೈಟೆಡ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಾರ್ ಸ್ವಚ್ಛತಾ) ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅಭಿಯಾನವು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ '4R' ತತ್ವವನ್ನು [ನಿರಾಕರಿಸಿ), ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಿ, ಮರುಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು. ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2022 ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ವಿವಿಧ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಗೋಡೆ ಬರಹಗಳು/ಚಿತ್ರಗಳು, ಬೀದಿ ನಾಟಕಗಳು (ನುಕ್ಕಡ್ ನಾಟಕ್), ಸ್ವಚ್ಛತಾ ರಥಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ವಿಷಯಗಳು (ಕಂಟೆಂಟ್) ಇತ್ಯಾದಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. "ಕಸ ಚೆಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ" (ನೋ ಲಿಟರಿಂಗ್) ಎಂಬ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಗ್ರಾಮ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಸಮುದಾಯ ಮಟ್ಟದ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದವು.

ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಶ್ರಮದಾನದಲ್ಲಿ 9.81 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. 1.59 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಏಕಬಳಕೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಿರುದ್ಧ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು. ಸುಮಾರು 1.68 ಲಕ್ಷ ಸರ್ಪಂಚರು (ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು) 'ಓಡಿಎಫ್ ಪ್ಲಸ್' ಅಂಶಗಳ ಕುರಿತಾದ 'ಸರ್ಪಂಚ್ ಸಂವಾದ'ಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಹೀಗೆ, ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಸ್ವಚ್ಛ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸಮುದಾಯದ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿತು.

ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2023: ಕಸಮುಕ್ತ ಭಾರತದತ್ತ

15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆದ 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2023' ಅಭಿಯಾನವು "ಕಸಮುಕ್ತ ಭಾರತ" (ಗಾರ್ಬೇಜ್-ಫ್ರೀ ಇಂಡಿಯಾ) ಎಂಬ ಆಶಯವನ್ನು (ಘೋಷಣೆ) ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಸ್ವಯಂಸೇವಕತ್ವ, ಶ್ರಮದಾನ, ದೃಶ್ಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸಫಾಯಿಮಿತ್ರರ (ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರ) ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ರಿಂದ 'ಸಫಾಯಿಮಿತ್ರ ಸುರಕ್ಷಾ ಶಿಬಿರ'ಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಬಳಸಿದ ನೀರು/ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಆರೋಗ್ಯ, ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಈ ಶಿಬಿರಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.

ಚಿತ್ರ 11: ಕಾಯಾಕಲ್ಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ನದಿತೀರ

18 ದಿನಗಳ ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 109 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗಳು (ಪಾರ್ಟಿಸಿಪೇಷನ್ಸ್) ದಾಖಲಾದವು. ಸುಮಾರು 53 ಕೋಟಿ ಜನರು ಸ್ವಚ್ಛತೆಗಾಗಿ ಶ್ರಮದಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಕೋಟಿ ಜನರು ಶ್ರಮದಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದಂತಾಯಿತು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1 ರಂದು ನಡೆದ 'ಏಕ್ ತಾರೀಖ್, ಏಕ್ ಘಂಟಾ, ಏಕ್ ಸಾಥ್' (ಒಂದು ದಿನಾಂಕ, ಒಂದು ಗಂಟೆ, ಜೊತೆಯಾಗಿ) ಶ್ರಮದಾನದೊಂದಿಗೆ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ನಡೆದ ಸುಮಾರು 9.2 ಲಕ್ಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 8.75 ಕೋಟಿ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 6.8 ಕೋಟಿ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 1.95 ಕೋಟಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಭಾಗವಹಿಸಿದರೆಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಾದ್ಯಂತ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತಹ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿತು. ಸುಮಾರು 7,611 ಕಡಲತೀರಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 6,371 ನದಿತೀರಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಮೂಲಗಳ ದಂಡೆಗಳು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡವು (ಕಾಯಾಕಲ್ಪಗೊಂಡವು). 15,576ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳೆಯ ಕಸದ ರಾಶಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ (ಲೆಗಸಿ ವೇಸ್ಟ್) ಜಾಗಗಳನ್ನು ಮರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 3,620 ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ/ಪಾರಂಪರಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು. 1.23 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು (ಸರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು). 16,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 66,779 ಕಸ ಬಿದ್ದಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

'ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಲೀಗ್ 2.0' ಸಹ ಯುವಜನರನ್ನು ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಭಾಗವಹಿಸಲು 4,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಗರ ತಂಡಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ತಂಡಗಳು ಕಡಲತೀರಗಳು, ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಒಗ್ಗೂಡಿದವು. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಯುವಜನರ ಸುಸ್ಥಿರ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.

ಚಿತ್ರ 12: ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಲೀಗ್ ರನ್ 2023

'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2023' ಅಭಿಯಾನವು ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಜೋಡಿಸಿತು. ಸುಮಾರು 71 ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಇಲಾಖೆಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವು. ಇವುಗಳ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಾದ್ಯಂತ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಶ್ರಮವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ 108 ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಗಾಗಿ ಲೈಫ್ ಪ್ರವಾಸ' ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯವು ಸಿನಿಮಾ ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ' ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಇಲಾಖೆಯು ಮೊಬೈಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ' ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಅನ್ನು ಪ್ಲೇ ಮಾಡಿತು.

ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಸಮನ್ವಯದ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬಹುದಾದ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು 'ಸ್ವಚ್ಛತೆ' ಎಂಬುದು ಶೌಚಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆ ಬದಲಾವಣೆಯತ್ತ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದವು.

ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2024: ಸ್ವಚ್ಛತೆಯಿಂದ ಸ್ವಭಾವದತ್ತ

17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆದ 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2024' ಅಭಿಯಾನವು ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳತ್ತ ಪ್ರಮುಖ ಪಥಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯ (ಥೀಮ್) "ಸ್ವಭಾವ ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಸಂಸ್ಕಾರ ಸ್ವಚ್ಛತೆ" ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ವಿಶಾಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿತು:

1. ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಗುರಿ ಘಟಕಗಳ (ಸಿಟಿಯು) ರೂಪಾಂತರ: ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಕಸ ಬಿದ್ದಿರುವ ಕಲುಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನವೀಕರಣ.
2. ಸ್ವಚ್ಛತೆಯಲ್ಲಿ ಜನ ಭಾಗೀದಾರಿ: ನೈರ್ಮಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ.
3. ಸಫಾಯಿಮಿತ್ರ ಸುರಕ್ಷಾ ಶಿಬಿರಗಳು: ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ.

ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಗುರಿ ಘಟಕಗಳು ಎಂದರೆ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದವು. ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯ ನಡೆಯುವ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಸದ ರಾಶಿ ಅಥವಾ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸುರಿಯುವ ಸ್ಥಳಗಳಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾಲಮಿತಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿತ ಹಂತಕ್ಕೆ ರೂಪಾಂತರಿಸಲು ಅಭಿಯಾನವು ಶ್ರಮಿಸಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಭಿಯಾನವು 3.10 ಲಕ್ಷ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರೂಪಾಂತರಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, 2.11 ಲಕ್ಷ ರಸ್ತೆಬದಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 56,526 ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 61 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಯಿತು.

ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2024 ಅಭಿಯಾನವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 'ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವಗಳು' ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದವು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಫಾಯಿಮಿತ್ರರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದವು. ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ 76,837 ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 15,710 'ಸ್ವಚ್ಛ ಆಹಾರ ಬೀದಿಗಳನ್ನು' (ಸ್ವಚ್ಛ ಫುಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಕಲಾಕೃತಿ ನಿರ್ಮಾಣ (ವೇಸ್ಟ್-ಟು-ಆರ್ಟ್) ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾಧ್ಯಮವಾಯಿತು.

ಚಿತ್ರ 13: ಸಫಾಯಿಮಿತ್ರ ಸುರಕ್ಷಾ ಶಿಬಿರ

ಸಫಾಯಿಮಿತ್ರ ಸುರಕ್ಷಾ ಶಿಬಿರಗಳು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ಇದು 'ಸ್ವಚ್ಛತೆ' ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಪರಿಶುದ್ಧ ಪರಿಸರದ ಜೊತೆಗೆ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಗಮನ ಹರಿಸಿತು.

2024 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 29.21 ಲಕ್ಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 26.44 ಲಕ್ಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯು 26.25 ಕೋಟಿ ಜನರನ್ನು ತಲುಪಿತು. ನಾಗರಿಕರು 3.04 ಲಕ್ಷ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ, 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2024' ಅಭಿಯಾನವು ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಮದ ಗೌರವದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯಿತು.

ಚಿತ್ರ 14: ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು

ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2025: ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಸ್ಪರ್ಶ

'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2025' ಅಭಿಯಾನವು 2024 ರ ನಡವಳಿಕೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಇದರ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು "ಸ್ವಚ್ಛೋತ್ಸವ" ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯ ಮನೋಭಾವವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. ಸ್ವಚ್ಛೋತ್ಸವದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದರ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಕಂಬಗಳು (ಸ್ತಂಭಗಳು) ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಇವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು, ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಒಗೂಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ವಚ್ಛ ಹಾಗೂ ಹಸಿರು ಭಾರತದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ನೆಲಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಗಮನಾರ್ಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳಾಗಿದ್ದವು.

'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2025' ರ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭಗಳೆಂದರೆ:

• ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಗುರಿ ಘಟಕಗಳ ರೂಪಾಂತರ
• ಸ್ವಚ್ಛ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು
• ಸಫಾಯಿಮಿತ್ರ ಸುರಕ್ಷಾ ಶಿಬಿರ
• ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಹಬ್ಬಗಳ ಆಚರಣೆ
• ಸ್ವಚ್ಛತೆಗಾಗಿ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ

ಚಿತ್ರ 15: ಸ್ವಚ್ಛತಾ ರಂಗೋಲಿ

ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 15.75 ಲಕ್ಷ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಗುರಿ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 7.74 ಕೋಟಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ದಾಖಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, 6.22 ಕೋಟಿ ನಾಗರಿಕ مشارಕತ್ವದೊಂದಿಗೆ (ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ) 5.89 ಲಕ್ಷ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2025 ಅಭಿಯಾನವು ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯಿತು. ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 4.31 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಗಣೇಶ/ಉತ್ಸವ ಮಂಟಪಗಳು (ಪಾಂಡಾಲ್‌ಗಳು), 3.18 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಬ್ಬದ ನಂತರದ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ 2.81 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು 'ಸ್ವಚ್ಛತಾ ರಂಗೋಲಿ'ಗಳು ದಾಖಲಾದವು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಭ್ರಮಗಳ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.

ಅಭಿಯಾನವು 'ಸಫಾಯಿಮಿತ್ರ ಸುರಕ್ಷಾ ಶಿಬಿರ' ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 2.71 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 5.12 ಲಕ್ಷ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಾಗಿ 1.63 ಲಕ್ಷ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣಾ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 4.55 ಲಕ್ಷ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸಾಮಗ್ರಿ ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಶಿಬಿರಗಳಿಂದ 81.51 ಲಕ್ಷ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಯಿತು.

ಹಲವು ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅಭಿಯಾನದ ಸಮುದಾಯ ತಲುಪುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ಒಟ್ಟು 29.02 ಲಕ್ಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 3.27 ಕೋಟಿ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

• 4.09 ಲಕ್ಷ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ರ್ಯಾಲಿಗಳು
• 1.01 ಲಕ್ಷ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಕಲಾಕೃತಿ ನಿರ್ಮಾಣ (ವೇಸ್ಟ್-ಟು-ಆರ್ಟ್) ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು
• 2.47 ಲಕ್ಷ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು
• 93,145 ಕ್ರೀಡಾ ಲೀಗ್‌ಗಳು
• ಏಕಬಳಕೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಿರುದ್ಧ 3.64 ಲಕ್ಷ ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನಗಳು
• 15.94 ಲಕ್ಷ ಮನೆ-ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು
• 92,971 ಸ್ವಚ್ಛ ಆಹಾರ ಬೀದಿಗಳು (ಸ್ವಚ್ಛ ಫುಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್)

ಚಿತ್ರ 16: ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2025' ಅಭಿಯಾನವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ 18.06 ಕೋಟಿ ಜನರ ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಹೀಗೆ, 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ 2025' ಅಭಿಯಾನವು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಜತೆ ಬೆಸೆಯುವಂತೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.

ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನೂ ಮೀರಿದ್ದು: ದಿನನಿತ್ಯದ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಆಕಾರ ನೀಡುವುದು

'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ' ಅಭಿಯಾನದ ಪ್ರಯಾಣವು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಾದ ಕ್ರಮೇಣ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಭಿಯಾನದ ಆರಂಭಿಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಸೇವಕತ್ವದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದವು. ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ದೃಶ್ಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯ (ವಿಶುವಲ್ ಕ್ಲೀನ್‌ಲಿನೆಸ್) ಮತ್ತು ಕಸ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದವು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು 2023 ರಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು. "ಕಸಮುಕ್ತ ಭಾರತ" ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯತ್ತ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ನಂತರ 2024 ರ ಆಶಯವು ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿತು. 2025ರಲ್ಲಿ, "ಸ್ವಚ್ಛೋತ್ಸವ" ವು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಿತು.

2026ರಲ್ಲಿ, "ಸ್ವಚ್ಛತೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗ" (ಸ್ವಚ್ಛತೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ) ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಮೂಲಕ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ನಿರಂತರ ನಡವಳಿಕೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವವರೆಗೆ ಅಭಿಯಾನವು ಬೆಳೆದಿದೆ; ದಿನನಿತ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಮುದಾಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

References

Ministry of Jal Shakti

https://gobardhan.sbm.gov.in/

https://swachhatahiseva.gov.in/

https://sbmurban.org/campaign

https://swachhatahiseva.gov.in/daily-bulletin

https://swachhbharatmission.ddws.gov.in/about-us

https://sbm.gov.in/SBMGDashboard/StatesDashboard.aspx

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/16/AU2540.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/173/AU777.pdf?source=pqals

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1964179&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1881827&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1859823&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1755220&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=1503113&reg=6&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2311628&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2191618&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1545203&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1584758&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1760608&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1760427&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/FeaturesDeatils.aspx?NoteId=150274&ModuleId=2&reg=48&lang=2

https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s3kv02c60549ede842a11ec07346b8928d/uploads/2024/09/2024092083-1.pdf

Ministry of Housing & Urban Affairs

https://sbmurban.org/swachh-bharat-mission-progress

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1957683&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1960088&reg=48&lang=2

Ministry of Commerce & Industry

https://www.ibef.org/blogs/swachh-bharat-mission-s-urban-and-gramin-success-what-s-driving-the-progress

Prime Minister’s Office

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1546223&reg=48&lang=2

Government of Nagaland

https://ipr.nagaland.gov.in/swachhata-hi-seva-campaign-phek-district

PIB Backgrounder

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2191618&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2170998&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=153227&ModuleId=3&reg=48&lang=2

President's Secretariat

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2145459&reg=48&lang=2

United Nations

https://www.unv.org/Success-stories/together-we-can-celebrating-shramdaan-spirit-volunteerism-india

Click here to see pdf

*****