पत्र सूचना कार्यालय

ফচল বীমাৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য জীৱিকা সুৰক্ষিত কৰা

ফচল বীমাই প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ, প্ৰতিকূল বতৰ, কীট-পতংগ আৰু ৰোগৰ ফলত হোৱা ফচলৰ ক্ষতিৰ পৰা কৃষকক সুৰক্ষা দিয়ে। সময়মতে ক্ষতিপূৰণে কৃষকসকলক আয়ৰ আকস্মিক আঘাত পৰিচালনা কৰিবলৈ, ক্ষতিৰ পৰা পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ, ঋণ পৰিশোধ কৰিবলৈ আৰু পৰৱৰ্তী খেতি ঋতুত বিনিয়োগ কৰিবলৈ সহায় কৰে। ই কৃষিৰ স্থিতিস্থাপকতা শক্তিশালী কৰে, জীৱিকা সুৰক্ষিত কৰে আৰু অনিশ্চিত পৰিস্থিতিৰ মাজতো কৃষি উৎপাদনৰ ধাৰাবাহিকতা বজাই ৰখাত সহায় কৰে।

১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৬ তাৰিখে সৰ্বাধিক সংখ্যক কৃষকক ফচল বীমাৰ আওতালৈ অনাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (Pradhan Mantri Fasal Bima Yojana – PMFBY) আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ অধীনত বীজ সিঁচাৰ পূৰ্বৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, যাৰ ভিতৰত বাধাপ্ৰাপ্ত বা বিফল বীজ সিঁচা, ব্যাপক মধ্য-ঋতুৰ প্ৰতিকূলতা, শিলাবৃষ্টি, জলমগ্নতা, ভূমিস্খলন আদিৰ ফলত হোৱা স্থানীয় দুৰ্যোগৰ বাবে ব্যক্তিগত ভূমিখণ্ডত হোৱা ক্ষতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঘূৰ্ণীবতাহ, অসময়ত হোৱা বৰষুণ আৰু অন্যান্য নিৰ্দিষ্ট বিপদৰ ফলত চপোৱাৰ পিছত হোৱা ক্ষতিলৈকে বিভিন্ন বিপদ সামৰি লোৱা হয়। কৃষকৰ অধিক অংশগ্ৰহণ উৎসাহিত কৰাৰ বাবে প্ৰিমিয়ামৰ হাৰ কম আৰু সুলভ কৰি ৰখা হৈছে। কেন্দ্ৰীয় বাজেট ২০২৬–২৭ত চৰকাৰে প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (Pradhan Mantri Fasal Bima Yojana – PMFBY)-ৰ বাবে ১২,২০০ কোটি টকা আবণ্টন কৰিছে, যিয়ে ফচল বীমা আৰু কৃষকৰ কভাৰেজৰ প্ৰতি চৰকাৰৰ অব্যাহত প্ৰতিশ্ৰুতি পুনৰ দৃঢ় কৰিছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ই ফচলৰ ক্ষতিৰ বিৰুদ্ধে আৰ্থিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে আৰু কৃষকৰ আয় স্থিৰ কৰাত সহায় কৰে। ই আধুনিক কৃষি পদ্ধতি, ফচলৰ বৈচিত্ৰ্যকৰণ আৰু উৎপাদনজনিত বিপদৰ বিৰুদ্ধে স্থিতিস্থাপকতাও উৎসাহিত কৰে।

কৃষকৰ সৰ্বাংগীন কভাৰেজ

প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ই নিৰ্ধাৰিত যোগ্যতাৰ চৰ্ত অনুসৰি ভাড়াতীয়া কৃষক আৰু অংশীদাৰী খেতিয়ককে ধৰি কৃষকসকলক সৰ্বাংগীন ফচল বীমা কভাৰেজ প্ৰদান কৰে। কৃষকৰ বীমাযোগ্য স্বাৰ্থ, বৈধ ভূমি নথি বা ভূমি অধিকাৰৰ চুক্তি বা ৰাজ্যভিত্তিক পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত প্ৰয়োজনীয়তা অনুসৰি বীজ সিঁচাৰ প্ৰমাণপত্ৰ থাকিব লাগিব আৰু নিৰ্ধাৰিত সময়সীমাৰ ভিতৰত আবেদন কৰিব লাগিব। সৰ্বাংগীন বিপদ কভাৰেজ নিশ্চিত কৰাৰ বাবে প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ই কৃষি ক্ষেত্ৰৰ সমগ্ৰ পৰিসৰৰ ঋণী আৰু অঋণী দুয়ো ধৰণৰ কৃষকক সামৰি লয়।

• অঋণী কৃষক হৈছে সেইসকল কৃষক যিসকলৰ কোনো ফচল ঋণ নাই বা অমান্য কিষাণ ক্ৰেডিট কাৰ্ড (Kisan Credit Card – KCC)-সংযুক্ত ঋণ আছে। তেওঁলোকে ফচল বীমা কভাৰেজৰ বাবে প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ৰ অধীনত স্বেচ্ছাই নামভৰ্তি কৰিব পাৰে। যোৱা ১০ বছৰত গড় হিচাপত সকলো কৃষকৰ ৫০%ই অঋণী কৃষক হিচাপে স্বেচ্ছাই নামভৰ্তি কৰিছে, যিয়ে আঁচনিখনৰ প্ৰতি কৃষকৰ আস্থা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।
• ঋণী কৃষক হৈছে সেইসকল কৃষক যিসকলে বেংক বা বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ঋতুভিত্তিক ফচল ঋণ গ্ৰহণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ ঋণ বা কিষাণ ক্ৰেডিট কাৰ্ড (KCC) সক্ৰিয় আৰু মান্য হৈ থাকে। সংশ্লিষ্ট বেংকসমূহে ঋণৰ পৰিমাণৰ পৰা তেওঁলোকৰ প্ৰিমিয়াম স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে কৰ্তন কৰে।
• প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ই সাধাৰণতে ফচলৰ ক্ষতি বা ধ্বংসৰ কাৰণ হোৱা সকলো প্ৰাকৃতিক আৰু জলবায়ুগত দুৰ্যোগৰ বিৰুদ্ধে ব্যাপক বিপদ কভাৰেজ প্ৰদান কৰে, যদিহে ফচলটো বীমা কৰা হৈছে আৰু সংশ্লিষ্ট প্ৰিমিয়াম পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত সময়সীমাৰ ভিতৰত বীমা কোম্পানীক পৰিশোধ কৰা হৈছে। অৱশ্যে অধিসূচিত নোহোৱা অঞ্চলত হোৱা ফচলৰ ক্ষতি, সামৰি লোৱা ফচল জীৱনচক্ৰৰ বাহিৰত হোৱা ক্ষতি (অৰ্থাৎ বীজ সিঁচাৰ পূৰ্বে আৰু পথাৰৰ পৰা ফচল আঁতৰোৱাৰ পিছত) আৰু অৱহেলা বা মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা বা প্ৰতিৰোধযোগ্য বিপদৰ ফলত হোৱা ক্ষতি সামৰি লোৱা নহয়।

সামৰি লোৱা বিপদসমূহ

প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ই খেতি আৰু চপোৱাৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত ফচলৰ ক্ষতিৰ বিৰুদ্ধে কভাৰেজ প্ৰদান কৰে:

• উৎপাদন ক্ষতি (অধিসূচিত অঞ্চলৰ ভিত্তিত থিয় হৈ থকা ফচল): প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ই খৰাং, শুকান সময়, বানপানী, জলমগ্নতা, ঘূৰ্ণীবতাহ, শিলাবৃষ্টি, বজ্ৰপাত, কীট-পতংগ আৰু ৰোগৰ দৰে প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰা বিপদৰ বিৰুদ্ধে অঞ্চলভিত্তিক কভাৰেজ প্ৰদান কৰে।
• বীজ সিঁচা বাধাপ্ৰাপ্ত হোৱা: য'ত বীমাকৃত কৃষকে ব্যয় কৰে কিন্তু প্ৰতিকূল বতৰৰ পৰিস্থিতিৰ বাবে বীজ সিঁচাত বাধাপ্ৰাপ্ত হয়, তেনে কৃষকসকলে বীমাকৃত ৰাশিৰ সৰ্বাধিক ২৫% পৰ্যন্ত দাবীৰ বাবে যোগ্য হ’ব।
• চপোৱাৰ পিছৰ ক্ষতি: শুকোৱাৰ বাবে পথাৰত “কাটি-পাতি থোৱা” অৱস্থাত ৰখা ফচল চপোৱাৰ পিছত ১৪ দিনলৈকে নিৰ্দিষ্ট ঘূৰ্ণীবতাহ আৰু অসময়ত হোৱা বৰষুণৰ ঘটনাৰ বিৰুদ্ধে সামৰি লোৱা হয়।
• স্থানীয় দুৰ্যোগ: শিলাবৃষ্টি, ভূমিস্খলন, জলমগ্নতা, মেঘ বিস্ফোৰণ আৰু প্ৰাকৃতিক জুইৰ ফলত ব্যক্তিগত কৃষিভূমি পৰ্যায়ত হোৱা ক্ষতি নিৰ্দিষ্ট চৰ্তৰ অধীনত সামৰি লোৱা হয়।

অৱশ্যে প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ই যুদ্ধ, পাৰমাণৱিক বিপদ, দাঙ্গা, চুৰি, নিৰ্দিষ্ট চপোৱাৰ পিছৰ পৰিস্থিতি আৰু অন্যান্য প্ৰতিৰোধযোগ্য বিপদৰ ফলত হোৱা ক্ষতি বাদ দিয়ে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনাৰ অধীনত অগ্ৰগতি আৰু সাফল্য

প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ই শেহতীয়া বছৰসমূহত কৃষকৰ অংশগ্ৰহণ, বীমা কভাৰেজ আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক পৰিসৰৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য সম্প্ৰসাৰণ দেখিছে। কৃষকে খাৰিফ আৰু ৰবি খাদ্যশস্য আৰু তৈলবীজ শস্যৰ বাবে সৰ্বাধিক ক্ৰমে ২% আৰু ১.৫% প্ৰিমিয়াম পৰিশোধ কৰে। বাণিজ্যিক আৰু উদ্যানশস্যৰ বাবে সৰ্বাধিক প্ৰিমিয়াম ৫%। কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰে বাকী প্ৰিমিয়াম ৫০:৫০ অনুপাতত ৰাজসাহায্য দিয়ে। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলীয় আৰু হিমালয়ান ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ কৃষকৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ ৰাজসাহায্যৰ অৱদান ৯০:১০ অনুপাতত। এই সুলভ প্ৰিমিয়াম গাঁথনিয়ে দেশৰ সকলো অঞ্চলৰ কৃষকৰ বৃহৎ অংশৰ বাবে ফচল বীমা সহজলভ্য কৰাত সহায় কৰিছে।

• প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY) বৰ্তমান খাৰিফ ২০২৬ত ২৫খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত ৰূপায়ণ হৈ আছে।
• আঁচনিখন আৰম্ভ হোৱাৰ পৰা ৯২.৪৬ কোটিৰো অধিক কৃষক আবেদন বীমাৰ আওতালৈ অনা হৈছে আৰু ২৬.৩৩ কোটিৰো অধিক কৃষক আবেদনে ২.০৬ লাখ কোটি টকাৰো অধিক দাবী লাভ কৰিছে।
• খাৰিফ ২০২৫ত ফচল বীমাই ২২৯.৭৭ লাখ কৃষকক সামৰি ২৬৯.৩৮ লাখ হেক্টৰ ভূমি সামৰি লৈছিল, যিয়ে ফচল-সম্পৰ্কীয় বিপদৰ বিৰুদ্ধে কভাৰেজ প্ৰদান কৰিছিল। খাৰিফ ২০২৬ৰ বাবে কৃষকৰ নামভৰ্তি আৰু বীমাকৃত ভূমিৰ পৰিমাণ ইতিমধ্যে খাৰিফ ২০২৫ৰ স্তৰ অতিক্ৰম কৰিছে। ২৭ আগষ্ট ২০২৬লৈ ২৪১.৩৮ লাখ কৃষকক বীমাৰ আওতালৈ অনা হৈছে, যিয়ে ২৭৮.১২ লাখ হেক্টৰ ভূমি সামৰি লৈছে, যাৰ ফলত ফচল বীমা কভাৰেজৰ অব্যাহত বৃহৎ পৰিসৰ প্ৰতিফলিত হৈছে।
• খাৰিফ ২০২৫ৰ বাবে ইতিমধ্যে ৬০.৮৯ লাখ যোগ্য কৃষকক ৯,৮৩৭.৬১ কোটি টকাৰ মূল্যৰ দাবী পৰিশোধ কৰা হৈছে, যিয়ে ফচলৰ ক্ষতিৰ বিৰুদ্ধে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰ্থিক সহায় প্ৰদান কৰিছে।
• ২০২৪-২৫ত ৰাষ্ট্ৰীয় নামভৰ্তিয়ে সৰ্বকালৰ সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, য'ত ১৫.২৩ কোটিৰো অধিক কৃষক আবেদন আৰু ৪ কোটিৰো অধিক কৃষকক বীমাৰ আওতালৈ অনা হৈছিল আৰু ৬২৩ লাখৰো অধিক হেক্টৰ ভূমি সামৰি লোৱা হৈছিল।
• ভাড়াতীয়া আৰু অংশীদাৰী খেতিয়ক কৃষকসকলকো আঁচনিখনৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু সামৰি লোৱা হয়। ২০১৮ চনৰ পৰা ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহত সঞ্চিতভাৱে ১.৪৪ কোটিৰো অধিক এনে কৃষক নামভৰ্তি হৈছে।

ৰাজ্যভিত্তিক অগ্ৰগতি আৰু অন্তৰ্দৃষ্টি

প্ৰধান ৰাজ্যসমূহৰ পুনৰ যোগদানে বৰ্ধিত আস্থা প্ৰতিফলিত কৰিছে

প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ৰ গাঁথনিৰ প্ৰতি ৰাজ্য চৰকাৰসমূহৰ আস্থা যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে, যিটো পূৰ্বে আঁচনিখনৰ পৰা আঁতৰি যোৱা বা নিজা বীমাবিহীন ফচল সাহায্য আঁচনি আৰম্ভ কৰা প্ৰধান কৃষি ৰাজ্যসমূহৰ পৰ্যায়ক্ৰমে পুনৰ ঘূৰি অহাৰ জৰিয়তে স্পষ্ট হৈছে।

• অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ খাৰিফ ২০২২ৰ পৰা পুনৰ যোগদান কৰে।
• ঝাৰখণ্ড খাৰিফ ২০২৪ৰ পৰা পুনৰ যোগদান কৰে।
• পশ্চিমবংগ খাৰিফ ২০২৬ৰ পৰা পুনৰ যোগদান কৰে।
• বিহাৰে ৰাষ্ট্ৰীয় গাঁথনিলৈ ঘূৰি আহি ৰবি ২০২৬–২৭ ঋতুৰ পৰা প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY) ৰূপায়ণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছে।

এই পুনৰ যোগদানৰ ঢৌৱে আঞ্চলিক বীমাবিহীন সাহায্য মডেলৰ তুলনাত কেন্দ্ৰীভূত আঁচনিখনে আগবঢ়োৱা অতুলনীয় দক্ষতা আৰু আৰ্থিক সুৰক্ষা জালক প্ৰতিফলিত কৰে।

মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু অন্ধ্ৰ প্ৰদেশত সাৰ্বজনীনকৰণ বন্ধ কৰাৰ প্ৰভাৱ:

আঞ্চলিক নামভৰ্তিৰ প্ৰৱণতাৰ এক বিশদ পৰ্যবেক্ষণে প্ৰকাশ কৰে যে ২০২৫–২৬ ঋতুত বীমাকৃত কৃষকৰ আবেদনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ মধ্যমীয়া হ্ৰাস মূলতঃ মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু অন্ধ্ৰ প্ৰদেশত কেন্দ্ৰীভূত, যাৰ কাৰণ ৰূপায়ণ পদ্ধতিৰ পৰিৱৰ্তন, আৰু ই আঁচনিখনৰ প্ৰতি কৃষকৰ আস্থাৰ কোনো ব্যাপক হ্ৰাসৰ ইংগিত নিদিয়ে।

• দুয়োখন ৰাজ্যই পূৰ্বে ২০২৩ আৰু ২০২৪ চনত “সাৰ্বজনীনকৰণ পদ্ধতি” ৰূপায়ণ কৰিছিল, য'ত ৰাজ্য চৰকাৰে সকলো কৃষকৰ হৈ ১০০% প্ৰিমিয়াম বহন কৰিছিল, যাৰ ফলত খাৰিফ ২০২৪ত অতি উচ্চ নামভৰ্তি হৈছিল।
• ২০২৫ চনত দুয়োখন ৰাজ্যই কৃষকৰ প্ৰিমিয়ামৰ এই ১০০% ৰাজসাহায্য পদ্ধতি বন্ধ কৰে, যাৰ ফলত কৃষকৰ নামভৰ্তিত প্ৰত্যাশিত হ্ৰাস ঘটে:

> খাৰিফ ২০২৫ত অন্ধ্ৰ প্ৰদেশত কৃষকৰ নামভৰ্তি ৭৭% হ্ৰাস পাইছিল (খাৰিফ ২০২৪ৰ ৩১.৯২ লাখৰ পৰা খাৰিফ ২০২৫ত ৭.৪৩ লাখলৈ)। খাৰিফ ২০২৬ত এই প্ৰৱণতা ওলোটা হৈছে আৰু ২৮ আগষ্ট ২০২৬লৈ ১৬.২২ লাখ কৃষক নামভৰ্তি হৈছে, যিয়ে খাৰিফ ২০২৫ৰ ঋতুৰ তুলনাত ১০৮% বৃদ্ধি দেখুৱাইছে।

> একেদৰে, খাৰিফ ২০২৫ত মহাৰাষ্ট্ৰত কৃষকৰ নামভৰ্তি ৪০% হ্ৰাস পাইছিল (খাৰিফ ২০২৪ৰ ৭৬.৫৯ লাখৰ পৰা খাৰিফ ২০২৫ত ৪৫.৯৯ লাখলৈ)। খাৰিফ ২০২৬ত ২৮ আগষ্টলৈ ৪২.৫৫ লাখ কৃষক নামভৰ্তি হৈছে, যিয়ে খাৰিফ ২০২৫ৰ ঋতুৰ ৯২%ত উপনীত হৈছে। মধ্যমীয়া হ্ৰাসটো আঁচনিখনৰ পৰা ৰাজ্যখনে কিছুমান অতিৰিক্ত দাবী বাদ দিয়াৰ ফলত হৈছে।

অন্যান্য প্ৰধান ৰাজ্যসমূহত স্থিৰ আৰু শক্তিশালী বৃদ্ধি

এই ৰাজ্য-নিৰ্দিষ্ট, স্থানীয় নীতি-চালিত পৰিৱৰ্তনৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীতে, অন্যান্য প্ৰধান কৃষি ৰাজ্যসমূহে খাৰিফ ২০২৫ত কৃষকৰ নামভৰ্তিত অত্যন্ত শক্তিশালী বৃদ্ধি পঞ্জীয়ন কৰিছে:

• উত্তৰ প্ৰদেশে বৃদ্ধিৰ ক্ষেত্ৰত নেতৃত্ব দিছে, ৩৫%ৰ বৃহৎ বৃদ্ধি লাভ কৰি বীমাকৃত কৃষকৰ সংখ্যা ১৫.৪৮ লাখৰ পৰা ২০.৮৪ লাখলৈ বৃদ্ধি কৰিছে।
• হাৰিয়ানাই ইয়াৰ স্থিৰ বৃদ্ধিৰ ধাৰা অব্যাহত ৰাখি খাৰিফ ২০২৫ত ৪.৪৯ লাখ কৃষকক বীমাৰ আওতালৈ আনিছে, যি খাৰিফ ২০২৪ৰ ৩.৭৫ লাখৰ তুলনাত ২০% বৃদ্ধি (২০২৩ আৰু ২০২৪ৰ মাজত ৮২%ৰ উল্লেখযোগ্য বৃদ্ধিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি)।
• ৰাজস্থানে ১৯% বৃদ্ধি পঞ্জীয়ন কৰিছে, য'ত বীমাকৃত কৃষকৰ সংখ্যা ৩০.৫৯ লাখৰ পৰা ৩৬.৪৫ লাখলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• মধ্য প্ৰদেশত ১২% বৃদ্ধি পঞ্জীয়ন কৰি বীমাকৃত কৃষকৰ সংখ্যা ২৬.৮০ লাখলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
• ছত্তীশগড়ত বীমাকৃত কৃষকৰ সংখ্যা ৯% বৃদ্ধি পাই ১৫.৭৫ লাখ হৈছে।
• ওড়িশাত ৫% বৃদ্ধি পাই বীমাকৃত কৃষকৰ মুঠ সংখ্যা ২৪.৯২ লাখ হৈছে।

এই স্থিৰ ইতিবাচক দুটা অংকৰ প্ৰৱণতাই ভাৰতৰ প্ৰধান কৃষি অঞ্চলসমূহত কৃষি বিপদৰ কভাৰেজৰ প্ৰতি শক্তিশালী আৰু স্ব-প্ৰেৰিত চাহিদা প্ৰদৰ্শন কৰে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY) ৰূপায়ণ শক্তিশালী কৰাৰ বাবে মুখ্য চৰকাৰী পদক্ষেপ

প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY) এক শক্তিশালী ডিজিটেল আৰু শাসন গাঁথনিৰ জৰিয়তে ৰূপায়ণ কৰা হৈছে, যিয়ে স্বচ্ছ, সময়োপযোগী আৰু সঠিক ফচল বীমা সেৱা নিশ্চিত কৰে।

• ৰাষ্ট্ৰীয় ফচল বীমা পৰ্টেল (National Crop Insurance Portal – NCIP)-এ ডিজিটেল কৃষক নামভৰ্তি, ৰাজসাহায্য প্ৰশাসন, সমন্বয় আৰু তথ্য প্ৰচাৰ সক্ষম কৰে। ই বীমাকৃত কৃষকৰ বিৱৰণ, যোগ্য দাবীৰ গণনা আৰু কৃষকৰ বেংক একাউণ্টলৈ পোনপটীয়াকৈ দাবীৰ ইলেক্ট্ৰনিক হস্তান্তৰৰ সুবিধাও প্ৰদান কৰে।
• NCIPৰ সৈতে ভূমি অভিলেখৰ একত্ৰীকৰণ: ৰাজ্যৰ ই-ভূমি অভিলেখৰ জৰিয়তে বীমাকৃত অঞ্চলৰ বৈধতা নিৰ্ধাৰণ সক্ষম কৰে। মধ্য প্ৰদেশ, ছত্তীশগড়, অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ, মহাৰাষ্ট্ৰ, ৰাজস্থান, কৰ্ণাটক, হাৰিয়ানা, হিমাচল প্ৰদেশ, উত্তৰ প্ৰদেশ আৰু ওড়িশা ৰাজ্যত ভূমি অভিলেখৰ ডিজিটেল বৈধতা নিৰ্ধাৰণ ৰূপায়ণ কৰা হৈছে। এই ৰাজ্যসমূহৰ বীমাকৃত অঞ্চলৰ প্ৰায় ৮৫% এতিয়া একত্ৰিত ভূমি অভিলেখৰ জৰিয়তে বৈধতা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, যাতে ভূমিখণ্ড, বীমাকৃত অঞ্চল আৰু কৃষকৰ সঠিক চিনাক্তকৰণ নিশ্চিত হয়।
• ডিজিক্লেইম মডিউল (Digiclaim Module): খাৰিফ ২০২২ৰ পৰা প্ৰৱৰ্তন কৰা এই মডিউলে NCIPত দাবীৰ স্বচ্ছ গণনা আৰু নিষ্পত্তি সক্ষম কৰে। দাবীসমূহ NCIPৰ জৰিয়তে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা হয় আৰু ৰাজহুৱা বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা ব্যৱস্থা (Public Finance Management System – PFMS)-ৰ জৰিয়তে পৰিশোধ কৰা হয়। ই কৃষক পৰ্যায়লৈকে দাবীৰ সম্পূৰ্ণ চক্ৰৰ নিৰীক্ষণো সক্ষম কৰে। আৰম্ভণিৰ পৰা ডিজিটেল প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে ৫৫,০০০ কোটি টকাৰো অধিক দাবী গণনা আৰু পৰিশোধ কৰা হৈছে।
• ফচল কাটনি পৰীক্ষা (Crop Cutting Experiment – CCE)-কৃষি এপ (Agri App): NCIPত CCE উৎপাদনৰ তথ্য ডিজিটেলভাৱে গ্ৰহণ আৰু আপলোড কৰিবলৈ সক্ষম কৰে। এই উৎপাদনৰ তথ্যৰ ভিত্তিত এটা বীমা এককৰ প্ৰকৃত উৎপাদন গণনা কৰা হয়, যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ফচলৰ উৎপাদন হ্ৰাসৰ বাবে প্ৰাপ্য পৰিশোধযোগ্য দাবী গণনা কৰা হয়। ই বীমা কোম্পানীসমূহক CCE প্ৰত্যক্ষ কৰিবলৈও অনুমতি দিয়ে, যাৰ ফলত স্বচ্ছতা বৃদ্ধি পায় আৰু সময়মতে দাবী নিষ্পত্তিত সহায় কৰে।

ফচল বীমা প্ৰদান শক্তিশালী কৰা ডিজিটেল উদ্ভাৱন

প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ৰ ডিজিটেল প্লেটফৰ্মে কৃষক, বীমাকাৰী, বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান আৰু চৰকাৰী সংস্থাসমূহক এটা একক তথ্য-প্ৰযুক্তি পৰিৱেশত একত্ৰিত কৰে। ই বাস্তৱ-সময়ৰ তথ্য আদান-প্ৰদান, স্বচ্ছ প্ৰশাসন আৰু সুশৃংখলিত ফচল বীমা সেৱা সক্ষম কৰে। পৰ্টেলটোৱে অঞ্চল, ফচল আৰু আঁচনিৰ অধিসূচনাসমূহ ডিজিটেল কৰে, হাতেকলমে কৰা প্ৰক্ৰিয়া হ্ৰাস কৰে আৰু বিশেষকৈ দূৰৱৰ্তী আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে দুৰ্বল কৃষকৰ বাবে বীমাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰে।

• প্ৰযুক্তিভিত্তিক উৎপাদন অনুমান ব্যৱস্থা (Yield Estimation System based on Technology – YES-TECH)-এ নীৰিক্ষণ আৰু প্ৰযুক্তিভিত্তিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ন্যায়সংগত আৰু সঠিক ফচল উৎপাদনৰ অনুমান প্ৰদান কৰে। খাৰিফ ২০২৩ত ধান আৰু ঘেঁহুৰ বাবে আৰু খাৰিফ ২০২৪ত ছয়াবিনৰ বাবে ইয়াক আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আৰম্ভণিতে YES-TECH-ৰ জৰিয়তে আহৰণ কৰা উৎপাদনক কমেও ৩০% ওজন দিয়া হৈছিল আৰু এতিয়া কিছুমান ৰাজ্যত ইয়াক ৫০%লৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে।
• বতৰ তথ্য নেটৱৰ্ক আৰু তথ্য ব্যৱস্থা (Weather Information Network and Data System – WINDS)-এ ব্লক আৰু গ্ৰাম পঞ্চায়ত পৰ্যায়ত স্বয়ংক্ৰিয় বতৰ কেন্দ্ৰ (Automatic Weather Stations) আৰু স্বয়ংক্ৰিয় বৰষুণ মাপক (Automatic Rain Gauges) ব্যৱহাৰ কৰি অতি-স্থানীয় বতৰৰ তথ্য সংগ্ৰহ কৰে। এই তথ্য ফল-মূল, শাক-পাচলি আৰু বাগিচা শস্যৰ বাবে বতৰভিত্তিক ফচল বীমা আঁচনি (Weather-Based Crop Insurance Scheme)-ৰ ৰূপায়ণ, YES-TECH ব্যৱহাৰ কৰি ফচল উৎপাদনৰ অনুমান, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা, বতৰ পূৰ্বানুমান আৰু অন্যান্য পেৰামেট্ৰিক বীমা সামগ্ৰীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
• ফচলৰ বাস্তৱ-সময়ৰ আলোকচিত্ৰ আৰু পৰ্যবেক্ষণ সংগ্ৰহ (Collection of Real-time Photos and Observations of Crops – CROPIC): এটা বীমা এককৰ সাধাৰণ ফচলৰ স্বাস্থ্য সময়ে সময়ে বৈধতা নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ জিঅ’-টেগযুক্ত আলোকচিত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াক ফচলৰ ক্ষতি মূল্যায়ন আৰু চিত্ৰভিত্তিক বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে উৎপাদন অনুমানতো সহায় কৰাৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰা হৈছে, যাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ পাইলট আৰম্ভ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া চলি আছে।
• কৃষি ৰক্ষক পৰ্টেল আৰু হেল্পলাইন (Krishi Rakshak Portal & Helpline – KRPH)-এ কৃষকসকলৰ বাবে অভিযোগ পঞ্জীয়ন, সহায় বিচৰা আৰু ফচল বীমা-সম্পৰ্কীয় সমস্যাৰ সমাধানৰ অগ্ৰগতি অনুসৰণ কৰিবলৈ এটা নিৰ্দিষ্ট টোল-ফ্ৰী হেল্পলাইন (১৪৪৪৭) প্ৰদান কৰে। ইয়াক জানুৱাৰী ২০২৪ত সমগ্ৰ দেশত আৰম্ভ কৰা হৈছিল আৰু তেতিয়াৰ পৰা বীমাকৃত কৃষকৰ ২৬.১২ লাখ অভিযোগ সমাধান কৰা হৈছে, যাৰ সমাধানৰ হাৰ ৯৯.৬৬%।
• শিক্ষণ ব্যৱস্থাপনা ব্যৱস্থা (Learning Management System – LMS)-এ এটা ডিজিটেল প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে অংশীদাৰসকলৰ মাজত ফচল বীমাৰ জ্ঞান আৰু বুজাবুজি বৃদ্ধি কৰে। মধ্যস্থতাকাৰী নামভৰ্তিৰ বাবে এপ (App for Intermediary Enrolment – AIDE)-এ অঋণী কৃষকৰ দুৱাৰমুখত নামভৰ্তিৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। ই বীমা মধ্যস্থতাকাৰীৰ জৰিয়তে ফচল বীমা অধিক সহজলভ্য কৰে। একেদৰে, ফচল ক্ষতি মূল্যায়ন এপ (Crop Loss Assessment App – CLAP)-এ স্থানীয় দুৰ্যোগৰ অধীনত ব্যক্তিগত কৃষিভূমি পৰ্যায়ত হোৱা ফচলৰ ক্ষতিৰ পৰিমাণ ডিজিটেলভাৱে লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ ফচল ক্ষতি সমীক্ষা ব্যৱহাৰ কৰে আৰু দ্ৰুত আৰু স্বচ্ছ দাবী গণনা আৰু নিষ্পত্তি সক্ষম কৰে।

এই প্ৰযুক্তিগত হস্তক্ষেপসমূহে দ্ৰুত নামভৰ্তি, সঠিক ক্ষতি মূল্যায়ন, সময়মতে দাবী নিষ্পত্তি আৰু কৃষকৰ ফলপ্ৰসূ অভিযোগ নিষ্পত্তি সক্ষম কৰি প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ক ৰূপান্তৰিত কৰিছে।

পুনৰ্গঠিত বতৰভিত্তিক ফচল বীমা আঁচনি (Restructured Weather-Based Crop Insurance Scheme – RWBCIS)

প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ৰ পৰিপূৰক হিচাপে চৰকাৰে বিশেষভাৱে প্ৰতিকূল বতৰৰ পৰিস্থিতিৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বিপদসমূহ মোকাবিলা কৰিবলৈ পুনৰ্গঠিত বতৰভিত্তিক ফচল বীমা আঁচনি (Restructured Weather-Based Crop Insurance Scheme – RWBCIS) ৰূপায়ণ কৰে। পুনৰ্গঠিত বতৰভিত্তিক ফচল বীমা আঁচনি (RWBCIS) হৈছে এটা বতৰ সূচক-ভিত্তিক আঁচনি য'ত প্ৰাপ্য দাবী প্ৰকৃত মূল্যায়িত ফচল উৎপাদনৰ ক্ষতিৰ পৰিৱৰ্তে ফচলৰ ক্ষতিৰ “প্ৰক্সি” হিচাপে নিৰ্দিষ্ট বতৰ পৰিমাপক ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এই আঁচনিৰ অধীনত এটা ফচলৰ জীৱনচক্ৰক পৃথক ফেন’লজিকেল পৰ্যায়ত বিভক্ত কৰা হয় আৰু প্ৰতিটো পৰ্যায়ত ফচলৰ দুৰ্বলতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বীমাকৃত ৰাশি আবণ্টন কৰা হয়।

আঁচনিখনে নিৰ্ধাৰিত ৰেফাৰেন্স ইউনিট এলেকা (Reference Unit Areas – RUAs)-ত “অঞ্চল পদ্ধতি”ৰ অধীনত কাম কৰে। অধিসূচিত স্থানীয় বতৰ কেন্দ্ৰত জোখা ঘাটি বা অতিৰিক্ত বৰষুণ, শুকান সময়, অত্যধিক উষ্ণতা, আৰ্দ্ৰতা আৰু বতাহৰ গতি আদি পৰিমাণগত বতৰ পৰিৱৰ্তনশীলসমূহে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত সীমাৰ পৰা বিচ্যুত হ’লে পৰিশোধ সক্ৰিয় হয়। ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহে শিলাবৃষ্টি আৰু মেঘ বিস্ফোৰণৰ দৰে গুৰুতৰ স্থানীয় বিপদৰ বাবে অতিৰিক্ত কৃষিভূমি-পৰ্যায়ৰ কভাৰেজো আগবঢ়াব পাৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ৰ দৰে একে সুলভ প্ৰিমিয়াম হাৰ (ফচলৰ প্ৰকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ১.৫%ৰ পৰা ৫%লৈ) থকা পুনৰ্গঠিত বতৰভিত্তিক ফচল বীমা আঁচনি (RWBCIS) বিশেষকৈ ফল-মূল, শাক-পাচলি আৰু বাগিচা শস্যৰ বাবে এক অতি জনপ্ৰিয় সুৰক্ষা জাল হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, যিয়ে খাৰিফ ২০২৬ত ২৫.৯৫ লাখ কৃষক আবেদন সামৰি ১২.৩১ লাখ হেক্টৰ ভূমি সামৰি লৈছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনাৰ জৰিয়তে কৃষি বিপদ ব্যৱস্থাপনাৰ ৰূপান্তৰ

যোৱা দশকটোত প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (Pradhan Mantri Fasal Bima Yojana – PMFBY) ভাৰতৰ কৃষি বিপদ ব্যৱস্থাপনা গাঁথনিৰ এক মূল স্তম্ভ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। ই লাখ লাখ কৃষকক জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, চৰম বতৰ পৰিঘটনা আৰু জৈৱিক বিপদৰ বিৰুদ্ধে আৰ্থিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে। সুলভ প্ৰিমিয়ামৰ সৈতে ব্যাপক ফচল-চক্ৰ কভাৰেজৰ সংমিশ্ৰণৰ জৰিয়তে আঁচনিখনে কৃষকৰ আয়ৰ আকস্মিক আঘাতৰ প্ৰতি দুৰ্বলতা হ্ৰাস কৰিছে। ই আধুনিক উপকৰণ, উন্নত বীজ আৰু উন্নত কৃষি পদ্ধতিত বিনিয়োগ কৰাৰ তেওঁলোকৰ সামৰ্থ্যও শক্তিশালী কৰিছে।

এন.চি.আই.পি. (NCIP), ডিজিক্লেইম (DigiClaim), চি.চি.ই. এগ্ৰি এপ (CCE Agri App), চি.এল.এ.পি. (CLAP), ইয়েছ-টেক (YES-TECH), আৰু উইণ্ডছ (WINDS)-ৰ দৰে ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম আৰু হস্তক্ষেপে প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY)-ৰ অধীনত স্বচ্ছতা, সঠিকতা আৰু দাবী নিষ্পত্তিৰ গতি উন্নত কৰিছে। এই প্ৰযুক্তিসমূহে প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনাক অধিক দক্ষ আৰু দায়বদ্ধও কৰি তুলিছে। ভাৰত জলবায়ু-স্থিতিস্থাপক কৃষিৰ দিশে আগবাঢ়ি যোৱাৰ লগে লগে, প্ৰধানমন্ত্ৰী ফচল বীমা যোজনা (PMFBY) কৃষকৰ জীৱিকা সুৰক্ষিত কৰা, কৃষিত স্থিতিস্থাপকতা গঢ়ি তোলা আৰু আগন্তুক বছৰসমূহত ৰাষ্ট্ৰীয় খাদ্য সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰাৰ বাবে অব্যাহতভাৱে সুদৃঢ়ভাৱে স্থিত  হৈ আছে।

তথ্যসূত্ৰসমূহ

কৃষি আৰু কৃষক কল্যাণ মন্ত্ৰালয়

https://pmfby.gov.in/pdf/New%20Schemes-english_.pdf

https://agriwelfare.gov.in/en/CropInsurance

https://www.myscheme.gov.in/schemes/pmfby

https://agriwelfare.gov.in/en/CropInsurance
https://www.pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=2097959&reg=3&lang=1
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2089250&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2148513&reg=3&lang=2
Microsoft Word - lu431
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU1610_Vz2gT8.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/184/AU269_UCTI1z.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU2752_K8yh1l.pdf?source=pqalshttps://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU2582_mUayeg.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU2608_FGMVt9.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU496_DO5aVo.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/184/AU431_EwtiAQ.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/184/AU431_EwtiAQ.pdf?source=pqalsHhttps://www.myscheme.gov.in/schemes/pmfby
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2004173&reg=48&lang=2

https://agriwelfare.gov.in/en/CropInsurance
https://pmfby.gov.in/pdf/New%20Schemes-english_.pdf

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU2582_mUayeg.pdf?source=pqals

https://pmfby.gov.in/adminStatistics/dashboard

https://pmfby.gov.in/aboutUs

https://pmfby.gov.in/pdf/RWBCIS_Revised_Guidelines_1.pdf

বিত্ত মন্ত্ৰালয়

https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/allsbe.pdf

সফলতাৰ কাহিনী

https://www.youtube.com/watch?v=sXEjHod1ltY

পিআইবি বেকগ্ৰাউণ্ডাৰ

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?id=155010&NoteId=155010&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?ModuleId=16&NoteId=150838&id=150838&lang=2&reg=48&utm_source

PDF চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

***

পিআইবি গৱেষণা

RR