Press Note Details: Press Information Bureau

Energy & Environment

ನೀಲಿ ಆಕಾಶದತ್ತ ಭಾರತದ ಪಯಣ

ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿಗಾಗಿ ಜಾಗೃತಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯತ್ತ

Posted On: 07 SEP 2026 8:31PM

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7 ರಂದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ 'ನೀಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ದಿನ'ವು ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ತುರ್ತು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಬಹು-ವಲಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು 130 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'ವನ್ನು (ಎನ್‌ಸಿಎಪಿ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 2025-26ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, 108 ನಗರಗಳು 2017-18 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪಿಎಂ10 ಮಟ್ಟವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, 72 ನಗರಗಳು ಶೇಕಡಾ 20 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರೆ, 26 ನಗರಗಳು ಶೇಕಡಾ 40 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿತವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಬಲವರ್ಧಿತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಸ್ವಚ್ಛ ಚಲನಶೀಲತೆ (ಚಲನವಲನ), ನಗರ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳು ಭಾರತದ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ.

ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿಯತ್ತ: ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬದ್ಧತೆ

ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿಯು ಮಾನವ ಆರೋಗ್ಯ, ಪರಿಸರ ಸುಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ, ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ಸಮುದಾಯವು, ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಪರಿಸರ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.

'ನೀಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ದಿನ'ವನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7 ರಂದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗತಿಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯು 2019ರಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಗಾಳಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತು ನೀಡಿತು. ಭಾರತವು ಈ ಜಾಗತಿಕ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ, 'ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ದಿವಸ್' ಆಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸವಾಲನ್ನು ಸಮಗ್ರ ಮತ್ತು ಬಹು-ವಲಯ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಗಾಳಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಮಾಲಿನ್ಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ನಗರ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತಗಳು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸುಸ್ಥಿರ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು

ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಕಾರಕ ವಸ್ತುಗಳು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡಾಗ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು ಅನಿಲಗಳು, ದ್ರವದ ಹನಿಗಳು ಅಥವಾ ಘನ ಕಣಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು. ಇವು ಸಾರಿಗೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ದಹನ ಸೇರಿದಂತೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು - ಎರಡರಿಂದಲೂ ಹೊರಹೊಮ್ಮಬಹುದು.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕವೆಂದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳ ರಾಶಿ 'ಪಾರ್ಟಿಕುಲೇಟ್ ಮ್ಯಾಟರ್' (ಪಿಎಂ). ಇದು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತಲಾಂತರವಾಗಿ ತಂಗಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಘನ ಅಥವಾ ದ್ರವ ಕಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಈ ಕಣಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಿಎಂ10 ಮತ್ತು ಪಿಎಂ2.5 ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿಎಂ10 ಎಂದರೆ 10 ಮೈಕ್ರಾನ್ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಣಗಳು. ಪಿಎಂ2.5 ಎಂದರೆ 2.5 ಮೈಕ್ರಾನ್ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳು.

ಒಂದು ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡುವುದಾದರೆ, ಮಾನವನ ಕೂದಲಿನ ದಪ್ಪವು ಸುಮಾರು 100 ಮೈಕ್ರಾನ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಪಿಎಂ2.5 ಎಷ್ಟು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ಒಂದು ಕೂದಲಿನ ಅಗಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40 ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಜೋಡಿಸಬಹುದು! ಈ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳು ಶ್ವಾಸಕೋಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಳಕ್ಕೆ ತೂರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕಣಗಳು ರಕ್ತಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಸಹ ಸೇರಬಹುದು, ಇದು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಿನ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಮಾಜಕ್ಕಾಗಿ ಕಣಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ.

ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ತಗ್ಗಿಸಲು ಭಾರತದ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ

ಕೇಂದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ತದನಂತರ ಇದನ್ನು 'ಎನ್‌ಎಎಂಪಿ' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು, ಭವಿಷ್ಯದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ನಿಗದಿತ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂಡಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ.

ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, ದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಜಾಲವು 28 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು 7 ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ 603 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 1,646 ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೈಪಿಡಿ (ಮ್ಯಾನುಯಲ್) ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನೈಜ-ಸಮಯದ (ರಿಯಲ್-ಟೈಮ್) ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಕೈಪಿಡಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರೆ, 'ಸಿಎಎಕ್ಯುಎಮ್‌ಎಸ್' (ಸಿಎಎಕ್ಯೂಎಂಎಸ್‌) ನಿರಂತರ, ನೈಜ-ಸಮಯದ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

'ಸಮೀರ್' ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಮತ್ತು ವೆಬ್ ಪೋರ್ಟಲ್ 292 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಗರಗಳಿಗೆ ನೈಜ-ಸಮಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚಿ (ಎಕ್ಯೂಐ) ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಎಲ್ಲಾ ಎನ್‌ಸಿಎಪಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕುಂದುಕೊರತೆ ನಿವಾರಣಾ ಪೋರ್ಟಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ

ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮೂಲಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಭಾರತವು ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. 'ನಿರಂತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ', 'ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ' ಮತ್ತು 'ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿರಂತರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ' (ಒಸಿಇಎಂಎಸ್‌) ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಸಿಎಎಕ್ಯೂಎಂಎಸ್‌ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ, ನೈಜ-ಸಮಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಿಎಂ₂.₅, ಪಿಎಂ₁₀, ಸಲ್ಫರ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ (SO₂), ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು (NOₓ), ಕಾರ್ಬನ್ ಮೊನಾಕ್ಸೈಡ್ (CO), ಓಝೋನ್ (O₃) ಮತ್ತು ಅಮೋನಿಯಾ (NH₃) ದಂತಹ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಯು-ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಮಯೋಚಿತ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಎಎಕ್ಯೂಎಂಎಸ್‌ ಎನ್ನುವುದು ಕೈಪಿಡಿ (ಮ್ಯಾನುಯಲ್) ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಣಗಳ ರಾಶಿ (ಪಿಎಂ2.5 ಮತ್ತು ಪಿಎಂ10), ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ (NO2), ಸಲ್ಫರ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ (SO2), ಕಾರ್ಬನ್ ಮೊನಾಕ್ಸೈಡ್, ಓಝೋನ್ (O3), ಚಂಚಲ ಜೈವಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಮತ್ತು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಮಾನದಂಡಗಳ' ಪ್ರಕಾರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಇತರ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹವಾಮಾನ ನಿಯತಾಂಕಗಳನ್ನು (ತಾಪಮಾನ, ಆದ್ರ್ರತೆ, ಗಾಳಿಯ ದಿಕ್ಸೂಚಿ ಮತ್ತು ವೇಗ ಸೇರಿದಂತೆ) ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೈಪಿಡಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, ವಾಯು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು 24 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಒಸಿಇಎಂಎಸ್‌ ಎಂಬುದು ನೇರವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿರಂತರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲಿನ್ಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ 17 ವಿಭಾಗಗಳ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೆಹಲಿ-ಎನ್‌ಸಿಆರ್ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಈ 17 ವಿಭಾಗಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ 'ಕೆಂಪು ವರ್ಗದ' ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಘಟಕಗಳು ಒಸಿಇಎಂಎಸ್‌ ಅನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇವು ನಿಯಂತ್ರಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅನುಸರಣೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕಾಗಿ ಸಿಪಿಸಿಬಿ ಸರ್ವರ್‌ಗೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಳುಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರು ಹೊರಸದೆಯುವಿಕೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಪರಿಸರ ಮಾನದಂಡಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚಿ (ಎಕ್ಯೂಐ)

'ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚಿ' (ಎಕ್ಯೂಐ) ಎಂಬುದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುವ ಸರಳ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಾಗುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇದು ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು 'ಉತ್ತಮ' ಯಿಂದ 'ತೀವ್ರ' ವರೆಗೆ 6 ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಎಕ್ಯೂಐ ಅನ್ನು ಎಂಟು ಪ್ರಮುಖ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ: ಪಿಎಂ10, ಪಿಎಂ2.5, NO₂, SO₂, CO, O₃, NH₃ ಮತ್ತು Pb (ಸೀಸ). ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಮಗ್ರ ಎಕ್ಯೂಐ ಅನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಎಕ್ಯೂಐ ವರ್ಗ	ಎಕ್ಯೂಐ ಮಟ್ಟ (ಎಕ್ಯೂಐ)
ಉತ್ತಮ	0-50
ತೃಪ್ತಿದಾಯಕ	51-100
ಸಾಧಾರಣ	101-200
ಕಳಪೆ	201-300
ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆ	301-400
ತೀವ್ರ	401-500

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (ಎನ್‌ಸಿಎಪಿ)

ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಅಭಿಯಾನದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ (ಮಿಷನ್ ಮೋಡ್) ತಡೆಯಲು, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 2019 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ 130 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'ವನ್ನು (ಎನ್‌ಸಿಎಪಿ) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು, ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾಲುದಾರರ ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬಹು-ವಲಯ ಅಭಿಯಾನವಾಗಿದೆ. ಎನ್‌ಸಿಎಪಿ ನಗರ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೂಲ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಡಿತ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ವಿವಿಧ ಸಮಿತಿಗಳು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ.

ಎನ್‌ಸಿಎಪಿ ನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು

'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'ದ (ಎನ್‌ಸಿಎಪಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, 24 ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು 130 ನಗರಗಳು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಗರ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿವೆ. ಇವು ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ವಲಯ-ವಾರಿ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮೂಲಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
ಮಾಲಿನ್ಯ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು, 2019-20 ರಿಂದ 2025-26 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದವರೆಗೆ ವಾಯು-ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಆಧಾರಿತ ಅನುದಾನಗಳ ಮೂಲಕ 130 ನಗರಗಳಿಗೆ ₹16,423.55 ಕೋಟಿ ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದುವರೆಗೆ ನಗರಗಳು ಈ ಪೈಕಿ ₹11,575.54 ಕೋಟಿ (ಶೇ. 70.5) ಅನುದಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ.
2025-26 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, 2017-18 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 108 ನಗರಗಳು ತಮ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕ ಪಿಎಂ10 ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 72 ನಗರಗಳು ಶೇಕಡಾ 20 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿತವನ್ನು, 26 ನಗರಗಳು ಶೇಕಡಾ 40 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿತವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರೆ, 14 ನಗರಗಳು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು' ತಲುಪಿವೆ.

ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿಯ ಪ್ರಗತಿಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್

“ಪ್ರಾಣ” - ಸಾಧಿಸದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪೋರ್ಟಲ್

'ಪ್ರಾಣ' ಎಂಬುದು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'ದ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ನಗರ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಎನ್‌ಸಿಎಪಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಪಾಲುದಾರರಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಎನ್‌ಸಿಎಪಿ ನ ವಿವಿಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯು ಈ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಇದು ಭವಿಷ್ಯದ નીತಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [ಪೋರ್ಟಲ್ ತಲುಪಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ]

ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆ

'ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆ' ಎಂಬುದು ಎನ್‌ಸಿಎಪಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ 130 ನಗರಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. 2022-23 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಪ್ರಮುಖ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮೂಲಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನಗರ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವೇಗದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆ 2025 ರ ವಿಜೇತರು (ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್)

2025 ರ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ಈ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ 11 ನಗರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ವರ್ಗ 1 ಪ್ರವರ್ಗವು 10 ಲಕ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 47 ನಗರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವರ್ಗ 2 ಪ್ರವರ್ಗವು 3 ರಿಂದ 10 ಲಕ್ಷದ ನಡುವಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 44 ನಗರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವರ್ಗ 3 ಪ್ರವರ್ಗವು 3 ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 40 ನಗರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ವರ್ಗ 1ರಲ್ಲಿ ಇಂದೋರ್ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರೆ, ಅಮರಾವತಿ ವರ್ಗ 2 ರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ದೇವಸ್ ವರ್ಗ 3 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.

ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆ 2026 ರ ವಿಜೇತರು (ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್)

ವಾರ್ಡ್ ಮಟ್ಟದ ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ (ಬಾಟಮ್-ಅಪ್) ವಿಧಾನವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಳಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಿಟ್ಟಿದೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ 7,400 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಡ್ ಮಟ್ಟದ ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.

2026ರ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ಈ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ 10 ನಗರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ವರ್ಗ 1 ರಲ್ಲಿ ಲಕ್ನೋ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರೆ, ರೌರ್ಕೆಲಾ ವರ್ಗ 2 ರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕಾಳಿಂಗನಗರ ವರ್ಗ 3 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ 10 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ; ವರ್ಗ 1: ಜನಸಂಖ್ಯೆ > 30,000, ವರ್ಗ 2: 10,000-30,000 ನಡುವಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ವರ್ಗ 3: ಜನಸಂಖ್ಯೆ < 10,000.

ಲಕ್ನೋದ ವಾರ್ಡ್ 70 ವರ್ಗ 1 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು, ಭುವನೇಶ್ವರದ ವಾರ್ಡ್ 30 ಮತ್ತು 36 ವರ್ಗ 2 ರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವು ಹಾಗೂ ರೌರ್ಕೆಲಾದ ವಾರ್ಡ್ 13 ವರ್ಗ 3 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, 23 ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯ/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ 3 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಂತೆ ಒಟ್ಟು 69 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಿಗೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ವಲಯ-ವಾರಿ ಪ್ರಮುಖ ಕಡಿತ ಕ್ರಮಗಳು

ವಾಹನಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ (ಮಾಲಿನ್ಯ)

ಏಪ್ರಿಲ್ 2020 ರಿಂದ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬಿಎಸ್ - VI ಮಾನದಂಡದ ವಾಹನಗಳ ಪರಿಚಯ.
ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ 'ಪಿಎಂ ಇ-ಡ್ರೈವ್' ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಹಾಗೂ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದ 'ಪಿಎಂ ಇ-ಬಸ್ ಸೇವೆ' ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ (ಇವಿ) ವಾಹನಗಳ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ.
ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಹೊರಡಿಸಿರುವ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳಂತೆ ಇ-ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಜಾರ್ಜಿಂಗ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ.
ವಾಹನಗಳ ಸಂಚಾರದಿಂದಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಯಲು ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಜಂಕ್ಷನ್‌ಗಳ ಸುಧಾರಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ನಗರ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳು.
'ವಾಹನ ಗುಜರಿ ನೀತಿ'ಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ 'ನೋಂದಾಯಿತ ವಾಹನ ಗುಜರಿ ಸೌಲಭ್ಯ' ಮತ್ತು 'ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ' ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ.
ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಮೂಲಕ ದೇಶಾದ್ಯಂತ 'ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಲಿನ್ಯ' ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಬಲವರ್ಧನೆ.
ಎನ್‌ಸಿಆರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಬಿಎಸ್-IV ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಹಳೆಯ ಟ್ರಕ್ ಹಾಗೂ ಬಸ್‌ಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಬಿಎಸ್-VI, ಸಿಎನ್‌ಜಿ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಾಹನ ಮಾಲಿನ್ಯ ತಗ್ಗಿಸಲು 'ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯವು' ಸಮಯಬದ್ಧ ವಾಹನ ನವೀಕರಣ ಯೋಜನೆಯಾದ "ಪರಿವರ್ತನ್" ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.
ದೆಹಲಿ-ಎನ್‌ಸಿಆರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಮಾದರಿಗೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲು ದೆಹಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಹರಿಯಾಣ, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ 'ಸಿಎಕ್ಯುಎಮ್' ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು 01.11.2026 ರಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿ ಬಸ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಬಿಎಸ್-VI/ಸಿಎನ್‌ಜಿ/ಇವಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ದೆಹಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡುವಂತೆ ಸಿಎಕ್ಯುಎಮ್ ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ದೆಹಲಿ-ಎನ್‌ಸಿಆರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್‌ಗಳು, ಡೆಲಿವರಿ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಾಹನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಮಾದರಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ದೆಹಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಹರಿಯಾಣ, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಸಿಎಕ್ಯುಎಮ್ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ.
ದೆಹಲಿ-ಎನ್‌ಸಿಆರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್5 ವಿಭಾಗದ (ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಸರಕು) ವಿದ್ಯುತ್ ತ್ರಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸುವುದು; ತದನಂತರ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ ಗುರುಗ್ರಾಮ, ಫರೀದಾಬಾದ್, ಸೋನಿಪತ್, ಗಾಜಿಯಾಬಾದ್, ಗೌತಮ್ ಬುದ್ಧ ನಗರ ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೂ ಇದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು.

ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ

ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಪರಿಸರ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾನದಂಡಗಳಿಲ್ಲದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು 1986 ರ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಿಪಿಸಿಬಿ ತನ್ನ ಮಾಲಿನ್ಯದ ತೀವ್ರತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 419 ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಉಪ-ವಲಯಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 125 ಕೆಂಪು, 137 ಕಿತ್ತಳೆ, 94 ಹಸಿರು, 54 ಬಿಳಿ ಮತ್ತು 9 ನೀಲಿ ವರ್ಗಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ದೆಹಲಿ-ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು, 'ಸಿಎಕ್ಯುಎಮ್' ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅನುಮೋದಿತ ಇಂಧನಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿದೆ. ಗುರುತಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು 'ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿರಂತರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ'ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಸಿಪಿಸಿಬಿ ಸರ್ವರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲಿನ್ಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ 17 ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿರಂತರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು (ಒಸಿಇಎಂಎಸ್‌) ಅಳವಡಿಸಲು ಸಿಪಿಸಿಬಿ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ.
ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವಂತೆ ಕಣಗಳ ರಾಶಿ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಮಾನದಂಡವನ್ನು 50 mg/Nm³ ಗೆ ಸಿಎಕ್ಯುಎಮ್ ಬಲಪಡಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2026 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ 'ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧನಗಳನ್ನು' ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿಯಮಬದ್ಧವಲ್ಲದ/ಅನಧಿಕೃತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ರಾಜ್ಯ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
'ಸಿಇಪಿಐ' ಆಧಾರಿತ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳನ್ನು 'ಸಂಕಷ್ಟದ ಮಾಲಿನ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು' ಅಥವಾ 'ತೀವ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು' ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಲಿನ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಈ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
2022 ರಲ್ಲಿ, ಡೀಸೆಲ್, ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ಅಥವಾ ದ್ವಿ-ಇಂಧನ (ಡ್ಯುಯಲ್ ಫ್ಯುಯೆಲ್) ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ 800 kW ವರೆಗಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಕಗಳಿಗೆ MoEFCC ಕಠಿಣ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು (CPCB IV+) ಅಧಿಸೂಚಿಸಿದೆ.

ರಸ್ತೆ ಧೂಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು

ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಕೆಡವಹುದಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು C&D ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಧೂಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಿಪಿಸಿಬಿ (CPCB) ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.
20,000 ಚದರ ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿರುವ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ 'ಆಂಟಿ-ಸ್ಮಾಗ್ ಗನ್'ಗಳನ್ನು (ಸ್ಮಾಗ್ ನಿರೋಧಕ ಉಪಕರಣಗಳು) ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಧೂಳು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಮಿತಿಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಕೆಡವುದು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಟಿ-ಸ್ಮಾಗ್ ಗನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಿಪಿಸಿಬಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಎನ್‌ಸಿಆರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಧೂಳು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ರಸ್ತೆ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ/ನಿರ್ವಹಿಸುವ/ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು "ಧೂಳು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕೋಶ"ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಸಿಎಕ್ಯುಎಮ್ (CAQM) ನಿಯಮಿತ ಪರಿಶೀಲನೆಗೊಳಪಡುವಂತೆ ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು 70 ಧೂಳು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದೆಹಲಿ-ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ನಲ್ಲಿ 500 ಚದರ ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಳು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (ವೆಬ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕ) ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದೆಹಲಿ-ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ನಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಧೂಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ರಸ್ತೆಗಳ ಮರು-ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣದ 'ಯಾಂತ್ರಿಕ ರಸ್ತೆ ಗುಡಿಸುವ ಯಂತ್ರಗಳ' ನಿಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ಕೆಡವಹುದಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಬಲವರ್ಧನೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಕೆಡವಹುದಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯ

ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಣಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಧೂಳು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ 'ಮಾಲಿನ್ಯ ಮೂಲ ಹಂಚಿಕೆ' ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬಹುತೇಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಎಂ10 ಮಾಲಿನ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪಾಲು ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 40–50 ರಷ್ಟಿದೆ. ನಗರ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ನಗರಗಳು ರಸ್ತೆ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಧೂಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಮತ್ತು ನಗರ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಜಂಕ್ಷನ್‌ಗಳ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಜಾಗಗಳ ಹಸಿರೀಕರಣದಂತಹ ಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬಹಿರಂಗ ತ್ಯಾಜ್ಯ ದಹನ

ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ನಿಯಮಗಳು (2016, ಪರಿಷ್ಕೃತ 2026), ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ನಿಯಮಗಳು (2016, ತಿದ್ದುಪಡಿ 2022), ಅಪಾಯಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ (2016), ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ (2022), ಬ್ಯಾಟರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ (2022) ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ನಿಯಮಗಳ (2016) ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಜಾರಿ.
ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆಧಾರಿತ 'ವಿಸ್ತೃತ ಉತ್ಪಾದಕರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ' ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್, ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಬ್ಯಾಟರಿ, ಟೈರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬಳಸಿದ ಎಣ್ಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸಿದ ನಂತರದ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಉತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮರುಬಳಕೆಯನ್ನು (ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್) ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಕಡಿತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ದಹನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಜುಲೈ 1, 2022 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಕಸ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕಟ್ಲರಿ, ಸ್ಟ್ರಾಗಳು ಮತ್ತು ಥರ್ಮಕೋಲ್ ಅಲಂಕಾರಗಳಂತಹ 12 ಏಕಬಳಕೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲಾಗಿದೆ.

ಬೆಳೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ರಾಶಿ ದಹನ

ಸಿಪಿಸಿಬಿ ಏಕಕಾಲಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವಿನ ಮೂಲಕ ಭತ್ತದ ಹುಲ್ಲಿನ ಪೆಲೆಟೈಸೇಶನ್ (ಗುಳಿಗೆ ತಯಾರಿಕೆ) ಮತ್ತು ಟೊರೆಫ್ಯಾಕ್ಷನ್ (ಶುಷ್ಕ ದಹನ) ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ದೆಹಲಿಯ 300 ಕಿ.ಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಸಿಆರ್ (NCR) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಇಟ್ಟಿಗೆಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 5-10 ರಷ್ಟು ಜೈವಿಕ ರಾಶಿ (ಬಯೋಮಾಸ್) ಸಹ-ದಹನವನ್ನು 'ಸಿಎಕ್ಯುಎಮ್' ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಬೆಳೆ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಪರ್ಯಾಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗ ದಹನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಎನ್‌ಸಿಆರ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಹುಲ್ಲು ಆಧಾರಿತ ಪೆಲೆಟೈಸೇಶನ್ ಮತ್ತು ಟೊರೆಫ್ಯಾಕ್ಷನ್ ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಿಪಿಸಿಬಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪಂಜಾಬ್‌ನ 27 ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದ 7 ಘಟಕಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು 34 ಘಟಕಗಳಿಗೆ ₹37.16 ಕೋಟಿ ಹಣವನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯವು 2018-19 ರಿಂದ 2025-26 ರವರೆಗೆ ಬೆಳೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಉಪಕ್ರಮಗಳಿಗಾಗಿ ₹4,233.84 ಕೋಟಿ ಒದಗಿಸಿದೆ. ಹರಿಯಾಣ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರೈತರಿಗೆ 3.53 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 43,535 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಸ್ಟಮ್ ಹೈರಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳನ್ನು (CHCs) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರರ ಜಂಟಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಉತ್ತೇಜಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಫಲವಾಗಿ, ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಶೇ. 93 ರಷ್ಟು ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿ ಶೇ. 91 ರಷ್ಟು ಭತ್ತದ ಕಸ ದಹನ ಘಟನೆಗಳು 2021 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 2025 ರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ.

ಅರಣ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಹೊದಿಕೆ

'ಗ್ರೀನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಿಷನ್' ಅರಣ್ಯದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಪರಿಸರ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಶೇಖರಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ₹1,019.26 ಕೋಟಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
'ಪರಿಹಾರಾತ್ಮಕ ಅರಣ್ಯೀಕರಣ ನಿಧಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ' (CAMPA) ಅರಣ್ಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. 2020-21 ರಿಂದ 2024-25 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ 3.20 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರಾತ್ಮಕ ಅರಣ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
2020 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ನಗರ ವನ ಯೋಜನೆ'ಯು 2026-27 ರ ವೇಳೆಗೆ 1,000 ನಗರ ವನಗಳು ಮತ್ತು ವಾಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 31 ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 626 ನಗರ ವನಗಳು/ವಾಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ₹557.62 ಕೋಟಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
'ಆರಾವಳಿ ಗ್ರೀನ್ ವಾಲ್' ಉಪಕ್ರಮವು ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಗುಜರಾತ್, ಹರಿಯಾಣ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಾದ್ಯಂತ 6.31 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು 393.24 ಲಕ್ಷ ಸಸಿಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 435 ಸಸಿಮಡಿಗಳನ್ನು (ನರ್ಸರಿ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. 2025 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 36,025 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
'ಏಕ್ ಪೇಡ್ ಮಾ ಕೆ ನಾಮ್' (ತಾಯಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಸಿ) ಅಭಿಯಾನವು ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರಿಸರ ಚಳವಳಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ 262.4 ಕೋಟಿ ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿಯ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಬಹು-ಹಂತದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇದು ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಜಾರಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಯಂತ್ರಕರು, ರಾಜ್ಯ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು, ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ತರುತ್ತದೆ.

ಕೇಂದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ

ಸಿಪಿಸಿಬಿ ಎಂಬುದು 'ನೀರು (ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆ, 1974' ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಒಂದು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 'ವಾಯು (ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆ, 1981' ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು, ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ಇದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ವಹಣಾ ಆಯೋಗ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ವಾಯುಮಂಡಲದಾದ್ಯಂತ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಸಂಯೋಜಿತ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ವಹಣಾ ಆಯೋಗದ ಕಾಯ್ದೆ, 2021' ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು ಹಾಗೂ ಸಿಎಕ್ಯುಎಮ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ರಚಿಸಿತು. ಇದು ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ ನಾದ್ಯಂತ ಗ್ರೇಡೆಡ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್ ಆಕ್ಷನ್ ಪ್ಲಾನ್ (ಜಿಆರ್‌ಎಪಿ) ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಸಹ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಗ್ರೇಡೆಡ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್ ಆಕ್ಷನ್ ಪ್ಲಾನ್ (ಜಿಆರ್‌ಎಪಿ)

'ಜಿಆರ್‌ಎಪಿ' (ಜಿಆರ್‌ಎಪಿ - ಗ್ರೇಡೆಡ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್ ಆಕ್ಷನ್ ಪ್ಲಾನ್) ಎಂಬುದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ತುರ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಮಾಲಿನ್ಯದ ತೀವ್ರತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಂತ-ಹಂತದ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಿತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಇದು ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ತರುತ್ತದೆ. ದೆಹಲಿಯ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚಿ (ಎಕ್ಯೂಐ) ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಅಥವಾ ತಲುಪುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದ್ದಾಗ ಈ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಮಯೋಚಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಲು ಜಿಆರ್‌ಎಪಿ ವಾಯು-ಗುಣಮಟ್ಟದ ದತ್ತಾಂಶ, ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳು 'ಕಳಪೆ' (ಎಕ್ಯೂಐ 201–300) ಯಿಂದ ಹಿಡಿದು 'ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ+' (ಎಕ್ಯೂಐ 450 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು) ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ಗಾಳಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಹದಗೆಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಿಯಮಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣ, ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ವಾಹನಗಳ ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು ಸೇರಿವೆ. 'ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ವಹಣಾ ಆಯೋಗ'ವು ಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಇದರ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಗಳು

ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಗಳು ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಪರಿಸರ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ನೀರು ಕಾಯ್ದೆ, ವಾಯು ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯ ತಮ್ಮ ಮೂಲಭೂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಇಂದು ಎಸ್‌ಪಿಸಿಬಿಗಳು ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ (ಇನ್ವೆಂಟರಿ ನಿರ್ವಹಣೆ), ಮಾನದಂಡಗಳ ನಿಗದಿ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳ ಪಾಲನೆಯನ್ನು (ಕಂಪ್ಲೈಯನ್ಸ್) ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಜಾರಿ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಮೂಲಕ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಂಯೋಜಿತ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರಿಸರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಸುಸಂಗತತೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ತರಲು, ಸರ್ಕಾರವು 1981 ರ ವಾಯು ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು 1974ರ ನೀರು ಕಾಯ್ದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಜನವರಿ 29, 2025 ರಂದು ಏಕರೂಪದ ಸಮ್ಮತಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳಾದ “ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ (ಸಮ್ಮತಿ ಮಂಜೂರಾತಿ, ನಿರಾಕರಣೆ ಅಥವಾ ರದ್ದತಿ) ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳು, 2025” ಮತ್ತು ಜನವರಿ 30 ರಂದು “ನೀರು ಮಾಲಿನ್ಯ (ಸಮ್ಮತಿ ಮಂಜೂರಾತಿ, ನಿರಾಕರಣೆ ಅಥವಾ ರದ್ದತಿ) ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳು, 2025” ಅನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿದೆ.

ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಮಿತಿಗಳಿಂದ ಸಮ್ಮತಿ ಅರ್ಜಿಗಳ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ಸಿಪಿಸಿಬಿ 'ಏಕೀಕೃತ ಸಮ್ಮತಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ' ಪೋರ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ಪೋರ್ಟಲ್ ಸಮ್ಮತಿ ಮಂಜೂರಾತಿ, ನಿರಾಕರಣೆ ಅಥವಾ ರದ್ದತಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಶುಲ್ಕಗಳು, ಸ್ಥಳ ನಿಗದಿಯ ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪತೆಯನ್ನು ತರುವ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ

ಭಾರತದ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರ, ಮಾಲಿನ್ಯ ಮೂಲ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಕ್ರಮಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಹರಿಸಲಿವೆ. ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಹಾಟ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌ಗಳನ್ನು (ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲಿನ್ಯವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು) ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನೈಜ-ಸಮಯದ ದತ್ತಾಂಶ, ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾದರಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆಯು ಸಮಯೋಚಿತ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳು, ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ವಚ್ಛ ಸಂಚಾರ, ಸುಧಾರಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಳವಡಿಕೆಯು ಸಾರಿಗೆ ವಲಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು.

ಧೂಳು ನಿರ್ವಹಣೆ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮೂಲಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹಸಿರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವು ಪರಿಸರ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪರಿಸರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ನಿರಂತರ ನಾವೀನ್ಯತೆಯು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ದಕ್ಷತೆಯ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಸಹಕಾರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಮೇಲಿನ ಭಾರತದ ನಿರಂತರ ಗಮನವು ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕಡೆಗಿನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

References

Ministry of Environment, Forest and Climate Change