पत्र सूचना कार्यालय

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী: আদৰ্শ দেখুৱাই নেতৃত্ব দিয়া বিদ্যালয়ৰ নিৰ্মাণ

ভাৰতৰ বিদ্যালয় শিক্ষাৰ ব্যৱস্থাত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন পৰিলক্ষিত হৈছে, যাৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে গুণগত মান, সমতা, অন্তৰ্ভুক্তি আৰু ভৱিষ্যত-প্ৰস্তুত শিক্ষণৰ ওপৰত ক্ৰমবৰ্ধমান গুৰুত্ব। ১৪.৭১ লাখ বিদ্যালয়ে ২৪.৬৯ কোটিৰো অধিক শিক্ষাৰ্থীক সেৱা আগবঢ়াই থকা শিক্ষা ব্যৱস্থাই ক্ৰমাৎ শিক্ষণৰ ফলাফল উন্নত কৰা আৰু প্ৰতিগৰাকী শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক বিকাশত সহায় কৰা সক্ষম পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ২০২০-এ এই পৰিৱৰ্তনৰ বাবে সামগ্ৰিক কাঠামো প্ৰদান কৰিছে, আনহাতে প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী উদ্যোগে বিদ্যালয় পৰ্যায়ত ইয়াৰ দৃষ্টিভংগীক কাৰ্যকৰী কৰি নীতিৰ উদ্দেশ্যক প্ৰতিষ্ঠানিক অনুশীলনলৈ ৰূপান্তৰ কৰিছে। ৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২২ত আৰম্ভ কৰা প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী (Pradhan Mantri Schools for Rising India – PM SHRI) হৈছে শিক্ষা মন্ত্ৰালয়ৰ বিদ্যালয় শিক্ষা আৰু সাক্ষৰতা বিভাগৰ দ্বাৰা ৰূপায়িত কেন্দ্ৰীয়ভাৱে পৃষ্ঠপোষকতাপ্ৰাপ্ত আঁচনি। এই আঁচনিৰ লক্ষ্য হৈছে বৰ্তমানৰ বিদ্যালয়সমূহক গুণগতভাৱে শক্তিশালী কৰি ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ২০২০-ৰ ফলপ্ৰসূ ৰূপায়ণ প্ৰদৰ্শন কৰা আদৰ্শ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে বিকশিত কৰা। মুঠ ২৭,৩৬০ কোটি টকাৰ প্ৰকল্প ব্যয়েৰে এই আঁচনিয়ে ১৪,৫০০ৰো অধিক বৰ্তমানৰ বিদ্যালয়ক আদৰ্শ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। এই বিদ্যালয়সমূহে গুণগত আন্তঃগাঁথনি, উপযুক্ত শিক্ষণ সামগ্ৰী আৰু বৈচিত্ৰময় শিক্ষণ অভিজ্ঞতাৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত সুৰক্ষিত, উদ্দীপনাময় আৰু আদৰণীয় শিক্ষণ পৰিৱেশ প্ৰদান কৰিব বুলি কল্পনা কৰা হৈছে।

জুলাই ২০২৬লৈকে ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহত কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় সংগঠন, নৱোদয় বিদ্যালয় সমিতি আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ পৰিষদৰ অধীনস্থ বিদ্যালয়সমূহকে ধৰি ১৩,০৯২খন বিদ্যালয়ক প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয় হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছে। ই পৰিকল্পিত লক্ষ্যৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এই আঁচনিৰ পৰা ২০ লাখতকৈ অধিক শিক্ষাৰ্থীয়ে প্ৰত্যক্ষভাৱে লাভান্বিত হোৱাৰ আশা কৰা হৈছে।

এই আঁচনিখনে কেৱল ব্যক্তিগত বিদ্যালয়সমূহ শক্তিশালী কৰাৰ বাহিৰেও সহায় আগবঢ়ায়। প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহক নিজ নিজ অঞ্চলৰ বাবে আদৰ্শ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছে, যিয়ে পৰামৰ্শদান, সহায়-সহযোগিতা, সহযোগিতা আৰু গোটবদ্ধকৰণৰ জৰিয়তে নিজৰ অনুশীলনসমূহ ভাগ-বতৰা কৰিব আৰু ওচৰৰ বিদ্যালয়সমূহক সহায় কৰিব। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে এক ঢৌ-প্ৰভাৱ সৃষ্টি কৰা, যাৰ ফলত সময়ৰ লগে লগে অধিক বিদ্যালয়ে আদৰ্শ মানদণ্ডৰ দিশে আগবাঢ়িব পাৰে।

এই আঁচনিৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছে এনে এক শিক্ষাৰ দৃষ্টিভংগী যিয়ে আজীৱন শিক্ষণক উৎসাহিত কৰে আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলক শিকিব, অশিকিব আৰু পুনৰ শিকিব পৰা সামৰ্থ্য আৰু মানসিক প্ৰস্তুতি প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ বিস্তৃত উদ্দেশ্য হৈছে এক সমতাপূৰ্ণ, অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু বহুত্ববাদী সমাজ গঠনত অৰিহণা যোগাব পৰা সক্ৰিয়, উৎপাদনশীল আৰু দায়িত্বশীল নাগৰিক বিকশিত কৰা।

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী ২০২২–২৩ৰ পৰা ২০২৬–২৭লৈ পাঁচ বছৰৰ বাবে ৰূপায়িত কৰা হৈছে। আঁচনিখনৰ মুঠ প্ৰকল্প ব্যয় ২৭,৩৬০ কোটি টকা, যাৰ ভিতৰত কেন্দ্ৰীয় অংশ ১৮,১২৮ কোটি টকা। প্ৰকল্প অনুমোদন ব’ৰ্ডৰ ব্যয় ২০২৩–২৪ত ২,৫২০ কোটি টকাৰ পৰা ২০২৬–২৭ত ৫,২২৪ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পাইছে। ই প্ৰায় ১০৭ শতাংশ বৃদ্ধি সূচায়, যিয়ে প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহ শক্তিশালী কৰাৰ বাবে বিনিয়োগৰ ক্ৰমবৰ্ধমান পৰিসৰ প্ৰতিফলিত কৰে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহ: ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ২০২০-ৰ দৃষ্টিভংগীক আগুৱাই নিয়া

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী আঁচনিৰ লক্ষ্য হৈছে ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ২০২০-ৰ সকলো উপাদান প্ৰদৰ্শন কৰা আৰু কেৱল জ্ঞানগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে মূল একবিংশ শতিকাৰ দক্ষতাৰে সজ্জিত সামগ্ৰিক আৰু সুসমন্বিত ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলা। এই আঁচনিয়ে বিভিন্ন পটভূমি আৰু বিভিন্ন শৈক্ষিক সামৰ্থ্যৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনোৱা এক সমতাপূৰ্ণ, অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু আনন্দময় শিক্ষণ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰাত গুৰুত্ব দিয়ে। এই বিদ্যালয়সমূহ শিক্ষাৰ্থীসকলক তেওঁলোকৰ শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত কৰিবলৈ এনেদৰে ডিজাইন কৰা হৈছে যাতে প্ৰতিগৰাকী শিশুৱে এক সুৰক্ষিত আৰু উদ্দীপনাময় পৰিৱেশত নিজকে আদৰণীয়, যত্নপূৰ্ণ আৰু সহায়প্ৰাপ্ত বুলি অনুভৱ কৰে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহক এনে আদৰ্শ বিদ্যালয় হিচাপে ডিজাইন কৰা হৈছে যিয়ে গুণগত শিক্ষা, আধুনিক আন্তঃগাঁথনি, অন্তৰ্ভুক্তিমূলক অনুশীলন আৰু বহনক্ষম উন্নয়নৰ জৰিয়তে ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ২০২০-ৰ মূল নীতিসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে।

• অন্তৰ্ভুক্তিমূলক শিক্ষণ: উচ্চমানৰ, সমতাপূৰ্ণ আৰু আনন্দময় শিক্ষা প্ৰদান কৰাৰ লগতে বিভিন্ন পটভূমি, বহুভাষিক প্ৰয়োজনীয়তা আৰু বিভিন্ন শিক্ষণ সামৰ্থ্যৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়।
• পৰামৰ্শদান: প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহে আদৰ্শ বিদ্যালয় হিচাপে সেৱা আগবঢ়াব আৰু নিজ নিজ অঞ্চলৰ অন্যান্য বিদ্যালয়সমূহক নেতৃত্ব আৰু পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰিব।
• সেউজ বিদ্যালয়: বিদ্যালয়ৰ গুণগত মানদণ্ডৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাপকাঠী হিচাপে বহনক্ষম আৰু পৰিৱেশ-বান্ধৱ অনুশীলনক উৎসাহিত কৰে।
• অভিজ্ঞতাভিত্তিক শিক্ষণ: অভিজ্ঞতাভিত্তিক, সামগ্ৰিক, সমন্বিত, অনুসন্ধান-ভিত্তিক আৰু শিক্ষাৰ্থী-কেন্দ্ৰিক পদ্ধতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে, যাৰ ভিতৰত প্ৰাথমিক বছৰসমূহত খেল আৰু খেলনাভিত্তিক শিক্ষণো অন্তৰ্ভুক্ত।
• শিক্ষণৰ ফলাফল: শিক্ষণৰ ফলাফল আৰু জ্ঞানৰ প্ৰয়োগ শক্তিশালী কৰিবলৈ পাঠ্যক্ৰম, শিক্ষাদান পদ্ধতি আৰু মূল্যায়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।
• গুণগত আন্তঃগাঁথনি: পৰ্যাপ্ততা, কাৰ্যক্ষমতা, নান্দনিকতা আৰু সুৰক্ষাকে ধৰি বিভিন্ন মাপকাঠিৰ ওপৰত বিদ্যালয়ৰ আন্তঃগাঁথনি মূল্যায়ন কৰা হয়।
• ভৱিষ্যত-প্ৰস্তুত দক্ষতা: একবিংশ শতিকাৰ দক্ষতাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিয়াৰ লগতে বিদ্যালয়সমূহক স্থানীয় উদ্যোগী পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
• গুণগত মূল্যায়ন: বিদ্যালয়ৰ গুণগত মান মূল্যায়ন কাঠামো (School Quality Assessment Framework – SQAF)-এ প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহৰ গুণগত মান মূল্যায়ন আৰু নিৰীক্ষণৰ বাবে এক গাঁথনিবদ্ধ ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহৰ আঁচনিখন ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ২০২০-ৰ ৯টা অধ্যায়ৰ পৰা আহৰণ কৰা ছটা মুখ্য স্তম্ভৰ উপ-ক্ষেত্ৰসমূহৰ বিকাশৰ ওপৰত আধাৰিত, যিসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ:

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহে কেনেদৰে বিদ্যালয় শিক্ষাক ৰূপান্তৰিত কৰে

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহে তেওঁলোকৰ সংযুক্তিৰ অনুসৰি কেন্দ্ৰীয় মাধ্যমিক শিক্ষা ব’ৰ্ড অথবা সংশ্লিষ্ট ৰাজ্য বা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ পাঠ্যক্ৰম অনুসৰণ কৰে। তেওঁলোকৰ পাঠ্যক্ৰমে ৰাষ্ট্ৰীয় পাঠ্যক্ৰম কাঠামো অথবা ৰাজ্যিক পাঠ্যক্ৰম কাঠামো অনুসৰণ কৰে, যি ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ২০২০-ৰ অধীনত ৫+৩+৩+৪ পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষাদানৰ গাঁথনি অনুসৰি বিকশিত কৰা হৈছে। ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ স্থানীয় প্ৰয়োজন অনুসৰি পাঠ্যক্ৰমৰ প্ৰসংগভিত্তিক ৰূপ দিয়াৰ স্বাধীনতা আছে, যদিহে মূল নীতি আৰু সাংবিধানিক মূল্যবোধসমূহ মানি চলা হয়।

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহে বেগবিহীন দিন, স্থানীয় কাৰিকৰৰ সৈতে ইণ্টাৰ্নশ্বিপ, স্থানীয় কলা, হস্তশিল্প আৰু পৰম্পৰাৰ অধ্যয়ন, গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান উদযাপন আৰু থলুৱা জ্ঞান আৰু অনুশীলনৰ সংৰক্ষণৰ জৰিয়তে অভিজ্ঞতাভিত্তিক শিক্ষণকো উৎসাহিত কৰে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহে অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু সমতাপূৰ্ণ শিক্ষা প্ৰদানত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে, যাতে গ্ৰাম্য আৰু সুবিধাবঞ্চিত সম্প্ৰদায়কে ধৰি বিভিন্ন পটভূমিৰ শিক্ষাৰ্থীসকলে উচ্চমানৰ শিক্ষাৰ সুবিধা লাভ কৰে। শৈক্ষিক বৈষম্য হ্ৰাস কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াৰ জৰিয়তে এই বিদ্যালয়সমূহে সমগ্ৰ ভাৰতত অধিক সমতাপূৰ্ণ শিক্ষণ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰিছে।

এই আঁচনিখনে বিশেষকৈ প্ৰাথমিক শ্ৰেণীসমূহত শিক্ষাদান আৰু শিক্ষণৰ মাধ্যম হিচাপে মাতৃভাষা, স্থানীয় বা আঞ্চলিক ভাষাৰ ব্যৱহাৰকো উৎসাহিত কৰে। শেহতীয়া একত্ৰিত জিলা তথ্য শিক্ষা ব্যৱস্থা (UDISE+) ২০২৫–২৬ৰ তথ্য অনুসৰি প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহত ৬,১০২জন সংস্কৃত শিক্ষক, ১,৯৯৪জন উৰ্দু শিক্ষক আৰু ৯,১৫২জন আঞ্চলিক ভাষাৰ শিক্ষক আছে।

ই স্থানীয় ভাষাৰ জৰিয়তে শিক্ষণত সহায় কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সম্প্ৰদায়ৰ অংশগ্ৰহণকো উৎসাহিত কৰে। প্ৰতিগৰাকী শিশুৱে শক্তিশালী মৌলিক সাক্ষৰতা আৰু সংখ্যাজ্ঞানৰ দক্ষতা বিকশিত কৰাটো নিশ্চিত কৰাৰ বাবে এই পদ্ধতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাফল্য হৈছে শিক্ষাদান-শিক্ষণ পৰিৱেশত প্ৰযুক্তিৰ পদ্ধতিগত একত্ৰীকৰণ। তথ্য আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তি (ICT) সুবিধা, স্মাৰ্ট শ্ৰেণীকোঠা, ইণ্টাৰনেট সংযোগ, ডিজিটেল শিক্ষণ মঞ্চ আৰু বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি, অভিযান্ত্ৰিক আৰু গণিত (STEM)-ভিত্তিক কাৰ্যসূচীৰ ব্যৱস্থাই অধিক আন্তঃক্ৰিয়ামূলক, অভিজ্ঞতাভিত্তিক আৰু শিক্ষাৰ্থী-কেন্দ্ৰিক শিক্ষণ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰাত অৰিহণা যোগাইছে। এই হস্তক্ষেপসমূহে কেৱল বৈচিত্ৰময় শিক্ষণ সম্পদৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাই নহয়, ডিজিটেল সাক্ষৰতা, প্ৰযুক্তিগত দক্ষতা, সমালোচনামূলক চিন্তা আৰু সমস্যা সমাধানৰ দক্ষতা বিকাশতো সহায় কৰে। দীক্ষা (DIKSHA)-ৰ দৰে মঞ্চসমূহে উচ্চমানৰ ডিজিটেল শিক্ষামূলক সম্পদৰ ভঁৰাল হিচাপে কাম কৰে আৰু শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ মাজত শিক্ষণ সামগ্ৰী ভাগ-বতৰা আৰু প্ৰচাৰত সহায় কৰে, যাৰ ফলত প্ৰযুক্তি-সক্ষম শিক্ষাদান পদ্ধতি অধিক শক্তিশালী হয়।

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহে শৈক্ষিক শিক্ষণৰ সৈতে পাঠ্যক্ৰমৰ বাহিৰৰ কাৰ্যকলাপ, ক্ৰীড়া, কলা আৰু জীৱন-দক্ষতা শিক্ষাক একত্ৰিত কৰি শিক্ষাৰ্থীৰ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত এক সামগ্ৰিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে। এই বহুমাত্ৰিক পদ্ধতি পৰম্পৰাগত শৈক্ষিক সাফল্যৰ বাহিৰলৈ গৈ নেতৃত্বৰ সামৰ্থ্য, সৃজনশীলতা, সামাজিক-আৱেগিক দক্ষতা আৰু আন্তঃব্যক্তিগত দক্ষতাৰ বিকাশত সহায় কৰে। বিভিন্ন ধৰণৰ শিক্ষণ আৰু অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ প্ৰদান কৰি বিদ্যালয়সমূহে ভৱিষ্যতৰ শৈক্ষিক, পেছাগত আৰু সামাজিক প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা, স্থিতিস্থাপকতা আৰু অভিযোজন ক্ষমতাৰে শিক্ষাৰ্থীসকলক সজ্জিত কৰাৰ চেষ্টা কৰে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহে জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানসমূহ (DIETs)-ৰ সহায়ত গাঁথনিবদ্ধ পেছাগত বিকাশৰ পদক্ষেপৰ জৰিয়তে শিক্ষকসকলৰ সক্ষমতা আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক নেতৃত্ব শক্তিশালী কৰাৰ চেষ্টা কৰে। এই উদ্যোগৰ অধীনত সক্ষমতা বিকাশ কাৰ্যসূচীৰ বাবে প্ৰতিটো জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানক (DIET) ৩ লাখ টকালৈকে আৰ্থিক সহায় প্ৰদান কৰা হয়, আনহাতে বিষয় শিক্ষক, অধ্যক্ষ, বিশেষ শিক্ষাবিদ, তথ্য আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তি শিক্ষক আৰু মুখ্য প্ৰশিক্ষকসকলৰ প্ৰশিক্ষণৰ বাবে প্ৰতিগৰাকী শিক্ষকক ২,৫০০ টকালৈকে সহায় আগবঢ়োৱা হয়।

অধ্যক্ষসকলক শৈক্ষিক নেতৃত্ব, বিদ্যালয় পৰিচালনা আৰু দক্ষতা-ভিত্তিক শিক্ষাদান পৰিকল্পনাৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়, যাৰ ফলত তেওঁলোকে প্ৰতিষ্ঠানিক পৰিকল্পনা আৰু শৈক্ষিক শাসন শক্তিশালী কৰিব পাৰে। শিক্ষকসকলে সামগ্ৰিক অগ্ৰগতি পত্ৰ, বিদ্যালয়ৰ সুৰক্ষা, মানসিক স্বাস্থ্য আৰু সুস্থতা, প্ৰথম পৰ্যায়ৰ পৰামৰ্শদান আৰু তথ্য আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তি একীকৰণকে ধৰি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত পেছাগত বিকাশৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰে। এই হস্তক্ষেপসমূহে শিক্ষাদানৰ দক্ষতা বৃদ্ধি, বিদ্যালয়ৰ নেতৃত্ব শক্তিশালী আৰু শিক্ষা কৰ্মীসকলৰ মাজত নিৰন্তৰ পেছাগত বিকাশক উৎসাহিত কৰাৰ চেষ্টা কৰে।

এটা ক্ৰমবৰ্ধমান ৰাষ্ট্ৰীয় নেটৱৰ্ক

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী উদ্যোগে ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহত কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় সংগঠন, নৱোদয় বিদ্যালয় সমিতি আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ পৰিষদৰ অধীনস্থ প্ৰতিষ্ঠানসমূহকে ধৰি ১৩,০৯২খন নিৰ্বাচিত বিদ্যালয়ৰে এক উল্লেখযোগ্য ৰাষ্ট্ৰীয় নেটৱৰ্ক গঢ়ি তুলিছে। এই উদ্যোগে ৭২৫টা জিলা আৰু ৮,৩৪০টা খণ্ড/নগৰীয়া স্থানীয় সংস্থাক সামৰি বিস্তৃত ভৌগোলিক পৰিসৰ লাভ কৰিছে, যাৰ ফলত সমগ্ৰ দেশতে এক বিস্তৃত প্ৰতিষ্ঠানিক আৰু ভৌগোলিক পৰিসৰ স্থাপন হৈছে।

নিৰ্বাচিত ১৩,০৯২খন বিদ্যালয়ৰ ভিতৰত ১,৩০৫খন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, ৩,১০২খন উচ্চ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, ৩,১৪১খন মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু ৫,৫৪৪খন উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়। এই নেটৱৰ্কত ৮০খন কস্তুৰবা গান্ধী বালিকা বিদ্যালয়, ৯১৩খন কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় সংগঠনৰ বিদ্যালয়, ৬২০খন নৱোদয় বিদ্যালয় সমিতিৰ বিদ্যালয় আৰু ৪খন ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ পৰিষদৰ বিদ্যালয়ো অন্তৰ্ভুক্ত। এই নেটৱৰ্কৰ পৰিসৰ আৰু বৈচিত্ৰ্যই প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহৰ ক্ৰমবৰ্ধমান প্ৰসাৰ প্ৰদৰ্শন কৰে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহৰ নিৰ্বাচন প্ৰত্যাহ্বান পদ্ধতিৰ জৰিয়তে কৰা হয়, য’ত বিদ্যালয়সমূহে আদৰ্শ বিদ্যালয় হ’বলৈ সহায় লাভ কৰাৰ বাবে প্ৰতিযোগিতা কৰে। নিৰ্বাচন নিৰ্দিষ্ট সময়সীমাৰ সৈতে তিনিটা পৰ্যায়ৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে কৰা হয়, যি তলত দিয়া ধৰণৰ:

• পৰ্যায় ১: বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ

ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহে কেন্দ্ৰৰ সৈতে বুজাবুজিৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে, য’ত প্ৰয়োজনীয় সহায় আগবঢ়োৱা আৰু নিৰ্বাচিত বিদ্যালয়সমূহে প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়ৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত গুণগত মানদণ্ড লাভ কৰাটো সক্ষম কৰাৰ বাবে তেওঁলোকৰ প্ৰতিশ্ৰুতি উল্লেখ কৰা থাকে।

• পৰ্যায় ২: যোগ্য বিদ্যালয় চিনাক্তকৰণ

একত্ৰিত জিলা তথ্য শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ তথ্যত উপলব্ধ নিৰ্ধাৰিত ন্যূনতম মাপকাঠি আৰু প্ৰাসংগিক সূচকৰ ভিত্তিত প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয় হিচাপে নিৰ্বাচনৰ বাবে যোগ্য বিদ্যালয়সমূহৰ এক গোট চিনাক্ত কৰা হয়।

• পৰ্যায় ৩: প্ৰত্যাহ্বান পদ্ধতিৰ জৰিয়তে নিৰ্বাচন

দ্বিতীয় পৰ্যায়ত চিনাক্ত কৰা যোগ্য বিদ্যালয়সমূহে নিৰ্দিষ্ট মাপকাঠিসমূহ পূৰণ কৰাৰ প্ৰমাণ দাঙি ধৰিবলৈ প্ৰত্যাহ্বান-ভিত্তিক নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়াত অংশগ্ৰহণ কৰে। বিদ্যালয়সমূহে নিৰ্ধাৰিত প্ৰত্যাহ্বানৰ চৰ্তসমূহৰ বিপৰীতে প্ৰতিযোগিতা কৰে আৰু নিৰ্ধাৰিত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰে।

• চৰ্তসমূহ পূৰণ কৰাটো সংশ্লিষ্ট ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল, কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় সংগঠন বা নৱোদয় বিদ্যালয় সমিতি কৰ্তৃপক্ষৰ দ্বাৰা শাৰীৰিক পৰিদৰ্শনৰ জৰিয়তে পৰীক্ষা আৰু প্ৰমাণিত কৰা হয় আৰু বিদ্যালয়সমূহৰ তালিকা মন্ত্ৰালয়লৈ পৰামৰ্শ হিচাপে প্ৰেৰণ কৰা হয়।

শিক্ষা মন্ত্ৰালয়ৰ সচিবৰ অধ্যক্ষতাত এজন বিশেষজ্ঞ সমিতি গঠন কৰা হয়, যিয়ে বিদ্যালয়সমূহৰ চূড়ান্ত নিৰ্বাচন কৰে। বিদ্যালয়সমূহে পকী ভৱন, বাধামুক্ত প্ৰৱেশ, সুৰক্ষা ব্যৱস্থা, পৃথক শৌচাগাৰ, খোৱাপানী, হাত ধোৱাৰ সুবিধা, বিদ্যুৎ, শিক্ষকৰ পৰিচয়-পত্ৰ, প্ৰাথমিক আৰু জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক পৰ্যায়ত ৰাজ্যিক গড় নামভৰ্তিৰ তুলনাত অধিক নামভৰ্তি আৰু গ্ৰন্থাগাৰ অথবা ক্ৰীড়া সুবিধাৰ দৰে ন্যূনতম মানদণ্ড পূৰণ কৰিব লাগিব। প্ৰত্যাহ্বান পদ্ধতিৰ বাবে নগৰীয়া অঞ্চলৰ বিদ্যালয়সমূহে ন্যূনতম ৭০ শতাংশ নম্বৰ লাভ কৰিব লাগিব, আনহাতে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ বিদ্যালয়সমূহে ন্যূনতম ৬০ শতাংশ নম্বৰ লাভ কৰিব লাগিব। মূল্যায়নত আন্তঃগাঁথনি, শিক্ষণৰ ফলাফল, শিক্ষাদান পদ্ধতি, প্ৰধানমন্ত্ৰী পোষণ, বৃত্তিমূলক শিক্ষা, সেউজ পদক্ষেপ আৰু অংশীদাৰসকলৰ প্ৰতিশ্ৰুতি সামৰি লোৱা হয়।

বিস্তৃত পৰিৱৰ্তনৰ আদৰ্শ হিচাপে বিদ্যালয়সমূহ

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী হৈছে বিদ্যালয় উন্নয়নৰ আন্তঃগাঁথনি-কেন্দ্ৰিক পদ্ধতিৰ পৰা সামগ্ৰিক, অন্তৰ্ভুক্তিমূলক, সমতাপূৰ্ণ আৰু ভৱিষ্যত-প্ৰস্তুত শিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান স্থাপনৰ দিশে এক দৃষ্টান্তমূলক পৰিৱৰ্তন। এই উদ্যোগে গুণগত আৰু দক্ষতা-ভিত্তিক শিক্ষণ, শিক্ষকৰ নিৰন্তৰ পেছাগত বিকাশ, প্ৰযুক্তি-সক্ষম শিক্ষা আৰু এক সুৰক্ষিত, অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু সক্ষম বিদ্যালয় পৰিৱেশ সৃষ্টিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ২০২০-ৰ দৃষ্টিভংগী আৰু অগ্ৰাধিকাৰসমূহ কাৰ্যকৰী কৰে।

আদৰ্শ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী বিদ্যালয়সমূহে উদ্ভাৱনীমূলক শিক্ষামূলক অনুশীলন প্ৰদৰ্শন আৰু প্ৰচাৰ কৰিব বুলি কল্পনা কৰা হৈছে, যিবোৰ ওচৰৰ বিদ্যালয়সমূহে গ্ৰহণ আৰু পুনৰ প্ৰয়োগ কৰিব পাৰে, আৰু ইয়াৰ জৰিয়তে বিদ্যালয় শিক্ষাৰ বিস্তৃত ব্যৱস্থাগত উন্নতিত অৰিহণা যোগাব পাৰে। সামগ্ৰিক উদ্দেশ্য হৈছে সক্ষম, আত্মবিশ্বাসী, সৃষ্টিশীল আৰু দায়িত্বশীল শিক্ষাৰ্থী গঢ়ি তোলা, যিসকল অধিক সমতাপূৰ্ণ, অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু ভৱিষ্যত-প্ৰস্তুত ভাৰতত অৰ্থপূৰ্ণভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় জ্ঞান, দক্ষতা আৰু মূল্যবোধেৰে সজ্জিত।

তথ্যসূত্ৰ

শিক্ষা মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2290004&reg=48&lang=2

https://pmshri.education.gov.in/#aboutPmshri

https://pmshri.education.gov.in/assets/pdf/part1_pmshri.pdf

https://pmshri.education.gov.in/faqs

https://pmshri.education.gov.in/#main-content

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2291330&reg=1&lang=1

https://education.vikaspedia.in/viewcontent/education/policies-and-schemes/pm-schools-for-rising-india-scheme?lgn=en

https://sansad.in/getFile/annex/271/AU1144_1PgQNc.pdf?source=pqars

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2291279&reg=1&lang=1

https://x.com/EduMinOfIndia/status/1567485212476702721

নিটি আয়োগ

https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2026-05/School-Education-System-in-India.pdf?utm_source=chatgpt.com

pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

****

পিআইবি গৱেষণা

RR