Economy
প্ৰধানমন্ত্ৰী জন-ধন যোজনাৰ ১২ বছৰ
সকলোৰে বাবে বেংকিং, সকলোৰে বাবে সবলীকৰণ
Posted On:
27 AUG 2026 2:06PM
প্ৰধানমন্ত্ৰী জন-ধন যোজনা (PM-JDY) ২০১৪ চনত আৰম্ভ হোৱাৰ পিছৰে পৰা ভাৰতৰ বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিৰ যাত্ৰাৰ এক মূল আধাৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। ১২ বছৰৰ ভিতৰত ই বিশেষকৈ পৰ্যাপ্ত সেৱাৰ পৰা বঞ্চিত সম্প্ৰদায়সমূহৰ বাবে আনুষ্ঠানিক বেংকিং, ঋণ, বীমা, পেঞ্চন আৰু ডিজিটেল পেমেণ্টৰ সুবিধা সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে। PM-JDY একাউণ্টৰ সংখ্যা ২০১৫ চনৰ ১৪.৭২ কোটিৰ পৰা ১৯ আগষ্ট ২০২৬ তাৰিখলৈ ৫৯.০৯ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে, য’ত ৩২.৯২ কোটি মহিলা হিতাধিকাৰী আছে। আমানতৰ পৰিমাণো ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে আনুষ্ঠানিক বিত্তীয় ব্যৱস্থাত অধিক গভীৰ অংশগ্ৰহণ প্ৰতিফলিত কৰে। ভাৰতৰ বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান হিচাপে এই আঁচনিখনে বিত্তীয় সুবিধাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰক অধিক নিৰাপত্তা, সুযোগ আৰু অৰ্থনৈতিক সবলীকৰণলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে।
প্ৰধানমন্ত্ৰী জন-ধন যোজনা: বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিৰ দিশত ভাৰতৰ যাত্ৰাক আগুৱাই নিয়া
বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তি ব্যাপকভিত্তিক অৰ্থনৈতিক বিকাশ আৰু দৰিদ্ৰতা হ্ৰাসৰ বাবে অত্যাৱশ্যকীয়। আনুষ্ঠানিক বিত্তীয় সেৱাসমূহৰ প্ৰৱেশাধিকাৰে মানুহক বিপদ-আপদ পৰিচালনা কৰিবলৈ, তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যতৰ বাবে বিনিয়োগ কৰিবলৈ আৰু জীৱিকা গঢ়ি তুলিবলৈ সহায় কৰে। ই অধিক অৰ্থনৈতিক অংশগ্ৰহণকো সমৰ্থন কৰে আৰু আয়ৰ বৈষম্য হ্ৰাস কৰে। মহিলাসকলৰ বাবে বিত্তীয় সুবিধাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰে বিত্তীয় স্বাধীনতা আৰু অৰ্থনৈতিক সবলীকৰণ শক্তিশালী কৰে। সেয়েহে চৰকাৰে কেইবাটাও লক্ষ্যভিত্তিক পদক্ষেপৰ জৰিয়তে বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অগ্ৰাধিকাৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছে।
ভাৰতৰ বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান প্ৰধানমন্ত্ৰী জন-ধন যোজনা (PM-JDY) ২০১৪ চনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। আঁচনিখনে ইয়াৰ ১২ সংখ্যক বৰ্ষপূৰ্তি উদযাপন কৰাৰ সময়ত, ই অধিক লোকক আনুষ্ঠানিক বিত্তীয় ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি আহিছে আৰু অন্তৰ্ভুক্তিমূলক বিকাশ নিশ্চিত কৰি আহিছে।
আপুনি জানেনে?
ভাৰতৰ বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তি সূচক ২০১৮ চনত ৫৩.৯ৰ পৰা ২০২৬ চনত ৬৭লৈ বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে ঋণ, বীমা, সঞ্চয় আৰু ডিজিটেল পেমেণ্টৰ অধিক গভীৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ প্ৰদৰ্শন কৰিছে।
২০১৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত গিনিছ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডছে PMJDYৰ অধীনত বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিৰ অভিযানৰ পৰিসৰক স্বীকৃতি দিছিল। “এটা সপ্তাহত ১৮,০৯৬,১৩০টা বেংক একাউণ্ট খোলা হৈছিল”—ভাৰত চৰকাৰৰ বিত্তীয় সেৱা বিভাগে পৰিচালনা কৰা অভিযানৰ অংশ হিচাপে।
ভাৰতত বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে PMJDYয়ে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতিও লাভ কৰিছে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মুদ্ৰা নিধি (IMF) আৰু বিশ্ব বেংকে আনুষ্ঠানিক বেংকিং সেৱাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰা আৰু অধিক লোকক আনুষ্ঠানিক বিত্তীয় ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰাত আঁচনিখনৰ ভূমিকাক আলোকপাত কৰিছে।
PM-JDYৰ বিশ্লেষণ: প্ৰৱেশাধিকাৰ আৰু সুবিধাসমূহ
বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তি উদ্যোগ হিচাপে PM-JDYয়ে লাখ লাখ বঞ্চিত নাগৰিকৰ বাবে বেংকিংৰ প্ৰৱেশাধিকাৰক পুনৰ সংজ্ঞায়িত কৰিছে। আঁচনিখনে প্ৰথমতে “প্ৰতিটো পৰিয়াল”ক এটা বেংক একাউণ্ট প্ৰদান কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। ২০১৮ চনত ইয়াৰ গুৰুত্ব “প্ৰতিগৰাকী বেংকিং সুবিধাবিহীন প্ৰাপ্তবয়স্ক”ৰ বেংক একাউণ্ট থকাটো নিশ্চিত কৰাৰ দিশলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিৰ পৰিসৰ বহল হৈছিল। ই পৰ্যাপ্ত সেৱাৰ পৰা বঞ্চিত আৰু কম আয়ৰ গোটসমূহক মৌলিক বেংকিং সেৱা, প্ৰয়োজনভিত্তিক ঋণ, ধন প্ৰেৰণ, বীমা আৰু পেঞ্চন প্ৰদান কৰে।
একাউণ্ট খুলিবলৈ কোন যোগ্য?
- ভাৰতীয় জাতীয়তাৰ সকলো নাগৰিকে PM-JDY একাউণ্ট খুলিবলৈ যোগ্য, কোনো ঊৰ্ধ্ব বয়সৰ সীমা নাই।
- বেংকিং সুবিধাবিহীন ব্যক্তিৰ বাবে এটা মৌলিক সঞ্চয় বেংক একাউণ্ট খোলা হয়।
- কোনো ন্যূনতম বেলেঞ্চ বজাই ৰখাৰ প্ৰয়োজন নাই।
PM-JDY একাউণ্ট ক’ত খুলিব পাৰি আৰু ইয়াক যৌথভাৱে ৰখা যাবনে?
- PM-JDYৰ অধীনত ব্যক্তিসকলে বেংক শাখা বা ব্যৱসায়িক প্ৰতিনিধি/বেংক মিত্ৰ (বেংক শাখাৰ এক সম্প্ৰসাৰিত বাহু)ৰ কেন্দ্ৰলৈ গৈ একাউণ্ট খুলিব পাৰে।
- প্ৰয়োজনীয় KYC নথিপত্ৰৰ সৈতে একাউণ্ট খোলাৰ প্ৰ-পত্ৰ জমা দিব লাগিব। পৰীক্ষণৰ পিছত বেংকে একাউণ্টটো সক্ৰিয় কৰে।
- এটা যৌথ একাউণ্টো খুলিব পাৰি।
একাউণ্ট খুলিবলৈ কি কি নথিপত্ৰৰ প্ৰয়োজন?
PM-JDY একাউণ্ট খোলাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় নথিপত্ৰসমূহৰ ভিতৰত আছে:
- আধাৰ কাৰ্ড
- চৰকাৰী পৰিচয় প্ৰমাণ—ভোটাৰ পৰিচয় পত্ৰ, PAN কাৰ্ড বা ৰেচন কাৰ্ড
- স্থায়ী ঠিকনাৰ প্ৰমাণ—পাছপ’ৰ্ট, ড্ৰাইভিং লাইচেন্স, বিদ্যুৎ, টেলিফোন বা পানীৰ বিল
- পাছপ’ৰ্ট আকাৰৰ ফটো
- যথাযথভাৱে পূৰণ কৰা আৰু স্বাক্ষৰ কৰা PMJDY একাউণ্ট খোলাৰ প্ৰ-পত্ৰ
- চৰকাৰে অধিসূচিত কৰা আন যিকোনো নথিপত্ৰ।
একাউণ্টত সঞ্চয়ৰ ওপৰত সুদৰ আয় কিমান?
- সঞ্চয় বেংক একাউণ্টৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য সুদৰ হাৰ PMJDY আঁচনিৰ অধীনত খোলা একাউণ্টসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য।
- RuPay ডেবিট কাৰ্ড আৰু ইয়াত অন্তৰ্নিহিত দুৰ্ঘটনা বীমা কি?
- PM-JDY একাউণ্টধাৰীক RuPay ডেবিট কাৰ্ড প্ৰদান কৰা হয়। ই এটা ঘৰুৱা ডেবিট কাৰ্ড আৰু সকলো ATM আৰু অধিকাংশ PoS মেচিনত গ্ৰহণযোগ্য।
- ১ লাখ টকাৰ দুৰ্ঘটনা বীমা কভাৰ (আগষ্ট ২০১৮ৰ পিছত খোলা নতুন PMJDY একাউণ্টৰ বাবে ২ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে) উপলব্ধ।
- হিতাধিকাৰীৰ পৰা কোনো প্ৰিমিয়াম লোৱা নহয় আৰু প্ৰিমিয়াম National Payments Corporation of India (NPCI)-য়ে পৰিশোধ কৰে।
কি অভাৰড্ৰাফ্ট সুবিধা উপলব্ধ?
- প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ এজন PM-JDY একাউণ্টধাৰীৰ বাবে ১০,০০০ টকা পৰ্যন্ত অভাৰড্ৰাফ্ট সুবিধা উপলব্ধ।
- যোগ্যতাৰ চৰ্তসমূহ পূৰণ কৰাৰ অধীনত, একাউণ্টটো ৬ মাহ ধৰি সন্তোষজনকভাৱে পৰিচালনা কৰাৰ পিছত এই সুবিধা গ্ৰহণ কৰিব পাৰি।
PM-JDYৰ অধীনত কি কি সামাজিক সুৰক্ষা আঁচনি আগবঢ়োৱা হয়?
- PM-JDY একাউণ্টসমূহ প্ৰত্যক্ষ সুবিধা হস্তান্তৰ (Direct Benefit Transfer - DBT), প্ৰধানমন্ত্ৰী জীৱন জ্যোতি বীমা যোজনা (Pradhan Mantri Jeevan Jyoti Bima Yojana - PM-JJBY), প্ৰধানমন্ত্ৰী সুৰক্ষা বীমা যোজনা (Pradhan Mantri Suraksha Bima Yojana - PM-SBY), অটল পেঞ্চন যোজনা (Atal Pension Yojana - APY), মাইক্ৰ’ ইউনিটছ ডেভেলপমেণ্ট এণ্ড ৰিফাইনেন্স এজেন্সী বেংক (Micro Units Development & Refinance Agency Bank - MUDRA) আঁচনিৰ বাবে যোগ্য।
জন-ধনৰ প্ৰভাৱ
বছৰবোৰৰ সৈতে PMJDYয়ে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি অৰ্জন কৰিছে:
PM-JDY একাউণ্ট যোৱা ১২ বছৰত ৪ গুণ বৃদ্ধি পাইছে। একাউণ্টৰ সংখ্যা ২০১৫ চনৰ ১৪.৭২ কোটিৰ পৰা ১৯ আগষ্ট ২০২৬ তাৰিখলৈ ৫৯.০৯ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে। ইয়াৰে ৪৫.৯৫ কোটি একাউণ্ট গ্ৰাম্য আৰু অৰ্ধ-নগৰীয়া অঞ্চলত, আনহাতে ১৩.১৪ কোটি একাউণ্ট নগৰীয়া আৰু মহানগৰীয় অঞ্চলত আছে।
ই আঁচনিখনৰ ব্যাপক পৰিসৰ আৰু বঞ্চিত তথা বেংকিং সুবিধাবিহীন জনসংখ্যাক আনুষ্ঠানিক বেংকিং ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰাত হোৱা উল্লেখযোগ্য অগ্ৰগতি প্ৰতিফলিত কৰে।
১৯ আগষ্ট ২০২৬ তাৰিখলৈ PM-JDY একাউণ্টৰ ৩২.৯২ কোটি মহিলা হিতাধিকাৰী আছে। এই সংখ্যা বছৰবোৰত ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে বিত্তীয় প্ৰৱেশাধিকাৰত লিংগ সমতা বৃদ্ধিত আঁচনিখনৰ ভূমিকাক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে।
বছৰবোৰত আমানতৰ বহুগুণ বৃদ্ধি
PM-JDY আমানত প্ৰায় ২০ গুণ বৃদ্ধি পাইছে, ২০১৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত ১৫,৬৭০ কোটি টকাৰ পৰা ১৯ আগষ্ট ২০২৬ তাৰিখলৈ ৩,১৬,৫১৪ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পাইছে।
এই বৃদ্ধি কম আয়ৰ পৰিয়ালসমূহৰ মাজত সঞ্চয়ৰ অভ্যাস বৃদ্ধি, আনুষ্ঠানিক বেংকিংৰ প্ৰতি বৰ্ধিত আস্থা আৰু বিত্তীয় ব্যৱস্থাত অধিক গভীৰ অংশগ্ৰহণ প্ৰতিফলিত কৰে।
RuPay কাৰ্ড অব্যাহতভাৱে জাৰি
১৯ আগষ্ট ২০২৬ তাৰিখলৈ PM-JDY একাউণ্টধাৰীসকলক ৪১.২৯ কোটি RuPay ডেবিট কাৰ্ড জাৰি কৰা হৈছে, যিয়ে ডিজিটেল লেনদেনৰ বৃদ্ধিক প্ৰতিফলিত কৰে।
এটা একাউণ্ট, সুযোগৰ এখন পৃথিৱী
PM-JDYয়ে বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিক এক নীতিগত উদ্দেশ্যৰ পৰা লাখ লাখ ভাৰতীয়ৰ বাবে এক বাস্তৱ অভিজ্ঞতালৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। ই বেংকিংৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে, বিত্তীয় সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰিছে আৰু বঞ্চিত নাগৰিকসকলক ঋণ, বীমা, পেঞ্চন আৰু ডিজিটেল পেমেণ্টৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছে। ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেৱল একাউণ্ট আৰু আমানতৰ বৃদ্ধিৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়; ই আনুষ্ঠানিক বিত্তীয় পৰিচয় শক্তিশালী কৰাৰ লগতে মানুহৰ মাজত অধিক অৰ্থনৈতিক আত্মবিশ্বাস গঢ়ি তুলিছে।
তথ্যসূত্ৰ
প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়
https://www.pmindia.gov.in/en/major_initiatives/pradhan-mantri-jan-dhan-yojana/
বিত্ত মন্ত্ৰালয়
https://pmjdy.gov.in/files/E-Documents/PMJDY_BROCHURE_ENG.pdf
https://pmjdy.gov.in/guinness-world-record
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2161432®=48&lang=2
https://pmjdy.gov.in/scheme
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2101428®=48&lang=2
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2161432®=48&lang=2
https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=1854909®=3&lang=1
https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=1952793®=3&lang=1
https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2049231®=3&lang=1
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2161432®=48&lang=2
ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়
https://www.myscheme.gov.in/hi/schemes/pmjdy
তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰালয়
https://www.facebook.com/inbministry/videos/the-pradhan-mantri-jan-dhan-yojana-has-empowered-people-giving-them-identity-rig/1942870073774934/
তথ্য আৰু জনসংযোগ সঞ্চালকালয়
https://www.facebook.com/diprassam/posts/financial-inclusion-in-india-is-no-longer-about-opening-bank-accounts-alone-the-/1463797019114645/
ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক
https://www.rbi.org.in/FinancialEducation/content/English_16042021.PDF
বেংক অৱ বৰোদা
https://bankofbaroda.bank.in/accounts/pradhan-mantri-jan-dhan-yojana
ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক
https://sbi.bank.in/hi/web/faq-s/faq-pradhan-mantri-jan-dhan-yojana-pmjdy
ইউনিয়ন বেংক অৱ ইণ্ডিয়া
https://www.unionbankofindia.bank.in/hindi/details/pradhan-mantri-jandhan-yojana
https://www.unionbankofindia.bank.in/en/details/business-correspondent-bc-model
ইণ্ডিয়ান অভাৰচিজ বেংক
https://www.youtube.com/watch?v=VfGyhGJ-JmQ
অন্যান্য
https://www.youtube.com/watch?v=HplYaTTWY78
পিআইবি আৰ্কাইভ
https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=155102&ModuleId=3®=3&lang=2
pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক
****
পিআইবি গৱেষণা
RR
(Explainer ID: 159741)
आगंतुक पटल : 22
Provide suggestions / comments