पत्र सूचना कार्यालय

প্ৰসংগ স্থাপন

ছেমিকণ্ডাক্টৰ হৈছে আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ নিৰ্মাণখণ্ড আৰু অৰ্থনৈতিক শক্তিৰ এক ভেটি। ই কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা, দূৰসংযোগ, বৈদ্যুতিক গতিশীলতা, প্ৰতিৰক্ষা আৰু উন্নত নিৰ্মাণ ব্যৱস্থাক শক্তি প্ৰদান কৰে। ইণ্টাৰনেট অৱ থিংছ, ৫জি/৬জি, ডাটা চেণ্টাৰ আৰু স্বয়ংক্ৰিয় বাহনৰ দৰে প্ৰযুক্তিয়ে চিপৰ চাহিদা অধিক বৃদ্ধি কৰিছে। ইয়াৰ উপলব্ধতা আৰু প্ৰযুক্তিগত সক্ষমতাই উদ্ভাৱন, প্ৰতিযোগিতামূলক সক্ষমতা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তিগত শক্তিক ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ধাৰণ কৰিব।

এই ক্ৰমবৰ্ধমান গুৰুত্ব বিশ্ব ছেমিকণ্ডাক্টৰ বজাৰৰ দ্ৰুত সম্প্ৰসাৰণতো প্ৰতিফলিত হৈছে। ২০১৪ চনৰ পৰা ২০২৪ চনৰ ভিতৰত বিশ্ব ছেমিকণ্ডাক্টৰ বজাৰ ৬.৫ শতাংশৰ যৌগিক বাৰ্ষিক বৃদ্ধিৰ হাৰত বৃদ্ধি পাইছে। পৰৱৰ্তী ৫–১০ বছৰত ই ৮.৫ শতাংশ হাৰত বৃদ্ধি পোৱাৰ প্ৰক্ষেপণ কৰা হৈছে। অৱশ্যে, শেহতীয়া বিঘিনিসমূহে আন্তঃসংযুক্ত বিশ্ব ছেমিকণ্ডাক্টৰ মূল্য শৃংখলাৰ দুৰ্বলতাসমূহ উন্মোচিত কৰিছে। ভূ-ৰাজনৈতিক উত্তেজনাই যোগানৰ নিৰ্ভৰশীলতাৰ সৈতে জড়িত বিপদসমূহ অধিক স্পষ্ট কৰি তুলিছে। সেয়েহে, মুখ্য অৰ্থনীতিসমূহে নিজৰ প্ৰযুক্তিগত আৰু অৰ্থনৈতিক স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ ঘৰুৱা ছেমিকণ্ডাক্টৰ সক্ষমতা শক্তিশালী কৰি আছে।

ভাৰততো ছেমিকণ্ডাক্টৰৰ চাহিদা দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে। ২০৩০ বিত্তীয় বৰ্ষলৈ ই ১১০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ আৰু ২০৩৫ বিত্তীয় বৰ্ষলৈ ২০০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ অতিক্ৰম কৰাৰ প্ৰক্ষেপণ কৰা হৈছে, আনহাতে ঘৰুৱা নিৰ্মাণ এতিয়াও প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত আছে। ২০১৭–২৫ বিত্তীয় বৰ্ষৰ সময়ছোৱাত ভাৰতে ছেমিকণ্ডাক্টৰ সামগ্ৰীৰ আমদানিৰ বাবে প্ৰায় ১৫০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ ব্যয় কৰিছে। এই সময়ছোৱাত আমদানি ২৩ শতাংশ যৌগিক বাৰ্ষিক বৃদ্ধিৰ হাৰত বৃদ্ধি পাইছে। এই ধাৰা অব্যাহত থাকিলে ২০৩৫ চনলৈ বাৰ্ষিক আমদানি ২৪০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পাব পাৰে। সেয়েহে এক সম্পূৰ্ণ ছেমিকণ্ডাক্টৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ নিৰ্মাণ কৰাটো এক জৰুৰী ৰাষ্ট্ৰীয় অগ্ৰাধিকাৰ। ভাৰত চৰকাৰে আত্মনিৰ্ভৰশীলতা, সুৰক্ষা, দক্ষতা আৰু প্ৰযুক্তিগত প্ৰতিযোগিতামূলক সক্ষমতা আগুৱাই নিবলৈ এই পৰিস্থিতিতন্ত্ৰক শক্তিশালী কৰি আছে।

ছেমিকণ্ডাক্টৰ কি?

ছেমিকণ্ডাক্টৰ হৈছে এনে এক পদাৰ্থ যাৰ বৈদ্যুতিক পৰিবাহিতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি। তামৰ দৰে পৰিবাহকে বিদ্যুৎ সহজে প্ৰবাহিত হ'বলৈ দিয়ে, আনহাতে ইনচুলেটৰে ইয়াক শক্তিশালীভাৱে বাধা দিয়ে। ছেমিকণ্ডাক্টৰ পদাৰ্থসমূহক বৈদ্যুতিক সংকেত সলনি, বৃদ্ধি, অনুভৱ বা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পৰাকৈ অভিযান্ত্ৰিকভাৱে নিৰ্মাণ কৰিব পাৰি। ট্ৰেনজিষ্টৰ হৈছে এক অতি ক্ষুদ্ৰ ইলেক্ট্ৰনিক ছুইচ। আধুনিক সংহত বৰ্তনীয়ে এক সৰু চিপৰ ওপৰত লাখ লাখ বা কোটি কোটি ট্ৰেনজিষ্টৰ আৰু অন্যান্য উপাদান স্থাপন কৰে। ইয়াৰ সমন্বিত ছুইচিঙে কম্পিউটিং, যোগাযোগ, সংবেদন, মেমৰি আৰু শক্তি ব্যৱস্থাপনা সম্ভৱ কৰি তোলে।

বেছিভাগ আধুনিক ইলেক্ট্ৰনিক সঁজুলিয়েই ছেমিকণ্ডাক্টৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। স্মাৰ্টফোন, কম্পিউটাৰ, চিকিৎসা সঁজুলি, অটোম'বাইল, প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা, উপগ্ৰহ আৰু ডাটা চেণ্টাৰত ছেমিকণ্ডাক্টৰ-ভিত্তিক উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সৰলভাৱে ক'বলৈ গ'লে, ছেমিকণ্ডাক্টৰ হৈছে আধুনিক ইলেক্ট্ৰনিকছৰ নিৰ্মাণখণ্ড।

ছিলিকন হৈছে আটাইতকৈ ব্যাপকভাৱে ব্যৱহৃত ছেমিকণ্ডাক্টৰ সামগ্ৰী। ইয়াক বালিত প্ৰচুৰভাৱে পোৱা চিলিকাৰ পৰা আহৰণ কৰা হয়। চিপ নিৰ্মাণ অতি বিশুদ্ধ ছিলিকনৰ পৰা আৰম্ভ হয়, যাক নলাকাৰ ইনগটত গঠন কৰা হয়। এই ইনগটসমূহ পাতল ৱেফাৰত কাটি পলিচ কৰা হয়। ফেব্ৰিকেচন প্ৰকল্পৰ ভিতৰত ৱেফাৰসমূহে শ শ সাৱধানে নিয়ন্ত্ৰিত প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে পাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে ডিপ'জিচন, ফট'লিথ'গ্ৰাফী, এচিং আৰু আয়ন ইমপ্লাণ্টেচন।

এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে একেলগে কোটি কোটি ট্ৰেনজিষ্টৰ আৰু অন্যান্য উপাদান গঠন কৰা জটিল গাঁথনিসমূহ সৃষ্টি কৰে। ফট'লিথ'গ্ৰাফীৰ সময়ত পোহৰৰ ব্যৱহাৰে ৱেফাৰত আৰ্হি স্থানান্তৰ কৰা হয়। এই আৰ্হিসমূহে অৱশেষত ট্ৰেনজিষ্টৰ, আন্তঃসংযোগ আৰু চিপৰ অন্যান্য অংশ গঠন কৰা গাঁথনিসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰে। ট্ৰেনজিষ্টৰ হৈছে চিপৰ ওপৰত থকা অতি ক্ষুদ্ৰ ইলেক্ট্ৰনিক ছুইচ, যিয়ে বৈদ্যুতিক প্ৰবাহৰ প্ৰবাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। জটিল সংহত বৰ্তনী নিৰ্মাণ কৰিবলৈ এই প্ৰক্ৰিয়াটো একাধিক স্তৰত পুনৰাবৃত্তি কৰা হয়।

সম্পূৰ্ণ ছেমিকণ্ডাক্টৰ ডিভাইচসমূহে তাৰ পিছত এছেম্বলি, টেষ্টিং, মাৰ্কিং আৰু পেকেজিং (ATMP) অথবা আউটচ'ৰ্চড ছেমিকণ্ডাক্টৰ এছেম্বলি এণ্ড টেষ্ট (OSAT) প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে পাৰ হয়। পেকেজিঙে চিপক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে আৰু ইয়াক অন্যান্য ইলেক্ট্ৰনিক উপাদানৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিবলৈ সক্ষম কৰে। টেষ্টিঙে নিশ্চিত কৰে যে সম্পূৰ্ণ ডিভাইচসমূহে প্ৰয়োজনীয় কাৰ্যক্ষমতা আৰু গুণগত মানৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰে।

এটা ছেমিকণ্ডাক্টৰ ন'ডে নিৰ্মাণ প্ৰযুক্তিৰ এটা প্ৰজন্মক চিনাক্ত কৰে। ঐতিহাসিকভাৱে ৯০ নেন'মিটাৰ, ৪৫ নেন'মিটাৰ আৰু ২৮ নেন'মিটাৰৰ দৰে লেবেলে নিৰ্দিষ্ট ভৌতিক মাত্ৰাসমূহ অনুসৰণ কৰিছিল। বৰ্তমান ন'ডৰ নামসমূহে মূলতঃ এটা প্ৰক্ৰিয়া প্ৰজন্মৰ সংক্ষিপ্ত ৰূপ হিচাপে কাম কৰে। এটা সৰু ন'ডে অধিক ট্ৰেনজিষ্টৰ ঘনত্ব, উন্নত কাৰ্যক্ষমতা বা কম শক্তি ব্যৱহাৰ সম্ভৱ কৰিব পাৰে, কিন্তু ফলাফল বৰ্তনী ডিজাইন, সামগ্ৰী, পেকেজিং আৰু নিৰ্দিষ্ট প্ৰয়োগৰ ওপৰতো নিৰ্ভৰ কৰে। উন্নত ন'ডসমূহে উচ্চ-কাৰ্যক্ষম কম্পিউটিং আৰু আগশাৰীৰ প্ৰচেছৰসমূহক সমৰ্থন কৰাৰ বাবে মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে। পৰিপক্ব ন'ডসমূহ অটোম'বাইল, ঔদ্যোগিক ইলেক্ট্ৰনিকছ, দূৰসংযোগ, শক্তি ব্যৱস্থা আৰু বহুতো গ্ৰাহক সামগ্ৰীৰ বাবে এতিয়াও অত্যাৱশ্যক। ভাৰত এতিয়া প্ৰতিষ্ঠিত ন'ডৰ পৰা অধিক উন্নত ছেমিকণ্ডাক্টৰ প্ৰযুক্তিলৈকে বিস্তৃত সক্ষমতা নিৰ্মাণ কৰি আছে।

ছেমিকণ্ডাক্টৰ অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধি, প্ৰযুক্তিগত নেতৃত্ব আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় সুৰক্ষাৰ বাবে এক কৌশলগত সম্পদ হিচাপে উদ্ভৱ হৈছে। বৰ্তমান টাইৱান, দক্ষিণ কোৰিয়া, জাপান, চীন আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰই বিশ্বৰ ছেমিকণ্ডাক্টৰ নিৰ্মাণত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে। কেৱল টাইৱানেই বিশ্বৰ চিপ উৎপাদনৰ ৬০ শতাংশতকৈ অধিক আৰু উন্নত চিপৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশৰ বাবে দায়ী। এই কেন্দ্ৰীভূত অৱস্থাই সুৰক্ষিত, বৈচিত্ৰ্যময় আৰু স্থিতিস্থাপক ছেমিকণ্ডাক্টৰ যোগান শৃংখলাৰ প্ৰয়োজনীয়তাক অধিক স্পষ্ট কৰিছে। ভাৰতৰ বাবে ঘৰুৱা ছেমিকণ্ডাক্টৰ সক্ষমতা কেৱল এক ঔদ্যোগিক সুযোগ নহয়। আমদানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰা, ৰাষ্ট্ৰীয় সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰা আৰু উচ্চ-মূল্যৰ নিয়োগ সৃষ্টি কৰাৰ বাবে ই অত্যাৱশ্যক। ই প্ৰযুক্তিগত আত্মনিৰ্ভৰশীলতাও গভীৰ কৰিব পাৰে আৰু কৌশলগত খণ্ডসমূহৰ দুৰ্বলতা হ্ৰাস কৰিব পাৰে। কোনো এখন দেশে সম্পূৰ্ণ ছেমিকণ্ডাক্টৰ মূল্য শৃংখলা নিয়ন্ত্ৰণ নকৰে। বিভিন্ন অৰ্থনীতিয়ে চিপ ডিজাইন, ফেব্ৰিকেচন, সঁজুলি, সামগ্ৰী, মেমৰি আৰু পেকেজিঙত নেতৃত্ব দিয়ে। এই বিশেষীকৰণে দক্ষতা উন্নত কৰিছে, কিন্তু ই কেন্দ্ৰীভূত বিপদো সৃষ্টি কৰে। সেয়েহে ভাৰতৰ নীতিয়ে শক্তিশালী ঘৰুৱা সক্ষমতাৰ সমান্তৰালভাৱে বিশ্বস্ত অংশীদাৰিত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।

ভাৰতৰ উদীয়মান ছেমিকণ্ডাক্টৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ

ভাৰতৰ ছেমিকণ্ডাক্টৰ যাত্ৰা কৌশলগত সক্ষমতা নিৰ্মাণৰ পৰা এক বিস্তৃত ঘৰুৱা পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ সৃষ্টি কৰাৰ দিশে আগবাঢ়িছে। ছেমিকণ্ডাক্টৰ লেবৰেটৰী (SCL)-ৰ দৰে প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে ভেটি স্থাপন কৰাৰ বিপৰীতে, শেহতীয়া নীতি হস্তক্ষেপসমূহে বিনিয়োগ, উদ্ভাৱন আৰু প্ৰতিভা বিকাশ ত্বৰান্বিত কৰিছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহে ভাৰতক ছেমিকণ্ডাক্টৰ মূল্য শৃংখলাৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে সক্ষম কৰি তুলিছে।

ভাৰত চৰকাৰে ২০২১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ৭৬,০০০ কোটি টকা ব্যয়ৰ সৈতে ছেমিকন ১.০ অনুমোদন কৰে। ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল ঘৰুৱা ছেমিকণ্ডাক্টৰ আৰু ডিছপ্লে নিৰ্মাণ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ স্থাপন কৰা। কাৰ্যসূচীটোৱে ছেমিকণ্ডাক্টৰ ফেব আৰু ডিছপ্লে ফেব স্থাপনৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট আঁচনি প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ লগতে কম্পাউণ্ড ছেমিকণ্ডাক্টৰ, ছিলিকন ফট'নিক্স, চেন্সৰ আৰু ছেমিকণ্ডাক্টৰ এ.টি.এম.পি./অ'.এছ.এ.টি. সুবিধা স্থাপনৰ আঁচনিও প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ উপৰি, ডিজাইন লিংকড ইনচেণ্টিভ (DLI) আঁচনিয়ে ভাৰতৰ ছেমিকণ্ডাক্টৰ ডিজাইন সক্ষমতা শক্তিশালী কৰে। এই আঁচনিসমূহে একেলগে চিপ ডিজাইন, ফেব্ৰিকেচন, পেকেজিং আৰু সম্পৰ্কিত প্ৰযুক্তিসমূহৰ মাজত ভেটি স্থাপন কৰে।

ছেমিকন ১.০-এ স্থাপন কৰা ভেটিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ভাৰত চৰকাৰে ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত মুঠ ১,২৭,৫০০ কোটি টকা ব্যয়ৰ সৈতে ছেমিকন ২.০ অনুমোদন কৰে। কাৰ্যসূচীটোৱে ভাৰতৰ ছেমিকণ্ডাক্টৰ খণ্ডলৈ অবিৰত আৰু দীৰ্ঘম্যাদী সমৰ্থন প্ৰদান কৰাৰ লক্ষ্য লৈছে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে ছেমিকন ১.০-ৰ অধীনত সৃষ্টি হোৱা সক্ষমতাসমূহ গভীৰ কৰা আৰু এক বিশ্বব্যাপী প্ৰতিযোগিতামূলক ছেমিকণ্ডাক্টৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ বিকাশ ত্বৰান্বিত কৰা। ছেমিকন ১.০-এ মূলতঃ ফেব আৰু এটিএমপি/অ'এছএটি প্ৰকল্পত মনোনিৱেশ কৰিছিল। ছেমিকন ২.০-এ যন্ত্ৰপাতি আৰু সামগ্ৰী, ডিজাইন, গৱেষণা আৰু প্ৰতিভাক অভিযানটোৰ সৈতে সংযোজন কৰে। একেলগে, দুয়োটা পৰ্যায়ে কেঁচা সামগ্ৰীৰ পৰা সম্পূৰ্ণ চিপলৈকে সমগ্ৰ শৃংখলাক সামৰি লয়।

ছেমিকন ২.০ ছটা স্তম্ভৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল: ডিজাইন, যন্ত্ৰপাতি আৰু সামগ্ৰী, নতুন ফেব স্থাপন, অধিক উন্নত পেকেজিং, গৱেষণা আৰু প্ৰতিভা বিকাশ। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে কেৱল শেষৰ পৰ্যায়সমূহ নহয়, দেশৰ ভিতৰতে সম্পূৰ্ণ চিপ মূল্য শৃংখলা নিৰ্মাণ কৰা। এই প্ৰচেষ্টাই ভাৰতক যোগান শৃংখলাৰ স্থিতিস্থাপকতা, কৌশলগত স্বায়ত্তশাসন আৰু উচ্চ-মূল্যৰ নিয়োগৰ দিশে লৈ যায়, এনে এক প্ৰযুক্তিত যিয়ে এতিয়া প্ৰতিটো আধুনিক উদ্যোগৰ ভেটি হিচাপে কাম কৰে।

মুখ্য সহায়ক নীতি পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ[১]

ভাৰতৰ ছেমিকণ্ডাক্টৰ আকাংক্ষাসমূহ নিৰ্মাণ, আন্তঃগাঁথনি, বিনিয়োগ, গৱেষণা আৰু প্ৰতিভা বিকাশ সামৰি লোৱা এক প্ৰগতিশীল নীতি পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত। এই ব্যৱস্থাসমূহে ইলেক্ট্ৰনিকছ মূল্য শৃংখলাক ক্ৰমাগতভাৱে শক্তিশালী কৰিছে আৰু ছেমিকণ্ডাক্টৰ আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ বাবে এক ভেটি সৃষ্টি কৰিছে।

• ৰাষ্ট্ৰীয় ইলেক্ট্ৰনিকছ নীতি ২০১৯ (National Policy on Electronics - NPE 2019) – চিপছেটৰ দৰে মূল উপাদানসমূহকে ধৰি ইলেক্ট্ৰনিকছ ছিষ্টেম ডিজাইন এণ্ড মেনুফেকচাৰিং (ESDM)-ৰ বাবে সামগ্ৰিক কাঠামো স্থাপন কৰে।
• ইলেক্ট্ৰনিক উপাদান আৰু ছেমিকণ্ডাক্টৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰসাৰৰ আঁচনি ২০২০ (Scheme for Promotion of Manufacturing of Electronic Components and Semiconductors - SPECS 2020) – দেশত ইলেক্ট্ৰনিকছ নিৰ্মাণ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ শক্তিশালী কৰাৰ বাবে উপাদান, উপ-সমাবেশ আৰু ছেমিকণ্ডাক্টৰৰ ঘৰুৱা নিৰ্মাণৰ সৈতে সংযুক্ত মূলধনী ব্যয়-ভিত্তিক প্ৰোৎসাহন প্ৰদান কৰে।
• পৰিৱৰ্তিত ইলেক্ট্ৰনিকছ নিৰ্মাণ ক্লাষ্টাৰ আঁচনি ২০২০ (Modified Electronics Manufacturing Clusters Scheme - EMC 2.0) – ইলেক্ট্ৰনিকছ নিৰ্মাণৰ বাবে বিশ্বমানৰ আন্তঃগাঁথনি, উমৈহতীয়া সুবিধা আৰু প্লাগ-এণ্ড-প্লে সুবিধাক সমৰ্থন কৰে।
• বৃহৎ পৰিসৰৰ ইলেক্ট্ৰনিকছ নিৰ্মাণৰ বাবে উৎপাদন-সংযুক্ত প্ৰোৎসাহন আঁচনি ২০২০ (Production Linked Incentive Scheme for Large Scale Electronics Manufacturing) – ঘৰুৱা নিৰ্মাণ বৃদ্ধি আৰু ম'বাইল ফোন আৰু উপাদান নিৰ্মাণত বৃহৎ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ উৎপাদন-সংযুক্ত প্ৰোৎসাহন প্ৰদান কৰে।
• তথ্য প্ৰযুক্তি হাৰ্ডৱেৰৰ বাবে উৎপাদন-সংযুক্ত প্ৰোৎসাহন আঁচনি ২.০ (PLI) ২০২৩ (Production Linked Incentive Scheme 2.0 for Information Technology Hardware) – আইটি হাৰ্ডৱেৰৰ ঘৰুৱা নিৰ্মাণ বৃদ্ধি আৰু ইয়াৰ মূল্য শৃংখলাত বৃহৎ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰাৰ বাবে। ই লেপটপ, টেবলেট, অল-ইন-ৱান পাৰ্ছনেল কম্পিউটাৰ আৰু ছাৰ্ভাৰৰ ঘৰুৱা নিৰ্মাণক উৎসাহিত কৰে।
• ইলেক্ট্ৰনিকছ উপাদান নিৰ্মাণ আঁচনি (ECMS) ২০২৫ (Electronics Components Manufacturing Scheme) – ২০২৬–২৭ বাজেটত ৪০,০০০ কোটি টকাৰ বৰ্ধিত ব্যয়ৰ সৈতে, বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰি এক শক্তিশালী উপাদান নিৰ্মাণ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ বিকশিত কৰাৰ লক্ষ্য, যাৰ ফলত ঘৰুৱা মূল্য সংযোজন (DVA) বৃদ্ধি পাব।
• ম'বাইল ফোন নিৰ্মাণ আঁচনি ২০২৬ (Mobile Phone Manufacturing Scheme) – অধিক ঘৰুৱা মূল্য সংযোজন (DVA) আৰু শক্তিশালী ঘৰুৱা নিৰ্মাণ সক্ষমতাৰ জৰিয়তে ম'বাইল নিৰ্মাণ যোগান শৃংখলাৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি, গভীৰতা বৃদ্ধি আৰু ভাৰতীয় ম'বাইল ব্ৰেণ্ডসমূহক সমৰ্থন কৰি বিশ্বব্যাপী প্ৰতিযোগিতামূলক সক্ষমতা বৃদ্ধি কৰাৰ লক্ষ্য।
• গৱেষণা, উন্নয়ন আৰু উদ্ভাৱন আঁচনি (Research, Development and Innovation Scheme) – ছেমিকন ২.০-ৰ অধীনত যোগ্য গৱেষণা প্ৰকল্পসমূহক সমৰ্থন কৰে আৰু ঘৰুৱা ছেমিকণ্ডাক্টৰ উদ্ভাৱন শক্তিশালী কৰে।
• ইলেক্ট্ৰনিকছ নিৰ্মাণৰ বাবে ১০০ শতাংশ প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগ (FDI) নীতি (100% Foreign Direct Investment Policy for Electronics Manufacturing) – বিশ্বব্যাপী বিনিয়োগ আৰু প্ৰযুক্তিগত অংশীদাৰিত্বক সহজ কৰি তোলে আৰু ভাৰতক বিশ্বব্যাপী ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু ছেমিকণ্ডাক্টৰ মূল্য শৃংখলাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে।

এই পদক্ষেপসমূহে এক স্থিতিস্থাপক ছেমিকণ্ডাক্টৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ঔদ্যোগিক ভিত্তি, বজাৰৰ চাহিদা আৰু বিনিয়োগৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছে। এইসমূহে মুখ্য ছেমিকণ্ডাক্টৰ পদক্ষেপসমূহক পৰিপূৰক হিচাপে কাম কৰে আৰু এক বিশ্বব্যাপী ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু ছেমিকণ্ডাক্টৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হোৱাৰ ভাৰতৰ লক্ষ্যক আগুৱাই নিয়ে।

উন্নত আৰু আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰতৰ দিশে

ভাৰতৰ ছেমিকণ্ডাক্টৰ কাহিনী কম সময়ৰ ভিতৰতে দ্ৰুতগতিত আগবাঢ়িছে। ২০২১ চনত দেশখনত কোনো বাণিজ্যিক চিপ প্ৰকল্প নাছিল। ২০২৬ চনলৈ ১২টা ইউনিট অনুমোদিত হৈছে আৰু পাঁচটা উৎপাদনত আছে। শ শ মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ্থীসকলে এতিয়া চিপ ডিজাইন কৰি আছে। ছেমিকন ২.০ এই কাহিনীৰ স্বাভাৱিক পৰৱৰ্তী অধ্যায়। ই নতুনকৈ আৰম্ভ নহয়। ই এক কাৰ্যক্ষম পৰিস্থিতিতন্ত্ৰক গ্ৰহণ কৰি ইয়াক সম্পূৰ্ণ কৰে। যন্ত্ৰপাতি, সামগ্ৰী, ডিজাইন, গৱেষণা আৰু প্ৰতিভা এতিয়া ফেব আৰু পেকেজিঙৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে। আগন্তুক পথটো প্ৰত্যাহ্বানপূৰ্ণ। চিপ নিৰ্মাণ বিশ্বৰ আটাইতকৈ জটিল উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ বাবে ধৈৰ্য, নিখুঁততা আৰু অবিচল নীতি সমৰ্থনৰ প্ৰয়োজন। ছেমিকন ২.০-এ দীৰ্ঘম্যাদীভাৱে সেই সমৰ্থন প্ৰদান কৰে। নাগৰিকসকলৰ বাবে লাভটো নীৰৱ কিন্তু বাস্তৱ হ'ব। ডিভাইচসমূহ অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে ভাৰতৰ ভিতৰতে নিৰ্মাণ কৰা হ'ব। গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যৱস্থাসমূহ দূৰৱৰ্তী যোগান শৃংখলাৰ ওপৰত কম নিৰ্ভৰশীল হ'ব। যুৱ অভিযন্তাসকলে ঘৰৰ ওচৰতে উচ্চ-মূল্যৰ কৰ্মসংস্থাপন লাভ কৰিব। এটা সৰু চিপে এক বৃহৎ প্ৰতিশ্ৰুতি বহন কৰে। ভাৰতে ইয়াক ঘৰত নিৰ্মাণ কৰাৰ সংকল্প গ্ৰহণ কৰিছে।

তথ্যসূত্ৰসমূহ

ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2304963

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2298788

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2284808

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247814

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247771

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2211220

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2222519

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2302098

https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?Id=148581

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/aug/doc202583598801.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2302526&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2239608&reg=48&lang=2

ইণ্ডিয়া ছেমিকণ্ডাক্টৰ মিছন

https://ism.gov.in/schemes/semicon2.0/index

https://ism.gov.in/schemes/semicon2.0/design

https://ism.gov.in/schemes/semicon2.0/machines-and-materials

https://ism.gov.in/schemes/semicon2.0/fabs

https://ism.gov.in/schemes/semicon2.0/atmp-osat

https://ism.gov.in/schemes/semicon2.0/research-and-development

https://ism.gov.in/schemes/semicon2.0/talent-development

https://ism.gov.in/design-linked-incentive

ছেমিকণ্ডাক্টৰ লেবৰেটৰী

https://www.scl.gov.in/introduction.html

কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভা

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2284784

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2284789

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2258116

প্ৰেছ ইনফ’ৰমেশ্যন ব্যুৰো (তথ্যপত্ৰ আৰু বেকগ্ৰাউণ্ডাৰ)

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2233998

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2230648

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2213739

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2224839

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2177755

https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?Id=150300

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/feb/doc202627782101.pdf

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/feb/doc202623777901.pdf

নিটি আয়োগ

https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2026-06/Future-of-India-Semiconductor-Industry.pdf

ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি্বিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, মাদ্ৰাজ

https://nptel.ac.in/courses/103106075

ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, কানপুৰ

https://sathee.iitk.ac.in/sathee-jee/ncert-books/jee-ncert-books/jee-nb-phy-12/phy-12-chapter-14-semiconductor-electronics-materials-devices-and-simple-circuits/

কেন্দ্ৰীয় ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰী

https://x.com/AshwiniVaishnaw/status/2094436527082553788?s=20

ভাৰত বিল্ডিং অৰ্ধপৰিবাহী ভৱিষ্যত

*****

পিআইবি গৱেষণা

RR