पत्र सूचना कार्यालय

ಬುಡಕಟ್ಟು ಅರಣ್ಯ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಕ್ಷಣೆ

ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ, ಜೇನುತುಪ್ಪ, ತೆಂಡೂ ಎಲೆಗಳು, ಮಹುವಾ ಹೂವುಗಳು, ಹುಣಸೆಹಣ್ಣು, ಲಾಕ್ಷೆ (ಅರಗು), ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಂತಹ ಸಣ್ಣ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಕೇವಲ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಅವರ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಅವರ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯದ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 20 ರಿಂದ 40 ರಷ್ಟು ಈ ಸಣ್ಣ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರೂ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಅದರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯದ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನಜಾತೀಯ ವಿಕಾಸ ಮಿಷನ್' (ಪಿಎಂಜೆವಿಎಂ) ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. 2021-22 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಮಿಷನ್, ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಣ್ಣ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ನೆರವಾಗುವಂತೆ ಈ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅವರಿಂದಲೇ ಖರೀದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯ ಉದ್ಯಮಗಳ ಮಾಲೀಕರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ, ಹಾಗೂ ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನಜಾತೀಯ ವಿಕಾಸ ಮಿಷನ್ (ಪಿಎಂಜೆವಿಎಂ) ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ?

ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಖರೀದಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನಜಾತೀಯ ವಿಕಾಸ ಮಿಷನ್ ಯೋಜನೆಯು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ತಾಂತ್ರಿಕ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರನ್ನು 'ವನ್ ಧನ್ ವಿಕಾಸ್ ಕೇಂದ್ರ'ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿಸುವುದು

ಈ ಮಿಷನ್ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರನ್ನು ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 300 ಬುಡಕಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ 15 ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಒಂದು 'ವನ್ ಧನ್ ವಿಕಾಸ್ ಕೇಂದ್ರ'ವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವನ್ ಧನ್ ವಿಕಾಸ್ ಕೇಂದ್ರದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಶೇಕಡಾ 60 ರಷ್ಟು ಜನರು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರಬೇಕು.

ಏಪ್ರಿಲ್ 14, 2018 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ವನ್ ಧನ್ ಯೋಜನೆ'ಯು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನಜಾತೀಯ ವಿಕಾಸ ಮಿಷನ್‌ನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ವನ್ ಧನ್ ವಿಕಾಸ್ ಕೇಂದ್ರದ ಮಾದರಿಗೆ ತಳಹದಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಇದರ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಧನಸಹಾಯ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲ

ಸರ್ಕಾರವು ವನ್ ಧನ್ ವಿಕಾಸ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೊಯ್ಲು ಪದ್ಧತಿಗಳ ಕುರಿತ ತರಬೇತಿ ಸೇರಿದಂತೆ, ಸಣ್ಣ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಿಗಾಗಿ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಇತರ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಕೆಳಗಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:

• ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬೆಂಬಲ: ಫಲಾನುಭವಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು.
• ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉಪಕರಣಗಳು: ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಣ್ಣ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುವ ಮತ್ತು ಶೋಧಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳು, ಸಿಪ್ಪೆ ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳು, ಒಣಗಿಸುವ ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
• 30 ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿ: ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಸುಸ್ಥಿರ ಕೊಯ್ಲು ಹಾಗೂ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ ಕುರಿತು 30 ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು.
• ದುಡಿಯುವ ಬಂಡವಾಳ: ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮದ ಸಹಯೋಗದ ಮೂಲಕ ದುಡಿಯುವ ಬಂಡವಾಳದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
• ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ: ಬಾಡಿಗೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗೋದಾಮು (ಸಂಗ್ರಹಣೆ) ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುವುದು.

ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಬೆಂಬಲ

ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ವನ್ ಧನ್ ವಿಕಾಸ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ದೂರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

• ಸಂತೆಗೆ (ಹಾತ್ ಬಜಾರ್) ನಿಕಟತೆ: ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ತಾವು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ, ಸಣ್ಣ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಖರೀದಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ಸ್ಥಳೀಯ 'ಹಾತ್ ಬಜಾರ್'ಗಳ (ವಾರದ ಸಂತೆ) ಸುತ್ತಲೂ ವನ್ ಧನ್ ವಿಕಾಸ್ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ: ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಾತ್ ಬಜಾರ್‌ಗಳಿವೆ.
• ಆಧುನಿಕೀಕರಣ: ಈ ಹಾತ್‌ಗಳನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಆಧುನಿಕಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ — ಶಾಶ್ವತ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಗೋದಾಮುಗಳು, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ನೆರಳು ಮತ್ತು ತೂಕದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

• ಖಾಸಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ: ವನ್ ಧನ್ ವಿಕಾಸ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ ಅಥವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
• ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಹಿತಿ: ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಕುರಿತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ದಿನನಿತ್ಯದ ದರಗಳು ಮತ್ತು ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಟಿಆರ್‌ಐಎಫ್‌ಇಡಿ ವನ್ ಧನ್ ವಿಕಾಸ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ಪಿಎಂಜೆವಿಎಂ ಒದಗಿಸುವ ಇತರ ಬೆಂಬಲಗಳು:
• ಉತ್ಸವಗಳು, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕಾರರ ಮೇಳಗಳ ಮೂಲಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್, ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತು.
• ವನ್ ಧನ್ ವಿಕಾಸ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯ ಇತರ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಜಿಯೋ-ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್.
• ಬುಡಕಟ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಮಾನ್ಯತೆ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಅಥವಾ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ).
• ಐಟಿ ಮತ್ತು ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ವೇದಿಕೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವಿಕೆ.
• ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬೆಂಬಲ.

ಪಿಎಂಜೆವಿಎಂ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಗಳು:

• 4,172 ವನ್ ಧನ್ ವಿಕಾಸ್ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, 2,911 ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇವು ಜುಲೈ 31, 2026 ರವರೆಗೆ ಸುಮಾರು ₹168 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಮಾರಾಟವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ.
• 12.48 ಲಕ್ಷ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ವನ್ ಧನ್ ವಿಕಾಸ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸುಸ್ಥಿರ ಅರಣ್ಯ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯತ್ತ

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನಜಾತೀಯ ವಿಕಾಸ ಮಿಷನ್ ಅರಣ್ಯವಾಸಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಮರವಲ್ಲದ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡಲು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿಯೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿವೆ — ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಅರಣ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿದ ಸರಕುಗಳೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಇವು ಭಾರತದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿವೆ: ನೈಸರ್ಗಿಕ, ಸಮುದಾಯದ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು. ಪಿಎಂಜೆವಿಎಂ 'ಸಬ್‌ಕಾ ಸಾಥ್, ಸಬ್‌ಕಾ ವಿಕಾಸ್' ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ — ಭಾರತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಥೆಯು ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ದೂರದ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ತಲುಪುವುದನ್ನು ಇದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 'ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ@2047' ಎಂಬ ಭಾರತದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

References:

Ministry of Tribal Affairs:

https://tribal.gov.in/downloads/Livelihood/Guidelines/PMJVMGuidelines.pdf

https://tribal.nic.in/FRA/data/FRARulesBook.pdf

https://tribal.nic.in/fra.aspx

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247596&reg=3&lang=1

https://trifed.tribal.gov.in/en/division/mfp-for-msp

https://trifed.tribal.gov.in/en/pmvdy

https://trifed.tribal.gov.in/index.php/en/pmvdy/guideline

https://trifed.tribal.gov.in/sites/default/files/2024-11/Success%20Stories.pdf

https://forestsclearance.nic.in/writereaddata/Frequently%20Asked%20Questions.pdf

Ministry of Finance:

https://www.indiabudget.gov.in/economicsurvey/doc/eschapter/echap13.pdf

Pradhan Mantri Janjatiya Vikas Mission

*****