Technology
ভূ-তাপীয় শক্তি
ভাৰতৰ স্বচ্ছ শক্তিৰ যাত্ৰাৰ এক নতুন অধ্যায়
Posted On:
04 SEP 2026 2:52PM
পৃথিৱীৰ অভ্যন্তৰত থকা প্ৰচণ্ড তাপ হৈছে ভূ-তাপীয় শক্তি (Geothermal Energy) নামৰ এক শক্তিশালী স্বচ্ছ শক্তিৰ উৎস। ভাৰতৰ সমৃদ্ধ ভূ-তাপীয় সম্পদৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি, এই শক্তিৰূপে চৌবিশ ঘণ্টাই উপলব্ধ শক্তিৰ উৎস হিচাপে অপৰিসীম সম্ভাৱনা বহন কৰে। ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-তাপীয় শক্তি নীতিয়ে (National Policy on Geothermal Energy) এই সম্ভাৱনাক ব্যৱহাৰ কৰাৰ লক্ষ্য গ্ৰহণ কৰিছে। ভাৰত ২০৭০ চনৰ ভিতৰত নেট জিৰ’ (Net Zero) লক্ষ্যৰ দিশে আগবাঢ়ি যোৱাৰ সময়ত, এই নীতিয়ে ভূ-তাপীয় শক্তিক দেশৰ নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ কাহিনীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে। লাডাখত প্ৰথম দুটা ভূ-তাপীয় কূপৰ (Geothermal Wells) শেহতীয়া কাৰ্যক্ষমকৰণে এই যাত্ৰাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰিছে।
বহনক্ষম ভাৰতৰ বাবে ভূ-তাপীয় শক্তিৰ ব্যৱহাৰ
পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠৰ বহু তলত, ইয়াৰ অভ্যন্তৰৰ প্ৰচণ্ড তাপৰ পৰা নিৰ্গত হৈ, এক নিৰন্তৰ, নিম্ন-কাৰ্বন শক্তিৰ উৎস হিচাপে ভূ-তাপীয় শক্তি অৱস্থিত। উপযুক্ত ভূতাত্ত্বিক (Geological) আৰু টেকটনিক (Tectonic) গঠন থকা স্থানসমূহত এই শক্তিক বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি অথবা ভূমিপৃষ্ঠত পোনপটীয়াকৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। সৌৰ আৰু বায়ু শক্তিৰ বিপৰীতে, এই শক্তিৰ উৎসে চৌবিশ ঘণ্টাই উপলব্ধ নৱীকৰণযোগ্য শক্তি প্ৰদান কৰে। এই সম্ভাৱনাক স্বীকৃতি দি, চৰকাৰে ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ত ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-তাপীয় শক্তি নীতি জাননীযোগে প্ৰকাশ কৰে। এই নীতিয়ে ভাৰতৰ ভূ-তাপীয় সম্পদৰ অনুসন্ধান আৰু বিকাশৰ বাবে এক স্পষ্ট পথনক্সা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। নতুন আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তি মন্ত্ৰালয় ইয়াৰ ৰূপায়ণৰ বাবে ন’ডেল মন্ত্ৰালয়।
এই কাঠামোৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, ভাৰতৰ বাবে এক ঐতিহাসিক মাইলৰ খুঁটি স্থাপন হয় জুলাই ২০২৬ত। অ’এনজিচি এনাৰ্জি চেণ্টাৰে লাডাখৰ পুগা উপত্যকাত দেশৰ প্ৰথম দুটা ভূ-তাপীয় কূপৰ (Geothermal Wells) কাৰ্যক্ষমকৰণ সম্পন্ন কৰে। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৪,০০০ ফুটতকৈও অধিক উচ্চতাত অৱস্থিত পুগা উপত্যকা ভাৰতৰ অন্যতম সম্ভাৱনাপূৰ্ণ ভূ-তাপীয় স্থান, যি ইয়াৰ উষ্ণ জলপ্ৰস্ৰৱণ আৰু ভূগৰ্ভস্থ তাপৰ ভাণ্ডাৰৰ বাবে পৰিচিত। ১,০০০ মিটাৰ গভীৰতাৰ দুটা কূপে জলাধাৰ মূল্যায়নত সহায় কৰিব। এই কূপসমূহে ভাৰতৰ প্ৰথম ১-মেগাৱাট প্ৰদৰ্শনীমূলক ভূ-তাপীয় বিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ (1-Megawatt Demonstration Geothermal Power Project) পথো প্ৰশস্ত কৰিছে, যিয়ে দেশখনৰ ভূ-তাপীয় বিদ্যুৎ উৎপাদনত প্ৰৱেশৰ সূচনা কৰিছে।
ভাৰতে স্বচ্ছ শক্তিৰ ৰূপান্তৰৰ দিশে আগবাঢ়ি যোৱাৰ সময়ত, ভূ-তাপীয় শক্তিয়ে দেশৰ নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ মিশ্ৰণ বৈচিত্ৰ্যময় কৰাৰ বাবে এক নিৰ্ভৰযোগ্য, দেশীয় উপায় আগবঢ়ায়।
ভূ-তাপীয় শক্তি বুজি লওঁ আহক: এক অৱলোকন
ভূ-তাপীয় শক্তি হৈছে এক স্থিৰ, নিম্ন-কাৰ্বন আৰু বতৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নোহোৱা শক্তিৰ উৎস। ই এক বিশাল অপ্ৰয়োগিত সম্পদৰ ভেটি বহন কৰে, যিয়ে ভাৰতৰ স্বচ্ছ শক্তিৰ ভৱিষ্যৎ শক্তিশালী কৰাৰ লগতে জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰিব পাৰে।
পৃথিৱীৰ অভ্যন্তৰ চাৰিটা প্ৰধান স্তৰেৰে গঠিত: আটাইতকৈ বাহিৰৰ কঠিন ভূত্বক; মাজৰ অৰ্ধ-কঠিন মেণ্টল; আৰু ঘন তৰল বাহ্যিক কেন্দ্ৰ আৰু কঠিন অভ্যন্তৰীণ কেন্দ্ৰত বিভক্ত কেন্দ্ৰ। গভীৰতা বৃদ্ধিৰ লগে লগে অভ্যন্তৰৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি পায়—মেণ্টলৰ উষ্ণতা ইয়াৰ কেন্দ্ৰৰ সৈতে সীমান্তত প্ৰায় ৩৭০০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ হয়, আনহাতে কেন্দ্ৰৰ উষ্ণতা ৫০০০-৬০০০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পৰ্যন্ত বৃদ্ধি পায়। এই তাপ ইউৰেনিয়াম, থ’ৰিয়াম আৰু পটাছিয়ামৰ দৰে মৌলৰ তেজস্ক্ৰিয় ক্ষয়, লগতে গ্ৰহটোৰ গঠনৰ সময়ৰ পৰা অৱশিষ্ট হৈ থকা তাপৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হয়। এই তাপে মেণ্টলত বিশাল সংবহন প্ৰবাহৰ সৃষ্টি কৰে, যাৰ ফলত গৰম পদাৰ্থ কেন্দ্ৰৰ সীমাৰ পৰা ওপৰলৈ ঠাণ্ডা, ওপৰৰ মেণ্টল আৰু ভূত্বকৰ দিশে গতি কৰে। এই পদাৰ্থত হাইড্ৰ’ক্সাইড হিচাপে আৱদ্ধ পানীও থাকে। এই সংবহন প্ৰবাহে ভূমিকম্প, আগ্নেয়গিৰি আৰু পৰ্বত গঠনকে ধৰি সকলো টেকটনিক সক্ৰিয়তাৰ সৃষ্টি কৰে। ভূতাত্ত্বিকভাৱে সক্ৰিয় অঞ্চলসমূহত ফল্ট (Faults) আৰু ফাট (Fractures)-এ গৰম পদাৰ্থক পৃষ্ঠৰ অধিক ওচৰলৈ আহিবলৈ দিয়ে। এই প্ৰক্ৰিয়াই ভেদ্য শিলাত আৱদ্ধ গৰম পানী আৰু ভাপৰ জলাধাৰ সৃষ্টি কৰে। পৃথিৱীৰ অভ্যন্তৰৰ পৰা আহৰণ কৰা এই তাপীয় শক্তিক ভূ-তাপীয় শক্তি বুলি কোৱা হয়।
ভূ-তাপীয় শক্তিৰ পৰা বিদ্যুৎ উৎপাদনলৈ
ভূ-তাপীয় বিদ্যুৎ উৎপাদনে পৃষ্ঠৰ তলত আৱদ্ধ গৰম পানী আৰু ভাপ ব্যৱহাৰ কৰি পৃথিৱীৰ প্ৰাকৃতিক তাপক বিদ্যুৎলৈ ৰূপান্তৰ কৰে। গভীৰ কূপৰ জৰিয়তে এই সম্পদসমূহ পৃষ্ঠলৈ অনা হয়। তাৰ পিছত ভাপে এটা টাৰ্বাইন চলায়, যিটো এটা জেনেৰেটৰৰ (Generator) সৈতে সংযুক্ত হৈ থাকে। এই প্ৰক্ৰিয়াটো প্ৰচলিত তাপবিদ্যুৎ উৎপাদনৰ সৈতে একে ধৰণৰ। কিন্তু ইয়াত ইন্ধন দহনৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰাকৃতিকভাৱে ভূগৰ্ভত থকা তাপ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ পিছত ব্যৱহৃত পানী ঘনীভূত (Condensed) কৰি পুনৰ জলাধাৰত সুমুৱাই দিয়া হয়। ই সম্পদৰ পুনৰপূৰণত সহায় কৰে আৰু অব্যাহত শক্তি উৎপাদন সম্ভৱ কৰি তোলে। ভূ-তাপীয় শক্তিয়ে জিলা তাপ যোগান, কৃষি, জলজ কৃষি, আৰু স্থান তাপীকৰণ আৰু শীতলীকৰণ আদি ক্ষেত্ৰতো পোনপটীয়া তাপ প্ৰয়োগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত ভূ-তাপীয় তাপৰ দক্ষ ব্যৱহাৰ সম্ভৱ হয়।
পৃথিৱীৰ অভ্যন্তৰত
কেন্দ্ৰৰ পৰা বাহিৰৰ দিশলৈ, পৃথিৱী চাৰিটা পৃথক স্তৰত গঠিত। অভ্যন্তৰীণ কেন্দ্ৰ হৈছে লোহা আৰু নিকেলৰ এটা কঠিন গোলক, যাৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২,৪০০ কিলোমিটাৰ। ইয়াক আগুৰি থকা বাহ্যিক কেন্দ্ৰ হৈছে গলিত লোহা আৰু নিকেলৰ এক তৰল স্তৰ, যাৰ পুরুত্ব প্ৰায় ২,৪০০ কিলোমিটাৰ। মেণ্টল মূলতঃ গৰম, ঘন শিলেৰে গঠিত, যি প্ৰায় ২,৯০০ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত আৰু আটাইতকৈ বৃহৎ স্তৰ গঠন কৰে। অৱশেষত, ভূত্বক হৈছে পাতল, কঠিন বাহ্যিক স্তৰ, যাৰ পুরুত্ব মহাসাগৰৰ তলত প্ৰায় ৫ৰ পৰা ৮ কিলোমিটাৰ আৰু মহাদেশসমূহৰ তলত ২৪ৰ পৰা ৫৬ কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত।
ভাৰতৰ ভূ-তাপীয় সম্পদৰ ভেটি
ভাৰতৰ বৈচিত্ৰ্যময় ভূতাত্ত্বিক গঠনে ভূ-তাপীয় বিকাশৰ বাবে এক শক্তিশালী ভিত্তি প্ৰদান কৰে। ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপে ৩৮১টা উষ্ণ জলপ্ৰস্ৰৱণৰ মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰিছে আৰু দেশজুৰি ১০টা ভূ-তাপীয় প্ৰদেশ চিনাক্ত কৰিছে। ভাৰতৰ তাত্ত্বিক ভূ-তাপীয় সম্ভাৱনা প্ৰায় ১০.৬ গিগাৱাট। ইয়াৰে ৪২টা স্থান বিদ্যুৎ উৎপাদন আৰু পোনপটীয়া তাপ ব্যৱহাৰৰ বাবে সম্ভাৱনাপূৰ্ণ হিচাপে স্বীকৃত হৈছে।
১০টা ভূ-তাপীয় প্ৰদেশৰ ভিতৰত আছে হিমালয়ান ভূ-তাপীয় প্ৰদেশ, নাগা-লুছাই, আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ, ছন নৰ্মদা টাপি, পশ্চিম উপকূল, কেম্বে গ্ৰাবেন, আৰাৱলী, মহানদী, গোদাৱৰী, আৰু দক্ষিণ ভাৰতীয় ক্ৰেটনিক অঞ্চলসমূহ।
ভাৰতৰ ভূ-তাপীয় ৰিফ্ট অৱবাহিকাসমূহে অনুকূল ভূতত্ত্ব আৰু টেকটনিক গঠনৰ বাবে যথেষ্ট পৰিসৰ বহন কৰে। কিন্তু ভূ-তাপীয় সম্পদ থকা যিকোনো স্থানতে উপযুক্ত প্ৰকল্প গঢ় লৈ উঠিব পাৰে। উন্নত ভূ-তাপীয় ব্যৱস্থা (Enhanced Geothermal Systems - EGS) আৰু প্ৰগতিশীল ভূ-তাপীয় ব্যৱস্থা (Advanced Geothermal Systems - AGS)-ৰ দৰে প্ৰযুক্তিয়ে অনুসন্ধানৰ সুযোগ আৰু অধিক বিস্তৃত কৰিব।
পৰিত্যক্ত তেল আৰু গেছৰ কূপৰ পুনৰ ব্যৱহাৰ
পৰিত্যক্ত তেল আৰু গেছৰ কূপৰ পৰা ভূ-তাপীয় শক্তি আহৰণ কৰিব পাৰি। কাৰ্যহীন বা অনুৎপাদনশীল কূপসমূহক কাৰিকৰী আৰু কাৰ্যকৰী সম্ভাৱনীয়তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ভূ-তাপীয় উদ্যোগৰ বাবে পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। এই পদ্ধতিয়ে তেল আৰু গেছ খণ্ডৰ বিদ্যমান ড্ৰিলিং দক্ষতা, কূপৰ তথ্য আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰে।
ভাৰতৰ ভূ-তাপীয় সম্প্ৰসাৰণ
ভাৰতে উল্লেখযোগ্য গতিৰে সম্পদ মূল্যায়নৰ পৰা ক্ষেত্ৰ পৰ্যায়ৰ প্ৰদৰ্শনলৈ আগবাঢ়িছে। এই গতিৰ প্ৰতিফলন ঘটিছে নতুন আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তি মন্ত্ৰালয়ে জুলাই আৰু আগষ্ট ২০২৫ৰ ভিতৰত পাঁচটা গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ অনুমোদন দিয়াত। এই প্ৰকল্পসমূহে সম্পদ মূল্যায়ন, দেশীয় প্ৰযুক্তি বিকাশ আৰু ক্ষেত্ৰ পৰ্যায়ৰ প্ৰদৰ্শন সামৰি লৈছে। প্ৰকল্পসমূহে বিদ্যুৎ উৎপাদন, উত্তাপ আৰু শীতলীকৰণ প্ৰয়োগ সামৰি লৈছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহে ভৱিষ্যতৰ বাণিজ্যিক ব্যৱহাৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কাৰিকৰী তথ্য আৰু ক্ষেত্ৰ পৰ্যায়ৰ অভিজ্ঞতা সৃষ্টি কৰি আছে।
|
প্ৰকল্প
|
চৰকাৰৰ সহায়ত চলি থকা প্ৰকল্পসমূহৰ বৰ্তমান স্থিতি
১২ ডিচেম্বৰ ২০২৬লৈ
|
|
আংকলেশ্বৰ, গুজৰাট
|
অনুৎপাদনশীল তেল আৰু গেছৰ কূপসমূহ পুনৰ সজ্জিত কৰি বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ মূল্যায়ন কৰা এটা পাইলট প্ৰকল্প। ক্ষেত্ৰ পৰ্যায়ৰ অনুসন্ধান আৰু প্ৰাথমিক ভূতাত্ত্বিক তথা উৎপাদন সম্পৰ্কীয় তথ্য সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছে।
|
|
গান্ধীনগৰ, গুজৰাট
|
সৌৰ আৰু ভূ-তাপীয় শক্তিৰ একত্ৰীকৰণেৰে চলা এটা প্ৰদৰ্শনীমূলক প্ৰকল্প। ইয়াত তিনিটা ভূ-তাপীয় কূপ খনন কৰা হৈছে, যাৰ পৰা ৭০ৰ পৰা ৮০° চেলছিয়াছ উষ্ণতাৰ ভূ-তাপীয় তৰল উৎপন্ন হয় আৰু ৫০ৰ পৰা ৯০ কিলোৱাট বিদ্যুৎ উৎপাদন প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।
|
|
টাৱাং, অৰুণাচল প্ৰদেশ
|
ক্ষেত্ৰ পৰ্যায়ৰ অনুসন্ধান আৰু ভূ-ৰাসায়নিক বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোৰ ভূ-তাপীয় সম্পদ মূল্যায়নৰ বাবে পাঁচটা ভূ-তাপীয় স্থানত অধ্যয়ন চলি আছে।
|
|
হায়দৰাবাদ, তেলেংগানা
|
মডেলিং আৰু কাৰ্যক্ষমতা বিশ্লেষণ ব্যৱহাৰ কৰি বায়ু শীতলীকৰণ প্ৰয়োগৰ বাবে এক ভূ-তাপীয় শীতলীকৰণ ব্যৱস্থা বিকশিত কৰা এটা গৱেষণা প্ৰকল্প।
|
|
অগভীৰ ভূ-তাপীয় শক্তি
|
উত্তাপ আৰু শীতলীকৰণ প্ৰয়োগৰ বাবে ব’ৰহ’ল হিট এক্সচেঞ্জাৰ (Borehole Heat Exchangers)-ৰ ব্যৱহাৰ কৰি অগভীৰ ভূ-তাপীয় ব্যৱস্থাৰ মূল্যায়নৰ বাবে বিশ্লেষণাত্মক আৰ্হি বিকশিত কৰা এটা পাইলট অধ্যয়ন।
|
উল্লেখযোগ্য ভূ-তাপীয় সম্পদ, আগবাঢ়ি থকা প্ৰযুক্তি আৰু আৰম্ভণিৰ ক্ষেত্ৰ পৰ্যায়ৰ কাৰ্যকলাপে ভাৰতত ভূ-তাপীয় শক্তিৰ ভৱিষ্যতৰ বাবে ভেটি স্থাপন কৰিছে। বাণিজ্যিক পৰিসৰৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন এতিয়াও প্ৰতিষ্ঠিত হোৱা নাই যদিও, সম্প্ৰসাৰিত কূপ ক্ষেত্ৰ, প্ৰদৰ্শনীমূলক কাৰ্যকলাপ আৰু গৱেষণা আৰু উন্নয়ন উদ্যোগে অধিক ব্যাপক ব্যৱহাৰৰ বাবে পৰিৱেশ তন্ত্ৰ শক্তিশালী কৰি আছে।
ভাৰতৰ ভূ-তাপীয় সম্ভাৱনা উন্মোচন: নীতি আৰু অংশীদাৰিত্ব
ভূ-তাপীয় শক্তি বিশ্বজুৰি এক প্ৰমাণিত আৰু প্ৰতিষ্ঠিত নৱীকৰণযোগ্য প্ৰযুক্তি। ২০২৫ চনৰ শেষলৈ বিশ্বব্যাপী স্থাপিত ক্ষমতা ১৫.৬৭ গিগাৱাটত উপনীত হৈছিল। ইণ্ডোনেছিয়া, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, ফিলিপাইনছ, তুৰস্ক আৰু নিউজিলেণ্ডে এই ক্ষেত্ৰত নেতৃত্ব দি আছে আৰু এই পাঁচখন দেশে মিলি বিশ্বব্যাপী ক্ষমতাৰ প্ৰায় ৬৭% ধৰি ৰাখিছে। ভাৰতেও এতিয়া সম্পদ মূল্যায়নৰ পৰা বাস্তৱ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰলৈ ভূ-তাপীয় শক্তিক আগুৱাই নিয়াৰ বাবে এক শক্তিশালী পৰিৱেশ তন্ত্ৰ গঢ়ি তুলিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যসূচী আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰিত্বই এই অভিযানক আগুৱাই লৈ গৈছে আৰু সমগ্ৰ খণ্ডটোত গৱেষণা, প্ৰযুক্তি বিকাশ আৰু জ্ঞান বিনিময়ক শক্তিশালী কৰিছে।
ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-তাপীয় শক্তি নীতি, ২০২৫
ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-তাপীয় শক্তি নীতিৰ লক্ষ্য হৈছে ভূ-তাপীয় শক্তিক এক প্ৰধান নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ স্তম্ভ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা। ই ভাৰতৰ ভূ-তাপীয় সম্পদৰ পদ্ধতিগত অনুসন্ধান আৰু ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰে। নীতিয়ে গৱেষণা, ড্ৰিলিং, জলাধাৰ ব্যৱস্থাপনা আৰু পোনপটীয়া ব্যৱহাৰৰ প্ৰয়োগক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে। ই উত্তাপ আৰু শীতলীকৰণৰ বাবে গ্ৰাউণ্ড ছ’ৰ্চ হিট পাম্পকো সমৰ্থন কৰে। এক স্পষ্ট নিয়ন্ত্ৰণমূলক কাঠামোৱে ৰাজহুৱা আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অংশগ্ৰহণক উৎসাহিত কৰে। নীতিয়ে পৰিত্যক্ত তেল আৰু গেছৰ কূপসমূহ ভূ-তাপীয় ব্যৱহাৰৰ বাবে পুনৰ ব্যৱহাৰৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উপৰি, ই ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-তাপীয় তথ্য ভঁৰাল, পাইলট প্ৰকল্প আৰু উৎকৰ্ষ কেন্দ্ৰকো সমৰ্থন কৰে।
নৱীকৰণযোগ্য শক্তি গৱেষণা আৰু প্ৰযুক্তি বিকাশ কাৰ্যসূচী
নতুন আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তি মন্ত্ৰালয়ে গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আৰু উদ্যোগ অংশীদাৰসকলৰ জৰিয়তে নৱীকৰণযোগ্য শক্তি গৱেষণা আৰু প্ৰযুক্তি বিকাশ কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ কৰি আছে। এই পদক্ষেপৰ লক্ষ্য হৈছে দেশজুৰি ভূ-তাপীয় শক্তিকে ধৰি নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ বাবে দেশীয়, ব্যয়-সাশ্ৰয়ী প্ৰযুক্তি বিকাশ কৰা।
ভাৰতে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰৰ সৈতে সহযোগিতাৰ জৰিয়তে ভূ-তাপীয় শক্তিৰ প্ৰচেষ্টা আগবঢ়াইছে। অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু আইচলেণ্ডৰ সৈতে সহযোগিতা ব্যৱস্থাৰ অধীনত ভূ-তাপীয় শক্তিক সহযোগিতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। একেদৰে, ছৌদি আৰৱ ৰাজ্যৰ সৈতে স্বাক্ষৰিত বুজাবুজিৰ চুক্তিত ভূ-তাপীয় শক্তিক দ্বিপাক্ষিক সহযোগিতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰ হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।
এই পদক্ষেপসমূহে ভাৰতৰ ভূ-তাপীয় সম্পদক বিভিন্ন খণ্ডত সম্প্ৰসাৰণযোগ্য সমাধানলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ বাবে এক সমন্বিত মঞ্চ প্ৰদান কৰিছে।
ভাৰতৰ নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ মিশ্ৰণত এক নতুন মাত্ৰা
ভাৰতৰ ভূ-তাপীয় শক্তিৰ যাত্ৰাই শক্তি সুৰক্ষা আৰু বহনক্ষম বিকাশৰ প্ৰতি চৰকাৰৰ অটল প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰতিফলিত কৰে। ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-তাপীয় শক্তি নীতি জাননীযোগে প্ৰকাশ কৰাৰ পৰা লাডাখৰ পুগা উপত্যকাত দেশৰ প্ৰথম দুটা ভূ-তাপীয় কূপৰ কাৰ্যক্ষমকৰণলৈকে, ভাৰতে পৰিকল্পনাৰ পৰা ৰূপায়ণলৈ নিৰ্ণায়কভাৱে আগবাঢ়িছে। দেশখনৰ তাত্ত্বিক ভূ-তাপীয় সম্পদৰ সম্ভাৱনা প্ৰায় ১০,৬০০ মেগাৱাট। ক্ৰমবৰ্ধমান পাইলট প্ৰকল্প আৰু শক্তিশালী হৈ অহা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতাই বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ পৰা উত্তাপ, ভূ-পৰ্যটন আৰু কৃষিলৈকে ইয়াৰ প্ৰয়োগৰ ক্ষেত্ৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে। এইদৰে ভূ-তাপীয় শক্তি ভাৰতৰ নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ প’ৰ্টফ’লিঅ’ত এক মূল্যৱান সংযোজন হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। ভাৰতে ২০৭০ চনৰ নেট জিৰ’ লক্ষ্যৰ দিশে আগবাঢ়ি যোৱাৰ সময়ত, ভূ-তাপীয় শক্তি দেশখনৰ শক্তি ৰূপান্তৰ আৰু প্ৰগতিৰ এক স্থিৰ, দেশীয় স্তম্ভ হিচাপে থাকিব।
তথ্যসূত্ৰ:
নতুন আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তি মন্ত্ৰালয়
কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল লাডাখৰ প্ৰশাসন
তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰালয়
তেলেংগানা নবীকৰণযোগ্য শক্তি উন্নয়ন নিগম লিমিটেড
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নবীকৰণযোগ্য শক্তি সংস্থা
আমেৰিকাৰ শক্তি বিভাগ
আমেৰিকাৰ শক্তি তথ্য প্ৰশাসন
pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক
*****
পিআইবি গৱেষণা
RR
(Explainer ID: 159850)
आगंतुक पटल : 21
Provide suggestions / comments