Farmer's Welfare
নীল অৰ্থনীতিক গতি প্ৰদান
ভাৰতৰ মৎস্য খণ্ডক প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাৰ অধীনত সবলীকৰণৰ ছটা বছৰ
Posted On:
10 SEP 2026 12:15PM
প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনা (Pradhan Mantri Matsya Sampada Yojana – PMMSY)-এ ভাৰতৰ মৎস্য খণ্ডক শক্তিশালী কৰিছে। চৰকাৰে ২০২৬–২৭ বৰ্ষৰ বাজেট অনুমানত প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাৰ অধীনত অভিলেখসংখ্যক ২,৫০০ কোটি টকা আবণ্টন কৰিছে, যিয়ে এই খণ্ডৰ প্ৰতি চৰকাৰৰ প্ৰতিশ্ৰুতিক পুনৰ নিশ্চিত কৰিছে। ২০১৯-২০ চনত ১৪১.৬৪ লাখ টনৰ পৰা ২০২৪-২৫ চনত মুঠ মাছ উৎপাদন অভিলেখসংখ্যক ১৯৭.৭৫ লাখ টনলৈ বৃদ্ধি পাইছে। মৎস্য ৰপ্তানি ২০১৯–২০ চনত ৪৬,৬৬৩ কোটি টকাৰ পৰা ২০২৫–২৬ চনত ৭৩,৮৯০ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে খণ্ডটোৰ শক্তিশালী বিকাশ প্ৰতিফলিত কৰিছে। এই আঁচনিখনে মৎস্য আৰু জলজ কৃষি-সম্পৰ্কীয় কাৰ্যকলাপত ৫৮ লাখ লোকৰ বাবে নিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াৰ লগতে, শীতল-শৃংখল আৰু বিপণন আন্তঃগাঁথনিৰ বাবে ২,৭৯৭ কোটি টকা অনুমোদন কৰা হৈছে, যিয়ে চপোৱাৰ পিছৰ ব্যৱস্থাপনা আৰু বজাৰৰ সংযোগ শক্তিশালী কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি, ৫৪৪.৮৬ কোটি টকাৰ প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে ২,১৯৫টা মীনপালক উৎপাদক সংস্থাসমূহ (FFPOs)-ক সহায় কৰা হৈছে, যিয়ে সামূহিক সবলীকৰণ শক্তিশালী কৰিছে।
ভাৰতৰ নীল অৰ্থনীতি শক্তিশালীকৰণ
ভাৰতৰ মৎস্য খণ্ড এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক স্তম্ভ, যিয়ে প্ৰায় তিনি কোটি জীৱিকাক সহায় কৰি আহিছে, বিশেষকৈ প্ৰান্তীয় আৰু উপকূলীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত। স্বীকৃত উদীয়মান খণ্ড হিচাপে ই উৎপাদন, ৰপ্তানি, আন্তঃগাঁথনি আৰু প্ৰযুক্তি গ্ৰহণক উৎসাহিত কৰা নীতিৰ দ্বাৰা ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি লাভ কৰিছে। এই সম্ভাৱনাক অধিক উন্মোচন কৰাৰ বাবে চৰকাৰে প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনা (Pradhan Mantri Matsya Sampada Yojana – PMMSY) প্ৰৱৰ্তন কৰে, যাৰ লক্ষ্য হৈছে সমগ্ৰ খণ্ডটোত অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু বহনক্ষম বিকাশক উৎসাহিত কৰা। ২০২৬ চনৰ ১০ ছেপ্টেম্বৰত প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাই ছয় বছৰ সম্পূৰ্ণ কৰাৰ সময়ত ই ভাৰতীয় মৎস্য খণ্ডক আধুনিকীকৰণ, বহনক্ষমতা আৰু সমৃদ্ধিৰ দিশত ৰূপান্তৰিত কৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। ২০২০ চনত আৰম্ভ হোৱাৰ পৰা এই আঁচনিখনে অধিক শক্তিশালী আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণ কৰিছে, নতুন সুযোগ মুকলি কৰিছে আৰু সমগ্ৰ দেশৰ মীনপালক আৰু মীন কৃষকসকলক ধাৰাবাহিক সহায় আগবঢ়াইছে। নীলা বিপ্লৱ আঁচনিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনা মৎস্য মূল্য শৃংখলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যৱধানসমূহ দূৰ কৰাৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।
চৰকাৰে ২০২০–২১ চনৰ পৰা মুঠ ২০,৭৫০ কোটি টকাৰ ব্যয় পৰিকল্পনাৰে প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনা ৰূপায়ণ কৰি আহিছে। চৰকাৰে ২০২৬–২৭ বৰ্ষৰ বাজেট অনুমানত প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাৰ অধীনত অভিলেখসংখ্যক ২,৫০০ কোটি টকা আবণ্টন কৰি নিজৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পুনৰ নিশ্চিত কৰিছে, যিয়ে মৎস্য আন্তঃগাঁথনি আৰু জীৱিকাক শক্তিশালী কৰিছে। এই আঁচনিখনে মৎস্য আৰু জলজ কৃষিৰ আন্তঃগাঁথনিত বৃহৎ পৰিসৰৰ বিনিয়োগকো অব্যাহত ৰাখিছে। ১১ আগষ্ট ২০২৬লৈকে, ২০২০–২১ৰ পৰা ২০২৫–২৬লৈ সময়ছোৱাত মৎস্য বিভাগে ২১,৩৯৪.৮৮ কোটি টকা মূল্যৰ মৎস্য আৰু জলজ কৃষি প্ৰকল্প অনুমোদন কৰিছে, য’ত কেন্দ্ৰীয় অংশ হৈছে ৯,৫১০.৮৯ কোটি টকা। ৰাজ্য, কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল আৰু বিভিন্ন ৰূপায়ণকাৰী সংস্থাৰ পৰা লাভ কৰা প্ৰস্তাৱৰ ভিত্তিত দিয়া এই অনুমোদনসমূহে সমগ্ৰ দেশত আন্তঃগাঁথনি বিকাশ আৰু মৎস্য মূল্য শৃংখলা শক্তিশালী কৰাত সহায় কৰিছে।
প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাই উৎপাদন আৰু উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি, মূল্য শৃংখলৰ আধুনিকীকৰণ, জীৱিকাৰ সুযোগ সৃষ্টি, আয় বৃদ্ধি, ৰপ্তানি আৰু মুঠ সংযোজিত মূল্য বৃদ্ধি, মীনপালকৰ সুৰক্ষা আৰু কল্যাণ শক্তিশালী কৰা তথা মৎস্য ব্যৱস্থাপনা আৰু নিয়ন্ত্ৰণ উন্নত কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।
সফলতাৰ কাহিনী: বৰফ কলৰ পৰা অধিক সমৃদ্ধিৰ দিশে
গুজৰাটৰ পোৰবন্দৰত শ্ৰী প্ৰবীণভাই বাবুলাল মাচানীয়ে দুটা দশকৰো অধিক সময় ধৰি নিজৰ মৎস্য ব্যৱসায় গঢ়ি তুলিছে। উদ্যোগটোত বিস্তৃত অভিজ্ঞতা থকাৰ বাবে তেওঁ বুজি পাইছিল যে এটা নতুন বৰফ কলত বিনিয়োগ কৰিলে তেওঁৰ ব্যৱসায় শক্তিশালী হ’ব পাৰে। অৱশ্যে, বৰফ কল স্থাপনৰ উচ্চ ব্যয় তেওঁৰ বিত্তীয় সামৰ্থ্যৰ বাহিৰত আছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনা (Pradhan Mantri Matsya Sampada Yojana – PMMSY)-এ বৰফ কল স্থাপনৰ বাবে বিত্তীয় সাহায্যৰ জৰিয়তে তেওঁক এক সুযোগ প্ৰদান কৰে।
২০২১–২২ চনত শ্ৰী মাচানীয়ে প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাৰ অধীনত সফলতাৰে ৪৮ লাখ টকাৰ ৰাজসাহায্য লাভ কৰে। এই সহায়ৰ জৰিয়তে তেওঁ প্ৰতিদিনে ৩০ মেট্ৰিক টন উৎপাদন ক্ষমতাসম্পন্ন এটা বৰফ কল স্থাপন কৰে, যিয়ে মাছ ধৰা নাওসমূহৰ বাবে উচ্চমানৰ বৰফৰ টুকুৰা উৎপাদন কৰিবলৈ সক্ষম কৰে। নতুন সুবিধাটোৱে মাছ ধৰা নাওসমূহক মাছ সতেজ কৰি ৰাখিবলৈ আৰু মাছ ধৰাৰ সময়ত নষ্ট হোৱা হ্ৰাস কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ বৰফ কঢ়িয়াই নিয়াত সহায় কৰে। ইয়াৰ ফলত শ্ৰী মাচানীৰ মৎস্য ব্যৱসায় শক্তিশালী হৈছে, তেওঁৰ উপাৰ্জন বৃদ্ধি পাইছে আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ বাবে উন্নত জীৱিকাৰ সহায় হৈছে। তেওঁৰ যাত্ৰাই দেখুৱাইছে যে প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাৰ অধীনত লক্ষ্যভিত্তিক সহায়ে মীনপালকসকলক অত্যাৱশ্যকীয় আন্তঃগাঁথনিত বিনিয়োগ কৰিবলৈ, তেওঁলোকৰ ব্যৱসায় শক্তিশালী কৰিবলৈ আৰু মৎস্য খণ্ডৰ বিকাশত অৰিহণা যোগাবলৈ কেনেদৰে সহায় কৰিব পাৰে।
প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ মৎস্য খণ্ডৰ ৰূপান্তৰ
প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনা হৈছে এক ছাতি আঁচনি, য’ত কেন্দ্ৰীয় খণ্ড আৰু কেন্দ্ৰীয়ভাৱে পৃষ্ঠপোষকতাপ্ৰাপ্ত আঁচনিৰ উপাদানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।
কেন্দ্ৰীয় খণ্ড: সম্পূৰ্ণৰূপে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দ্বাৰা বিত্তীয় সাহায্যপ্ৰাপ্ত আৰু ৰূপায়িত। কেন্দ্ৰীয় খণ্ডৰ উপাদানটোৱে জিনীয় উন্নয়ন, উদ্ভাৱন, প্ৰযুক্তিৰ প্ৰদৰ্শন, প্ৰশিক্ষণ, জলজ সংগৰোধ, বন্দৰ আধুনিকীকৰণ, ৰোগ নিৰীক্ষণ আৰু মৎস্য তথ্য ব্যৱস্থাক সহায় কৰে। ইয়াৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰীয় মৎস্য উন্নয়ন পৰিষদ আৰু মৎস্য প্ৰতিষ্ঠানসমূহ, মীনপালকৰ সুৰক্ষা, মীনপালক উৎপাদক সংস্থা, সমবায় সমিতি আৰু আত্মসহায়ক গোটক শক্তিশালী কৰাৰ লগতে প্ৰমাণীকৰণ, অনুসৰণযোগ্যতা, স্বীকৃতি আৰু লেবেলিংক উৎসাহিত কৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য কিষাণ সমৃদ্ধি সহ-যোজনা (PM-MKSSY) হৈছে এক কেন্দ্ৰীয় খণ্ডৰ উপ-আঁচনি। ই প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাৰ বিস্তৃত পৰিসৰৰ অধীনত কাৰ্যকৰী হয়। এই আঁচনিখনে প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাৰ সামগ্ৰিক উদ্দেশ্যসমূহৰ পৰিপূৰক আৰু শক্তিশালী কৰে। ইয়াৰ নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্য হৈছে মৎস্য খণ্ডৰ বিকাশ শক্তিশালী কৰা।
প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য কিষাণ সমৃদ্ধি সহ-যোজনা (Pradhan Mantri Matsya Kisan Samridhi Sah-Yojana – PM-MKSSY)
প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য কিষাণ সমৃদ্ধি সহ-যোজনা (Pradhan Mantri Matsya Kisan Samridhi Sah-Yojana – PM-MKSSY) হৈছে প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাৰ ছাতি আঁচনিৰ অধীনত ৰূপায়িত এক কেন্দ্ৰীয় খণ্ডৰ উপ-আঁচনি। ২০২৩-২৪ৰ পৰা ২০২৬-২৭লৈ চাৰি বছৰৰ বাবে সকলো ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত কাৰ্যকৰী এই আঁচনিখনৰ আনুমানিক বিত্তীয় ব্যয় হৈছে ৬,০০০ কোটি টকা।
এই আঁচনিখনে আনুষ্ঠানিকীকৰণ আগবঢ়োৱা, বীমা আৱৰণ সম্প্ৰসাৰণ কৰা, প্ৰতিষ্ঠানিক বিত্তৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ শক্তিশালী কৰা আৰু সমগ্ৰ মৎস্য মূল্য শৃংখলত গুণগত নিশ্চয়তা আৰু অনুসৰণযোগ্যতা উৎসাহিত কৰাৰ জৰিয়তে মৎস্য খণ্ডৰ গাঁথনিগত ৰূপান্তৰ সাধন কৰে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে মীনপালক, জলজ কৃষক আৰু সহযোগী অংশীদাৰসকলৰ বাবে বিত্তীয় স্থিতিস্থাপকতা, বিপদ হ্ৰাস আৰু বজাৰৰ একত্ৰীকৰণ বৃদ্ধি কৰা, আৰু তাৰ জৰিয়তে অধিক সংগঠিত, স্বচ্ছ আৰু বহনক্ষম মৎস্য খণ্ড গঢ়ি তোলা।
কেন্দ্ৰীয়ভাৱে পৃষ্ঠপোষকতাপ্ৰাপ্ত আঁচনি: কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দ্বাৰা আংশিকভাৱে বিত্তীয় সাহায্যপ্ৰাপ্ত আৰু ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ দ্বাৰা ৰূপায়িত। কেন্দ্ৰীয়ভাৱে পৃষ্ঠপোষকতাপ্ৰাপ্ত আঁচনিৰ কাৰ্যকলাপসমূহৰ ভিতৰত আছে:
- মাছ উৎপাদন আৰু উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি: প্ৰযুক্তিৰ সংযোজন আৰু উন্নত মৎস্য পদ্ধতিৰ জৰিয়তে মাছ উৎপাদন আৰু উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত অন্তৰ্দেশীয় মৎস্য, সামুদ্ৰিক মৎস্য, সাগৰীয় জলজ কৃষি, সামুদ্ৰিক শৈৱাল খেতি, হিমালয় আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত মৎস্য বিকাশ আৰু অলংকাৰিক মৎস্য অন্তৰ্ভুক্ত।
- আন্তঃগাঁথনি আৰু চপোৱাৰ পিছৰ ব্যৱস্থাপনা: মাছ ধৰা বন্দৰ, মাছ অৱতৰণ কেন্দ্ৰ আৰু চপোৱাৰ পিছৰ সুবিধাৰ জৰিয়তে মৎস্য আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালী কৰে। ই শীতল-শৃংখল আন্তঃগাঁথনি, গভীৰ সাগৰত মাছ ধৰা, সমন্বিত আধুনিক উপকূলীয় মাছ ধৰা গাঁও, বজাৰ আৰু বিপণন আন্তঃগাঁথনিকো সহায় কৰে।
- মৎস্য ব্যৱস্থাপনা আৰু নিয়ন্ত্ৰণমূলক গাঁথনি: নিৰীক্ষণ, নিয়ন্ত্ৰণ আৰু তদাৰকী, মাছ ধৰা নাও আৰু মীনপালকৰ বাবে বীমা, তথা মৎস্য সম্প্ৰসাৰণ আৰু সহায়ক সেৱাসমূহক উৎসাহিত কৰে। ই সাগৰত মীনপালকৰ সুৰক্ষা আৰু নিৰাপত্তাও শক্তিশালী কৰাৰ লগতে মীনপালকৰ জীৱিকা আৰু পুষ্টিৰ প্ৰয়োজনীয়তাক সহায় কৰে।
প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনা: উৎপাদন, আন্তঃগাঁথনি আৰু জীৱিকা শক্তিশালী কৰা
যোৱা ছয় বছৰত প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাই মাছ উৎপাদন বৃদ্ধি, মৎস্য ৰপ্তানি বৃদ্ধি আৰু জীৱিকা তথা নিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছে।
- মাছ উৎপাদন ২০১৯-২০ চনত ১৪১.৬৪ লাখ টনৰ পৰা ২০২৪-২৫ চনত অভিলেখসংখ্যক ১৯৭.৭৫ লাখ টনলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
- আঁচনিখনে মৎস্য আৰু জলজ কৃষি-সম্পৰ্কীয় কাৰ্যকলাপত ৫৮ লাখ লোকৰ বাবে প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষ নিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে।
- মৎস্য ৰপ্তানি ২০১৯-২০ চনত ৪৬,৬৬৩ কোটি টকাৰ পৰা ২০২৫-২৬ চনত ৭৩,৮৯০ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পাইছে।
আধুনিক জলজ কৃষি আৰু মৎস্য আন্তঃগাঁথনি সম্প্ৰসাৰণ
- প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাৰ অধীনত মুঠ ৭১৩.৮০ কোটি টকা ব্যয়ত ১২টা সমন্বিত জলজ উদ্যান অনুমোদন কৰা হৈছে।
- যোৱা ৫ বছৰত (২০২০-২৫) সামুদ্ৰিক শৈৱাল খেতি আৰু ইয়াৰ সহযোগী কাৰ্যকলাপৰ বাবে ১৯৮.১৭ কোটি টকাৰ প্ৰকল্প অনুমোদন কৰা হৈছে।
- অন্তৰ্দেশীয় জলজ কৃষিৰ বাবে ৫২,০৫৮টা জলাধাৰ পিঞ্জৰা আৰু ২৩,২৮৫.০৬ হেক্টৰ পুখুৰীৰ এলেকা অনুমোদন কৰা হৈছে। আঁচনিখনে ১২,০৮১টা পুনঃসঞ্চালনশীল জলজ কৃষি ব্যৱস্থা আৰু ৪,২০৫টা বায়’-ফ্লক একককো সহায় কৰিছে।
- প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাৰ অধীনত ২,৬৭২টা অলংকাৰিক মাছ পালন আৰু সমন্বিত অলংকাৰিক মাছ এককক সহায় কৰা হৈছে।
মৎস্য আন্তঃগাঁথনি আৰু মূল্য শৃংখলা শক্তিশালী কৰা
চৰকাৰে প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাৰ অধীনত মৎস্য আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালী কৰি আছে, য’ত মাছ ধৰা বন্দৰ, মাছ অৱতৰণ কেন্দ্ৰ, শীতল-শৃংখল, পৰিবহন আৰু বিপণন সুবিধাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। যোৱা পাঁচ বছৰত মৎস্য বিভাগে ২৮টা মাছ ধৰা বন্দৰ উন্নয়ন/আধুনিকীকৰণ প্ৰকল্প, ২৫টা মাছ অৱতৰণ কেন্দ্ৰ প্ৰকল্প আৰু ২৩টা খনন প্ৰকল্পৰ বাবে ৩,৭৪১.৮৯ কোটি টকা অনুমোদন কৰিছে।
ইয়াৰ উপৰি, শীতল-শৃংখল আৰু বিপণন আন্তঃগাঁথনি বিকাশৰ বাবে ২,৭৯৭ কোটি টকা অনুমোদন কৰা হৈছে। ১১ আগষ্ট ২০২৬লৈকে অনুমোদিত প্ৰকল্পসমূহৰ ভিতৰত আছে:
- ২৮,৪৮৯টা মাছ পৰিবহন একক,
- ১,৩৯৪টা জীৱিত মাছ বিক্ৰী একক, ৬,০১৮টা মাছৰ কিয়স্ক, ১১৭টা খুচুৰা মাছৰ বজাৰ,
- ৭৭৫টা শীতল সংৰক্ষণাগাৰ আৰু বৰফ কল আৰু ২৪টা পাইকাৰী মাছৰ বজাৰ।
এই হস্তক্ষেপসমূহে চপোৱাৰ পিছৰ ব্যৱস্থাপনা, শীতল-শৃংখল, পৰিবহন আৰু অন্তৰ্দেশীয় মৎস্য উৎপাদনৰ বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ শক্তিশালী কৰিছে।
সামূহিক কাৰ্যকলাপ, স্থিতিস্থাপকতা আৰু প্ৰযুক্তিৰ জৰিয়তে সম্প্ৰদায়সমূহক সবলীকৰণ
প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাই আন্তঃগাঁথনি বিকাশ, সম্প্ৰদায়ৰ সবলীকৰণ, জলবায়ু স্থিতিস্থাপকতা আৰু প্ৰযুক্তি গ্ৰহণৰ জৰিয়তে মৎস্য খণ্ডক শক্তিশালী কৰি আছে।
মীনপালক উৎপাদক সংস্থাৰ জৰিয়তে সামূহিক সবলীকৰণক উৎসাহিত কৰা
প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাই মীনপালক আৰু মীন কৃষকসকলক অৰ্থনৈতিকভাৱে সবলীকৰণ আৰু তেওঁলোকৰ দৰদাম কৰাৰ ক্ষমতা শক্তিশালী কৰাৰ বাবে মীনপালক উৎপাদক সংস্থা স্থাপনৰ বাবে বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰে। ২০২১–২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ পৰা ২০২৫–২৬ বিত্তীয় বৰ্ষলৈ মৎস্য বিভাগে সমগ্ৰ দেশত ২,১৯৫টা মীনপালক উৎপাদক সংস্থা স্থাপনৰ বাবে ৫৪৪.৮৬ কোটি টকাৰ প্ৰকল্প অনুমোদন কৰিছে, যিয়ে ইনকিউবেচন, ব্যৱস্থাপনা ব্যয় আৰু ইকুইটি অনুদানক সহায় কৰিছে।
জলবায়ু-স্থিতিস্থাপক উপকূলীয় সম্প্ৰদায় গঢ়ি তোলা
প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাৰ অধীনত মৎস্য বিভাগে জলবায়ু স্থিতিস্থাপকতা শক্তিশালী কৰিবলৈ আৰু সেইবোৰক অৰ্থনৈতিকভাৱে সজীৱ কৰি তুলিবলৈ ১০০টা উপকূলীয় মীনপালক গাঁৱক জলবায়ু স্থিতিস্থাপক উপকূলীয় মীনপালক গাঁও (CRCFV) হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। এই পদক্ষেপটো প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাৰ কেন্দ্ৰীয় খণ্ডৰ উপাদানৰ অধীনত ৰূপায়ণ কৰা হৈছে, য’ত প্ৰতিখন গাঁৱৰ বাবে ২০০ লাখ টকাৰ একক ব্যয় ধাৰ্য কৰা হৈছে, যিটো সম্পূৰ্ণৰূপে চৰকাৰে বহন কৰে, আৰু ই উপকূলীয় মাছ ধৰা সম্প্ৰদায়সমূহৰ বাবে স্থিতিস্থাপক আন্তঃগাঁথনি, জীৱিকা আৰু চপোৱাৰ পিছৰ সুবিধাসমূহক সহায় কৰে।
প্ৰযুক্তি-চালিত জলজ কৃষি
আঁচনিখনে উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ভূমি আৰু পানীৰ ব্যৱহাৰ অনুকূল কৰা প্ৰযুক্তি-চালিত জলজ কৃষি ব্যৱস্থাক উৎসাহিত কৰে। ই পুনঃসঞ্চালনশীল জলজ কৃষি ব্যৱস্থা আৰু বায়’-ফ্লক প্ৰযুক্তিৰ দৰে উচ্চ ঘনত্বৰ, পানী-দক্ষ মডেলক সহায় কৰে, যিয়ে উৎপাদন, পানীৰ গুণগত মান, সম্পদৰ দক্ষতা আৰু পৰিৱেশগত বহনক্ষমতা উন্নত কৰে।
- পুনঃসঞ্চালনশীল জলজ কৃষি ব্যৱস্থা: পুনঃসঞ্চালনশীল জলজ কৃষি ব্যৱস্থাই পানী ছেকি পুনৰ সঞ্চালন কৰে, আৱৰ্জনা আৰু অশুদ্ধি আঁতৰাই কম ভূমি আৰু পানীৰে নিবিড় মাছ পালন কৰিবলৈ সক্ষম কৰে।
- বায়’-ফ্লক প্ৰযুক্তি: ই এক বহনক্ষম জলজ কৃষি পদ্ধতি, যিয়ে উপকাৰী অণুজীৱ ব্যৱহাৰ কৰি পানীত পুষ্টি পুনৰচক্ৰীয় কৰে। এই অণুজীৱসমূহে বায়’-ফ্লক নামৰ থুপ গঠন কৰে, যিবোৰে প্ৰাকৃতিক খাদ্য হিচাপেও কাম কৰে আৰু পানী পৰিষ্কাৰ কৰাতো সহায় কৰে। এই পদ্ধতিত পানী সলনি কৰাৰ প্ৰয়োজন অতি কম বা একেবাৰেই নাথাকে, যাৰ বাবে ই ন্যূনতম সম্পদেৰে উচ্চ ঘনত্বৰ মাছ পালনৰ বাবে আদৰ্শ। ই উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে পৰিৱেশ-অনুকূল, আৰু সেইবাবেই জলজ কৃষিৰ পৰিসৰত ইয়াক “সেউজীয়া চুপ” বা হেটেৰোট্ৰফিক পুখুৰী বুলি কোৱা হয়।
মৎস্য খণ্ডৰ ডিজিটেল ৰূপান্তৰ
উৎপাদন ব্যৱস্থাৰ আধুনিকীকৰণৰ বাহিৰেও প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাই মৎস্য খণ্ডৰ ডিজিটেল ৰূপান্তৰো আগবঢ়াইছে। প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য কিষাণ সমৃদ্ধি সহ-যোজনা (Pradhan Mantri Matsya Kisan Samridhi Sah-Yojana – PM-MKSSY)-ৰ অধীনত ৰাষ্ট্ৰীয় মৎস্য ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম (National Fisheries Digital Platform – NFDP) ২০২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত মুকলি কৰা হৈছিল। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে মৎস্য আৰু জলজ কৃষি খণ্ডত ডিজিটেল শাসন আৰু আনুষ্ঠানিকীকৰণ আগবঢ়োৱা। NFDP-এ খণ্ডটোক আনুষ্ঠানিক ৰূপ দিবলৈ কাম-ভিত্তিক ডিজিটেল পৰিচয় আৰু অংশীদাৰসকলৰ এক বিস্তৃত তথ্যভাণ্ডাৰ সৃষ্টি কৰে। কাৰ্যকৰীভাৱে ই একক-খিৰিকী ডিজিটেল ব্যৱস্থা হিচাপে কাম কৰে, যাৰ জৰিয়তে হিতাধিকাৰীসকলে প্ৰতিষ্ঠানিক ঋণ, জলজ কৃষি বীমা, অনুসৰণযোগ্যতা ব্যৱস্থা আৰু কাৰ্যসম্পাদন-সংলগ্ন প্ৰৰোচনাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ লাভ কৰিব পাৰে। এই প্লেটফৰ্মে মৎস্য সমবায় সমিতি, প্ৰশিক্ষণ আৰু সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কাৰ্যসূচীকো সহায় কৰে। ২০২৬ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰলৈকে NFDP প্লেটফৰ্মত ৩৭.০১ লাখতকৈ অধিক ব্যক্তিগত পঞ্জীয়ন নথিভুক্ত হৈছে, মুঠ পঞ্জীয়নে ৩৭.২৩ লাখ অতিক্ৰম কৰিছে।
বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্য ১৪-লৈ অৱদান: পানীৰ তলৰ জীৱন
প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাই জলজ সম্পদৰ বহনক্ষম ব্যৱহাৰক সহায় কৰি বহনক্ষম আৰু দায়িত্বশীল মৎস্য আৰু জলজ কৃষিক উৎসাহিত কৰে। আঁচনিখনে বায়’-ফ্লক, পুনঃসঞ্চালনশীল জলজ কৃষি ব্যৱস্থা (RAS), পিঞ্জৰা সংস্কৃতি আৰু সাগৰীয় জলজ কৃষিকে ধৰি বহনক্ষম মাছ উৎপাদন পদ্ধতি আৰু আধুনিক জলজ কৃষি পদ্ধতিকো উৎসাহিত কৰে। এই হস্তক্ষেপসমূহে মৎস্য আৰু জলজ কৃষিৰ বহনক্ষম ব্যৱস্থাপনা আৰু জলজ সম্পদ সংৰক্ষণ শক্তিশালী কৰাৰ জৰিয়তে বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্য ১৪ (পানীৰ তলৰ জীৱন)-লৈ অৱদান আগবঢ়ায়।
বহনক্ষম মৎস্য আৰু নীল অৰ্থনীতিৰ বিকাশৰ দিশে
মৎস্য খণ্ডই ভাৰতৰ কৃষি আৰু গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে, যিয়ে জীৱিকা, খাদ্য সুৰক্ষা, নিয়োগ আৰু ৰপ্তানিত অৱদান আগবঢ়াইছে। প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনা (PMMSY)-এ উৎপাদন, আন্তঃগাঁথনি, প্ৰযুক্তি, জীৱিকা আৰু বহনক্ষমতা শক্তিশালী কৰাৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ মৎস্য খণ্ডৰ ৰূপান্তৰ সাধন কৰি আছে। আধুনিক আন্তঃগাঁথনি, শীতল-শৃংখল সুবিধা, প্ৰযুক্তি-চালিত জলজ কৃষি আৰু ডিজিটেল প্লেটফৰ্মত ইয়াৰ বিনিয়োগে মৎস্য মূল্য শৃংখল শক্তিশালী কৰি আছে। মীনপালক, মীন কৃষক আৰু উপকূলীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ বাবে অব্যাহত সহায়ে অধিক আয় আৰু উন্নত বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহে জলজ সম্পদৰ বহনক্ষম ব্যৱহাৰ আৰু সংৰক্ষণক উৎসাহিত কৰাৰ জৰিয়তে বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্য ১৪ (পানীৰ তলৰ জীৱন)-লৈও অৱদান আগবঢ়ায়। অব্যাহত বিনিয়োগৰ সৈতে প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাই এক আধুনিক, প্ৰতিযোগিতামূলক আৰু বহনক্ষম মৎস্য খণ্ডৰ ভেটি স্থাপন কৰিছে। ভাৰতে নিজৰ নীল অৰ্থনীতিৰ দৃষ্টিভংগী আগুৱাই নিয়াৰ লগে লগে প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনাই জীৱিকা উন্নত কৰা, খাদ্য সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰা, ৰপ্তানি বৃদ্ধি কৰা আৰু জলজ সম্পদৰ দায়িত্বশীল ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা অব্যাহত ৰাখিব।
তথ্যসূত্ৰ
মীন, পশুপালন আৰু দুগ্ধ মন্ত্ৰালয়
https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AU1400_wqgu0V.pdf?source=lsapps
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2286997®=48&lang=1
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2205029®=3&lang=1
AU3898_WKn6Y0.pdf
https://cof.gujarat.gov.in/ViewFile?fileName=5ZzVmugN0TiBNluOINM7wcaKIboe27p1WeHt%E2%9C%A47qxzBWO42UynszvkodMqi58s6jqLM26puQ%E2%9C%A45b5kcswdgvaGVqwfndgS9e2SOAr1Befbe3VReOJCVLnLPhhtseT%E2%9C%BFPdzucS8UOwM0pFg%E2%9C%A4HzBVL%E2%9C%A4W%E2%9C%BFjA%E2%99%AC%E2%99%AC
https://www.myscheme.gov.in/schemes/pmmsy
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2221582®=48&lang=2
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2237418®=3&lang=1https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2290431®=3&lang=1
https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AU1394_tAzKmS.pdf?source=lsapps https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AU3898_WKn6Y0.pdf?source=lsapps
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2221582®=48&lang=2
https://pmmsy.dof.gov.in/assets/documents/10%20Years%20Achievement_English.pdf
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2304929®=3&lang=1
https://nfdp.dof.gov.in/nfdp/#/
https://www.dof.gov.in/static/uploads/2026/06/c591f3591c5923975e7f220bcbc093f0.pdf
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2291663®=48&lang=1
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2225765®=3&lang=2
পিআইবি বেকগ্ৰাউণ্ডাৰ
https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=155080&ModuleId=3®=3&lang=1
https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=155173&ModuleId=3®=3&lang=2
pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক
***
পিআইবি গৱেষণা
RR
(Explainer ID: 159949)
आगंतुक पटल : 4
Provide suggestions / comments