पत्र सूचना कार्यालय

ਪ੍ਰਤੀ ਬੂੰਦ ਵੱਧ ਫ਼ਸਲ (ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ) ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ

ਪ੍ਰਤੀ ਬੂੰਦ ਵੱਧ ਫ਼ਸਲ (ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ) ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਤੁਪਕਾ ਸਿੰਚਾਈ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2026 ਤੱਕ, ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੇ 11.5 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਧੇ ਲਾਭ ਤਬਾਦਲੇ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਗੂਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਕਿਫਾਇਤੀ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਸੁਤੰਤਰ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਉਪਜ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ, ਘੱਟ ਕਾਸ਼ਤ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਰ ਬੂੰਦ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਰੋਤ-ਕੁਸ਼ਲ, ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁੱਲ ਬੀਜੇ ਗਏ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਰਜੀਹ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਤੁਪਕਾ ਸਿੰਚਾਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੱਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪਾਣੀ ਵਧੇਰੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਦਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਖੇਤੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀ ਬੂੰਦ ਵੱਧ ਫਸਲ (ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ) ਯੋਜਨਾ ਲਾਗੂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਪਾਂਸਰਡ ਸਕੀਮ ਹੈ। ਇਹ ਡ੍ਰਿਪ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਸਿੰਚਾਈ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜ ਹੈਕਟੇਅਰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗਤ ਦਾ 55 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ 45 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ₹8,123.24 ਕਰੋੜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਆਪਣੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਸਬਸਿਡੀ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਉਸੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।

ਇਹ ਪਹਿਲ ਜਨਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਪਾਂਸਰਡ ਯੋਜਨਾ (ਸੀਐੱਸਐੱਸ) ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 2010-11 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਮਿਸ਼ਨ (ਐਨਐੱਮਐੱਮਆਈ) ਵਜੋਂ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2014-15 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਿਸ਼ਨ (ਐੱਨਐੱਮਐੱਸਏ) ਦੇ ਅਧੀਨ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ" (ਓਐੱਫਡਬਲਿਊਐੱਮ) ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2015-16 ਤੋਂ 2021-22 ਤੱਕ, ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ "ਪ੍ਰਤੀ ਬੂੰਦ ਹੋਰ ਫ਼ਸਲ" (ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਸਿੰਚਾਈ ਯੋਜਨਾ (ਪੀਐੱਮਕੇਐੱਸਵਾਈ) ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2022-23 ਤੋਂ, ਪ੍ਰਤੀ ਬੂੰਦ ਹੋਰ ਫ਼ਸਲ (ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ) ਯੋਜਨਾ  ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ (ਪੀਐੱਮਕੇਐੱਸਵਾਈ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ (ਪੀਐੱਮ-ਆਰਕੇਵੀਵਾਈ )

2007-08 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ (ਪੀਐੱਮ-ਆਰਕੇਵੀਵਾਈ) ਵਜੋਂ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨੌਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਯੋਜਨਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਬੂੰਦ ਮੋਰ ਫਸਲ (ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ), ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ, ਮਿੱਟੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਫਸਲ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਲਈ ਇੱਕ ਐਕਸਲੇਟਰ ਫੰਡ ਵਰਗੇ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ, ਸਥਾਨਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਫੰਡ ਅਲਾਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਲਵਾਯੂ ਲਚਕੀਲਾਪਣ, ਫਸਲ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ, ਅਤੇ ਮੁੱਲ ਲੜੀ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਰਗੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। 2025-26 ਦੌਰਾਨ, ਪੀਐੱਮ-ਆਰਕੇਵੀਵਾਈ ਲਈ ਕੁੱਲ 8,957.72 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਜਾਰੀ/ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਰਪਿਤ 3,226.36 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਫੋਕਸ ਖੇਤਰ

ਪ੍ਰਤੀ ਬੂੰਦ ਵੱਧ ਫਸਲ (ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ) ਯੋਜਨਾ ਫਸਲ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਫਰਟੀਗੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਘਟਦੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਫਰਟੀਗੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਰਟੀਗੇਸ਼ਨ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਸਿੱਧੇ ਖਾਦ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖਾਦ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਯੋਜਨਾ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ, ਨਦੀ-ਪਾਣੀ ਸਿੰਚਾਈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਫਾਇਦੇ

ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਜੜ੍ਹ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਸਿੱਧਾ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ, ਬਰਬਾਦੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ, ਊਰਜਾ, ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਬਿਹਤਰ ਫਸਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉੱਚ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫਸਲ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਕ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨਪੁਟ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਿਟਰਨ ਵਧਾ ਕੇ, ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀ

ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2026 ਤੱਕ 11.5 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਅਧੀਨ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਬੀਜੇ ਗਏ ਖੇਤਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 8.11 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ।

2025-26 ਵਿੱਚ:

1.ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੇ ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਅਧੀਨ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਅਧੀਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ।

2.ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੇ 1.23 ਮਿਲੀਅਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ।

3.ਲਗਭਗ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਔਰਤਾਂ ਸਨ।

ਹੜ੍ਹ ਸਿੰਚਾਈ ਤੋਂ ਡ੍ਰਿਪ ਸਿੰਚਾਈ ਤੱਕ

ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਲਨਾਡੂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ, ਐਲਏਐੱਮ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਓ ਨੇ ਸਟੇਟ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਸਕੀਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਡ੍ਰਿਪ ਸਿੰਚਾਈ ਅਪਣਾਈ। ਉਸਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਹੜ੍ਹ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਦੋ ਏਕੜ ਦੇ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਨਿੰਬੂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਬਾਗ 'ਤੇ ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਲਗਾਇਆ। ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਫਰਟੀਗੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਝਾੜ 90 ਤੋਂ 105 ਕੁਇੰਟਲ ਤੱਕ ਵਧ ਗਿਆ। ਖੇਤੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ₹30 ਲੱਖ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ ₹2.4 ਲੱਖ ਹੋ ਗਈ। ਸਥਿਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਆਮਦਨ ₹1.5 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ₹2.85 ਲੱਖ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ₹1.35 ਲੱਖ ਦੀ ਵਾਧੂ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।

ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬੂੰਦ ਵੱਧ ਫ਼ਸਲ (ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ) ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਉਪਬੰਧ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਭੰਡਾਰਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। "ਹੋਰ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ" ਭਾਗ ਡਿਗੀ (ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਭੰਡਾਰਨ ਟੈਂਕ ਜਾਂ ਖੇਤ ਤਲਾਬ) ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਯਤਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਪਾਣੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇਗੀ।

ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਫੰਡਿੰਗ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਆਮ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਕੁੱਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਫੰਡਾਂ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਰਾਜਾਂ, ਅਤੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਸੀਮਾ 40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ। ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਭੰਡਾਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ।

ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਅਧੀਨ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ

ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਅਧੀਨ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹਨ:

ਡ੍ਰਿਪ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ

ਡ੍ਰਿਪ ਸਿੰਚਾਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਪਤਲੇ ਪਾਈਪਾਂ ਜਾਂ ਟਿਊਬਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਛੋਟੇ ਆਊਟਲੇਟ (ਐਮੀਟਰ) ਰਾਹੀਂ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਹੀ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਡ੍ਰਿਪ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ:

1.ਔਨਲਾਈਨ ਡ੍ਰਿਪ ਸਿੰਚਾਈ: ਹਰੇਕ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਛੋਟੇ ਡ੍ਰਿੱਪਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਈਪ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪੌਦਾ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਦੂਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

2.ਇਨ-ਲਾਈਨ ਤੁਪਕਾ ਸਿੰਚਾਈ: ਨਿਯਮਤ ਅੰਤਰਾਲਾਂ 'ਤੇ ਪਾਈਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਡ੍ਰਿੱਪਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ

ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਸਿੰਚਾਈ ਵਿੱਚ, ਪਾਈਪਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨੋਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਪਾਣੀ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਸਾਰ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਉੱਚ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਢੁਕਵੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਨਾਜ, ਦਾਲਾਂ, ਬੀਜਾਂ, ਮਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:

• ਪੋਰਟੇਬਲ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ: ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਉਪ-ਮੁੱਖ ਪਾਈਪਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈ ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਦਾਨੀ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਦਾਰ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

• ਸੂਖਮ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ: ਸੂਖਮ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਛੋਟੇ-ਵਿਆਸ ਵਾਲੇ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਨਰਸਰੀ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪੌਦਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੂਖਮ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਪੌਦੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਜਲਵਾਯੂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

•  ਮਿੰਨੀ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ: ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ, ਆਲੂ, ਪਿਆਜ਼, ਅਦਰਕ, ਛੋਟੀਆਂ ਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਸੂਖਮ ਛਿੜਕਾਅ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

• ਅਰਧ-ਸਥਾਈ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ: ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਪਾਈਪਾਂ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਈਜ਼ਰ ਪਾਈਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਨੋਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਸਲ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
• ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ (ਰੇਨ-ਗਨ): ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਥੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰਾਂ ਦਾ ਡਿਸਚਾਰਜ 10,000 ਲੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਤੋਂ 32,000 ਲੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਘੇਰਾ 24 ਮੀਟਰ ਤੋਂ 36 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਉੱਚ-ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਡਿਸਚਾਰਜ ਪਾਈਪਾਂ ਅਤੇ ਪੰਪਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਦਾ ਲਾਗੂਕਰਨ ਢਾਂਚਾ

ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ (ਪੀਐੱਮ-ਆਰਕੇਵੀਵਾਈ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਐਨਐੱਸਸੀ) ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਰਾਜ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਢਾਂਚਾ ਤਿੰਨ-ਪੱਧਰੀ ਢਾਂਚੇ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿਖਰ 'ਤੇ, ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਕਮੇਟੀ (ਐੱਸਐਲਐੱਸਸੀ) ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਰ-ਵਿਭਾਗੀ ਕਾਰਜ ਸਮੂਹ (ਆਈਡੀਡਬਲਿਊਜੀ) ਸਾਰੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਲਾਗੂਕਰਨ ਕਮੇਟੀ (ਡੀਐਲਆਈਸੀ) ਅਮਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਭਾਗੀ ਤਾਲਮੇਲ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਧਿਐਨ

ਸੁਤੰਤਰ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। 2020-21 ਦੌਰਾਨ ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਰਜੀਹਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ, ਫਸਲ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਧਾਉਣਾ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ 69 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਆਮਦਨੀ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 2020-21 ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸਰਵੇਖਣ ਨੇ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੋਤ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ। ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਵਿੱਚ 20% ਤੋਂ 48% ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ, 10% ਤੋਂ 17% ਤੱਕ ਊਰਜਾ ਬੱਚਤ, 30% ਤੋਂ 40% ਤੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਕਮੀ, ਅਤੇ 11% ਤੋਂ 19% ਤੱਕ ਖਾਦ ਦੀ ਬੱਚਤ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 20% ਤੋਂ 38% ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ (Iਆਈਐੱਮਏ) ਦੁਆਰਾ ਛੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਖਾਸ ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ-ਕੁਸ਼ਲ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ

ਪ੍ਰਤੀ ਬੂੰਦ ਵੱਧ ਫ਼ਸਲ (ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ) ਨੇ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਸਿੰਚਾਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿੰਚਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਫਸਲ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੰਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸੰਸਥਾਗਤ ਤੰਤਰ, ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਗੂਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ, ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਊ ਸਿੰਚਾਈ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਵਧਦੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪੀਡੀਐੱਮਸੀ ਸਰੋਤ-ਕੁਸ਼ਲ, ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸੰਦਰਭ

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲਾ

https://pdmc.da.gov.in/

https://www.pmksy.gov.in/microirrigation/Archive/August2015.pdf

https://horticulturedept.ap.gov.in/Horticulture/NewSuccessStories.aspx

https://rkvy.da.gov.in/static/download/pdf/PM_RKVY_Guidelines_2024.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2179856&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2061649&reg=48&lang=2

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AS23_qnphui.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU448_bMl0qu.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/182/AU2428_kPCRmr.pdf?source=pqals

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=159085&ModuleId=3&reg=17&lang=6

https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/187/AU3949_3xRqy3.pdf?source=lsapps

https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/184/AU2767_zvN42a.pdf?source=lsapps

https://www.iima.ac.in/sites/default/files/2024-09/3.%20Micro%20Irrigation_Final%20Report_2023_final_compressed_compressed_compressed_compressed.pdf

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/13/AU2359.pdf?source=pqals

https://www.fao.org/4/a1336e/a1336e16.pdf

https://tupkasinchayee.punjab.gov.in/home/mischeme

Click here to see pdf

ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਗਠਨ

https://www.fao.org/4/a1336e/a1336e16.pdf

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ

https://tupkasinchayee.punjab.gov.in/home/mischeme

ਪੀਡੀਐੱਫ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

**************

ਪੀਆਈਬੀ ਖੋਜ

ਪੀਕੇ/ਕੇਸੀ/ਵੀਕੇ/ਐੱਮ/ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ