पत्र सूचना कार्यालय

ভাৰতৰ সৰ্বাংগীণ উন্নয়নৰ বাবে পাৰমাণৱিক শক্তি

১৯৬৯ চনত তাৰাপুৰ পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰই কাৰ্যক্ষমতা আৰম্ভ কৰাৰ পিছৰে পৰা পাৰমাণৱিক শক্তি ভাৰতৰ উন্নয়নৰ যাত্ৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ আহিছে। আজি ই নিৰ্ভৰযোগ্য, কম-কাৰ্বন বিদ্যুতৰ জৰিয়তে ঘৰ, উদ্যোগ আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশক শক্তি যোগান ধৰে। বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ উপৰি পাৰমাণৱিক প্ৰযুক্তিয়ে স্বাস্থ্যসেৱা, কৃষি, খাদ্য সংৰক্ষণ, উদ্যোগ, পানী লৱণমুক্তকৰণ আৰু বৈজ্ঞানিক গৱেষণাত সহায় কৰে। সুৰক্ষা ভাৰতৰ পাৰমাণৱিক কাৰ্যসূচীৰ মূল আধাৰ। প্ৰতিটো পাৰমাণৱিক স্থাপনাই এক শক্তিশালী নিয়ন্ত্ৰণমূলক কাঠামো, একাধিক সুৰক্ষা বাধা, নিৰন্তৰ নিৰীক্ষণ, জৰুৰীকালীন প্ৰস্তুতি আৰু কঠোৰ সুৰক্ষা প্ৰট’কলৰ অধীনত কাম কৰে।

ভাৰতে পাৰমাণৱিক সুৰক্ষা, নিৰাপত্তা আৰু সুৰক্ষা-নিশ্চয়তা শক্তিশালী কৰাৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পাৰমাণৱিক শক্তি সংস্থা (International Atomic Energy Agency - IAEA)-ৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠভাৱে কাম কৰে। বৰ্তমান ভাৰতে সাতটা স্থানত ২৪টা পাৰমাণৱিক শক্তি ৰিয়েক্টৰ চলাই আছে, যাৰ মুঠ স্থাপিত ক্ষমতা ৮.৭৮ গিগাৱাট। অতিৰিক্ত ৯টা ৰিয়েক্টৰ নিৰ্মাণাধীন হৈ আছে, আনহাতে আৰু ১০টা এককৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলি আছে। বিকশিত ভাৰতৰ বাবে পাৰমাণৱিক শক্তি অভিযান (Nuclear Energy Mission for Viksit Bharat)ৰ লক্ষ্য হৈছে ২০৪৭ চনৰ ভিতৰত ১০০ গিগাৱাট পাৰমাণৱিক শক্তি ক্ষমতা অৰ্জন কৰা। কেন্দ্ৰীয় বাজেট ২০২৫–২৬ত দেশীয় ক্ষুদ্ৰ মডুলাৰ ৰিয়েক্টৰ (Small Modular Reactors - SMRs)-ৰ বাবে ২০,০০০ কোটি টকা আবণ্টন কৰা হৈছিল। ২০২৫ চনৰ শান্তি আইন (SHANTI Act, 2025)-এ ভাৰতৰ পাৰমাণৱিক শক্তি কাৰ্যসূচীৰ নিৰাপদ, সুৰক্ষিত আৰু ভৱিষ্যৎ-প্ৰস্তুত সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে কাঠামো অধিক শক্তিশালী কৰিছে।

বিদ্যুতৰ বাহিৰেও পাৰমাণৱিক শক্তিৰ প্ৰয়োগ

পাৰমাণৱিক শক্তি প্ৰযুক্তিৰ বিভিন্ন খণ্ডত বহুমুখী প্ৰয়োগ আছে। এই প্ৰয়োগসমূহে জনকল্যাণ, প্ৰযুক্তিগত অগ্ৰগতি আৰু বহনক্ষম ৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়নত অৰিহণা যোগায়।

পাৰমাণৱিক প্ৰযুক্তিয়ে ৰোগৰ আগতীয়া নিৰ্ণয়, সঠিক কৰ্কট চিকিৎসা আৰু উন্নত চিকিৎসা গৱেষণাৰ জৰিয়তে স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত পৰিৱৰ্তন আনিছে। পাৰমাণৱিক শক্তি বিভাগৰ অধীনস্থ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ, যাৰ ভিতৰত ভাবা পাৰমাণৱিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ (Bhabha Atomic Research Centre - BARC), ইন্দিৰা গান্ধী পাৰমাণৱিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ (Indira Gandhi Centre for Atomic Research - IGCAR), টাটা মেম’ৰিয়েল কেন্দ্ৰ (Tata Memorial Centre - TMC), টাটা মৌলিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (Tata Institute of Fundamental Research - TIFR) আৰু হৰিশ-চন্দ্ৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (Harish-Chandra Research Institute - HRI) অন্তৰ্ভুক্ত, দেশীয় ৰেডিঅ’ফাৰ্মাচিউটিকেল, উন্নত ইমেজিং প্ৰযুক্তি আৰু উদ্ভাৱনীমূলক কৰ্কট চিকিৎসা পদ্ধতি বিকশিত কৰি আছে।

চৰকাৰে সুলভ কৰ্কট চিকিৎসাৰ সুবিধাও সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে। ২০২৫ চনত মুজাফ্ফৰপুৰত ১৫০খন বিচনাযুক্ত হোমি ভাভা কৰ্কট চিকিৎসালয় আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ উদ্বোধন কৰা হয়। ২০২৪–২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত টাটা মেম’ৰিয়েল কেন্দ্ৰত ১.৩ লাখ ৰোগীৰ পঞ্জীয়ন কৰা হৈছিল আৰু মুখ, স্তন আৰু জৰায়ুমুখৰ কৰ্কট ৰোগৰ বাবে প্ৰায় পাঁচ লাখ মহিলাৰ পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। দেশীয় বিকিৰণ প্ৰযুক্তিৰ জৰিয়তে ১.৫৩ কোটি চিকিৎসা সঁজুলি জীৱাণুমুক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত ৰোগীৰ সুৰক্ষা বৃদ্ধি পাইছে আৰু স্বাস্থ্যসেৱা-সংলগ্ন সংক্ৰমণ হ্ৰাস পাইছে।

পাৰমাণৱিক প্ৰযুক্তিয়ে বিকিৰণ-প্ৰৰোচিত পৰিৱৰ্তনশীলতা আৰু তাৰ পিছত সংকৰায়নৰ জৰিয়তে উন্নত শস্যৰ জাত বিকাশত সহায় কৰে। এই জাতসমূহে অধিক উৎপাদন, বৃহৎ বীজৰ আকাৰ, উন্নত গুণগত বৈশিষ্ট্য, আগতীয়া পৰিপক্বতা আৰু খৰাং, তাপ, লৱণাক্ততা তথা ৰোগৰ প্ৰতি অধিক সহনশীলতা প্ৰদান কৰে। পাৰমাণৱিক শক্তি বিভাগে খাদ্য আৰু কৃষিজাত সামগ্ৰীৰ সংৰক্ষণৰ বাবে বিকিৰণ প্ৰযুক্তিৰ প্ৰচাৰো কৰি আছে। ইয়াৰ জৰিয়তে সংৰক্ষণকাল বৃদ্ধি কৰা, চপোৱাৰ পিছৰ ক্ষতি হ্ৰাস কৰা, শস্য আৰু মছলা ৰাসায়নিক পদাৰ্থবিহীনভাৱে সংৰক্ষণ কৰা আৰু ৰপ্তানিৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভিদ-স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰাত সহায় হয়।

ভাবা পাৰমাণৱিক গৱেষণা কেন্দ্ৰই ৭০টা শস্যৰ জাত বিকশিত কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ২০২৫ চনত মুকলি কৰা TBM-9 কল আৰু RTS-43 জোৱাৰো আছে। এই অধিক উৎপাদনক্ষম আৰু আগতীয়াকৈ পৰিপক্ব হোৱা জাতসমূহ দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত খেতি কৰা হয়। BARC-এ ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ (Indian Council of Agricultural Research - ICAR) আৰু কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ সৈতেও সহযোগিতা কৰি শস্য উন্নয়ন ত্বৰান্বিত কৰাৰ লগতে খাদ্য সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰিছে।

বিকিৰণ প্ৰযুক্তিয়ে কৃষিজাত উৎপাদন, মাছ আৰু মছলাৰ সংৰক্ষণকাল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে নষ্ট হোৱা হ্ৰাস কৰি খাদ্য সংৰক্ষণত সহায় কৰে। আমৰ সংৰক্ষণকাল বৃদ্ধি কৰাৰ ফলত সাগৰীয় পথে কম খৰচত ৰপ্তানি সম্ভৱ হৈছে, আনহাতে পিয়াঁজ আৰু আলুৰ সংৰক্ষণকাল বৃদ্ধি কৰাৰ ফলত নষ্ট হোৱা হ্ৰাস পাইছে আৰু কৃষকসকলে অৰ্থনৈতিক লাভ লাভ কৰিছে। বিভিন্ন খাদ্য সামগ্ৰীৰ বিকিৰণ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ ভাৰতীয় খাদ্য সুৰক্ষা আৰু মানদণ্ড প্ৰাধিকৰণ (Food Safety and Standards Authority of India - FSSAI)-ৰ দ্বাৰা অনুমোদিত।

খাদ্য বিকিৰণ আন্তঃগাঁথনি সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে চৰকাৰে ২০২৫ চনত ১৭টা বুজাবুজিৰ চুক্তি (Memorandum of Understanding - MoU) স্বাক্ষৰ কৰে। ছটা গামা বিকিৰণ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কেন্দ্ৰ কাৰ্যক্ষম কৰা হয়, যাৰ ফলত দেশত কাৰ্যক্ষম কেন্দ্ৰৰ সংখ্যা ৪০লৈ বৃদ্ধি পায়। এই কেন্দ্ৰসমূহে ফল-মূল, শাক-পাচলি, শস্য আৰু অন্যান্য নষ্ট হ’ব পৰা সামগ্ৰীৰ গুণগত মান সংৰক্ষণত সহায় কৰে।

ভাৰতৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ আৰু বিৰল পৃথিৱী মৌলৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰ শক্তিশালী কৰাত পাৰমাণৱিক প্ৰযুক্তিয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। উন্নত পাৰমাণৱিক বিশ্লেষণাত্মক কৌশলে খনিজ সম্পদৰ অনুসন্ধান, বৈশিষ্ট্য নিৰূপণ আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণত সহায় কৰে, যাৰ ফলত আকৰিক মূল্যায়ন, নিষ্কাশন আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণৰ সঠিকতা বৃদ্ধি পায়।

ভাৰতে বিৰল পৃথিৱী মৌলৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰথম প্ৰমাণিত প্ৰসংগ সামগ্ৰী, ফেৰ’কাৰ্বনেটাইট (FC) – BARC B1401 মুকলি কৰিছে। ই ভাৰতত এই ধৰণৰ প্ৰথম আৰু বিশ্বত চতুৰ্থ। ই ভূ-ৰাসায়নিক বিশ্লেষণৰ বাবে এক মানদণ্ড প্ৰদান কৰে, বিৰল পৃথিৱী আকৰিক খননত নিৰ্ভৰযোগ্য অনুসন্ধান, দক্ষ নিষ্কাশন আৰু প্ৰক্ৰিয়া নিয়ন্ত্ৰণত সহায় কৰে আৰু দেশৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ সুৰক্ষাত অৰিহণা যোগায়।

দেশীয় গৱেষণা আৰু উন্নত সামগ্ৰী বিকাশৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ ছেমিকণ্ডাক্টৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ বিকাশত পাৰমাণৱিক প্ৰযুক্তিয়ে অৰিহণা যোগাইছে। পাৰমাণৱিক প্ৰযুক্তিৰ জৰিয়তে উৎপাদিত উচ্চ-শুদ্ধতাৰ আইছ’ট’প আৰু বিশেষ সামগ্ৰীসমূহ ছেমিকণ্ডাক্টৰ নিৰ্মাণৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ, যিয়ে সঠিক নিৰ্মাণ, উন্নত ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু কৌশলগত প্ৰযুক্তিগত প্ৰয়োগত সহায় কৰে।

ভাৰতে তালচেৰত ছেমিকণ্ডাক্টৰ প্ৰয়োগৰ বাবে প্ৰথম ইলেক্ট্ৰনিকছ-গ্ৰেড (৯৯.৮% শুদ্ধতা) ব’ৰণ-১১ সমৃদ্ধকৰণ কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিছে। সমৃদ্ধ উৎপাদনটো সফলতাৰে পৰিশোধিত সমৃদ্ধ বৰিক এছিডলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছে, যাৰ ফলত ভাৰত ছেমিকণ্ডাক্টৰ অভিযান (India Semiconductor Mission - ISM) শক্তিশালী হৈছে, গুৰুত্বপূৰ্ণ ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰীৰ আমদানি-নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস পাইছে আৰু প্ৰযুক্তিগত আত্মনিৰ্ভৰশীলতা আগবাঢ়িছে।

হাইড্ৰ’জেনক ভৱিষ্যতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ শক্তি-বাহক হিচাপে ব্যাপকভাৱে গণ্য কৰা হয় আৰু স্বচ্ছ তথা বহনক্ষম শক্তি ব্যৱস্থালৈ পৰিৱৰ্তনৰ ক্ষেত্ৰত ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব বুলি আশা কৰা হয়। পাৰমাণৱিক শক্তিয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য বিদ্যুৎ আৰু উচ্চ-উষ্ণতাৰ প্ৰক্ৰিয়াগত তাপ দুয়োটা যোগান ধৰি হাইড্ৰ’জেন উৎপাদনৰ এক কাৰ্বনমুক্ত পথ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা আৰু পৰম্পৰাগত উৎপাদন পদ্ধতিৰ সৈতে জড়িত সেউজগৃহ গেছৰ নিৰ্গমন হ্ৰাস পায়।

২০২৬ চনত কালপক্কমত পাৰমাণৱিক প্ৰক্ৰিয়াগত তাপ ব্যৱহাৰ কৰি হাইড্ৰ’জেন উৎপাদন কৰা বিশ্বৰ প্ৰথমটো কেন্দ্ৰ উদ্বোধন কৰা হয়। দেশীয় প্ৰযুক্তিটোৱে স্বচ্ছ শক্তি, শক্তি সুৰক্ষা আৰু ভাৰতৰ নেট জিৰ’ তথা ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ হাইড্ৰ’জেন অভিযান (National Green Hydrogen Mission - NGHM)-ৰ লক্ষ্যসমূহক সহায় কৰে।

পাৰমাণৱিক প্ৰযুক্তিৰ সম্প্ৰসাৰিত প্ৰয়োগসমূহে ভাৰতৰ ক্ৰমবৰ্ধমান বৈজ্ঞানিক আৰু প্ৰযুক্তিগত সামৰ্থ্য প্ৰতিফলিত কৰে। গৱেষণা, উদ্ভাৱন আৰু দেশীয় প্ৰযুক্তিত অব্যাহত বিনিয়োগে কৌশলগত খণ্ডসমূহত নতুন সুযোগ মুকলি কৰিব, যিয়ে অৰ্থনৈতিক বিকাশ, শক্তি সুৰক্ষা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়নক সহায় কৰিব।

ভাৰতৰ পাৰমাণৱিক কেন্দ্ৰসমূহে সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰে

বিকিৰণ আৰু তেজস্ক্ৰিয় পদাৰ্থৰ দুৰ্ঘটনাজনিতভাৱে চাৰিওফালৰ পৰিৱেশ আৰু বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গমন হোৱাটো পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰৰ সৈতে জড়িত প্ৰধান সুৰক্ষা উদ্বেগ। জনসাধাৰণ আৰু পৰিৱেশক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিবলৈ ভাৰতীয় পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰসমূহ একাধিক সুৰক্ষা স্তৰৰ সৈতে নক্সা, নিৰ্মাণ আৰু পৰিচালনা কৰা হয়।

ভাৰতৰ পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰসমূহে বিশ্বব্যাপী স্বীকৃত ‘ডিফেন্স ইন ডেপ্থ’ নক্সা দৰ্শন অনুসৰণ কৰে, যিয়ে দুৰ্ঘটনাৰ বিৰুদ্ধে একাধিক সুৰক্ষা স্তৰ নিশ্চিত কৰে। উচ্চমানৰ নক্সা, নিৰ্মাণ, কঠোৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰণ আৰু বিফলতা-নিৰাপদ অভিযান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাৰ পৰা সুৰক্ষাৰ আৰম্ভণি হয়। নিৰন্তৰ নিৰীক্ষণ, নিয়মীয়া পৰীক্ষা আৰু অতিৰিক্ত সুৰক্ষা ব্যৱস্থাই সঁজুলি বা মানৱীয় বিফলতা চিনাক্ত আৰু পৰিচালনা কৰে। একাধিক ভৌতিক বাধাই তেজস্ক্ৰিয় পদাৰ্থ পৰিৱেশলৈ নিৰ্গমন ৰোধ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে চিৰামিক ইন্ধন পেলেট, বন্ধ জিৰকনিয়াম সংকৰ ধাতুৰ ইন্ধন দণ্ড, শক্তিশালী চাপ পাত্ৰ বা চাপ নলী আৰু শক্তিশালী কংক্ৰিটৰ আৱদ্ধকৰণ গাঁথনি। স্বাধীন বেকআপ ব্যৱস্থাই জৰুৰীকালীন ৰিয়েক্টৰ বন্ধ কৰা, কোৰ শীতল কৰা আৰু সম্ভাৱনা কম থকা ঘটনাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য বিদ্যুৎ যোগান নিশ্চিত কৰে। প্ৰতিটো কেন্দ্ৰ ভূমিকম্প, বানপানী, ঘূৰ্ণীবতাহ, ছুনামি আৰু অন্যান্য বাহ্যিক বিপদ সহ্য কৰিব পৰাকৈ নক্সা কৰা হয়।

ভাৰতৰ পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰসমূহে বিকিৰণৰ সংস্পৰ্শ হ্ৰাস কৰিবলৈ ‘যুক্তিসংগতভাৱে সম্ভৱপৰ নিম্নতম’ (As Low as Reasonably Achievable - ALARA) নীতি অনুসৰণ কৰে। কেন্দ্ৰৰ বিন্যাস, শিল্ডিং আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ পদ্ধতি এনেদৰে নক্সা কৰা হয় যাতে কৰ্মক্ষেত্ৰত বিকিৰণৰ মাত্ৰা যিমান সম্ভৱ কম হয়। পাৰমাণৱিক শক্তি নিয়ন্ত্ৰণ পৰিষদে (Atomic Energy Regulatory Board - AERB) পাঁচ বছৰৰ গড় হিচাপত প্ৰতি বছৰে ২০ মিলিছিভাৰ্ট (mSv) পেছাগত বিকিৰণৰ সংস্পৰ্শৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে, যাৰ সঞ্চিত সীমা ১০০ mSv আৰু কোনো এটা বছৰত সৰ্বাধিক ৩০ mSv। প্ৰতিটো পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰত এটা নিৰ্দিষ্ট স্বাস্থ্য পদাৰ্থবিজ্ঞান গোট থাকে, যিয়ে বিকিৰণৰ মাত্ৰা, কৰ্মচাৰীৰ সংস্পৰ্শ, কেন্দ্ৰৰ ব্যৱস্থা আৰু পৰিৱেশলৈ নিৰ্গমন নিৰন্তৰ নিৰীক্ষণ কৰে। অভিযান্ত্ৰিক নিয়ন্ত্ৰণ, সুৰক্ষামূলক সঁজুলি, বায়ু চলাচল ব্যৱস্থা আৰু নিয়মীয়া প্ৰশিক্ষণে বিকিৰণ সুৰক্ষা অধিক শক্তিশালী কৰে।

নিৰাপদ তেজস্ক্ৰিয় আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা ভাৰতৰ পাৰমাণৱিক কাৰ্যসূচীৰ এক কেন্দ্ৰীয় অংশ। পৰিশোধনৰ পৰা নিষ্পত্তিলৈকে প্ৰতিটো পৰ্যায়েই এক কঠোৰ, বহু-স্তৰীয় নিয়ন্ত্ৰণমূলক কাঠামো অনুসৰণ কৰে। পাৰমাণৱিক শক্তি নিয়ন্ত্ৰণ পৰিষদে (AERB) সকলো আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা কাৰ্যকলাপ তদাৰক কৰে। কাৰ্যকলাপসমূহ তেজস্ক্ৰিয় আৱৰ্জনাৰ নিৰাপদ নিষ্পত্তি নিয়ম, ১৯৮৭ (Atomic Energy (Safe Disposal of Radioactive Wastes) Rules, 1987) আৰু তেজস্ক্ৰিয় আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা সম্পৰ্কীয় AERB সুৰক্ষা সংহিতাৰ অধীনত চলে। BARC-ৰ পৰিৱেশ জৰীপ পৰীক্ষাগাৰসমূহে পৰিৱেশ সুৰক্ষা নিৰন্তৰ নিৰীক্ষণ কৰে। আৱৰ্জনা পৰিচালনা কেন্দ্ৰসমূহো চৌবিশ ঘণ্টাই নিৰীক্ষণৰ অধীনত থাকে।

তৰল তেজস্ক্ৰিয় আৱৰ্জনাক কঠোৰ সুৰক্ষা মানদণ্ড পূৰণ কৰাৰ পিছতহে পৰিশোধন, পাতল আৰু নিষ্কাশন কৰা হয়। কঠিন আৱৰ্জনাক প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি বিশেষভাৱে অভিযান্ত্ৰিকভাৱে নিৰ্মিত অন-ছাইট সুবিধাত নিষ্পত্তি কৰা হয়। আৱৰ্জনাৰ তেজস্ক্ৰিয়তাৰ মাত্ৰাৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিষ্পত্তিৰ পদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। AERB-এ স্থান-নিৰ্দিষ্ট নিষ্কাশন সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু নিয়মীয়াকৈ অনুপালন পৰীক্ষা কৰে। উন্নত প্ৰযুক্তি আৰু কাৰ্যকৰী পদ্ধতিৰ জৰিয়তে পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰসমূহে আৱৰ্জনা উৎপাদন নিৰন্তৰ হ্ৰাস কৰি আছে। এই বিস্তৃত পদ্ধতিয়ে মানুহক সুৰক্ষা দিয়ে, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ কৰে আৰু পাৰমাণৱিক সুৰক্ষাৰ সৰ্বোচ্চ মানদণ্ড বজাই ৰাখে।

পাৰমাণৱিক জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ বাবে প্ৰস্তুতি

ভাৰতে পাৰমাণৱিক জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ বাবে প্ৰস্তুতিৰ এক বহু-স্তৰীয় শাসন কাঠামো স্থাপন কৰিছে, যিয়ে ৰাষ্ট্ৰীয়, ৰাজ্যিক, জিলা আৰু কেন্দ্ৰ-স্তৰৰ সঁহাৰি ব্যৱস্থাক একত্ৰিত কৰে। পাৰমাণৱিক শক্তি বিভাগৰ নেতৃত্বত আৰু AERB-ৰ নিয়ন্ত্ৰণত এই কাঠামোৱে যিকোনো সম্ভাৱনা কম থকা পাৰমাণৱিক বা বিকিৰণজনিত জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ সময়ত সমন্বিত পৰিকল্পনা, দ্ৰুত সঁহাৰি আৰু জনসাধাৰণৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰে।

• একীভূত ৰাষ্ট্ৰীয় কাঠামো: ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনাৰ অধীনত পাৰমাণৱিক আৰু বিকিৰণজনিত জৰুৰীকালীন অৱস্থা সামৰি লোৱা হয় আৰু জিলা দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনাত ইয়াক একত্ৰিত কৰা হয়।
• নিৰ্দিষ্ট ৰাষ্ট্ৰীয় সমন্বয়: পাৰমাণৱিক শক্তি বিভাগে এক নিৰ্দিষ্ট সংকট ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনাৰ জৰিয়তে কাৰিকৰী প্ৰস্তুতি আৰু সঁহাৰিৰ নেতৃত্ব দিয়ে।
• বাধ্যতামূলক জৰুৰীকালীন প্ৰস্তুতি: প্ৰতিটো পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰত AERB-ৰ দ্বাৰা অনুমোদিত বাধ্যতামূলক অন-ছাইট আৰু অফ-ছাইট জৰুৰীকালীন সঁহাৰি পৰিকল্পনা থাকে।
• বহু-সংস্থাৰ জৰুৰীকালীন পৰিকল্পনা: পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰ, জিলা প্ৰশাসন আৰু জিলা দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষই নিয়মীয়াকৈ অনুশীলন আৰু জৰুৰীকালীন মহড়া অনুষ্ঠিত কৰে।
• সামৰ্থ্য বৃদ্ধি আৰু জনসাধাৰণৰ সুৰক্ষা: আৰক্ষী, জৰুৰীকালীন সঁহাৰি কৰ্মী আৰু অন্যান্য সংস্থাসমূহক বিশেষ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা হয়। গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানসমূহত বিকিৰণ চিনাক্তকৰণ সঁজুলি স্থাপন কৰা হৈছে।
• চিকিৎসা প্ৰস্তুতি: স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰালয়, পাৰমাণৱিক শক্তি বিভাগ আৰু ভাৰতীয় পাৰমাণৱিক শক্তি নিগম লিমিটেডে চিকিৎসা পেছাদাৰীসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়ে আৰু বিশেষ চিকিৎসাৰ বাবে বিকিৰণ জৰুৰীকালীন চিকিৎসা নেটৱৰ্ক বজাই ৰাখে।
• বহিষ্কৰণ আৰু জৰুৰীকালীন পৰিকল্পনা অঞ্চল: পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰসমূহ কম জনসংখ্যাৰ অঞ্চলত অৱস্থিত, য’ত নিৰ্দিষ্ট সুৰক্ষা অঞ্চল আৰু ১৬ কিলোমিটাৰৰ জৰুৰীকালীন পৰিকল্পনা অঞ্চল থাকে, যাতে প্ৰয়োজন হ’লে সমন্বিত জৰুৰীকালীন সঁহাৰি আগবঢ়াব পৰা যায়।
• নিৰীক্ষণ: প্ৰতিটো পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰত এটা পৰিৱেশ জৰীপ পৰীক্ষাগাৰ থাকে, যিয়ে স্বাভাৱিক কাৰ্যকলাপৰ সময়ত আৰু সম্ভাৱনা কম থকা যিকোনো জৰুৰীকালীন অৱস্থাত বায়ু, পানী, মাটি, উদ্ভিদ আৰু খাদ্য নিৰন্তৰ নিৰীক্ষণ কৰে।

এই ব্যৱস্থাসমূহে জনসাধাৰণ, পৰিৱেশ আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ আন্তঃগাঁথনি সুৰক্ষিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ এক শক্তিশালী পাৰমাণৱিক জৰুৰীকালীন ব্যৱস্থাপনা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতি ভাৰতৰ প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰতিফলিত কৰে।

পাৰমাণৱিক শক্তি: শ্ৰুতিকথা আৰু সত্য

পাৰমাণৱিক শক্তিয়ে বিদ্যুৎ উৎপাদন, স্বাস্থ্যসেৱা, কৃষি আৰু উদ্যোগৰ ক্ষেত্ৰত পৰিৱৰ্তন আনিছে, তথাপি কেইবাটাও ভুল ধাৰণাই জনসাধাৰণৰ ধাৰণাক প্ৰভাৱিত কৰি আছে। বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ আৰু দশকজোৰা নিৰাপদ কাৰ্যকলাপে ইয়াৰ সুৰক্ষা, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু শান্তিপূৰ্ণ প্ৰয়োগৰ এক স্পষ্ট ছবি প্ৰদান কৰে।

শ্ৰুতিকথা: পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰৰ ওচৰত বাস কৰাটো স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতিকাৰক।

সত্য: কাৰ্যক্ষম পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰৰ পৰা নিৰ্গত বিকিৰণ নিৰ্ধাৰিত সুৰক্ষা সীমাৰ ভিতৰতে থাকে আৰু ওচৰৰ জনসাধাৰণৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰত কোনো অতিৰিক্ত বিপদ সৃষ্টি নকৰে।

শ্ৰুতিকথা: তেজস্ক্ৰিয় আৱৰ্জনা নিৰাপদভাৱে ব্যৱস্থাপনা কৰিব নোৱাৰি আৰু ই পৰিৱেশক স্থায়ীভাৱে দূষিত কৰিব।

সত্য: একাধিক সুৰক্ষামূলক বাধা, নিৰন্তৰ নিৰীক্ষণ আৰু কঠোৰ নিয়ন্ত্ৰণমূলক তদাৰকীৰ জৰিয়তে তেজস্ক্ৰিয় আৱৰ্জনা নিৰাপদভাৱে ব্যৱস্থাপনা কৰা হয়।

শ্ৰুতিকথা: যিকোনো পৰিমাণৰ বিকিৰণেই ক্ষতিকাৰক।

সত্য: বিকিৰণ আমাৰ পৰিৱেশৰ এক স্বাভাৱিক অংশ। সূৰ্য, মাটি, বায়ু আৰু খাদ্যৰ পৰা পোৱা কম মাত্ৰাৰ বিকিৰণ দৈনন্দিন জীৱনৰ অংশ আৰু ই ক্ষতিকাৰক নহয়।

শ্ৰুতিকথা: ভাৰতৰ পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰসমূহ অসুৰক্ষিত।

সত্য: ভাৰতে দশকজুৰি এক শক্তিশালী পাৰমাণৱিক সুৰক্ষা অভিলেখ বজাই ৰাখিছে। একাধিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থা আৰু ভৌতিক বাধাই পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰসমূহৰ নিৰাপদ কাৰ্যকলাপ নিশ্চিত কৰে।

শ্ৰুতিকথা: আমাৰ পথ/ৰেলপথেৰে পাৰমাণৱিক সামগ্ৰী পৰিবহণ কৰাটো জনসাধাৰণৰ বাবে অত্যন্ত বিপদজনক।

সত্য: পাৰমাণৱিক সামগ্ৰী বিশেষভাৱে নক্সা আৰু পৰীক্ষা কৰা পাত্ৰত পৰিবহণ কৰা হয়, যিয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সুৰক্ষা মানদণ্ড পূৰণ কৰে।

শ্ৰুতিকথা: কয়লা বা তেলৰ দৰে পাৰমাণৱিক শক্তিয়েও পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰে।

সত্য: পাৰমাণৱিক শক্তিয়ে জীৱাশ্ম ইন্ধন দহন নকৰাকৈ স্বচ্ছ, কম-কাৰ্বন বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰে আৰু কয়লাৰ ঠাই লোৱাৰ জৰিয়তে কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে।

শ্ৰুতিকথা: প্লুট’নিয়াম / পাৰমাণৱিক সামগ্ৰী: ইয়াক স্পৰ্শ কৰিলে মৃত্যু হ’ব পাৰে।

সত্য: পাৰমাণৱিক সামগ্ৰী কঠোৰ সুৰক্ষা নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনত পৰিচালনা কৰা হয়। বিশেষ পদ্ধতি আৰু সুৰক্ষামূলক সঁজুলিয়ে সংস্পৰ্শ ৰোধ কৰে আৰু নিৰাপদ পৰিচালনা নিশ্চিত কৰে।

শ্ৰুতিকথা: পাৰমাণৱিক শক্তিৰ পৰিৱৰ্তে আমি নবীকৰণযোগ্য শক্তি বাছনি কৰা উচিত।

সত্য: পাৰমাণৱিক আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তিয়ে ইটোৱে সিটোক পৰিপূৰক কৰে। পাৰমাণৱিক শক্তিয়ে ২৪×৭ নিৰ্ভৰযোগ্য বিদ্যুৎ যোগান ধৰে আৰু সৌৰশক্তিৰ তুলনাত বহুত কম ভূমিৰ প্ৰয়োজন হয়।

ভাৰতৰ পাৰমাণৱিক কাৰ্যসূচী বৈজ্ঞানিক উৎকৰ্ষতা, কঠোৰ সুৰক্ষা মানদণ্ড আৰু নিয়ন্ত্ৰণমূলক তদাৰকীৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। অধিক জনসচেতনতাই ৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়নৰ বাবে পাৰমাণৱিক শক্তিৰ নিৰাপদ, সুৰক্ষিত আৰু শান্তিপূৰ্ণ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত আস্থা শক্তিশালী কৰে।

বিকিৰণ নিৰীক্ষণ

ঝাৰখণ্ডত ইউৰেনিয়াম নিগম অৱ ইণ্ডিয়া লিমিটেড (Uranium Corporation of India Limited - UCIL)-ৰ ইউৰেনিয়াম খনন অঞ্চলৰ চাৰিওফালে চলোৱা বিস্তৃত স্বাস্থ্য সমীক্ষাত দেখা গৈছে যে গাঁওবাসীৰ মাজত পৰিলক্ষিত স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাসমূহ একে ধৰণৰ আৰ্থ-সামাজিক পৰিস্থিতিৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত সাধাৰণতে দেখা পোৱা সমস্যাৰ সৈতে একে। স্থানীয় ৰোগৰ ধৰণ বিকিৰণৰ সংস্পৰ্শৰ সৈতে জড়িত বুলি প্ৰমাণ কৰা কোনো তথ্য নাই। UCIL-এ BARC আৰু নিয়ন্ত্ৰণমূলক সংস্থাসমূহৰ সহযোগত নিৰন্তৰ স্বাস্থ্য নিৰীক্ষণ, পৰিৱেশ নিৰীক্ষণ আৰু সম্প্ৰদায় কল্যাণ কাৰ্যসূচী চলাই আছে।

উপসংহাৰ

ভাৰতৰ পাৰমাণৱিক কাৰ্যসূচীয়ে শক্তি সুৰক্ষা, প্ৰযুক্তিগত আত্মনিৰ্ভৰশীলতা, জনকল্যাণ আৰু সৰ্বোচ্চ সুৰক্ষা মানদণ্ডৰ প্ৰতি ভাৰত চৰকাৰৰ অটল প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰতিফলিত কৰে। স্বচ্ছ বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ উপৰি পাৰমাণৱিক প্ৰযুক্তিয়ে দেশৰ প্ৰতিটো খণ্ডতে পৰিৱৰ্তন আনিছে। বিকশিত ভাৰতৰ বাবে পাৰমাণৱিক শক্তি অভিযান (Nuclear Energy Mission for Viksit Bharat) আৰু ২০২৫ চনৰ শান্তি আইন (SHANTI Act, 2025)-ৰ দৰে ৰূপান্তৰকাৰী পদক্ষেপৰ দ্বাৰা ভাৰতে এক স্থিতিস্থাপক, উদ্ভাৱন-চালিত আৰু ভৱিষ্যৎ-প্ৰস্তুত পাৰমাণৱিক পৰিৱেশতন্ত্ৰ গঢ়ি তুলিছে। শক্তিশালী নিয়ন্ত্ৰণমূলক তদাৰকী, উন্নত ৰিয়েক্টৰ নক্সা আৰু বিস্তৃত জৰুৰীকালীন প্ৰস্তুতিয়ে পাৰমাণৱিক সুবিধাসমূহৰ নিৰাপদ আৰু সুৰক্ষিত কাৰ্যকলাপ অব্যাহতভাৱে নিশ্চিত কৰি আছে। ২০১১ চনৰ ফুকুশিমা দুৰ্ঘটনাৰ পিছত ভাৰতৰ প্ৰতিটো পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰত এক বিস্তৃত সুৰক্ষা পৰ্যালোচনা কৰা হৈছিল, যিয়ে ভাৰতৰ ৰিয়েক্টৰ নক্সাসমূহৰ শক্তিশালীতা পুনৰ নিশ্চিত কৰে। পৰামৰ্শ দিয়া সকলো স্বল্পম্যাদী আৰু মধ্যম্যাদী সুৰক্ষা উন্নীতকৰণ সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছে, আনহাতে দীৰ্ঘম্যাদী উন্নীতকৰণসমূহ বৰ্তমানৰ আৰু ভৱিষ্যতৰ ৰিয়েক্টৰসমূহত অব্যাহত আছে। ভাৰতে বিকশিত ভাৰত ২০৪৭ আৰু ২০৭০ চনৰ ভিতৰত নেট জিৰ’ লক্ষ্যৰ দিশে আগবাঢ়ি যোৱাৰ লগে লগে পাৰমাণৱিক শক্তি বহনক্ষম উন্নয়ন, শক্তি সুৰক্ষা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় অগ্ৰগতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তম্ভ হৈ থাকিব।

তথ্যসূত্ৰ:

পাৰমাণৱিক শক্তি বিভাগ

https://dae.gov.in/acts-rules/

https://dae.gov.in/nuclear-power-myths-and-facts/#1673946115632-5cfd8aea-5a32

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2220195&reg=3&lang=1

পাৰমাণৱিক শক্তি নিয়ন্ত্ৰণ ব'ৰ্ড (AERB)

https://www.aerb.gov.in/english/myths-facts-about-radiation

https://www.aerb.gov.in/storage/images/PDF/CodesGuides/NuclearFacility/NPPDesign/7.PDF

https://www.aerb.gov.in/images/PDF/Post_Fukushima_Status_23032023.pdf

ভাবা পাৰমাণৱিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ (BARC)

https://www.barc.gov.in/pubaware/snr.html

https://www.barc.gov.in/pubaware/nw.html

ভাৰতীয় পাৰমাণৱিক শক্তি নিগম লিমিটেড (NPCIL)

https://www.npcil.nic.in/content/302_1_AllPlants.aspx

প্ৰেছ ইনফ’ৰমেশ্যন ব্যুৰো

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2201302&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2099244&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2147280&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2147187

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2278309&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2220195&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2147187&reg=48&lang=2

Press Release Page | Press Information Bureau

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2288297&reg=48&lang=1

PDF চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

*********

পিআইবি গৱেষণা

RR