पत्र सूचना कार्यालय

ഗോത്രവർഗ്ഗ വന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളെ സംരക്ഷിക്കൽ

വനത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ഗോത്ര കുടുംബങ്ങൾക്ക് തേൻ, പുകയില, മഹുവാ പൂക്കൾ, പുളി, അരക്ക്, മുള, കാട്ടുമൂലികകൾ തുടങ്ങിയ ചെറുകിട വനവിഭവങ്ങൾ (MFP) കേവലം ഒരു വനവിഭവം മാത്രമല്ല. അത് അവരുടെ പ്രധാന ഉപജീവന മാർഗ്ഗമാണ്. അവരുടെ വാർഷിക വരുമാനത്തിന്റെ 20% മുതൽ 40% വരെ ചെറുകിട വനവിഭവങ്ങൾ വിൽക്കുന്നതിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും ചെറുകിട വനവിഭവങ്ങൾ നേരിട്ട് ശേഖരിക്കുകയും വിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ വിപണി മൂല്യത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ വിഹിതം മാത്രമാണ് ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർക്ക് ലഭിക്കുന്നത്. ചെറുകിട വനവിഭവങ്ങൾ അവർ ഇടനിലക്കാർക്ക് കുറഞ്ഞ വിലയ്ക്ക് വിൽക്കുന്നതാണ് ഇതിന് കാരണം.

പ്രധാൻമന്ത്രി ജനജാതീയ വികാസ് മിഷൻ (PMJVM) ഈ അവസ്ഥയ്ക്ക് മാറ്റം വരുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. 2021-22-ൽ ആരംഭിച്ച ഈ മിഷൻ പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യയിലും രീതികളിലും ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർക്ക് നൈപുണ്യ പരിശീലനം നൽകി ചെറുകിട വനവിഭവങ്ങളുടെ മൂല്യം വർധിപ്പിക്കുന്നതിന് ഒരു വ്യവസ്ഥാപിതമായ വഴി നൽകുന്നു. കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ നേടുന്നതിനും കൂടുതൽ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വിൽക്കുന്നതിനും ഈ പദ്ധതി സമൂഹങ്ങളെ ബൃഹദ് ദേശീയ, ഡിജിറ്റൽ വിപണികളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ നേരിട്ട് ശേഖരിച്ചുകൊണ്ട് ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർക്ക് ഇത് കുറഞ്ഞ താങ്ങുവിലയും (MSP) ഉറപ്പുനൽകുന്നു.

ഈ ശ്രമങ്ങൾ വനവിഭവങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നവരെ തങ്ങളുടെ കമ്മ്യൂണിറ്റി സംരംഭങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥരാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതോടൊപ്പം ഗ്രാമീണ തലത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ ഗോത്രവർഗ്ഗ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

PMJVM എങ്ങനെയാണ് ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാരെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നത്?

കുറഞ്ഞ താങ്ങുവിലയ്ക്കുള്ള (MSP) സംഭരണത്തിന് പുറമേ PMJVM പദ്ധതി ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർക്ക് നൈപുണ്യ പരിശീലനം, സാങ്കേതികവിദ്യ, വിപണനം, അടിസ്ഥാന സൗകര്യ പിന്തുണ എന്നിവയും നൽകുന്നു.

ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാരെ വൻ ധൻ വികാസ് കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് സംഘടിപ്പിക്കുന്നു

ഈ ദൗത്യം വനവിഭവങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്ന ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാരെ സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങളായി (SHG) ഏകോപിപ്പിക്കുന്നു. ഏകദേശം 300 ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർ ഉൾപ്പെടുന്ന 15 സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടത്തെ ഒരു വൻ ധൻ വികാസ് കേന്ദ്രമായി (VDVK) ക്ലസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നു. വൻ ധൻ വികാസ് കേന്ദ്രത്തിലെ (VDVK) അംഗങ്ങളിൽ കുറഞ്ഞത് 60% എങ്കിലും പട്ടികവർഗ്ഗ വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരായിരിക്കണം.

2018 ഏപ്രിൽ 14-ന് ആരംഭിച്ച വൻ ധൻ യോജന PMJVM-ന്റെ ഒരു ഭാഗമാണ്. ഇത് VDVK മാതൃകയുടെ അടിത്തറയായി മാറുകയും ഗോത്രവർഗ്ഗ സമൂഹങ്ങളിലുടനീളം ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പിന് കരുത്തുപകരുകയും ചെയ്യുന്നു.

നൈപുണ്യ പരിശീലനം, സഹായ ധനം, സാങ്കേതിക പിന്തുണ

അശാസ്ത്രീയമല്ലാത്ത രീതികൾ ഒഴിവാക്കി ശാസ്ത്രീയമായ വിളവെടുപ്പ് രീതികളെക്കുറിച്ചുള്ള പരിശീലനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ, വനവിഭവങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നവർക്കായി നൈപുണ്യ വികസനവും മറ്റ് പരിശീലന പരിപാടികളും വൻ ധൻ വികാസ് കേന്ദ്രങ്ങളിൽ (VDVKs) ഗവൺമെന്റ് സംഘടിപ്പിക്കുന്നു.

സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങൾക്ക് (SHG) താഴെ പറയുന്നവയും നൽകുന്നു:

• ഒരു ഗുണഭോക്താവിന്റെ വീട്ടിലോ ഗവൺമെന്റ് അല്ലെങ്കിൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് കെട്ടിടത്തിലോ സജ്ജീകരിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന സൗകര്യ പിന്തുണ
• പ്രാദേശികമായി ലഭ്യമാകുന്ന ചെറുകിട വനവിഭവങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പ്രൈമറി പ്രോസസ്സിംഗ് ഉപകരണങ്ങൾ - മുറിക്കുന്നതിനും അരിയുന്നതിനുമുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ, ഡീകോർട്ടിക്കേറ്ററുകൾ (തൊലി കളയുന്ന യന്ത്രങ്ങൾ), ഡ്രയറുകൾ (ഉണക്കുന്ന യന്ത്രങ്ങൾ), പാക്കേജിംഗ് ഉപകരണങ്ങൾ
• അസംസ്‌കൃത വസ്തുക്കളും പരിശീലന കിറ്റുകളും നൽകിക്കൊണ്ട്, സുസ്ഥിര വിളവെടുപ്പിലും മൂല്യവർധനവിലും 30 അംഗങ്ങൾക്കുള്ള പരിശീലനം
• ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ, ബാങ്കുകൾ, നാഷണൽ ഷെഡ്യൂൾഡ് ട്രൈബ്‌സ് ഫിനാൻസ് ആൻഡ് ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ (NSTFDC) എന്നിവയുമായുള്ള സഹകരണത്തിലൂടെ ലഭ്യമാക്കുന്ന പ്രവർത്തന മൂലധനം
• വാടക അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംഭരണ, ഗതാഗത പിന്തുണ

വിപണനവും ബിസിനസ്സ് പിന്തുണയും

മൂല്യവർധനവിന് പുറമേ അന്തിമ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്കായി - പ്രാദേശികവും ദൂരെയുള്ളതുമായ - വിപണിബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതിനുള്ള കേന്ദ്രങ്ങൾ കൂടിയാണ് വൻ ധൻ വികാസ് കേന്ദ്രങ്ങൾ (VDVK).

• ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വിൽക്കുന്നത് എളുപ്പമാക്കുന്നതിനായി പ്രധാന ചെറുകിട വനവിഭവ സംഭരണ കേന്ദ്രങ്ങളായ പ്രാദേശിക ഹാട്ട് ബസാറുകൾക്ക് ചുറ്റുമാണ് വൻ ധൻ വികാസ് കേന്ദ്രങ്ങൾ (VDVK) സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.

• ഗോത്രവർഗ്ഗ മേഖലകളിൽ 5,000-ത്തിലധികം ഹാട്ടുകളുണ്ട്.
• സ്ഥിരം നിർമ്മിതികൾ, സംഭരണ കേന്ദ്രങ്ങൾ, കുടിവെള്ളം, വിശ്രമ കേന്ദ്രങ്ങൾ, തൂക്ക ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവയോടെ ഹാട്ടുകൾ ഘട്ടംഘട്ടമായി ആധുനികവൽക്കരിക്കപ്പെടുന്നു.

• ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ മൂല്യവർധനവിനായോ വിപണനത്തിനായോ വൻ ധൻ വികാസ് കേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളുമായോ സന്നദ്ധ സംഘടനകളുമായോ സഹകരിക്കാവുന്നതാണ്.
• വ്യാപാര ഇടപാടുകളിൽ മികച്ച തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാൻ വൻ ധൻ വികാസ് കേന്ദ്രങ്ങളെ സഹായിക്കുന്നതിന് ദിനബദ്ധ നിരക്കുകളും ഇ-കോമേഴ്സ് മാർഗ്ഗങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിപണി വിവരങ്ങൾ TRIFED പങ്കുവെക്കുന്നു.
• PMJVM താഴെ പറയുന്നവയും നൽകുന്നു:

• ഉത്സവങ്ങൾ, പ്രദർശനങ്ങൾ, കരകൗശല മേളകൾ എന്നിവയിലൂടെ ഗോത്രവർഗ്ഗ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ ബ്രാൻഡിംഗ്, പ്രൊമോഷൻ, പരസ്യം ചെയ്യൽ.
• വൻ ധൻ വികാസ് കേന്ദ്രങ്ങളുടെയും പദ്ധതിക്ക് കീഴിലുള്ള മറ്റ് സ്വത്തുക്കളുടെയും ജിയോ-ടാഗിംഗ്.
• ഗോത്രവർഗ്ഗ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്കുള്ള ഭൗമ സൂചിക പദവി (ഒരു പ്രത്യേക ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ഉത്ഭവമുള്ളതും ആ ഉത്ഭവം കാരണം ഗുണങ്ങളോ പ്രശസ്തിയോ ഉള്ളതുമായ ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന അടയാളമാണ് ഭൗമ സൂചിക പദവി അഥവാ GI).
• ഐടി, ഇ-കോമേഴ്‌സ് പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ നിർമ്മിക്കലും നവീകരിക്കലും.
• ഗവേഷണ, വികസന പിന്തുണ.

PMJVM പദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ:

• 4,172 വൻ ധൻ വികാസ് കേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് അനുമതി നൽകിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ 2,911 വൻ ധൻ വികാസ് കേന്ദ്രങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ ഏകദേശം 168 കോടി രൂപയുടെ വിൽപ്പന നടന്നതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട് (2026 ജൂലൈ 31 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്).
• 12.48 ലക്ഷം ഗോത്രവർഗ്ഗ അംഗങ്ങളെ വൻ ധൻ വികാസ് കേന്ദ്രങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

സുസ്ഥിരമായ ഒരു വന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്ക്

പ്രധാൻമന്ത്രി ജനജാതീയ വികാസ് മിഷൻ (PMJVM) വനവാസികളായ ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർക്ക് ഉപജീവനത്തിനുള്ള അവസരങ്ങൾ നൽകുകയും തടിയിതര വനവിഭവങ്ങൾ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതിനും വിപണനം ചെയ്യുന്നതിനും ഒരു വ്യവസ്ഥാപിത പാത വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രാദേശികമായി ശേഖരിക്കുന്നതും പരമ്പരാഗത രീതികളിൽ വേരൂന്നിയതുമാണ് ഈ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ. ഇത് കമ്മ്യൂണിറ്റി ഉടമസ്ഥതയും വിപണി മത്സരശേഷിയും സന്തുലിതമാക്കുന്ന വനാധിഷ്ഠിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.

വമ്പൻ തോതിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതും പ്ലാസ്റ്റിക് പാക്ക് ചെയ്തതുമായ സാധനങ്ങൾ വർധിച്ചുവരുന്ന ഒരു ലോകത്ത് ഇവ ഇന്ത്യയുടെ സവിശേഷമായ വാഗ്ദാനമാണ്. പ്രകൃതിദത്തവും കമ്മ്യൂണിറ്റി ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളതും വനത്തിൽ നിന്ന് പിറവിയെടുത്തതും. ഇന്ത്യയുടെ വളർച്ചാ ഗാഥ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വിദൂരമായ വനങ്ങളിലേക്കും അവയെ സ്വന്തം വീടെന്ന് വിളിക്കുന്ന സമൂഹങ്ങളിലേക്കും എത്തുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കിക്കൊണ്ട് PMJVM 'സബ്കാ സാത്ത്, സബ്കാ വികാസ്' എന്ന തത്വം യാഥാർത്ഥ്യമാക്കുന്നു. ഇത് അന്തിമമായി ഇന്ത്യയുടെ വികസിത ഭാരതം@2047 എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിലേക്ക് സംഭാവന നൽകുകയും ചെയ്യും.

അവലംബം

Ministry of Tribal Affairs:

https://tribal.gov.in/downloads/Livelihood/Guidelines/PMJVMGuidelines.pdf

https://tribal.nic.in/FRA/data/FRARulesBook.pdf

https://tribal.nic.in/fra.aspx

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247596&reg=3&lang=1

https://trifed.tribal.gov.in/en/division/mfp-for-msp

https://trifed.tribal.gov.in/en/pmvdy

https://trifed.tribal.gov.in/index.php/en/pmvdy/guideline

https://trifed.tribal.gov.in/sites/default/files/2024-11/Success%20Stories.pdf

https://forestsclearance.nic.in/writereaddata/Frequently%20Asked%20Questions.pdf

Ministry of Finance:

https://www.indiabudget.gov.in/economicsurvey/doc/eschapter/echap13.pdf

Pradhan Mantri Janjatiya Vikas Mission

***

SK