पत्र सूचना कार्यालय

വിള ഇൻഷുറൻസിലൂടെ ഗ്രാമീണ ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങൾ സുരക്ഷിതമാക്കുന്നു

പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ, പ്രതികൂല കാലാവസ്ഥ, കീടങ്ങൾ, രോഗങ്ങൾ എന്നിവ മൂലമുണ്ടാകുന്ന വിളനാശത്തിൽ നിന്ന് വിള ഇൻഷുറൻസ് കർഷകരെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. കൃത്യസമയത്ത് ലഭിക്കുന്ന നഷ്ടപരിഹാരം കർഷകരെ വരുമാന തടസ്സങ്ങൾ പരിഹരിക്കാനും നഷ്ടങ്ങൾ നികത്താനും വായ്പകൾ തിരിച്ചടയ്ക്കാനും അടുത്ത കാർഷിക സീസണിൽ നിക്ഷേപം നടത്താനും സഹായിക്കുന്നു. ഇത് കാർഷിക പ്രതിരോധശേഷി വർധിപ്പിക്കുകയും ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുകയും അനിശ്ചിതത്വങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സാഹചര്യങ്ങളിൽ കാർഷികോൽപ്പാദനത്തിന്റെ തുടർച്ചയെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

പരമാവധി കർഷകരെ വിള ഇൻഷുറൻസ് പരിധിയിൽ കൊണ്ടുവരുന്നതിനായി 2016 ഫെബ്രുവരി 18-നാണ് പ്രധാനമന്ത്രി ഫസൽ ബീമാ യോജന (PMFBY) ആരംഭിച്ചത്. വിതയ്ക്കുന്നതിന് മുൻപുള്ള ഘട്ടങ്ങൾ (വിതയ്ക്കാൻ കഴിയാതെ വരികയോ വിത പരാജയപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നത് ഉൾപ്പെടെ), സീസണിന്റെ മധ്യത്തിലുണ്ടാകുന്ന പ്രതിസന്ധികൾ, വ്യക്തിഗത കൃഷിയിടങ്ങളിലുണ്ടാകുന്ന ആലിപ്പഴ വീഴ്ച, വെള്ളപ്പൊക്കം, ഉരുൾപൊട്ടൽ തുടങ്ങിയവ മൂലമുള്ള പ്രാദേശിക ദുരന്തങ്ങൾ, അതുപോലെ ചുഴലിക്കാറ്റ്, കാലം തെറ്റിയുള്ള മഴ, മറ്റ് അപകടങ്ങൾ എന്നിവ മൂലമുണ്ടാകുന്ന വിളവെടുപ്പാനന്തര നഷ്ടങ്ങൾ വരെയുള്ള നഷ്ടസാധ്യതകൾ ഇത് കവർ ചെയ്യുന്നു. കൂടുതൽ കർഷകരുടെ പങ്കാളിത്തം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഇൻഷുറൻസ് പ്രീമിയം നിരക്കുകൾ കുറഞ്ഞതും താങ്ങാനാവുന്നതുമായി നിലനിർത്തിയിരിക്കുന്നു. 2026–27 ലെ കേന്ദ്ര ബജറ്റിൽ PMFBY-യ്ക്കായി ഗവൺമെന്റ് 12,200 കോടി രൂപ വകയിരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് വിള ഇൻഷുറൻസിനോടും കർഷക പരിരക്ഷയോടുമുള്ള ഗവൺമെന്റിന്റെ തുടർച്ചയായ പ്രതിബദ്ധതയെ വീണ്ടും ഉറപ്പിക്കുന്നു.

വിളനാശത്തിനെതിരെ സാമ്പത്തിക പരിരക്ഷ നൽകുകയും കർഷകരുടെ വരുമാനം സ്ഥിരപ്പെടുത്താൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പദ്ധതിയാണ് പ്രധാനമന്ത്രി ഫസൽ ബീമാ യോജന (PMFBY). ഇത് ആധുനിക കാർഷിക രീതികളെയും വിള വൈവിധ്യവൽക്കരണത്തെയും ഉൽപ്പാദന ഘട്ടത്തിലെ നഷ്ടട സാധ്യതകൾക്കെതിരെയുള്ള പ്രതിരോധശേഷിയെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

കർഷക പങ്കാളിത്തമുള്ള പരിരക്ഷ

നിർദ്ദിഷ്ട യോഗ്യതാ നിബന്ധനകൾക്ക് വിധേയമായി പാട്ടക്കർഷകരും പങ്കുകൃഷിക്കാരും ഉൾപ്പെടെയുള്ള കർഷകർക്ക് PMFBY സമഗ്രമായ വിള ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷ നൽകുന്നു. കർഷകർക്ക് ഇൻഷുർ ചെയ്യപ്പെടേണ്ട താല്പര്യവും സാധുവായ ഭൂമിരേഖകളോ പാട്ടക്കരാറുകളോ സംസ്ഥാനങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുള്ള മാനദണ്ഡങ്ങൾ അനുസരിച്ചുള്ള വിതയ്ക്കൽ സർട്ടിഫിക്കറ്റുകളോ ഉണ്ടായിരിക്കുകയും നിർദ്ദിഷ്ട സമയപരിധിക്കുള്ളിൽ അപേക്ഷിക്കുകയും വേണം. സമഗ്രമായ അപകടസാധ്യത പരിരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി കാർഷിക മേഖലയിലുടനീളമുള്ള വായ്പയെടുത്ത കർഷകരെയും വായ്പയെടുക്കാത്ത കർഷകരെയും PMFBY ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

• കാർഷിക വായ്പകൾ ഇല്ലാത്തവരോ അല്ലെങ്കിൽ കിസാൻ ക്രെഡിറ്റ് കാർഡ് (KCC) അക്കൗണ്ടുകൾ ക്രമത്തിലല്ലാത്തവരോ ആയ കർഷകരാണ് വായ്പയെടുക്കാത്ത (Non-loanee) കർഷകർ. വിള ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷയ്ക്കായി അവർക്ക് PMFBY-യിൽ സ്വമേധയാ പേര് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാം. കഴിഞ്ഞ 10 വർഷത്തിനിടയിൽ ശരാശരി 50% കർഷകരും വായ്പയെടുക്കാത്ത കർഷകരായി സ്വമേധയാ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇത് പദ്ധതിയിൽ കർഷകർക്കുള്ള വിശ്വാസം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
• ബാങ്കുകളിൽ നിന്നോ സാമ്പത്തിക സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്നോ സീസണൽ കാർഷിക വായ്പകൾ എടുത്തിട്ടുള്ളവരും വായ്പയോ KCC യോ സജീവവും ക്രമത്തിലുമുള്ളതുമായ കർഷകരാണ് വായ്പയെടുത്ത (Loanee) കർഷകർ. ഇവരുടെ ഇൻഷുറൻസ് പ്രീമിയം തുക ബന്ധപ്പെട്ട ബാങ്കുകൾ വായ്പാ തുകയിൽ നിന്ന് ഈടാക്കുന്നു.
• മുൻകൂട്ടി നിർദ്ദേശിച്ച സമയപരിധിക്കുള്ളിൽ വിള ഇൻഷുർ ചെയ്യുകയും ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനിക്ക് പ്രീമിയം അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, വിളനാശത്തിലേക്കോ നഷ്ടത്തിലേക്കോ നയിക്കുന്ന എല്ലാ പ്രകൃതിദത്തവും കാലാവസ്ഥാപരവുമായ ദുരന്തങ്ങൾക്കും PMFBY സമഗ്രമായ അപകടസാധ്യത പരിരക്ഷ നൽകുന്നു. എന്നിരുന്നാലും വിജ്ഞാപനം ചെയ്യാത്ത പ്രദേശങ്ങളിലെ വിളനാശം, ഇൻഷുറൻസ് പരിധിയിൽ വരാത്ത വിളവെടുപ്പ് കാലയളവ് (അതായത് വിതയ്ക്കുന്നതിന് മുൻപും വിളവെടുപ്പിന് ശേഷം പാടത്തുനിന്ന് മാറ്റിയ ശേഷവും) കർഷകന്റെ അശ്രദ്ധ മൂലമോ മനുഷ്യനിർമ്മിതമായതോ തടയാൻ കഴിയുന്നതോ ആയ അപകടസാധ്യതകൾ മൂലമുണ്ടാകുന്ന നഷ്ടങ്ങൾ എന്നിവ ഇൻഷുറൻസ് പരിധിയിൽ വരില്ല.

പരിരക്ഷ ലഭിക്കുന്ന അപകടസാധ്യതകൾ

കൃഷിയുടെയും വിളവെടുപ്പിന്റെയും വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലുണ്ടാകുന്ന വിളനാശത്തിന് PMFBY പരിരക്ഷ നൽകുന്നു:

• വിളവ് നഷ്ടം (വിജ്ഞാപനം ചെയ്ത പ്രദേശങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വളർന്നുനിൽക്കുന്ന വിളകൾ): വരൾച്ച, വരണ്ട കാലാവസ്ഥ, വെള്ളപ്പൊക്കം, വെള്ളക്കെട്ട്, ചുഴലിക്കാറ്റ്, ആലിപ്പഴ വീഴ്ച, മിന്നൽ, കീടങ്ങളും രോഗങ്ങളും പോലെയുള്ള തടയാൻ കഴിയാത്ത അപകടസാധ്യതകൾക്കെതിരെ പ്രദേശാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള പരിരക്ഷ PMFBY നൽകുന്നു.
• വിതയ്ക്കാനാകാത്ത അവസ്ഥ: ഇൻഷുർ ചെയ്ത കർഷകർ കൃഷിക്കായി പണം ചെലവഴിക്കുകയും എന്നാൽ പ്രതികൂല കാലാവസ്ഥ കാരണം വിതയ്ക്കാൻ സാധിക്കാതെ വരികയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ഇൻഷുറൻസ് തുകയുടെ പരമാവധി 25% വരെ ക്ലെയിം ചെയ്യാൻ അവർക്ക് അർഹതയുണ്ടായിരിക്കും.
• വിളവെടുപ്പിനു ശേഷമുള്ള നഷ്ടങ്ങൾ: വിളവെടുപ്പിനു ശേഷം ഉണക്കാനായി പാടത്ത് വെട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്ന വിളകൾക്ക്, ചുഴലിക്കാറ്റ്, അസമയത്തുള്ള മഴ എന്നിവ കാരണം ഉണ്ടാകുന്ന നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് വിളവെടുപ്പിന് ശേഷമുള്ള 14 ദിവസങ്ങൾ വരെ പരിരക്ഷ നൽകുന്നു.
• പ്രാദേശിക ദുരന്തങ്ങൾ: ആലിപ്പഴ വീഴ്ച, ഉരുൾപൊട്ടൽ, വെള്ളക്കെട്ട്, മേഘവിസ്ഫോടനം, തീപിടിത്തം എന്നിവ മൂലം വ്യക്തിഗത കൃഷിയിടങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന നഷ്ടങ്ങൾക്ക് നിർദ്ദിഷ്ട നിബന്ധനകൾക്ക് വിധേയമായി പരിരക്ഷ നൽകുന്നു.

എന്നിരുന്നാലും യുദ്ധം, ആണവ അപകടസാധ്യതകൾ, കലാപങ്ങൾ, മോഷണം, ഇൻഷുറൻസ് പരിധിയിൽ വരാത്ത വിളവെടുപ്പാനന്തര സാഹചര്യങ്ങൾ, തടയാൻ കഴിയുന്ന മറ്റ് അപകടസാധ്യതകൾ എന്നിവ മൂലമുണ്ടാകുന്ന നഷ്ടങ്ങളെ PMFBY ഒഴിവാക്കിയിരിക്കുന്നു.

PMFBY-യ്ക്ക് കീഴിലുള്ള പുരോഗതിയും നേട്ടങ്ങളും

സമീപ വർഷങ്ങളിൽ കർഷകരുടെ പങ്കാളിത്തം, ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷ, സ്ഥാപനപരമായ പ്രാപ്തി എന്നിവയിൽ പ്രധാനമന്ത്രി ഫസൽ ബീമാ യോജന (PMFBY) ശ്രദ്ധേയമായ വികാസത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഖാരിഫ് വിളകൾക്ക് പരമാവധി 2 ശതമാനവും റാബി ഭക്ഷ്യധാന്യങ്ങൾക്കും എണ്ണക്കുരു വിളകൾക്കും 1.5 ശതമാനവും പ്രീമിയമാണ് കർഷകർ അടയ്ക്കുന്നത്. വാണിജ്യ-തോട്ടവിളകൾക്ക് പരമാവധി പ്രീമിയം 5 ശതമാനമാണ്. ബാക്കി വരുന്ന പ്രീമിയം തുക കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ 50:50 എന്ന അനുപാതത്തിൽ സബ്‌സിഡിയായി നൽകുന്നു. വടക്കുകിഴക്കൻ, ഹിമാലയൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ/കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലെ കർഷകർക്ക് കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന ഗവൺമെന്റുകളുടെ സബ്‌സിഡി വിഹിതം 90:10 എന്ന അനുപാതത്തിലാണ്. ഈ താങ്ങാനാവുന്ന പ്രീമിയം ഘടന രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള വലിയൊരു വിഭാഗം കർഷകർക്ക് വിള ഇൻഷുറൻസ് ലഭ്യമാക്കാൻ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്.

• PMFBY നിലവിൽ 2026 ഖാരിഫ് സീസണിൽ 25 സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലും നടപ്പിലാക്കിവരുന്നു.
• പദ്ധതിയുടെ തുടക്കം മുതൽ 92.46 കോടിയിലധികം കർഷക അപേക്ഷകൾ ഇൻഷുർ ചെയ്യപ്പെടുകയും 26.33 കോടിയിലധികം കർഷക അപേക്ഷകൾക്കായി 2.06 ലക്ഷം കോടിയിലധികം രൂപയുടെ ക്ലെയിമുകൾ ലഭിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
• 2025 ഖാരിഫ് സീസണിൽ വിള സംബന്ധമായ അപകടസാധ്യതകൾക്കെതിരെ പരിരക്ഷ നൽകിക്കൊണ്ട് 269.38 ലക്ഷം ഹെക്ടർ ഭൂമിയിലായി 229.77 ലക്ഷം കർഷകരെ വിള ഇൻഷുറൻസ് ഉൾപ്പെടുത്തി. 2026 ഖാരിഫ് സീസണിലെ കർഷകരുടെ രജിസ്ട്രേഷനും ഇൻഷുർ ചെയ്ത വിസ്തൃതിയും 2025 ഖാരിഫ് ലെവലിനേക്കാൾ ഇതിനകം ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 27 വരെയുള്ള കണക്കനുസരിച്ച് 278.12 ലക്ഷം ഹെക്ടർ ഭൂമി ഉൾപ്പെടുത്തി 241.38 ലക്ഷം കർഷകർ ഇൻഷുർ ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇത് വിള ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷയുടെ തുടർച്ചയായ വ്യാപ്തിയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.
• 2025 ഖാരിഫ് സീസണിൽ വിളനാശത്തിനെതിരെ നിർണ്ണായകമായ സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകിക്കൊണ്ട്, അർഹരായ 60.89 ലക്ഷം കർഷകർക്കായി 9,837.61 കോടി രൂപയുടെ ക്ലെയിമുകൾ ഇതിനകം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.
• 2024-25 വർഷത്തിൽ ദേശീയ തലത്തിലുള്ള രജിസ്ട്രേഷൻ സർവ്വകാല റെക്കോർഡിൽ എത്തി. 4 കോടിയിലധികം കർഷകരെ ഉൾപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് 15.23 കോടിയിലധികം കർഷക അപേക്ഷകൾ ഇൻഷുർ ചെയ്യപ്പെടുകയും 623 ലക്ഷത്തിലധികം ഹെക്ടർ ഭൂമി ഇൻഷുറൻസ് പരിധിയിൽ കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തു.
• പാട്ടക്കർഷകരും പങ്കുകൃഷിക്കാരും പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുകയും പരിരക്ഷ ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്. 2018 മുതൽ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുടനീളവും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി ഇത്തരം 1.44 കോടിയിലധികം കർഷകർ സഞ്ചിതമായി പേര് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

സംസ്ഥാന അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള പുരോഗതിയും സ്ഥിതിവിവരങ്ങളും

പ്രധാന സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ തിരിച്ചുവരവ് വർധിച്ചുവരുന്ന വിശ്വാസത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു

PMFBY ചട്ടക്കൂടിൽ സംസ്ഥാന ഗവൺമെന്റുകൾക്കുള്ള വിശ്വാസം ഗണ്യമായി വർധിച്ചിട്ടുണ്ട്. മുൻപ് പദ്ധതിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറുകയോ സ്വന്തമായി ഇൻഷുറൻസ് ഇതര വിള ആശ്വാസ പദ്ധതികൾ ആരംഭിക്കുകയോ ചെയ്ത പ്രധാന കാർഷിക സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ വ്യവസ്ഥാപിതമായ തിരിച്ചുവരവ് ഇതിന് തെളിവാണ്.

• 2022 ഖാരിഫ് മുതൽ ആന്ധ്രാപ്രദേശ് വീണ്ടും പങ്കാളികളായി.
• 2024 ഖാരിഫ് മുതൽ ജാർഖണ്ഡ് വീണ്ടും പങ്കാളികളായി.
• 2026 ഖാരിഫ് മുതൽ പശ്ചിമ ബംഗാൾ വീണ്ടും പങ്കാളികളായി.
• 2026–27 റാബി സീസൺ മുതൽ PMFBY ദേശീയ ചട്ടക്കൂടിലേക്ക് മടങ്ങിവരാനും പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കാനും ബിഹാർ തീരുമാനിച്ചു.

മേഖലാതലത്തിലുള്ള ഇൻഷുറൻസ് ഇതര ആശ്വാസ മാതൃകകളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ കേന്ദ്രീകൃത പദ്ധതി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന സമാനതകളില്ലാത്ത കാര്യക്ഷമതയും സാമ്പത്തിക സുരക്ഷാ വലയും ഈ തിരിച്ചുവരവുകളുടെ തരംഗം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

മഹാരാഷ്ട്രയിലും ആന്ധ്രാപ്രദേശിലും സാർവത്രികവൽക്കരണം നിർത്തിവെച്ചതിന്റെ പ്രഭാവം:

മേഖലാതല രജിസ്ട്രേഷൻ പ്രവണതകളുടെ വിശദമായ പരിശോധന വെളിപ്പെടുത്തുന്നത് 2025-26 സീസണിൽ ഇൻഷുർ ചെയ്ത കർഷക അപേക്ഷകളിൽ ദേശീയതലത്തിലുണ്ടായ ചെറിയ കുറവ് പ്രധാനമായും മഹാരാഷ്ട്രയിലും ആന്ധ്രാപ്രദേശിലുമാണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നാണ്. ഇത് പദ്ധതിയിലുള്ള കർഷകരുടെ വിശ്വാസത്തിന്റെ പൊതുവായ ഇടിവിനെയല്ല കാണിക്കുന്നത്, മറിച്ച് നടപ്പിലാക്കൽ രീതിശാസ്ത്രത്തിൽ വരുത്തിയ മാറ്റം കാരണമാണ്.

• രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളും മുമ്പ് 2023, 2024 വർഷങ്ങളിൽ ഒരു സാർവത്രികവൽക്കരണ സമീപനം നടപ്പിലാക്കിയിരുന്നു, അവിടെ എല്ലാ കർഷകർക്കും വേണ്ടി സംസ്ഥാന ഗവൺമെന്റ് 100% പ്രീമിയവും വഹിച്ചു. ഇത് 2024 ഖാരിഫിൽ വളരെ ഉയർന്ന രജിസ്ട്രേഷന് കാരണമായി.
• 2025-ൽ ഇരു സംസ്ഥാനങ്ങളും ഈ 100% കർഷക പ്രീമിയം സബ്‌സിഡി സമീപനം നിർത്തിവെച്ചു. ഇത് കർഷകരുടെ രജിസ്ട്രേഷനിൽ പ്രതീക്ഷിച്ച കുറവുകളിലേക്ക് നയിച്ചു:

• 2025 ഖാരിഫിൽ ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ കർഷകരുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ 77% കുറഞ്ഞു (2024 ഖാരിഫിലെ 31.92 ലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 2025 ഖാരിഫിൽ 7.43 ലക്ഷമായി). 2026 ഖാരിഫിൽ ഈ പ്രവണത മാറുകയും 2026 ഓഗസ്റ്റ് 28 വരെ 16.22 ലക്ഷം കർഷകർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഇത് 2025 ഖാരിഫ് സീസണിനേക്കാൾ 108% വർധന കാണിക്കുന്നു.
• അതുപോലെ 2025 ഖാരിഫിൽ മഹാരാഷ്ട്രയിലെ കർഷകരുടെ രജിസ്ട്രേഷൻ 40% കുറഞ്ഞു (2024 ഖാരിഫിലെ 76.59 ലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 2025 ഖാരിഫിൽ 45.99 ലക്ഷമായി). 2026 ഓഗസ്റ്റ് 28 വരെയുള്ള 2026 ഖാരിഫിൽ 42.55 ലക്ഷം കർഷകർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇത് 2025 ഖാരിഫ് സീസണിന്റെ 92 ശതമാനത്തിൽ എത്തിച്ചു. ചില അധിക ക്ലെയിമുകൾ പദ്ധതിയിൽ നിന്ന് സംസ്ഥാനം ഒഴിവാക്കിയതാണ് ഈ ചെറിയ കുറവിന് കാരണം.

മറ്റ് പ്രധാന സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ സ്ഥിരതയുള്ളതും ശക്തവുമായ വളർച്ച

ഈ നിർദ്ദിഷ്ട സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ പ്രാദേശിക നയപരമായ മാറ്റങ്ങളിൽ നിന്ന് വേറിട്ട്, മറ്റ് പ്രധാന കാർഷിക സംസ്ഥാനങ്ങൾ 2025 ഖാരിഫിൽ കർഷകരുടെ രജിസ്ട്രേഷനിൽ വളരെ ശക്തമായ വളർച്ച രേഖപ്പെടുത്തി:

• ഇൻഷുർ ചെയ്ത കർഷകരുടെ എണ്ണം 15.48 ലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 20.84 ലക്ഷമായി ഉയർത്തിക്കൊണ്ട് 35 ശതമാനത്തിന്റെ വൻ വർധനവോടെ ഉത്തർപ്രദേശ് വളർച്ചയിൽ മുന്നിലെത്തി.
• 2024 ഖാരിഫിലെ 3.75 ലക്ഷവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ 2025 ഖരീഫിൽ 4.49 ലക്ഷം കർഷകരെ ഇൻഷുർ ചെയ്തുകൊണ്ട് ഹരിയാന 20 ശതമാനം വർധനവോടെ തങ്ങളുടെ സ്ഥിരമായ വളർച്ചാ പാത തുടർന്നു (2023-നും 2024-നും ഇടയിൽ കൈവരിച്ച 82 ശതമാനത്തിന്റെ മികച്ച വളർച്ചയ്ക്ക് മുകളിലാണ് ഇത്).
• ഇൻഷുർ ചെയ്ത കർഷകരുടെ എണ്ണം 30.59 ലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 36.45 ലക്ഷമായി ഉയർന്നതോടെ രാജസ്ഥാൻ 19 ശതമാനം വർധന രേഖപ്പെടുത്തി.
• മധ്യപ്രദേശ് 12 ശതമാനം വർധന രേഖപ്പെടുത്തുകയും ഇൻഷുർ ചെയ്ത കർഷകരുടെ എണ്ണം 26.80 ലക്ഷമായി ഉയരുകയും ചെയ്തു.
• ഛത്തീസ്ഗഢിൽ ഇൻഷുർ ചെയ്ത കർഷകരുടെ എണ്ണം 9 ശതമാനം വർധിച്ച് 15.75 ലക്ഷമായി.
• ഒഡീഷയിൽ 5 ശതമാനം വർധനയുണ്ടായി. ഇത് ആകെ ഇൻഷുർ ചെയ്ത കർഷകരുടെ എണ്ണം 24.92 ലക്ഷത്തിൽ എത്തിച്ചു.

തുടർച്ചയായ ഈ വളർച്ചാ പ്രവണതകൾ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന കാർഷിക മേഖലകളിലുടനീളം കാർഷിക അപകടസാധ്യത പരിരക്ഷയ്ക്കുള്ള ശക്തമായ, കർഷകരുടെ സ്വയം പ്രേരിതമായ ആവശ്യകതയെ കാണിക്കുന്നു.

PMFBY നടപ്പിലാക്കൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള പ്രധാന ഗവൺമെന്റ് സംരംഭങ്ങൾ

സുതാര്യവും സമയബന്ധിതവും കൃത്യവുമായ വിള ഇൻഷുറൻസ് സേവനങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കുന്ന ശക്തമായ ഡിജിറ്റൽ, ഭരണനിർവ്വഹണ ചട്ടക്കൂടിലൂടെയാണ് PMFBY നടപ്പിലാക്കുന്നത്.

• നാഷണൽ ക്രോപ്പ് ഇൻഷുറൻസ് പോർട്ടൽ (NCIP) ഡിജിറ്റൽ കർഷക എൻറോൾമെന്റ്, സബ്‌സിഡി ഭരണം, ഏകോപനം, വിവര വിതരണം എന്നിവ സാധ്യമാക്കുന്നു. ഇൻഷുറൻസ് എടുത്ത കർഷകരുടെ വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കൽ, അർഹമായ ക്ലെയിമുകളുടെ കണക്കുകൂട്ടൽ, ക്ലെയിമുകൾ നേരിട്ട് കർഷകരുടെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടുകളിലേക്ക് ഇലക്ട്രോണിക് ആയി ട്രാൻസ്ഫർ ചെയ്യൽ എന്നിവയും ഇത് സുഗമമാക്കുന്നു.
• NCIP-യുമായുള്ള ഭൂരേഖകളുടെ സംയോജനം: സംസ്ഥാന ഇ-ഭൂരേഖകൾ വഴി ഇൻഷുർ ചെയ്ത ഭൂപ്രദേശങ്ങളുടെ സാധുത ഉറപ്പാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു. മധ്യപ്രദേശ്, ഛത്തീസ്ഗഢ്, ആന്ധ്രാപ്രദേശ്, മഹാരാഷ്ട്ര, രാജസ്ഥാൻ, കർണാടക, ഹരിയാന, ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, ഉത്തർപ്രദേശ്, ഒഡീഷ എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഭൂരേഖകളുടെ ഡിജിറ്റൽ പരിശോധന നടപ്പിലാക്കിവരുന്നു. ഭൂമി, ഇൻഷുർ ചെയ്ത പ്രദേശം, കർഷകൻ എന്നിവരുടെ ശരിയായ വ്യക്തിത്വ നിർണ്ണയം ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് ഈ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇൻഷുർ ചെയ്ത പ്രദേശത്തിന്റെ ഏകദേശം 85% നിലവിൽ സംയോജിപ്പിച്ച ഭൂരേഖകൾ വഴി പരിശോധിക്കുന്നുണ്ട്.
• ഡിജിക്ലെയിം മൊഡ്യൂൾ: 2022 ഖാരിഫ് മുതൽ ആരംഭിച്ച ഇത്, NCIP-യിൽ ക്ലെയിമുകളുടെ സുതാര്യമായ കണക്കുകൂട്ടലും തീർപ്പാക്കലും സാധ്യമാക്കുന്നു. ക്ലെയിമുകൾ NCIP വഴി പ്രോസസ്സ് ചെയ്യുകയും പബ്ലിക് ഫിനാൻഷ്യൽ മാനേജ്‌മെന്റ് സിസ്റ്റം (PFMS) വഴി വിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് കർഷക തലം വരെയുള്ള ക്ലെയിമുകളുടെ സമ്പൂർണ്ണ ഘട്ട നിരീക്ഷണവും (full-cycle monitoring) സാധ്യമാക്കുന്നു. ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം ആരംഭിച്ചതിനുശേഷം 55,000 കോടിയിലധികം രൂപയുടെ ക്ലെയിമുകൾ ഇതിലൂടെ കണക്കാക്കുകയും വിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
• ക്രോപ്പ് കട്ടിംഗ് എക്സ്പീരിമെന്റ് (CCE)-അഗ്രി ആപ്പ്: NCIP-യിൽ CCE വിളവ് ഡാറ്റ ഡിജിറ്റലായി ശേഖരിക്കുന്നതിനും അപ്‌ലോഡ് ചെയ്യുന്നതിനും സഹായിക്കുന്നു. ഒരു ഇൻഷുറൻസ് യൂണിറ്റിന്റെ യഥാർത്ഥ വിളവ് (Actual Yield) കണക്കാക്കാൻ ഈ വിളവ് ഡാറ്റ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് വിളവ് നഷ്ടപ്പെട്ടത് മൂലമുള്ള അർഹമായ ക്ലെയിമുകൾ കണക്കാക്കുന്നത്. CCE പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനികൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിക്കാനും ഇത് അവസരമൊരുക്കുന്നു. ഇത് സുതാര്യത വർധിപ്പിക്കുകയും സമയബന്ധിതമായ ക്ലെയിം തീർപ്പാക്കലിനെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

വിള ഇൻഷുറൻസ് വിതരണം ശക്തമാക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ നവീനാശയങ്ങൾ

PMFBY-യുടെ ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം കർഷകർ, ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനികൾ, സാമ്പത്തിക സ്ഥാപനങ്ങൾ, ഗവൺമെന്റ് ഏജൻസികൾ എന്നിവരെ ഒരൊറ്റ ഐടി ഇക്കോസിസ്റ്റത്തിൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് തത്സമയ വിവരങ്ങൾ പങ്കുവെക്കൽ, സുതാര്യമായ ഭരണനിർവ്വഹണം, കാര്യക്ഷമമായ വിള ഇൻഷുറൻസ് സേവനങ്ങൾ എന്നിവ സാധ്യമാക്കുന്നു. ഈ പോർട്ടൽ പ്രദേശം, വിള, പദ്ധതി എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിജ്ഞാപനങ്ങൾ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്യുകയും കൈകൊണ്ടുള്ള (Manual) പ്രവർത്തനങ്ങൾ കുറയ്ക്കുകയും പ്രത്യേകിച്ച് വിദൂര പ്രദേശങ്ങളിലുള്ളവർക്കും സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന കർഷകർക്കും ഇൻഷുറൻസ് ലഭ്യത മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

• സാങ്കേതികവിദ്യാധിഷ്ഠിത വിളവ് കണക്കാക്കൽ സംവിധാനം (YES-TECH): കൃത്യവും ന്യായവുമായ വിളവ് കണക്കാക്കുന്നതിനായി ഉപഗ്രഹ സർവ്വേകളും മറ്റ് സാങ്കേതികവിദ്യാധിഷ്ഠിത മാർഗ്ഗങ്ങളും YES-TECH ഉപയോഗിക്കുന്നു. 2023 ഖാരിഫ് സീസണിൽ നെല്ലിനും ഗോതമ്പിനും, 2024 ഖാരിഫ് സീസണിൽ സോയാബീനും വേണ്ടിയാണ് ഇത് ആരംഭിച്ചത്. YES-TECH വഴി കണ്ടെത്തുന്ന വിളവ് വിവരങ്ങൾക്ക് കുറഞ്ഞത് 30% മുൻഗണന നൽകിക്കൊണ്ട് ആരംഭിച്ച ഇത്, ചില സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇപ്പോൾ 50% വരെയായി ഉയർത്തിയിട്ടുണ്ട്.

• വെതർ ഇൻഫർമേഷൻ നെറ്റ്‌വർക്ക് ആൻഡ് ഡാറ്റ സിസ്റ്റം (WINDS): ബ്ലോക്ക്, ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് തലങ്ങളിൽ അതിപ്രാദേശികമായ കാലാവസ്ഥാ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നതിനായി WINDS ഓട്ടോമാറ്റിക് വെതർ സ്റ്റേഷനുകളും ഓട്ടോമാറ്റിക് റെയിൻ ഗേജുകളും ഉപയോഗിക്കുന്നു. പഴങ്ങൾ, പച്ചക്കറികൾ, തോട്ടവിളകൾ എന്നിവയ്ക്കായുള്ള കാലാവസ്ഥാധിഷ്ഠിത വിള ഇൻഷുറൻസ് പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കുന്നതിനും YES-TECH ഉപയോഗിച്ചുള്ള വിളവ് കണക്കാക്കലിനും ദുരന്തനിവാരണത്തിനും കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനത്തിനും മറ്റ് ഘടനാപരമായ ഇൻഷുറൻസ് ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്കും ഈ വിവരങ്ങൾ പിന്തുണ നൽകുന്നു.
• തത്സമയ ചിത്രങ്ങളുടെയും വിള നിരീക്ഷണങ്ങളുടെയും ശേഖരണം (CROPIC): നൽകിയിട്ടുള്ള ഇൻഷുറൻസ് യൂണിറ്റിലെ പൊതുവായ വിള ആരോഗ്യനില സമയബന്ധിതമായി വിലയിരുത്തുന്നതിന് ഇത് ജിയോ-ടാഗ് ചെയ്ത ചിത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ ചിത്രങ്ങളുടെ വിശകലനം വഴി വിളനാശത്തിന്റെ വിലയിരുത്തലും വിളവ് കണക്കാക്കലും പിന്തുണയ്ക്കാനും ഇത് ലക്ഷ്യമിടുന്നു. ഇതിനായി രാജ്യവ്യാപകമായ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള പദ്ധതികൾ ആരംഭിക്കുന്ന പ്രക്രിയയിലാണ്.
• കൃഷി രക്ഷക് പോർട്ടലും ഹെൽപ്പ് ലൈനും (KRPH): കർഷകർക്ക് പരാതികൾ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നതിനും സഹായം തേടുന്നതിനും വിള ഇൻഷുറൻസ് സംബന്ധമായ പ്രശ്നങ്ങളുടെ പരിഹാരം ട്രാക്ക് ചെയ്യുന്നതിനുമായി KRPH ഒരു ടോൾ ഫ്രീ ഹെൽപ്പ് ലൈൻ (14447) നൽകുന്നു. 2024 ജനുവരിയിൽ രാജ്യവ്യാപകമായി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ട ഇതിലൂടെ, ഇൻഷുർ ചെയ്ത കർഷകരുടെ 26.12 ലക്ഷം പരാതികൾ പരിഹരിക്കപ്പെടുകയും 99.66% പരിഹാര നിരക്ക് കൈവരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
• ഒരു ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം വഴി എല്ലാ ഓഹരി ഉടമകൾക്കിടയിലും വിള ഇൻഷുറൻസിനെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവും ധാരണയും ലേണിംഗ് മാനേജ്‌മെന്റ് സിസ്റ്റം (LMS) വികസിപ്പിക്കുന്നു. ആപ്പ് ഫോർ ഇന്റർമീഡിയറി എൻറോൾമെന്റ് (AIDE) വായ്പയെടുക്കാത്ത (Non-loanee) കർഷകർക്ക് വീട്ടുപടിക്കൽ എൻറോൾമെന്റ് സൗകര്യം AIDE സാധ്യമാക്കുന്നു. ഇൻഷുറൻസ് ഏജന്റുമാർ/മധ്യസ്ഥർ വഴി വിള ഇൻഷുറൻസ് കൂടുതൽ ലഭ്യമാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു. അതുപോലെ ക്രോപ്പ് ലോസ് അസ്സസ്‌മെന്റ് ആപ്പ് (CLAP) പ്രാദേശിക ദുരന്തങ്ങൾ മൂലമുണ്ടാകുന്ന വിളനാശ സർവേകളിലൂടെ വ്യക്തിഗത കൃഷിയിടങ്ങളുടെ തലത്തിൽ വിളനാശത്തിന്റെ അളവ് ഡിജിറ്റലായി രേഖപ്പെടുത്താൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത് വേഗതയേറിയതും സുതാര്യവുമായ ക്ലെയിം കണക്കുകൂട്ടലും തീർപ്പാക്കലും സാധ്യമാക്കുന്നു.

ഈ സാങ്കേതിക ഇടപെടലുകൾ വേഗത്തിലുള്ള എൻറോൾമെന്റ്, നഷ്ടങ്ങളുടെ കൃത്യമായ വിലയിരുത്തൽ, സമയബന്ധിതമായ ക്ലെയിം തീർപ്പാക്കൽ, കർഷകർക്കുള്ള കാര്യക്ഷമമായ പരാതിപരിഹാരം എന്നിവ സാധ്യമാക്കിക്കൊണ്ട് PMFBY-യെ പൂർണ്ണമായി മാറ്റിയെഴുതി.

പരിഷ്കരിച്ച കാലാവസ്ഥാധിഷ്ഠിത വിള ഇൻഷുറൻസ് പദ്ധതി (RWBCIS)

PMFBY-യെ പിന്തുണച്ചുകൊണ്ട് പ്രതികൂല കാലാവസ്ഥ മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന അപകടസാധ്യതകൾ പ്രത്യേകം പരിഹരിക്കുന്നതിനായി ഗവൺമെന്റ് പരിഷ്കരിച്ച കാലാവസ്ഥാധിഷ്ഠിത വിള ഇൻഷുറൻസ് പദ്ധതി (RWBCIS) നടപ്പിലാക്കുന്നു. നേരിട്ട് വിലയിരുത്തിയ വിളനഷ്ടത്തിന് പകരം വിളനാശത്തിന്റെ സൂചകമായി ("proxy") നിർദ്ദിഷ്ട കാലാവസ്ഥാ ഘടകങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അർഹമായ ക്ലെയിമുകൾ നിർണ്ണയിക്കുന്ന ഒരു കാലാവസ്ഥാ സൂചികാധിഷ്ഠിത (weather index-based) പദ്ധതിയാണ് RWBCIS. ഈ പദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ ഒരു വിളയുടെ ജീവിതചക്രം വിവിധ വളർച്ചാ ഘട്ടങ്ങളായി തിരിക്കുകയും ഓരോ ഘട്ടത്തിലും വിളയ്ക്കുള്ള സാധ്യത പരിഗണിച്ച് ഇൻഷുറൻസ് തുക വീതിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

നിർവചിക്കപ്പെട്ട റഫറൻസ് യൂണിറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിൽ (RUA) "ഏരിയ അപ്രോച്ച്" അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഈ പദ്ധതി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. വിജ്ഞാപനം ചെയ്ത പ്രാദേശിക കാലാവസ്ഥ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ അളക്കുന്ന മഴയുടെ കുറവ് അല്ലെങ്കിൽ കാഠിന്യം, വരണ്ട കാലാവസ്ഥ, തീവ്ര താപനില, ആർദ്രത, കാറ്റിന്റെ വേഗത എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള അളക്കാവുന്ന കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി നിർണ്ണയിച്ച പരിധികളിൽ നിന്ന് മാറുമ്പോൾ ക്ലെയിം തുക അനുവദിക്കപ്പെടുന്നു. ആലിപ്പഴ വീഴ്ച, മേഘവിസ്ഫോടനം തുടങ്ങിയ കഠിനമായ പ്രാദേശിക ദുരന്തങ്ങൾക്ക് കൃഷിയിടതല അധിക പരിരക്ഷ നൽകാനും സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾക്കും സാധിക്കും. PMFBY-യുടെ അതേ താങ്ങാനാവുന്ന പ്രീമിയം നിരക്കുകൾ (വിള തരം അനുസരിച്ച് 1.5% മുതൽ 5% വരെ) പങ്കിടുന്ന RWBCIS പ്രത്യേകിച്ച് പഴങ്ങൾ, പച്ചക്കറികൾ, തോട്ടവിളകൾ എന്നിവയ്ക്ക് വളരെ ജനപ്രിയമായ ഒരു സുരക്ഷാ വലയായി തുടരുന്നു. 2026 ഖാരിഫ് സീസണിൽ 12.31 ലക്ഷം ഹെക്ടർ ഭൂമി ഉൾപ്പെടുത്തി 25.95 ലക്ഷം കർഷക അപേക്ഷകൾ ഇത് കവർ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

PMFBY-യിലൂടെ കാർഷിക അപകടസാധ്യത മാനേജ്‌മെന്റിന്റെ പരിവർത്തനം

കഴിഞ്ഞ ഒരു പതിറ്റാണ്ടായി ഇന്ത്യയുടെ കാർഷിക റിസ്ക് മാനേജ്‌മെന്റ് ചട്ടക്കൂടിന്റെ ഒരു ആണിക്കല്ലായി പ്രധാനമന്ത്രി ഫസൽ ബീമാ യോജന (PMFBY) ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, കാലാവസ്ഥാ സംഭവങ്ങൾ, ജൈവീക നഷ്ടസാധ്യതകൾ എന്നിവയ്‌ക്കെതിരെ ഇത് ദശലക്ഷക്കണക്കിന് കർഷകർക്ക് സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ നൽകുന്നു. താങ്ങാനാവുന്ന പ്രീമിയവും സമഗ്രമായ വിളചാക്രിക പരിരക്ഷയും സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഈ പദ്ധതി കർഷകരുടെ വരുമാന തടസ്സങ്ങളോടുള്ള സാമ്പത്തിക തകർച്ചയുടെ സാധ്യത കുറച്ചു. ആധുനിക കാർഷിക സാമഗ്രികൾ, മികച്ച വിത്തുകൾ, മെച്ചപ്പെട്ട കാർഷിക രീതികൾ എന്നിവയിൽ നിക്ഷേപിക്കാനുള്ള അവരുടെ ശേഷിയെയും ഇത് ശക്തിപ്പെടുത്തി.

NCIP, DigiClaim, CCE അഗ്രി ആപ്പ്, CLAP, YES-TECH, WINDS തുടങ്ങിയ ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളും ഇടപെടലുകളും PMFBY-യ്ക്ക് കീഴിലുള്ള ക്ലെയിം തീർപ്പാക്കലിന്റെ സുതാര്യത, കൃത്യത, വേഗത എന്നിവ മെച്ചപ്പെടുത്തി. ഈ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ PMFBY-യെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമവും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളതുമാക്കി മാറ്റി. ഇന്ത്യ കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധശേഷിയുള്ള കൃഷിയിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ വരുംവർഷങ്ങളിൽ കർഷകരുടെ ഉപജീവനമാർഗ്ഗം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും കൃഷിയിൽ പ്രതിരോധശേഷി വളർത്തുന്നതിനും ദേശീയ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനും പൂർണ്ണ സജ്ജമായി PMFBY നിലകൊള്ളുന്നു.

അവലംബം

Ministry of Agriculture and Farmers Welfare

https://pmfby.gov.in/pdf/New%20Schemes-english_.pdf

https://agriwelfare.gov.in/en/CropInsurance

https://www.myscheme.gov.in/schemes/pmfby

https://agriwelfare.gov.in/en/CropInsurance
https://www.pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=2097959&reg=3&lang=1
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2089250&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2148513&reg=3&lang=2
Microsoft Word - lu431
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU1610_Vz2gT8.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/184/AU269_UCTI1z.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU2752_K8yh1l.pdf?source=pqalshttps://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU2582_mUayeg.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU2608_FGMVt9.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU496_DO5aVo.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/184/AU431_EwtiAQ.pdf?source=pqals
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/184/AU431_EwtiAQ.pdf?source=pqalsHhttps://www.myscheme.gov.in/schemes/pmfby
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2004173&reg=48&lang=2

https://agriwelfare.gov.in/en/CropInsurance
https://pmfby.gov.in/pdf/New%20Schemes-english_.pdf

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU2582_mUayeg.pdf?source=pqals

https://pmfby.gov.in/adminStatistics/dashboard

https://pmfby.gov.in/aboutUs

https://pmfby.gov.in/pdf/RWBCIS_Revised_Guidelines_1.pdf

Ministry of Finance

https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/allsbe.pdf

Success Story

https://www.youtube.com/watch?v=sXEjHod1ltY

PIB Backgrounders

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?id=155010&NoteId=155010&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?ModuleId=16&NoteId=150838&id=150838&lang=2&reg=48&utm_source

Click here to see PDF

***

SK