पत्र सूचना कार्यालय

ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕೃಷಿಯ ಅಗತ್ಯತೆ

ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವಲಯಗಳು ಬಲವಾದ ಹಾಗೂ ನಿರಂತರ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿವೆ. 2015-16 ರಿಂದ 2024-25 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಹಿಂದಿನ ದಶಕಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಧಿಕ ಅಂದರೆ ಶೇಕಡಾ 4.45 ರಷ್ಟು ದಶಕದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಈ ಸಾಧನೆಯು ಈ ವಲಯದ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ರೈತರ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ವೇಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದಕತೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಪರಿಸರ ಅಡಿಪಾಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಋತುವಿನಲ್ಲೂ, ರೈತರು ನವೀಕೃತ ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ವರ್ಷಗಳ ನಿರಂತರ ಸಾಗುವಳಿ, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿರುವ ಮಳೆಯು ಅನೇಕ ಭೂಮಿಗಳ ಮಣ್ಣಿನ ಸತ್ವವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಇಳುವರಿ ಈಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚದ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು (ಇನ್‌ಪುಟ್‌ಗಳು) ಕೋರುತ್ತದೆ, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖದ ಅಲೆಗಳು, ಒಣ ಹವೆ ಅಥವಾ ಅತಿಯಾದ ಮಳೆಯು ತಿಂಗಳುಗಳ ಶ್ರಮವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅಂಚಿನ ರೈತರಿಗೆ, ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತ ಕೊಯ್ಲುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕೃಷಿಯ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಳಜಿಯಾಗಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕೃಷಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಜೀವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇದು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಎರಡರ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಇದು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು

ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕೃಷಿಯು ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದು ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಖಚಿತಗೊಳಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂಗಾಲವನ್ನು (ಕಾರ್ಬನ್) ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗುರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕೃಷಿಯು ಅವುಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಇದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ:

• ಮಣ್ಣಿನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು (ಉಳುಮೆ ಇತ್ಯಾದಿ) ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವುದು
• ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳೆಗಳ ಜೀವಂತ ಬೇರುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು
• ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು (ಆಚ್ಛಾದನೆ) ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು
• ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು (ಸಂಯೋಜಿತ ಕೃಷಿ)
• ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪರಿಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದು
• ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು

ಸಾರಾಂಶದಲ್ಲಿ, ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕೃಷಿಯು ಕೃಷಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿಯ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು

ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕೃಷಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ವಿಧಾನಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:

ನೀರು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ

• ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೀರಾವರಿ: ಹನಿ (ದ್ರಿಪ್ಪರ್), ತುಂತುರು (ಸ್ಪ್ರಿಂಕ್ಲರ್) ಮತ್ತು ಫಾಗರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನೀರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಸ್ಯದ ಬೇರುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ನೀರಿನ ಪೋಲನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಮೀನಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬರಾ (ಶುಷ್ಕತೆ) ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಅಭಾವದ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹವಾಮಾನ-ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗುತ್ತವೆ.
• ಕೃಷಿ ಯಾಂತ್ರಿಕರಣ: ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತಗೊಳಿಸಲು ಕೃಷಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ನೀರು, ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಗೊಬ್ಬರಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಕರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು, ಪೋಲನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು (ಕಾರ್ಬನ್ ಫುಟ್‌ಪ್ರಿಂಟ್) ತಗ್ಗಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಯೋಚಿತ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾದ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಯಾಂತ್ರಿಕರಣವು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯ ಪರಿಸರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶ ನಿರ್ವಹಣೆ

ನೈಟ್ರೋಜನ್ ರಸಗೊಬ್ಬರ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ನೈಟ್ರಸ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತವಾದ ರಸಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಗೊಬ್ಬರ ನೀಡುವ ಸಮಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಇದು ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂಪರ್ ಗ್ರಾನ್ಯುಲರ್ ಯೂರಿಯಾವನ್ನು ಮಣ್ಣಿನ ಆಳಕ್ಕೆ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಸ್ಥಿತಿಯ ನಿಖರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕಾಗಿ ಎಲೆ ಬಣ್ಣದ ಚಾರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಇತರ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಸೈಯನೋಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳ ಸಾಲು ಬೆಳೆಗಳಂತಹ (ಲೆಗ್ಯೂಮ್ ಇಂಟರ್‌ಕ್ರಾಪಿಂಗ್) ಜೈವಿಕ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಕ್ರಮಗಳು ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಬಳಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಮೇಲಾಗುವ ನಷ್ಟವನ್ನು ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿ: ಭಾರತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮುಕ್ತ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲೇ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಬೀಜಾಮೃತ, ಜೀವಾಮೃತ, ಘನಜೀವಾಮೃತ, ನಿದ್ರಾಸ್ತ್ರ (ವೇಪದ ಕಷಾಯ) ಮತ್ತು ದಶಪರ್ಣಿ ಕಷಾಯದಂತಹ ಜೈವಿಕ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಗಳ ಬೀಜಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಜಮೀನಿನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಸ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಕಷಾಯಗಳ ಮೂಲಕ ಕೀಟ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಂತರ ಹೊದಿಕೆ ಬೆಳೆಗಳು (ಆಚ್ಛಾದನೆ), ಬಹು-ಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿ, ಮಲ್ಚಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಮಣ್ಣಿನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೃಷಿಕರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿಯೊಂದಿಗೆ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮತ್ತು ರೈತರ ಹೂಡಿಕೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತಷ್ಟು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಂಯೋಜಿತ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ-ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು

ಸಂಯೋಜಿತ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯು (ಐಎಫ್‌ಎಸ್‌) ಹಲವು ಕೃಷಿ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಳೆಗಳು, ಜಾನುವಾರುಗಳು, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಜೇನುಸಾಕಣೆಯಂತಹ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಸಂತರ ಬೆಳೆ (ಇಂಟರ್‌ಕ್ರಾಪಿಂಗ್), ಬೆಳೆ ಪರಿವರ್ತನೆ (ಕ್ರಾಪ್ ರೊಟೇಷನ್), ಬಹು-ಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಕೃಷಿಯಂತಹ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಇವು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಬೆಳೆ ವಿಫಲತೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ, ಜೀವನೋಪಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ ಹಾಗೂ ಬರಗಾಲದಂತಹ ತೀವ್ರ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯವು (ಅಗ್ರೋಫಾರೆಸ್ಟ್ರಿ) ಹೆಚ್ಚು ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಲಾಭದಾಯಕ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಮರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತೋಟದ ಬೆಳೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಣ್ಣಿನ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಾಗ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಾಗ ರೈತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಮಳೆ ಆಶ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಳಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅನಿಶ್ಚಿತ ಮಳೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು, ಕೃಷಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಹವಾಮಾನ-ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಕೃಷಿಯು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

• ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ ಸಮತೋಲಿತ ಬಳಕೆ,
• ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕೀಟ ನಿರ್ವಹಣೆ,
• ನೀರಿನ ಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವೇಚನಾಯುಕ್ತ ಬಳಕೆ,
• ಜಮೀನಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ತೇವಾಂಶ ರಕ್ಷಣೆ,
• ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹಾಗೂ ಬೆಳೆಗಳ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸೂಕ್ತ ಭೂಮಿ ಸಿದ್ಧತಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು.

ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, CRA ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಗುಂಪುಗಳು, ಬೀಜ ಮತ್ತು ಮೇವಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಸಮುದಾಯ ಸಸಿಮಡಿಗಳು (ನರ್ಸರಿಗಳು) ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಯಂತಹ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಈ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳು ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ, ಹವಾಮಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ಒತ್ತಡಗಳು ಮತ್ತು ಆಘಾತಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಎದುರಿಸಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕೃಷಿಯ ಬಹುಮುಖಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು

ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕೃಷಿಯು ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪರಿಸರ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಕೃಷಿ ಎರಡನ್ನೂ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಪರಿಸರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು

• ಮಣ್ಣಿನ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ: ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಜೈವಿಕಾಂಶವನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ, ಮಣ್ಣಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
• ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ: ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ವಿಧಾನಗಳು ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಕಗಳು, ಉಪಕಾರಿ ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಶಮನ: ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹೊರಸೂಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮುಖಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ನೀರಿನ ಸಮರ್ಥ ಬಳಕೆ: ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮಣ್ಣು ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹರಿದುಹೋಗುವ ನೀರನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತವನ್ನು ಹಾಗೂ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆರೆಗಳಿಗೆ ಹೂಳು ಮತ್ತು ಕಲುಷಿತ ವಸ್ತುಗಳ ಹರಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು

• ಲಾಭದಾಯಕತೆ: ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮಣ್ಣು ಕೃತಕ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು, ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿಯ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೂಡಿಕೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು (ಇನ್‌ಪುಟ್ ಕಾಸ್ಟ್) ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೈತರ ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
• ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ: ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕೃಷಿಯು ಕೃಷಿ, ಸಲಹಾ ಸೇವೆಗಳು, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
• ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ: ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಳು ಹವಾಮಾನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಜ್ಜಾಗುತ್ತವೆ.

ಉದ್ದೇಶಿತ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು

ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ, ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೀರಾವರಿ, ಸಂಯೋಜಿತ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿ ಮಿಷನ್

2024ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿ ಮಿಷನ್, ರೈತರು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿಗೆ ಬದಲಾಗಲು ನೆರವಾಗುವಂತೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಬೆಂಬಲ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರತಿ ರೈತನಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ಒಂದು ಎಕರೆಯವರೆಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ₹4,000 ರಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವಾಮೃತ ಮತ್ತು ಬೀಜಾಮೃತದಂತಹ ಜೈವಿಕ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು (ಬಯೋ-ಇನ್‌ಪುಟ್ಸ್) ರೈತರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಿಸಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಈ ಮಿಷನ್ 10,000 ಅಗತ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಜೈವಿಕ-ಪರಿಕರ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿ ಗುಂಪುಗಳ (ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳ) ರಚನೆಯನ್ನೂ ಪರಿಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ರೈತರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಪ್ರತಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗೆ ಇಬ್ಬರು ಸಮುದಾಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

05 ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ 18,786 ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳು 8.80 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದ್ದು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು 18.19 ಲಕ್ಷ ರೈತರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, 33,676 ಸಿಆರ್‌ಪಿಗಳಿಗೆ ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳು / ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು/ ಸ್ಥಳೀಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಪರಂಪರಾಗತ್ ಕೃಷಿ ವಿಕಾಸ್ ಯೋಜನೆ

2015ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಪರಂಪರಾಗತ್ ಕೃಷಿ ವಿಕಾಸ್ ಯೋಜನೆ (ಪಿಕೆವಿವೈ), ಭಾರತದ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಉಪಕ್ರಮದ ಪ್ರಮುಖ ಪಿಲ್ಲರ್ (ಸ್ತಂಭ) ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಇದು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸಾವಯವ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ರೈತರಿಗೆ ಸಂಘಟಿತ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೈತರಿಗೆ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೆ ₹31,500 ನೆರವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025ರ ವೇಳೆಗೆ, ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಪಿಕೆವಿವೈ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 16.90 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರತಿ ಹನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆ (ಪರ್ ಡ್ರಾಪ್ ಮೋರ್ ಕ್ರಾಪ್)

'ಪ್ರತಿ ಹನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆ' ಯೋಜನೆಯನ್ನು 2015-16 ರಿಂದ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹನಿ ಮತ್ತು ತುಂತುರು ನೀರಾವರಿಯ ಮೂಲಕ ಜಮೀನಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹನಿ ನೀರಾವರಿಯು ಪೈಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಮಿಟರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಸ್ಯದ ಬೇರುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ನೀರಿನ ಪೋಲನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತುಂತುರು ನೀರಾವರಿಯು ಪೈಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನೋಜಲ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಜಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಚಿಮುಕಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಿಡಿಎಂಸಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅಂಚಿನ ರೈತರಿಗೆ 55% ಮತ್ತು ಇತರ ರೈತರಿಗೆ 45% ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಬಜೆಟ್‌ನಿಂದ ರೈತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು (ಟಾಪ್-ಅಪ್ ಸಬ್ಸಿಡಿ) ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

2015-16 ರಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮೇ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು 109 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಒಟ್ಟು ₹26,325 ಕೋಟಿ ಕೇಂದ್ರ ನೆರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಳೆ ಆಶ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ

2014-15 ರಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಳೆ ಆಶ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು, ಪ್ರದೇಶ ಆಧಾರಿತ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಸಂಯೋಜಿತ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು (ಐಎಫ್‌ಎಸ್‌) ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಬಹು-ಬೆಳೆ, ಬೆಳೆ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಅಂತರ-ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಬೆಳೆಗಳಂತಹ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಇವುಗಳನ್ನು ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಜಾನುವಾರು, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೇನುಸಾಕಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

RAD ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಅಥವಾ ಪಕ್ಕದ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಸಮುದಾಯದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಮಾದರಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಅನುಕರಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಐಎಫ್‌ಎಸ್‌ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರೈತರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ₹30,000 ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ₹10,000 ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ ಉಪ-ಮಿಷನ್

ಹಿಂದಿನ ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ ಉಪ-ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು 2023-24 ರಿಂದ ಪ್ರಧಾನ್ ಮಂತ್ರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ವಿಕಾಸ ಯೋಜನೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 'ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ ಘಟಕ'ವಾಗಿ ಮರುಸಂಘಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ರೈತರಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೆಡು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ ಸಸಿಮಡಿಗಳ (ನರ್ಸರಿಗಳ) ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಘಟಕವು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:

• ಹೊಸ ನರ್ಸರಿಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ,
• ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ನರ್ಸರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು,
• ಟಿಶ್ಯೂ ಕಲ್ಚರ್ ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ,
• ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ,
• ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ,
• ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ,
• ವಿಶೇಷ ತಾಂತ್ರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು,
• ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಇಂಗಾಲದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಾಗಿ (ವೋಲಂಟರಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್) ಯೋಜನೆಗಳ ರೂಪಿಸುವಿಕೆ, ಮತ್ತು
• ಸ್ಥಳೀಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳು.

ಇದು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ 100% ನೆರವು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ 50% ಸಾಲ-ಸಂಪರ್ಕಿತ (ಬ್ಯಾಕ್-ಎಂಡೆಡ್) ನೆರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಡ್ ಯೋಜನೆ

2015ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಡ್ ಯೋಜನೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭೂಮಿಗೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಜಮೀನು-ವಾರು ಮಣ್ಣು ಪರೀಕ್ಷಾ ವರದಿಗಳನ್ನು ರೈತರಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೋ-ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು, ಮೈಕ್ರೋ-ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ 12 ಪ್ರಮುಖ ನಿಯತಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ (ಪ್ಯಾರಾಮೀಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ) ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿ 2 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಡ್, ರೈತರು ತಮ್ಮ ಮಣ್ಣಿನ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಭೌತ-ರಾಸಾಯನಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಸಾಯನಿಕ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು, ಜೈವಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು, ಸಾವಯವ ಇನ್‌ಪುಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಳ ಸೂಕ್ತ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ಬೆಳೆ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚು  ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭವಿಷ್ಯದತ್ತ ಪಯಣ

ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕೃಷಿಯು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಮರುರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಬಳಕೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿ, ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಕೃಷಿಯಂತಹ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಸಂಪನ್ಮೂಲ-ಸಮರ್ಥ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ರೈತರು ಈ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ರೈತರು ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ, ಕೃಷಿಯು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿಯೂ ಹೊರಹೊಮ್ಮಬಲ್ಲದು. ಈ ಪಯಣವು ಹೆಚ್ಚು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಜಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. 

References

Ministry of Finance

https://www.indiabudget.gov.in/economicsurvey/doc/echapter.pdf \

Ministry of Agriculture & Farmers Welfare

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2197692&reg=6&lang=1

https://naturalfarming.dac.gov.in/NaturalFarming/Concept

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2244625&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2201002&reg=3&lang=2

https://agriwelfare.gov.in/sites/default/files/RAD_Operational_Guidelines.pdf 

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2201000&reg=3&lang=1

https://agriwelfare.gov.in/Documents/AR_Eng_2024_25.pdf

https://agriwelfare.gov.in/Documents/DAFW_AnnualReport_2025_26_En.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2239789&reg=3&lang=2

Ministry of Electronics and Information Technology

https://climate-resilience.vikaspedia.in/viewcontent/climate-resilience/agriculture/what-is-climate-resilient-agriculture?lgn=en

World Economic Forum

https://www.weforum.org/stories/2022/10/what-is-regenerative-agriculture/

United Nations

https://www.fao.org/family-farming/d%09etail/en/c/1512632/

https://sdgs.un.org/goals/goal13#targets_and_indicators

Government of Tamil Nadu

https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_irrigationmgt_microirrigation.html

Government of Odisha

https://agri.odisha.gov.in/sites/default/files/2025-03/RAD%20Operational%20Guidelines%20%28Revised%29.pdf

PIB Backgrounders

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=155019&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2175205&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/FaqDetails.aspx?id=155374&NoteId=155374&ModuleId=4&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2221117&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2259279&reg=3&lang=1

Click here to see pdf 

*****