पत्र सूचना कार्यालय

পশুধনে দীৰ্ঘদিন ধৰি ভাৰতীয় কৃষি আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ সহযোগী খণ্ডসমূহত জীৱিকাৰ সহায়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎস হিচাপে ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। ২০তম পশুধন লোকপিয়ল ২০১৯ (20th Livestock Census 2019) অনুসৰি, মুঠ পশুধনৰ সংখ্যা ৫৩৫.৭৮ নিযুত, যাৰ ভিতৰত ৩০২.৭৯ নিযুত গৰুজাতীয় পশু (bovines) আছে। বৃহৎ পশুধন জনসংখ্যাই পশুৰ স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণৰ গুৰুত্ব স্পষ্ট কৰে। অৱশ্যে, চবকা ৰোগ আৰু ব্ৰুচেল’ছিছৰ দৰে সংক্ৰামক ৰোগে ঐতিহাসিকভাৱে গাখীৰ উৎপাদন হ্ৰাস, প্ৰজনন ব্যৰ্থতা আৰু বাণিজ্যিক নিষেধাজ্ঞাৰ ফলত যথেষ্ট অৰ্থনৈতিক ক্ষতি কৰি আহিছে।

চবকা ৰোগ হৈছে এক অতি সংক্ৰামক ভাইৰেল ৰোগ, যিয়ে গৰু, ম’হ, ভেড়া, ছাগলী আৰু গাহৰিকে ধৰি দ্বিখুৰযুক্ত পশুক আক্ৰান্ত কৰে। এই ৰোগে গাখীৰ উৎপাদন হ্ৰাস কৰে, বৃদ্ধি মন্থৰ কৰে, প্ৰজনন কাৰ্যক্ষমতাত প্ৰভাৱ পেলায় আৰু ভাৰবাহী পশুৰ কৰ্মক্ষমতা হ্ৰাস কৰে। ই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত প্ৰৱেশৰ সুযোগো সীমিত কৰে। চবকা ৰোগৰ ফলপ্ৰসূ নিয়ন্ত্ৰণ সকলো সংবেদনশীল পশুৰ নিয়মীয়া গণ-টিকাকৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।

ব্ৰুচেল’ছিছ হৈছে ব্ৰুচেলা এব’ৰ্টাছ (Brucella abortus) নামৰ বেক্টেৰিয়াৰ ফলত গৰু আৰু ম’হৰ হোৱা এক প্ৰজননজনিত ৰোগ। ই মূলতঃ পশুৰ প্ৰজনন অংগসমূহ আক্ৰান্ত কৰে আৰু তেওঁলোকৰ স্বাভাৱিক প্ৰজনন কাৰ্যত ব্যাঘাত জন্মায়। ই উৰ্বৰতা আৰু দুগ্ধস্ৰাৱত ব্যাঘাত জন্মায়, যাৰ ফলত গাখীৰ আৰু মাংস উৎপাদনত প্ৰভাৱ পৰে। গৰুজাতীয় পশুৰ ক্ষেত্ৰত কোনো নিৰাময়মূলক চিকিৎসা নথকাৰ বাবে টিকাকৰণেই আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ আৰু বহনক্ষম নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থা।

পশু স্বাস্থ্য ব্যৱস্থাপনা শক্তিশালী কৰাৰ বাবে চৰকাৰে ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯ত ৰাষ্ট্ৰীয় পশু ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ কাৰ্যসূচী (National Animal Disease Control Programme — NADCP) আৰম্ভ কৰে, যাতে দেশজুৰি টিকাকৰণৰ জৰিয়তে চবকা ৰোগ আৰু ব্ৰুচেল’ছিছ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু নিৰ্মূল কৰিব পৰা যায়। কাৰ্যসূচীটোৱে সকলো পশুধনৰ ১০০% চবকা ৰোগ টিকাকৰণ বছৰত দুবাৰ আৰু ৪–৮ মাহ বয়সৰ মাইকী গৰুজাতীয় পোৱালিৰ জীৱনকালত এবাৰ ব্ৰুচেল’ছিছৰ টিকাকৰণৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।

কাৰ্যসূচীটোৰ লক্ষ্য হৈছে সকলো যোগ্য পশুক বছৰত দুবাৰ গণ-টিকাকৰণৰ জৰিয়তে চবকা ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আৰু ৪–৮ মাহ বয়সৰ মাইকী গৰুজাতীয় পোৱালিক জীৱনকালত এবাৰ টিকাকৰণৰ জৰিয়তে ব্ৰুচেল’ছিছ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। ই ৰোগ নিৰীক্ষণ আৰু শীতল-শৃংখল (cold-chain) সামগ্ৰী ক্ৰয়কো সহায় কৰে।

• সকলো সংবেদনশীল গৰুজাতীয় পশু আৰু ক্ষুদ্ৰ জাবৰ-পশুক প্ৰতি ছমাহৰ মূৰে মূৰে গণ চবকা ৰোগ টিকাকৰণ।
• কাৰ্যসূচীটোৰ ফলপ্ৰসূ ৰূপায়ণৰ বাবে জনসচেতনতা অভিযান আৰু বিষয়াসকলৰ অভিমুখীকৰণ।
• পশুৰ কাণত টেগ লগোৱা, পঞ্জীয়ন আৰু ভাৰত পশুধন প’ৰ্টেল (Bharat Pashudhan Portal — NDLM)ত পশুৰ তথ্য আপলোড কৰা।
• টিকাকৰণৰ পূৰ্বে আৰু পিছত নমুনা পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে ছিৰ’নিৰীক্ষণ আৰু নিৰীক্ষণ।
• গুণগত মানসম্পন্ন বিতৰণ নিশ্চিত কৰিবলৈ টিকা আৰু শীতল-শৃংখল সঁজুলি ক্ৰয়।
• ৰোগৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ অনুসন্ধান, ভাইৰাছ পৃথকীকৰণ আৰু টাইপিং, আৰু কোৱাৰেণ্টাইন তথা চেক-প’ষ্টৰ জৰিয়তে পশুৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ।
• নিৰন্তৰ তথ্য উৎপাদন, নিৰীক্ষণ আৰু প্ৰভাৱ মূল্যায়ন।
• টিকাকৰণকাৰীসকলক পাৰিশ্ৰমিক, প্ৰতি টিকাৰ পালিৰ বাবে ন্যূনতম ৩ টকা।

NADCPৰ সফলতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি চৰকাৰে পশুধন স্বাস্থ্য আৰু ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ কাৰ্যসূচী (Livestock Health and Disease Control Programme — LHDCP)-ৰ অধীনত ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ, পশু চিকিৎসা সেৱা আৰু পশু স্বাস্থ্যসেৱাক একত্ৰিত কৰিছে, যাৰ ফলত অধিক ব্যাপক আৰু বহনক্ষম পশু স্বাস্থ্য কাঠামো সক্ষম হৈছে। সংশোধিত LHDCPৰ অধীনত NADCP, পশুধন স্বাস্থ্য আৰু ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ (Livestock Health and Disease Control — LH&DC) উপাদান আৰু পশু ঔষধি উদ্যোগ (Pashu Aushadhi initiative)-ক একেটা ছাতি আঁচনিৰ অধীনত সামৰি লোৱা হৈছে, যাতে পশু স্বাস্থ্য হস্তক্ষেপসমূহৰ সমন্বিত ৰূপায়ণ আৰু ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থাপনা নিশ্চিত হয়। ২০২৬–২৭ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে পশুধন স্বাস্থ্য আৰু ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ কাৰ্যসূচী (Livestock Health and Disease Control Programme — LHDCP)-ৰ মুঠ বাজেট আবণ্টন হৈছে ২,০১০ কোটি টকা।

সমগ্ৰ দেশত নিৰন্তৰ টিকাকৰণ, ৰোগ নিৰীক্ষণ আৰু নিৰীক্ষণমূলক প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তে ৰাষ্ট্ৰীয় পশু ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ কাৰ্যসূচী (NADCP)-ৰ অধীনত গ্ৰহণ কৰা হস্তক্ষেপৰ পৰিসৰ আৰু অৰ্জন কৰা পৰিমাপযোগ্য ফলাফলসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ:

NADCPৰ অধীনত সঞ্চিত চবকা ৰোগ টিকাকৰণে ১৪৭.১৬ কোটি চবকা ৰোগ টিকাৰ পালিত উপনীত হৈছে, যাৰ ফলত ৮.০৪ কোটি কৃষক উপকৃত হৈছে।

২০২৪ চনৰ পৰা পশুপালকসকলৰ পৰিভ্ৰমী ভেড়া আৰু ছাগলীৰ ক্ষেত্ৰতো চবকা ৰোগ টিকাকৰণ সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছে। এই কাৰ্যসূচীয়ে হাৰিয়ানা, হিমাচল প্ৰদেশ, উত্তৰাখণ্ড আৰু জম্মু আৰু কাশ্মীৰ তথা লাডাখৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ পৰিভ্ৰমী জনসংখ্যাক সামৰি লৈছে, যাতে পৰিভ্ৰমী পথসমূহত ৰোগৰ বিস্তাৰ ৰোধ কৰিব পৰা যায়।

টিকাকৰণৰ পিছৰ এণ্টিবডিৰ সঁহাৰি মূল্যায়নৰ বাবে সম্পন্ন কৰা ছিৰ’-নিৰীক্ষণে দেখুৱাইছে যে চবকা ৰোগ ভাইৰাছৰ ছিৰ’টাইপ অ’, এ আৰু এছিয়া ১ ৰ বিৰুদ্ধে গড় সুৰক্ষামূলক ৰোগ-প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা ক্ৰমে ৭৮.১%, ৭১.৭% আৰু ৭৭.৬%। এই স্তৰসমূহে শক্তিশালী পাল-ভিত্তিক ৰোগ-প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা সূচায়। উন্নত ৰোগ-প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাই ৰোগৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ তীব্ৰভাৱে হ্ৰাস কৰিছে। ২০১৯ চনত চবকা ৰোগৰ প্ৰতিবেদিত প্ৰাদুৰ্ভাৱ ১৩২টাৰ পৰা ২০২৫ চনত মাত্ৰ ৪০টালৈ হ্ৰাস পাইছে। ই দেশজুৰি টিকাকৰণৰ পৰিসৰৰ ফলপ্ৰসূতা প্ৰতিফলিত কৰে।

NADCPৰ অধীনত ৪–৮ মাহ বয়সৰ মাইকী গৰুজাতীয় পোৱালিক জীৱনকালত এবাৰ ব্ৰুচেল’ছিছৰ টিকা দিয়া হয়।

২০২৫ চনত টিকাকৰণৰ পিছৰ নিৰীক্ষণে গৰু পোৱালিৰ ক্ষেত্ৰত ৭৫.৬৩% আৰু ম’হৰ পোৱালিৰ ক্ষেত্ৰত ৬৭.১৭% ছিৰ’কনভাৰ্ছন হাৰ (টিকাকৰণ কৰা পশুৰ ভিতৰত এণ্টিবডি বিকশিত কৰা পশুৰ শতাংশ) দেখুৱাইছে। ফলাফলসমূহে ফলপ্ৰসূ ৰোগ-প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাৰ ইংগিত দিয়ে, যিয়ে ব্ৰুচেল’ছিছৰ ঘটনাৰ তীব্ৰ হ্ৰাসত অৰিহণা যোগাইছে। প্ৰতিবেদিত প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ সংখ্যা ২০১৯ চনৰ ২২টাৰ পৰা ২০২৫ চনত ১৫টালৈ হ্ৰাস পাইছে, যিয়ে কাৰ্যসূচীটোৰ হস্তক্ষেপৰ ইতিবাচক প্ৰভাৱ প্ৰদৰ্শন কৰে।

চবকা ৰোগ আৰু ব্ৰুচেল’ছিছ নিয়ন্ত্ৰণ শক্তিশালী কৰাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ (Indian Council of Agricultural Research — ICAR) প্ৰতিষ্ঠানসমূহক বিত্তীয় সহায় আগবঢ়োৱা হয়। এই সহায়ৰ ভিতৰত টিকা গৱেষণা, গুণগত মান পৰীক্ষা, ৰোগ নিৰীক্ষণ, ছিৰ’-নিৰীক্ষণ, ৰোগৰ আৰ্হি নিৰ্মাণ আৰু ৰাজ্যভিত্তিক নমুনা সংগ্ৰহ অন্তৰ্ভুক্ত। এই ব্যৱস্থাসমূহে কাৰ্যসূচীটোৰ ফলপ্ৰসূ আৰু বিজ্ঞান-ভিত্তিক ৰূপায়ণ নিশ্চিত কৰে।

ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহে টিকাকৰণৰ আনুষংগিক সামগ্ৰী ক্ৰয় আৰু শীতল-শৃংখল আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালী কৰাৰ বাবে সহায় লাভ কৰে। পশুপালন আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন পুঁজি (Animal Husbandry Infrastructure Development Fund — AHIDF)ৰ জৰিয়তে ব্যক্তিগত উদ্যোগী, ব্যক্তিগত কোম্পানী আৰু অন্যান্য যোগ্য প্ৰতিষ্ঠানক বিত্তীয় সহায় আগবঢ়োৱা হয়। ই পশু চিকিৎসা টিকা আৰু ঔষধ নিৰ্মাণৰ সুবিধা স্থাপনত সহায় কৰে।

শেষ মাইলৰ পশু স্বাস্থ্যসেৱা নিশ্চিত কৰিবলৈ পশু চিকিৎসা সুবিধা আৰু মোবাইল পশু চিকিৎসা একক (Mobile Veterinary Units — MVUs) শক্তিশালী কৰা হৈছে। ২৯খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত মুঠ ৪,০১৯টা মোবাইল পশু চিকিৎসা একক কাৰ্যক্ষম হৈ আছে। এইবোৰে টোল-ফ্ৰী নম্বৰ ১৯৬২ৰ জৰিয়তে দুৱাৰমুখতে পশু চিকিৎসা সেৱা আগবঢ়ায়। এতিয়ালৈকে এই উদ্যোগৰ দ্বাৰা ১৩৬ লাখ কৃষক উপকৃত হৈছে আৰু ২৭৬ লাখ পশুৰ চিকিৎসা কৰা হৈছে।

ভাৰত পশুধন প’ৰ্টেলে পশু পঞ্জীয়ন, চবকা ৰোগ আৰু ব্ৰুচেল’ছিছৰ টিকাকৰণৰ তথ্য একত্ৰিত কৰে, আৰু প্ৰতিটো পশুক এটা অনন্য ১২-অংকৰ টেগ আই.ডি. প্ৰদান কৰা হয়। ২০২৬ চনৰ জুলাইলৈকে ৩৯.০০ কোটিতকৈ অধিক পশুধন প’ৰ্টেলটোত পঞ্জীয়ন কৰা হৈছিল। ই বাস্তৱ-সময়ৰ নিৰীক্ষণ, উন্নত অনুসৰণযোগ্যতা আৰু পশুধন উন্নয়ন কাৰ্যসূচীসমূহৰ অধিক স্বচ্ছ, তথ্য-চালিত ৰূপায়ণ সম্ভৱ কৰি তুলিছে।

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা-সক্ষম বিশ্লেষণ, টিকাকৰণৰ অনুসৰণযোগ্যতা, বাস্তৱ-সময়ৰ ডেশ্বব’ৰ্ড আৰু প্ৰমাণ-ভিত্তিক পৰিকল্পনাই ভৱিষ্যতে ৰোগ নিৰীক্ষণ আৰু সম্পদ আবণ্টন অধিক শক্তিশালী কৰিব পাৰে।

গ্ৰাম্য ভাৰতৰ বহুমুখী কৃত্ৰিম প্ৰজনন কাৰিকৰী (Multi-Purpose Artificial Insemination Technicians in Rural India — MAITRIs)সকলৰ জৰিয়তে কৃষকৰ মাজত প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰ শক্তিশালী কৰা হৈছে। তেওঁলোকে দুৱাৰমুখতে পশু চিকিৎসা সেৱা প্ৰদান কৰে। এতিয়ালৈকে ৩৯,৮১০জন কাৰিকৰীক বিত্তীয় সহায়ত প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে।

২০২৪ চনত চৰকাৰে “মহামাৰী প্ৰস্তুতি আৰু সঁহাৰিৰ বাবে ভাৰতত পশু স্বাস্থ্য নিৰাপত্তা শক্তিশালীকৰণ” (Animal Health Security Strengthening in India for Pandemic Preparedness and Response) শীৰ্ষক মহামাৰী পুঁজি প্ৰকল্প (Pandemic Fund Project) আৰম্ভ কৰে। ই জি২০ মহামাৰী পুঁজি (G20 Pandemic Fund)ৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত ২৫ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ উদ্যোগ। এই প্ৰকল্পটো এছিয়ান উন্নয়ন বেংক (Asian Development Bank — ADB), খাদ্য আৰু কৃষি সংস্থা (Food and Agriculture Organization — FAO) আৰু বিশ্ব বেংক (World Bank)ৰ অংশীদাৰিত্বত ৰূপায়ণ কৰা হৈছে।

এই প্ৰকল্পই মহামাৰী প্ৰস্তুতি শক্তিশালী কৰাৰ বাবে পশু স্বাস্থ্য ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰি NADCPক পৰিপূৰক হিচাপে সহায় কৰে। ই জিন’মিক আৰু পৰিৱেশগত নিৰীক্ষণকে ধৰি ৰোগ নিৰীক্ষণ শক্তিশালী কৰে। ই পৰীক্ষাগাৰৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নীত কৰে আৰু সীমান্ত-পাৰ সহযোগিতা উৎসাহিত কৰে। এই ব্যৱস্থাসমূহে জুনোটিক আৰু সীমান্ত-পাৰ পশু ৰোগৰ আগতীয়া চিনাক্তকৰণ আৰু সময়মতে সঁহাৰি প্ৰদান উন্নত কৰে।

এই উদ্যোগৰ অংশ হিচাপে চৰকাৰে ভাৰতত পশু স্বাস্থ্য ব্যৱস্থাপনা শক্তিশালী কৰাৰ লক্ষ্যৰে দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ নথি প্ৰকাশ কৰিছে:

মানক পশু চিকিৎসা চিকিৎসা নিৰ্দেশিকা (Standard Veterinary Treatment Guidelines — SVTG): এক ব্যাপক কাঠামো, যিয়ে বৈজ্ঞানিক পশু চিকিৎসা পদ্ধতি, ঔষধৰ যুক্তিসংগত ব্যৱহাৰ আৰু জীৱাণু-প্ৰতিৰোধী ঔষধৰ দায়িত্বশীল ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰে। ই জীৱাণু-প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাৰ বিৰুদ্ধে ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্য পৰিকল্পনা (National Action Plan on Antimicrobial Resistance)-কো সহায় কৰে।

পশু ৰোগৰ সংকট ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনা (Crisis Management Plan — CMP): পশু ৰোগৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ সময়ত প্ৰস্তুতি শক্তিশালী আৰু দ্ৰুত সঁহাৰিৰ পথনিৰ্দেশ কৰাৰ বাবে এক ৰাষ্ট্ৰীয় কাঠামো। ই সময়মতে নিয়ন্ত্ৰণ আৰু ফলপ্ৰসূ পুনৰুদ্ধাৰ ব্যৱস্থাক সহায় কৰে।

এই নথিসমূহ পশু চিকিৎসক, নীতিনিৰ্ধাৰক আৰু ক্ষেত্ৰ পৰ্যায়ৰ বিষয়াসকলৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ সঁজুলি হিচাপে কাম কৰিব। ই পশু স্বাস্থ্য সংকটৰ প্ৰতি সময়মতে আৰু ফলপ্ৰসূ সঁহাৰি প্ৰদান আৰু ৰোগ ব্যৱস্থাপনা প্ৰট’কল শক্তিশালী কৰাত সহায় কৰিব।

NADCP ভাৰতৰ অন্যতম ব্যাপক আৰু তথ্য-চালিত পশুধন স্বাস্থ্য হস্তক্ষেপ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। নিৰন্তৰ দেশজুৰি টিকাকৰণ, শক্তিশালী নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থা, ডিজিটেল একত্ৰীকৰণ আৰু লক্ষ্যভিত্তিক বিত্তীয় তথা আন্তঃগাঁথনিগত সহায়ৰ জৰিয়তে কাৰ্যসূচীটোৱে চবকা ৰোগ আৰু ব্ৰুচেল’ছিছৰ ক্ষেত্ৰত পৰিমাপযোগ্য হ্ৰাস সাধন কৰিছে। প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ তীব্ৰ হ্ৰাস, উন্নত পাল-ভিত্তিক ৰোগ-প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা আৰু গৰুজাতীয় পশুৰ উৎপাদনশীলতাত স্পষ্ট লাভে প্ৰমাণ কৰে যে ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণে কৃষকৰ অৰ্থনৈতিক, পুষ্টিগত আৰু জীৱিকাৰ সুবিধালৈ পোনপটীয়াকৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে। পশুৰ ৰোগৰ আগতীয়া চিনাক্তকৰণে সংক্ৰমণৰ বিস্তাৰৰ আশংকা হ্ৰাস কৰে, জীৱাণু-প্ৰতিৰোধী ঔষধৰ দায়িত্বশীল ব্যৱহাৰ শক্তিশালী কৰে আৰু ভৱিষ্যতৰ জুনোটিক মহামাৰীৰ বিৰুদ্ধে ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰস্তুতি উন্নত কৰে।

ভৱিষ্যতৰ অগ্ৰাধিকাৰৰ ভিতৰত চবকা ৰোগ মুক্তিৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ সৈতে ক্ৰমাগতভাৱে সামঞ্জস্য স্থাপন, পৰীক্ষাগাৰৰ স্বীকৃতি সম্প্ৰসাৰণ, জিন’মিক নিৰীক্ষণ, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা-সক্ষম ৰোগ বুদ্ধিমত্তা, জলবায়ু-সহনশীল নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থা আৰু শক্তিশালী এক স্বাস্থ্য সমন্বয় অন্তৰ্ভুক্ত।

বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ পশুধন টিকাকৰণ অভিযানৰ পৰা ডিজিটেলভাৱে সক্ষম ৰোগ নিৰীক্ষণ পৰিৱেশ তন্ত্ৰলৈ, NADCPয়ে এক স্বাস্থ্যসন্মত, অধিক উৎপাদনশীল আৰু বিশ্বব্যাপী প্ৰতিযোগিতামূলক পশুধন খণ্ডৰ ভেটি স্থাপন কৰিছে। ভাৰত বিকশিত ভাৰত ২০৪৭ৰ দিশে আগবাঢ়ি যোৱাৰ লগে লগে খাদ্য সুৰক্ষা, কৃষকৰ সমৃদ্ধি আৰু মহামাৰী-প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা নিশ্চিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পশু স্বাস্থ্যত নিৰন্তৰ বিনিয়োগ গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ থাকিব।

মীন, পশুপালন আৰু দুগ্ধ মন্ত্ৰালয়

https://bharatpashudhan.ndlm.co.in/

https://www.dahd.gov.in/schemes/programmes/nadcp

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2212290&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2101856

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1937850

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2117330

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2068146

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2157899&reg=3&lang=2

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU3729_txHX3D.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/annex/268/AU1181_cZK9ZJ.pdf?source=pqars

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AS371_0BKEvo.pdf?source=pqals

https://www.nddb.coop/sites/default/files/pdfs/NDDB_AR_2023_24_Eng.pdf

https://sansad.in/getFile/annex/270/AS349_IOMzfo.pdf?source=pqars

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/key%20results.pdf

https://www.dahd.gov.in/sites/default/files/2026-04/AnnualReport2025-26.pdf

স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰালয়

https://www.psa.gov.in/oneHealthMission

ভাৰত চৰকাৰৰ প্ৰধান বৈজ্ঞানিক উপদেষ্টাৰ কাৰ্যালয়

https://psa.gov.in/CMS/web/sites/default/files/psa_custom_files/Anthology%20of%20S%26T%20Activities_compressed%20%281%29.pdf

কেবিনেট

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2108419&reg=3&lang=2

বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা

https://www.who.int/health-topics/one-health#tab=tab_1

pdf চাবলৈ ক্লিক কৰক

***

পিআইবি গৱেষণা

RR