पत्र सूचना कार्यालय

কৃষকৰ আয় সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্যভিত্তিক মূল্য সহায়তা শক্তিশালীকৰণ

চৰকাৰে সৰু আৰু প্ৰান্তীয় কৃষকসকলকে ধৰি সকলো কৃষকে ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্য (Minimum Support Price – MSP)-ৰ সুবিধা লাভ কৰাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ কেইবাটাও পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ হৈছে প্ৰধানমন্ত্ৰী অন্নদাতা আয় সংৰক্ষণ অভিযান (Pradhan Mantri Annadata Aay Sanrakshan Abhiyan – PM-AASHA)। চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত এই আঁচনিখন আৰম্ভ কৰিছিল। গ্ৰাহকৰ বাবে মূল্য স্থিৰতা বজাই ৰখাৰ লগতে কৃষকসকলৰ বাবে লাভজনক মূল্য নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে ইয়াক প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।

PM-AASHA-এ এক ঐক্যবদ্ধ কাঠামোৰ অধীনত একাধিক মূল্য-সহায়তা ব্যৱস্থাক একত্ৰিত কৰে। প্ৰতিটো ব্যৱস্থা শস্য আৰু বজাৰৰ পৰিস্থিতি অনুসৰি ৰূপায়ণ কৰা হয়। এই আঁচনিয়ে ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্য (Minimum Support Price – MSP)-ৰ ৰূপায়ণ শক্তিশালী কৰাৰ লগতে কৃষকৰ সংকটজনিত বিক্ৰী হ্ৰাস কৰে। ই গ্ৰাহকৰ বাবে খাদ্য মূল্যৰ স্থিৰতা নিশ্চিত কৰাৰ লগতে কৃষকৰ কৃষি-আয়ো স্থিৰ কৰে।

এই অভিযানৰ অধীনত প্ৰতিটো বজাৰ বতৰৰ পূৰ্বেই ক্ৰয়ৰ ব্যৱস্থা আৰম্ভ কৰা হয়। কেন্দ্ৰীয় ন’ডেল সংস্থা (Central Nodal Agencies) আৰু ৰাজ্য চৰকাৰে শস্য বজাৰলৈ অহাৰ পূৰ্বেই ক্ৰয়ৰ আন্তঃগাঁথনি প্ৰস্তুত কৰে। এই সমন্বিত পদ্ধতিয়ে সময়মতে ক্ৰয় অভিযান নিশ্চিত কৰে আৰু সমগ্ৰ দেশতে ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্য (Minimum Support Price – MSP)-ৰ কাৰ্যকৰী ৰূপায়ণ শক্তিশালী কৰে।

PM-AASHA-ত মূলতঃ চাৰিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান আছে: মূল্য সহায়তা আঁচনি (Price Support Scheme – PSS), মূল্য স্থিতিশীলতা পুঁজি (Price Stabilization Fund – PSF), মূল্য ঘাটি পৰিশোধ আঁচনি (Price Deficiency Payment Scheme – PDPS) আৰু বজাৰ হস্তক্ষেপ আঁচনি (Market Intervention Scheme – MIS)।

এই আঁচনিয়ে শস্য চপোৱাৰ সময়ত বজাৰৰ মূল্য ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্য (Minimum Support Price – MSP)-তকৈ কম হ’লে ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্যত শস্য ক্ৰয় নিশ্চিত কৰে। ইয়াৰ অধীনত মূলতঃ দাইল, তৈলবীজ আৰু নাৰিকল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ৰাজ্য চৰকাৰৰ অনুৰোধত ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় কৃষি সমবায় বিপণন মহাসংঘ (National Agricultural Cooperative Marketing Federation of India – NAFED) আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় সমবায় গ্ৰাহক ফেডাৰেচন (National Cooperative Consumers' Federation of India Limited – NCCF) আদি সংস্থাৰ জৰিয়তে ক্ৰয় কৰা হয়। বৈধ ভূমি অভিলেখ থকা পঞ্জীয়নভুক্ত কৃষকসকলহে ইয়াৰ বাবে যোগ্য, যিয়ে মধ্যস্থতাকাৰীৰ অবিহনে পোনপটীয়াকৈ সুবিধা লাভ নিশ্চিত কৰে। ইয়াৰ ফলত সংকটজনিত বিক্ৰী ৰোধ হয় আৰু মূল্য পতনৰ সময়ত কৃষকৰ আয়ৰ স্থিৰতা নিশ্চিত হয়।

২০২৪–২৫ চনৰ ক্ৰয় বৰ্ষৰ পৰা মূল্য সহায়তা আঁচনি (Price Support Scheme – PSS)-ৰ অধীনত দাইল, তৈলবীজ আৰু নাৰিকলৰ ক্ৰয় প্ৰথম পৰ্যায়ত কোনো ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ উৎপাদনৰ ২৫% পৰ্যন্ত অনুমোদিত। এই সীমাৰ অতিৰিক্ত ক্ৰয় মন্ত্ৰীসভাৰ সচিবসকলৰ সমিতি (Committee of Secretaries)-ৰ অনুমোদন সাপেক্ষে ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদনৰ ২৫% পৰ্যন্ত কৰিব পাৰি। অৱশ্যে ঘৰুৱা দাইল উৎপাদন বৃদ্ধি আৰু আমদানি হ্ৰাস কৰাৰ বাবে তুৰ, উৰদ আৰু মচুৰৰ ক্ৰয় ৰাজ্যৰ উৎপাদনৰ ১০০% পৰ্যন্ত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে।

মূল্য স্থিতিশীলতা পুঁজি (Price Stabilization Fund – PSF)-এ দাইল, পিয়াঁজ আৰু আলু আদি অত্যাৱশ্যকীয় সামগ্ৰীৰ বাফাৰ মজুত (buffer stocks) বজাই ৰাখি গ্ৰাহকসকলক মূল্যৰ অস্থিৰতাৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়ে। গুৰুত্বপূৰ্ণ কৃষি-উদ্যান শস্যৰ মূল্য স্থিৰ কৰাৰ বাবে ইয়াক স্থাপন কৰা হৈছিল। শস্য চপোৱাৰ সময়ত সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰা হয় আৰু মূল্য বৃদ্ধিৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সুলভতা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে অভাৱৰ বতৰত সেইবোৰ মুকলি কৰি দিয়া হয়। PM-AASHA-ৰ সৈতে এতিয়া মূল্য স্থিতিশীলতা পুঁজি (Price Stabilization Fund – PSF) একত্ৰিত কৰা হৈছে, কিন্তু ইয়াক গ্ৰাহক পৰিক্ৰমা বিভাগে (Department of Consumer Affairs) পৰিচালনা কৰি থাকে।

মূল্য ঘাটি পৰিশোধ আঁচনি (Price Deficiency Payment Scheme – PDPS)-ৰ অধীনত কৃষকৰ উৎপাদিত সামগ্ৰী শাৰীৰিকভাৱে ক্ৰয় কৰা নহয়। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, অধিসূচিত বজাৰত ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্য (Minimum Support Price – MSP) আৰু প্ৰকৃত বজাৰ মূল্যৰ মাজৰ মূল্যৰ পাৰ্থক্য কৃষকসকলক পৰিশোধ কৰা হয়, যি ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্যৰ ১৫% পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে। এই ধন পোনপটীয়াকৈ কৃষকৰ বেংক একাউণ্টত জমা কৰা হয়। এই আঁচনি মূলতঃ তৈলবীজৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু বৃহৎ ক্ৰয় আন্তঃগাঁথনিৰ প্ৰয়োজনীয়তা হ্ৰাস কৰে। ই বজাৰভিত্তিক বিক্ৰীক উৎসাহিত কৰাৰ লগতে কৃষকসকলক ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্যৰ সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে।

বজাৰ হস্তক্ষেপ আঁচনি (Market Intervention Scheme – MIS)-ৰ উদ্দেশ্য হৈছে বিভিন্ন ধৰণৰ নষ্ট হ’ব পৰা কৃষি আৰু উদ্যান শস্য ক্ৰয় কৰা। ইয়াৰ অধীনত টমেটো, পিয়াঁজ আৰু আলু আদি সামগ্ৰী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, যাৰ ক্ষেত্ৰত ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্য প্ৰযোজ্য নহয়। পূৰ্বৰ স্বাভাৱিক বতৰৰ মূল্যৰ তুলনাত বজাৰ মূল্য কমেও ১০% হ্ৰাস পালে এই আঁচনি সক্ৰিয় হয়। কেন্দ্ৰীয় নোডেল সংস্থা (Central Nodal Agencies) যেনে ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় কৃষি সমবায় বিপণন মহাসংঘ (National Agricultural Cooperative Marketing Federation of India – NAFED) আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় সমবায় গ্ৰাহক মহাসংঘ (National Cooperative Consumers' Federation of India Limited – NCCF)-ৰ জৰিয়তে সম্পন্ন হোৱা কাৰ্যকলাপৰ বাবে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ মাজত ব্যয় ভাগ-বতৰা কৰি এই আঁচনি ৰূপায়ণ কৰা হয়। বিশেষকৈ যোগান চাহিদাতকৈ অধিক হোৱা অতিৰিক্ত উৎপাদনৰ পৰিস্থিতিত এই আঁচনি অতি উপযোগী।

প্ৰধানমন্ত্ৰী অন্নদাতা আয় সংৰক্ষণ যোজনা (Pradhan Mantri Annadata Aay Sanrakshan Yojana – PM-AASHA)-ৰ অধীনত বছৰবোৰত বাজেট আবণ্টন ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। ২০২৪–২৫ বৰ্ষত আঁচনিখনৰ অধীনত প্ৰকৃত ব্যয় আছিল ৫৪৩৭.৯৯ কোটি টকা। ২০২৫–২৬ বৰ্ষত বাজেট বৃদ্ধি কৰি ৬,৯৪১.৩৬ কোটি টকা কৰা হয় আৰু ২০২৬–২৭ বৰ্ষত পুনৰ বৃদ্ধি কৰি ৭,২০০.০০ কোটি টকা কৰা হয়। ইয়াৰ দ্বাৰা কৃষকসকলৰ আয় সহায়তা নিশ্চিত কৰা আৰু মূল্য নিশ্চয়তা ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰৰ গুৰুত্ব প্ৰতিফলিত হয়।

উৎপাদন ব্যয়তকৈ অধিক ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্যই কৃষকৰ আয়ৰ সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰাৰ লগতে গুৰুত্বপূৰ্ণ শস্যৰ ধাৰাবাহিক খেতিক উৎসাহিত কৰে, যাক প্ৰধানমন্ত্ৰী অন্নদাতা আয় সংৰক্ষণ যোজনা (PM-AASHA)-ৰ অধীনৰ আঁচনিসমূহে সহায় কৰে। ২০২৬–২৭ বৰ্ষত ধান (সাধাৰণ)ৰ উৎপাদন ব্যয় প্ৰতি কুইণ্টলত ১,৬২৭ টকা, আনহাতে ইয়াৰ ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্য আছিল ২,৪৪১ টকা প্ৰতি কুইণ্টল, যাৰ ফলত ৮১৪ টকাৰ ব্যৱধান লাভ কৰা হৈছে। ছয়াবিন (হালধীয়া)ৰ উৎপাদন ব্যয় আছিল প্ৰতি কুইণ্টলত ৩,৮০৫ টকা, আনহাতে ইয়াৰ ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্য আছিল ৫,৭০৮ টকা প্ৰতি কুইণ্টল, যাৰ ফলত ১,৯০৩ টকাৰ ব্যৱধান লাভ কৰা হৈছে।

২০২৬–২৭ বৰ্ষত ঘেঁহুৰ উৎপাদন ব্যয় প্ৰতি কুইণ্টলত ১,২৩৯ টকা আৰু ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্য ২,৫৮৫ টকা, যাৰ ফলত ১,৩৪৬ টকাৰ ব্যৱধান নিশ্চিত হৈছে। আনহাতে, মৰাপাটৰ উৎপাদন ব্যয় প্ৰতি কুইণ্টলত ৩,৬৬২  টকা আৰু ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্য ৫,৯২৫ টকা, যাৰ ফলত ২,২৯৩ টকাৰ সৰ্বাধিক ব্যৱধান লাভ কৰা হৈছে। এই লাভজনক ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্যৰ ব্যৱধানসমূহে প্ৰধানমন্ত্ৰী অন্নদাতা আয় সংৰক্ষণ যোজনা (PM-AASHA)-ৰ উদ্দেশ্যসমূহক শক্তিশালী কৰি মূল্য নিশ্চয়তা আৰু কৃষি বজাৰৰ প্ৰতি কৃষকৰ আস্থা বৃদ্ধি কৰে।

সামগ্ৰিকভাৱে, বিভিন্ন শস্য আৰু বিভিন্ন বছৰত ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্য উৎপাদন ব্যয়তকৈ ধাৰাবাহিকভাৱে অধিক, আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী অন্নদাতা আয় সংৰক্ষণ যোজনা (PM-AASHA)-ই কৃষকসকলৰ বাবে উন্নত মূল্য উপলব্ধি নিশ্চিত কৰি এই ব্যৱস্থাক অধিক শক্তিশালী কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা কৃষি খণ্ডত স্থিৰ আয় আৰু বিকাশক উৎসাহিত কৰা এক সহায়ক কাঠামো প্ৰতিফলিত হয়।

চৰকাৰে কৃষি বিপণন আৰু শস্য চপোৱাৰ পিছৰ আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালী কৰিবলৈ কৃষি আন্তঃগাঁথনি পুঁজি (Agriculture Infrastructure Fund – AIF) আৰু ই-নাম (National Agriculture Market – e-NAM)-ৰ দৰে কেইবাটাও পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। কৃষি আন্তঃগাঁথনি পুঁজি (Agriculture Infrastructure Fund – AIF)-ৰ অধীনত ২,১৪,৪৩৭টা প্ৰকল্পৰ বাবে ৯৬,৪২৬ কোটি টকা ঋণ অনুমোদন কৰা হৈছে, যাৰ জৰিয়তে ১,৬৬,১৭৯ লাখ কোটি টকাৰো অধিক বিনিয়োগ সংগঠিত হৈছে। e-NAM মঞ্চই ২৩খন ৰাজ্য আৰু ৪খন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ ১,৬৫৬খন কৃষি বজাৰক একত্ৰিত কৰিছে আৰু ৪,৯৪,৮৪৭ কোটি টকাৰ বাণিজ্য সহজ কৰি তুলিছে। e-NAM -ত ৪,৭৭৬টা কৃষক উৎপাদক সংগঠন (Farmer Producer Organisations – FPOs) পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে আৰু ডিজিটেল বাণিজ্যৰ বাবে মুকলি নেটৱৰ্ক (Open Network for Digital Commerce – ONDC)-ত ৭,৩৩৪টা কৃষক উৎপাদক সংগঠন (Farmer Producer Organisations – FPOs) অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। চৰকাৰে ৫০,২৪৯টা গুদামো অনুমোদন কৰিছে, যাৰ মুঠ সংৰক্ষণ ক্ষমতা ৯৯২.৬ লাখ মেট্ৰিক টন। ইয়াৰ লগতে ২৫,০৮১টা কৃষি বিপণন আন্তঃগাঁথনি প্ৰকল্পও গ্ৰহণ কৰা হৈছে।

শেহতীয়া প্ৰধানমন্ত্ৰী অন্নদাতা আয় সংৰক্ষণ যোজনা (PM-AASHA) সংস্কাৰৰ জৰিয়তে কৃষকৰ বায়’মেট্ৰিক প্ৰমাণীকৰণ (biometric farmer authentication), পূৰ্ব-পঞ্জীয়নভুক্ত কৃষকৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ ক্ৰয়, বিলাহী, পিয়াঁজ আৰু আলু (Tomato, Onion, and Potato – TOP) শস্যৰ বাবে পৰিবহণ সহায়তা আৰু বজাৰ হস্তক্ষেপ আঁচনি (Market Intervention Scheme – MIS)-ৰ অধীনত মূল্যৰ পাৰ্থক্য পৰিশোধৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী অন্নদাতা আয় সংৰক্ষণ যোজনা (PM-AASHA) নিশ্চিত ক্ৰয়, মূল্য স্থিৰীকৰণ আৰু কাৰ্যকৰী বজাৰ হস্তক্ষেপৰ জৰিয়তে কৃষকসকলক সহায় কৰাৰ এক শক্তিশালী আৰু সুসংগঠিত ব্যৱস্থা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। ইয়াৰ জৰিয়তে দাইল, তৈলবীজ আৰু নাৰিকলৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ শস্য ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় কৃষি সমবায় বিপণন মহাসংঘ (National Agricultural Cooperative Marketing Federation of India – NAFED) আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় সমবায় গ্ৰাহক মহাসংঘ (National Cooperative Consumers' Federation of India – NCCF)-ৰ দৰে সংস্থাৰ জৰিয়তে সময়মতে ক্ৰয় কৰা সম্ভৱ হৈছে। অতিৰিক্ত ক্ৰয় কেন্দ্ৰ স্থাপনে বজাৰলৈ প্ৰৱেশাধিকাৰ আৰু কৃষকৰ সামূহিক সবলীকৰণ অধিক শক্তিশালী কৰিছে।

ডিজিটেল সংস্কাৰ আৰু আন্তঃগাঁথনিগত সহায়তাই ৰাজ্যসমূহত ক্ৰয় অভিযানৰ স্বচ্ছতা, দক্ষতা আৰু পৰিসৰ উন্নত কৰিছে। সামগ্ৰিকভাৱে, এই প্ৰচেষ্টাসমূহে কৃষকসকলৰ বাবে উন্নত মূল্য উপলব্ধি নিশ্চিত কৰে, সংকটজনিত বিক্ৰী হ্ৰাস কৰে আৰু দেশত এক স্থিৰ আৰু স্থিতিস্থাপক কৃষি অৰ্থনীতিৰ প্ৰসাৰ ঘটায়।

তথ্যসূত্ৰসমূহ

কৃষি আৰু কৃষক কল্যাণ মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2155528&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2112407&reg=3&lang=2
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2246181&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2241414&reg=3&lang=2

https://agriwelfare.gov.in/Documents/AR_Eng_2024_25.pdf

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154999&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://sansad.in/getFile/annex/268/AU2274_YtUhNS.pdf?source=pqars

কেবিনেট

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2055990&reg=3&lang=2

বিত্ত মন্ত্ৰালয়

www.indiabudget.gov.in/doc/eb/sbe1.pdf

pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক।

***

পিআইবি গৱেষণা

RR