पत्र सूचना कार्यालय

ই-ক’ৰ্টছ্ মিছন মোড (e-Courts Mission Mode) প্ৰকল্পই ভাৰতৰ কাগজ-নিৰ্ভৰ ন্যায়ব্যৱস্থাক ডিজিটেলভাৱে সক্ষম আৰু অনুসৰণযোগ্য ন্যায় প্ৰদান ব্যৱস্থালৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। ২০১৪ চনৰ পৰা গোচৰ দাখিল আৰু গোচৰ নিষ্পত্তি দুয়োটাই প্ৰায় তিনিগুণ বৃদ্ধি পাইছে, আৰু প্ৰতি বছৰে আদালতসমূহে দাখিল হোৱা গোচৰতকৈ অধিক গোচৰ ধাৰাবাহিকভাৱে নিষ্পত্তি কৰি আহিছে। ৭৫৩ কোটিৰো অধিক পৃষ্ঠাৰ আদালতীয় নথি ডিজিটেল ৰূপত সংৰক্ষণ কৰা হৈছে, আনহাতে হাজাৰ হাজাৰ ই-সেৱা কেন্দ্ৰই ন্যায়িক সেৱাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰি ডিজিটেল বিভাজন দূৰ কৰাত সহায় কৰিছে। একেলগে, এই সংস্কাৰসমূহে ন্যায় ব্যৱস্থাক অধিক দ্ৰুত, স্বচ্ছ আৰু সকলোৰে বাবে অধিক সুলভ কৰি তুলিছে।

ভাৰতীয় ন্যায়ব্যৱস্থাৰ ডিজিটেলকৰণ

এশ কোটিৰো অধিক লোকক সেৱা আগবঢ়োৱা ভাৰতীয় ন্যায়ব্যৱস্থাই দীৰ্ঘদিন ধৰি কাগজৰ নথি আৰু ইটা-পাথৰৰ ভৌতিক আন্তঃগাঁথনিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি আহিছে। বহু নাগৰিকে নিজৰ গোচৰ আৰু নথি-পত্ৰৰ বাবে আদালত আৰু অন্যান্য প্ৰতিষ্ঠানলৈ অহা-যোৱা কৰোঁতে অত্যধিক যাত্ৰা আৰু অন্যান্য ব্যয় বহন কৰিবলগীয়া হৈছিল। এই পুৰণি ব্যৱস্থাই ন্যায় প্ৰদান প্ৰক্ৰিয়াক সেৱা গ্ৰহণ কৰা লোকসকলৰ বাবে লেহেমীয়া, জটিল আৰু ব্যয়বহুল কৰি তুলিছিল।

এই সমস্যাসমূহৰ সমাধানৰ বাবে চৰকাৰে ২০০৭ চনত ই-ক’ৰ্টছ্ মিছন মোড প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে। এই অভিযানৰ লক্ষ্য হৈছে বিভিন্ন আদালতীয় কাৰ্যকলাপ আৰু নথি-পত্ৰ ডিজিটেলকৰণৰ জৰিয়তে আদালতীয় প্ৰক্ৰিয়াসমূহ পদ্ধতিগতভাৱে দ্ৰুত কৰা। ইয়াৰ লগতে অধিবক্তা, ন্যায়াধীশ আৰু কেৰাণীকে ধৰি সংশ্লিষ্ট সকলোৰে বাবে ন্যায়িক প্ৰক্ৰিয়াক অধিক ব্যয়সাধ্য, সুলভ আৰু স্বচ্ছ কৰি তোলা হৈছে। বৰ্তমান তৃতীয় পৰ্যায়ত থকা এই অভিযানটোৱে প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ন্যায়ব্যৱস্থাৰ ৰূপান্তৰ সাধন কৰিছে।

প্ৰথম পৰ্যায় (২০১১–২০১৫)

প্ৰথম পৰ্যায়ে এই অভিযানৰ ভেটি স্থাপন কৰে। এই পৰ্যায়ত ১৪,০০০ৰো অধিক আদালত কম্পিউটাৰাইজ কৰা হয় আৰু প্ৰযুক্তি-সক্ষম ন্যায়িক সেৱা প্ৰদানৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় মৌলিক নেটৱৰ্ক আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণ কৰা হয়।

দ্বিতীয় পৰ্যায় (২০১৫–২০২৩)

দ্বিতীয় পৰ্যায়ে নাগৰিক-কেন্দ্ৰিক বিভিন্ন সেৱা প্ৰৱৰ্তনৰ জৰিয়তে এই ব্যৱস্থাক অধিক শক্তিশালী কৰে। এই পৰ্যায়ত ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়িক তথ্য গ্ৰীড (National Judicial Data Grid – NJDG), ই-ফাইলিং (eFiling) আৰু ই-সেৱা কেন্দ্ৰ (eSewaKendras) প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ই-সেৱা কেন্দ্ৰ হৈছে ডিজিটেল আদালতীয় সেৱা প্ৰদান কৰা এক ভৌতিক সহায়তা কেন্দ্ৰ। এই পৰ্যায়ত ভিডিঅ’ কনফাৰেন্সিং আন্তঃগাঁথনি পাঁচগুণতকৈ অধিক সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়, যাৰ ফলত ন্যায়িক কাৰ্যকলাপলৈ ভাৰ্চুৱেল প্ৰৱেশাধিকাৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি পায়।

তৃতীয় পৰ্যায় (২০২৩–২০২৭)

প্ৰকল্পটো বৰ্তমান ইয়াৰ তৃতীয় পৰ্যায়ত (২০২৩–২০২৭) আছে।

এই পৰ্যায়ত বৃহৎ পৰিসৰত নথি ডিজিটেলকৰণ, ভাৰ্চুৱেল শুনানিৰ অধিক ব্যৱহাৰ, ন্যায় প্ৰদানৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ মাজত অধিক গভীৰ আন্তঃকাৰ্যক্ষমতা আৰু কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Artificial Intelligence – AI), বিশ্লেষণ (Analytics) আৰু অপ্টিকেল কেৰেক্টৰ ৰিকগনিশ্যন (Optical Character Recognition – OCR)কে ধৰি উদীয়মান প্ৰযুক্তিৰ গ্ৰহণৰ জৰিয়তে ডিজিটেল, কাগজবিহীন আৰু অধিক বুদ্ধিমান আদালতলৈ পৰিৱৰ্তনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।

আদালত ডিজিটেলকৰণৰ সুবিধাসমূহ

ভাৰ্চুৱেল আদালত, ভিডিঅ’ কনফাৰেন্সিং সুবিধা, গোচৰ অনুসৰণ ব্যৱস্থা আৰু নিষ্পত্তি নোহোৱা তথা নিষ্পত্তি হোৱা গোচৰসমূহ দেখুওৱা ডেশ্বব’ৰ্ডকে ধৰি অন্যান্য ডিজিটেল সঁজুলিয়ে আদালতীয় কাৰ্যকলাপক সুসংগঠিত আৰু দ্ৰুত কৰি তুলিছে। এই সংস্কাৰসমূহে জড়িত সকলো অংশীদাৰক উপকৃত কৰিছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়িক তথ্য গ্ৰীডৰ জৰিয়তে নিষ্পত্তি নোহোৱা আৰু নিষ্পত্তি হোৱা গোচৰৰ স্বচ্ছতা

দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ অধীনত আৰম্ভ কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়িক তথ্য গ্ৰীড (National Judicial Data Grid – NJDG) হৈছে এক অনলাইন ৰাজহুৱা ডেশ্বব’ৰ্ড, যিয়ে আদালতৰ আদেশ, ৰায় আৰু গোচৰৰ সবিশেষ বাস্তৱ সময়ত অনুসৰণ কৰে। ইয়াত ন্যায়ব্যৱস্থাৰ সকলো স্তৰৰ নিষ্পত্তি নোহোৱা গোচৰসমূহৰ তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।

NJDG-ত উচ্চতম ন্যায়ালয়, উচ্চ ন্যায়ালয় আৰু জিলা আদালতৰ বাবে তিনিটা পৃথক ডেশ্বব’ৰ্ড আছে। একেলগে, এইবোৰে সমগ্ৰ দেশৰ আদালতসমূহৰ কাৰ্যকলাপৰ বিষয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে অনুসৰণ কৰা হয়:

• দেশৰ উচ্চ ন্যায়ালয় আৰু অধীনস্থ আদালতসমূহত নিষ্পত্তিৰ অপেক্ষাত থকা আৰু নিষ্পত্তি হোৱা গোচৰৰ সংখ্যা।
• গোচৰৰ শ্ৰেণী আৰু প্ৰক্ৰিয়াৰ পৰ্যায় অনুসৰি গোচৰৰ বিতৰণ, যেনে—ভৰ্তি, শুনানি, ৰায় আৰু নিষ্পত্তি।
• গোচৰ বিলম্বৰ কাৰণ, যেনে—পক্ষসমূহৰ অনুপস্থিতি, নথি-পত্ৰ অপেক্ষাৰত থকা, আদালতৰ স্থগিতাদেশ আৰু অন্যান্য প্ৰক্ৰিয়াগত কাৰণ, লগতে এনে বিলম্বৰ সময়সীমা।

NJDG-ৰ লক্ষ্য হৈছে নিষ্পত্তিৰ অপেক্ষাত থকা আদালতীয় গোচৰৰ তথ্য ৰাজহুৱা কৰি ব্যৱস্থাটোৰ স্বচ্ছতা আৰু দায়বদ্ধতা বৃদ্ধি কৰা। ইয়াৰ উপৰি, ই ন্যায়িক পৰিকল্পনা, নিৰীক্ষণ আৰু উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ, জিলা ন্যায়াধীশ আৰু উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰেজিষ্ট্ৰীৰ দ্বাৰা দূৰৱৰ্তী প্ৰশাসনতো সহায় কৰিছে।

ই-ফাইলিঙৰ জৰিয়তে প্ৰক্ৰিয়াসমূহ দ্ৰুত কৰা

পূৰ্বতে নাগৰিক আৰু অধিবক্তাসকলে অভিযোগ, লিখিত বিবৃতি, উত্তৰ আৰু অন্যান্য আবেদনকে ধৰি আদালতীয় নথি-পত্ৰসমূহ ব্যক্তিগতভাৱে গৈ দাখিল কৰিবলগীয়া হৈছিল। ই-ফাইলিং ব্যৱস্থাই এতিয়া এই প্ৰয়োজনীয়তা আঁতৰাই দিছে আৰু যিকোনো স্থানৰ পৰা অনলাইনযোগে নথি-পত্ৰ দাখিল কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছে। ন্যায় প্ৰদান অধিক অন্তৰ্ভুক্তিমূলক কৰি তুলিবলৈ এই ব্যৱস্থাই ইংৰাজীৰ লগতে আঞ্চলিক ভাষাসমূহকো সমৰ্থন কৰে আৰু জিলা আদালত, উচ্চ ন্যায়ালয় আৰু উচ্চতম ন্যায়ালয়—সকলোতে কাৰ্যকৰী হয়।

ই-ফাইলিং ব্যৱস্থাই তলত উল্লেখ কৰা সুবিধাসমূহ সমৰ্থন/প্ৰদান কৰে:

• অনলাইন পৰিশোধ
• ভকালতনামা (Vakalatnamas) অনলাইনত দাখিল
• নথি-পত্ৰত ই-স্বাক্ষৰ
• শপতৰ অনলাইন ভিডিঅ’ ৰেকৰ্ডিং
• আবেদন দাখিল
• অধিবক্তা আৰু গোচৰীয়াসকলৰ বাবে পৰ্টফলিঅ’ ব্যৱস্থাপনা
• গোচৰসমূহ সহযোগিতামূলকভাৱে পৰিচালনা কৰিবলৈ সহকৰ্মী, কনিষ্ঠসকল আদিক অংশীদাৰ হিচাপে সংযোজন
• সম্পূৰ্ণ হোৱা/নিষ্পত্তিৰ অপেক্ষাত থকা সকলো গোচৰৰ স্থিতি অনুসৰণ কৰা ডেশ্বব’ৰ্ড
• সাধাৰণতে দাখিল কৰা বিভিন্ন আবেদন-পত্ৰৰ বাবে প্ৰস্তুত টেমপ্লেট

আৰম্ভণিৰ পৰা ৩০ জুন, ২০২৬লৈ:

• ই-ফাইলিং প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে ১.২৫ কোটিৰো অধিক গোচৰ দাখিল কৰা হৈছে।
• ই-পেমেণ্ট ব্যৱস্থাই আদালত মাচুল হিচাপে ১,৪০৪ কোটি টকা আৰু জৰিমনা হিচাপে ৭৫ কোটি টকা মূল্যৰ লেনদেন প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰিছে।

দক্ষতাৰে গোচৰ উদ্ধাৰ আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে পুৰণি আদালতীয় নথি-পত্ৰৰ ডিজিটেলকৰণ

অভিযানৰ তৃতীয় পৰ্যায়ৰ অধীনত কোটি কোটি পুৰণি আদালতীয় নথি-পত্ৰ ডিজিটেল ৰূপত সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত মূল্যৱান নথি-পত্ৰসমূহ ভৌতিক ক্ষতিৰ পৰা সংৰক্ষণ কৰাত সহায় হৈছে আৰু সেইবোৰ উদ্ধাৰ আৰু গৱেষণাৰ কাম অধিক দ্ৰুত আৰু দক্ষ হৈ পৰিছে।

দূৰৱৰ্তী শুনানিৰ জৰিয়তে আদালতীয় কাৰ্যকলাপলৈ ব্যয়সাধ্য প্ৰৱেশাধিকাৰ

গোচৰীয়া, অধিবক্তা, সাক্ষী আৰু অন্যান্য অংশীদাৰসকলে এতিয়া ভিডিঅ’ কনফাৰেন্সিঙৰ জৰিয়তে দূৰৱৰ্তীভাৱে শুনানিত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত যাত্ৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আঁতৰ হৈছে, বিভিন্ন চহৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজেৰে আদালতলৈ সহজে প্ৰৱেশাধিকাৰ লাভ কৰা সম্ভৱ হৈছে আৰু ন্যায় লাভৰ সুযোগ উন্নত হৈছে।

• আদালত, কাৰাগাৰ আৰু চিকিৎসালয়কে ধৰি ৭,৫৫৩টা প্ৰতিষ্ঠানত ভিডিঅ’ কনফাৰেন্সিং সুবিধা সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছে।
• দেশজুৰি আদালতসমূহে এই ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে ৪.১৮ কোটিৰো অধিক দূৰৱৰ্তী শুনানি সম্পন্ন কৰিছে।
• ১১খন উচ্চ ন্যায়ালয়ত আদালতীয় কাৰ্যকলাপৰ লাইভষ্ট্ৰীমিং কাৰ্যকৰী হৈ আছে।
• যান-বাহন সম্পৰ্কীয় চালানৰ অনলাইন নিষ্পত্তি সক্ষম কৰিবলৈ ৩১খন ভাৰ্চুৱেল আদালত স্থাপন কৰা হৈছে — ভাৰ্চুৱেল আদালতসমূহে ১১.৩৩ কোটি চালান লাভ কৰিছে, যাৰ পৰিমাণ ১,১৩৫.৭৯ কোটি টকা।
• ন্যায় শ্ৰুতি (Nyaya Shruti), যি ২০২৪ চনত আন্তঃকাৰ্যক্ষম অপৰাধমূলক ন্যায় ব্যৱস্থা (Inter-operable Criminal Justice System – ICJS)-ৰ অধীনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল, ইয়াৰ জৰিয়তে অভিযুক্ত ব্যক্তি, সাক্ষী, আৰক্ষী বিষয়া, অভিযোজক, বৈজ্ঞানিক বিশেষজ্ঞ আৰু বন্দীসকলে ভিডিঅ’ কনফাৰেন্সিঙৰ মাধ্যমেৰে ভাৰ্চুৱেলভাৱে উপস্থিত হৈ সাক্ষ্য প্ৰদান কৰিব পাৰে — ইয়াৰ ফলত সময় আৰু সম্পদ ৰাহি হোৱাৰ লগতে গোচৰ নিষ্পত্তিৰ গতি বৃদ্ধি পাইছে।

আৰক্ষী, আদালত, কাৰাগাৰ আৰু ফৰেনছিকৰ সংযোগ

ডিজিটেলকৰণে এতিয়া কেৱল আদালতসমূহকেই নহয়, সমগ্ৰ অপৰাধমূলক ন্যায় শৃংখলটোক সংযুক্ত কৰিছে।

• আন্তঃকাৰ্যক্ষম অপৰাধমূলক ন্যায় ব্যৱস্থা (Interoperable Criminal Justice System – ICJS): আৰক্ষী, আদালত, কাৰাগাৰ, ফৰেনছিক আৰু অভিযোজন ব্যৱস্থাক ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে এজাহাৰ, অভিযোগপত্ৰ (Charge-sheets), আদেশ আৰু প্ৰতিবেদন বিনিময় কৰিবলৈ সক্ষম কৰা এক প্লেটফৰ্ম।
• অপৰাধ আৰু অপৰাধী অনুসৰণ নেটৱৰ্ক আৰু ব্যৱস্থা (Crime & Criminal Tracking Network and System – CCTNS): এজাহাৰৰ পৰা অভিযোগপত্ৰলৈকে আৰক্ষীৰ প্ৰক্ৰিয়াসমূহ কম্পিউটাৰাইজ কৰে আৰু ন্যায় সংহিতা-সংলগ্ন সময়সীমাৰ সতৰ্কবাণীৰ জৰিয়তে তদন্তকাৰী বিষয়াসকলক নিৰ্ধাৰিত সময়সীমাৰ বিষয়ে অৱগত কৰে।
• যৌন অপৰাধৰ তদন্ত অনুসৰণ ব্যৱস্থা (Investigation Tracking System for Sexual Offences – ITSSO): মহিলা আৰু শিশুৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত যৌন অপৰাধৰ গোচৰত অভিযোগপত্ৰ দাখিলৰ সময়সীমাৰ বিপৰীতে তদন্ত অনুসৰণ কৰা ডেশ্বব’ৰ্ড।
• ই-সাক্ষ্য (e-Sakshya): ডিজিটেল প্ৰমাণ সংগ্ৰহৰ পৰা আদালতলৈকে ইয়াৰ অখণ্ডতা সংৰক্ষণ কৰি ডিজিটেল প্ৰমাণ সংগ্ৰহ আৰু পৰিচালনাৰ বাবে এক সুৰক্ষিত এপ।
• ই-চমন (e-Summons): আদালতীয় চমন ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে প্ৰস্তুত, প্ৰেৰণ আৰু কাৰ্যকৰী কৰাৰ ব্যৱস্থা।
• চিকিৎসা-আইনী পৰীক্ষা আৰু মৰণোত্তৰ প্ৰতিবেদন (Medico Legal Examination and Postmortem Reporting – MedLEaPR): চিকিৎসালয়সমূহৰ চিকিৎসা-আইনী পৰীক্ষা আৰু মৰণোত্তৰ প্ৰতিবেদনৰ বাবে অনলাইন ব্যৱস্থা।
• ন্যায় শ্ৰুতি (Nyaya Shruti): অভিযুক্ত, সাক্ষী, আৰক্ষী, অভিযোজক আৰু ফৰেনছিক বিশেষজ্ঞসকলৰ ভাৰ্চুৱেল সাক্ষ্যগ্ৰহণৰ বাবে ভিডিঅ’ কনফাৰেন্সিং প্লেটফৰ্ম।
• ই-ফৰেনছিক (e-Forensic): ফৰেনছিক পৰীক্ষাগাৰসমূহত গোচৰসমূহৰ আৰম্ভণিৰ পৰা শেষলৈকে ডিজিটেলভাৱে পৰিচালনাৰ ব্যৱস্থা।
• ই-কাৰাগাৰ (e-Prison): কাৰাগাৰ আৰু বন্দী পৰিচালনাৰ বাবে ক্লাউড-ভিত্তিক ৰাষ্ট্ৰীয় নেটৱৰ্ক।
• ই-অভিযোজন (e-Prosecution): সময়মতে আইনী মতামত প্ৰদানৰ বাবে আৰক্ষী আৰু অভিযোজন ব্যৱস্থাক সংযোগ কৰা ডিজিটেল কাৰ্যপ্ৰবাহ।
• ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংক্ৰিয় আঙুলিৰ ছাপ চিনাক্তকৰণ ব্যৱস্থা (National Automated Fingerprint Identification System – NAFIS): অপৰাধমূলক অভিলেখৰ সৈতে বাস্তৱ সময়ত আঙুলিৰ ছাপ মিলাবলৈ ব্যৱহৃত কেন্দ্ৰীভূত বায়'মেট্ৰিক তথ্যভাণ্ডাৰ।

ডিজিটেল প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে ন্যায়িক কাৰ্যকলাপৰ নিৰৱচ্ছিন্ন অনুসৰণ সক্ষম কৰা

অধিবক্তা, গোচৰীয়া, ন্যায়াধীশ আৰু অন্যান্যসকলে এতিয়া এপ, বহুভাষিক ই-ক’ৰ্টছ্ সেৱা প’ৰ্টেল, ই-মেইল আৰু এছএমএছৰ দৰে ডিজিটেল প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে গোচৰৰ স্থিতি আৰু আপডেট অনুসৰণ কৰিব পাৰে। এই সেৱাসমূহে অনুসৰণ আৰু স্বচ্ছতা বৃদ্ধি কৰিছে, আদালতলৈ শাৰীৰিকভাৱে যোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা হ্ৰাস কৰিছে আৰু ন্যায়িক সেৱা প্ৰদান সহজ কৰি তুলিছে।

• প্ৰতিদিনে ৪ লাখৰো অধিক এছএমএছ আৰু ৬ লাখ ই-মেইল প্ৰেৰণ কৰা হয়।
• বহুভাষিক ই-ক’ৰ্টছ্ সেৱা প’ৰ্টেলত প্ৰতিদিনে প্ৰায় ৩৫ লাখ হিট ৰেকৰ্ড কৰা হয়।
• ই-ক’ৰ্টছ্ সেৱা মোবাইল এপটোৰ ৩.৮৪ কোটি ডাউনলোড হৈছে। এই এপটোৱে অধিবক্তা আৰু গোচৰীয়াসকলক গোচৰৰ স্থিতি, কাৰণ তালিকা আদি সম্পৰ্কীয় প্ৰাসংগিক তথ্য প্ৰদান কৰে।
• JustIS এপৰ ২২,৫৯৪টা ডাউনলোড হৈছে। এইটো ন্যায়াধীশসকলৰ বাবে এক ব্যৱস্থাপনা সঁজুলি, যিয়ে তেওঁলোকক তেওঁলোকৰ ন্যায়িক কাৰ্যকলাপ ফলপ্ৰসূভাৱে সংগঠিত আৰু নিৰীক্ষণ কৰাত সহায় কৰে।

চমনৰ জিপিএছ-অনুসৰণযুক্ত প্ৰেৰণৰ বাবে ইলেক্ট্ৰনিক প্ৰক্ৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আৰু অনুসৰণ

• বেলিফসকলে চমন আৰু জাননী ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে আৰু বাস্তৱ সময়ত প্ৰেৰণ কৰিবলৈ NSTEP — এক কেন্দ্ৰীভূত, জিপিএছ-সক্ষম ৱেব আৰু মোবাইল এপ — ব্যৱহাৰ কৰে। NSTEP-এ পূৰ্বৰ লেহেমীয়া, কাগজ-নিৰ্ভৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ স্থানত এক স্বচ্ছ আৰু অনুসৰণযোগ্য ডিজিটেল ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে, যাৰ ফলত বিভিন্ন জিলা আৰু ৰাজ্যত চমন আৰু জাননী দ্ৰুতভাৱে প্ৰেৰণ কৰা সম্ভৱ হৈছে।

ই-সেৱা কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে আইনী প্ৰক্ৰিয়াৰ উন্নত বুজাবুজি

আদালত চৌহদৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা ই-সেৱা কেন্দ্ৰসমূহে নাগৰিক-বান্ধৱ সহায়তা কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰে। ইয়াত লোকসকলে বিভিন্ন আইনী পদ্ধতি আৰু প্ৰক্ৰিয়া সম্পৰ্কে নিৰ্দেশনা লাভ কৰিব পাৰে। এই কিয়স্কসমূহে তলত উল্লেখ কৰা সুবিধাসমূহ প্ৰদান কৰে:

• গোচৰৰ স্থিতি, পৰৱৰ্তী শুনানিৰ তাৰিখ আৰু সংশ্লিষ্ট গোচৰৰ অন্যান্য তথ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নৰ উত্তৰ প্ৰদান কৰে।
• প্ৰমাণিত প্ৰতিলিপিৰ বাবে অনলাইন আবেদন প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰে।
• আবেদন-পত্ৰৰ ই-ফাইলিংত সহায় কৰে — কাগজত থকা নথি-পত্ৰ স্কেন কৰা, ই-স্বাক্ষৰ সংযোজন কৰা, CIS-লৈ আপলোড কৰা আৰু এটা ফাইলিং নম্বৰ সৃষ্টি কৰা।
• ই-ষ্টাম্প কাগজ অনলাইনত ক্ৰয় আৰু ই-পেমেণ্টত সহায় কৰে।
• গোচৰীয়াসকলক আধাৰ-ভিত্তিক ডিজিটেল স্বাক্ষৰৰ বাবে আবেদন আৰু সেইটো লাভ কৰাত সহায় কৰে।
• ই-ক’ৰ্টছ্ মোবাইল এপ (Android/iOS) ডাউনলোড কৰাত উৎসাহিত কৰে আৰু সহায় কৰে।
• কাৰাগাৰত থকা আত্মীয়সকলক সাক্ষাৎ কৰাৰ বাবে ই-মুলাকাত (eMulakat) সাক্ষাৎৰ সময় বুক কৰাত সহায় কৰে।
• ন্যায়াধীশসকলৰ ছুটীৰ সময়সূচী সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়ে।
• জিলা, উচ্চ ন্যায়ালয় আৰু উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ আইনী সেৱা কৰ্তৃপক্ষ/সমিতিৰ জৰিয়তে বিনামূলীয়া আইনী সাহায্য লাভৰ বাবে গোচৰীয়াসকলক পথ দেখুৱায়।
• ভাৰ্চুৱেল আদালতৰ জৰিয়তে যান-বাহন চালান নিষ্পত্তিত সহায় কৰে, যাৰ ভিতৰত চালান আৰু অন্যান্য সৰু অপৰাধৰ অনলাইনভাৱে কম্পাউণ্ডিং কৰাও অন্তৰ্ভুক্ত।
• ভিডিঅ’ কনফাৰেন্সিং শুনানি কেনেদৰে স্থাপন আৰু তাত কেনেদৰে যোগদান কৰিব লাগে সেই বিষয়ে বুজাই দিয়ে।
• ৰায়/আদেশৰ প্ৰতিলিপি ই-মেইল, হোৱাটছএপ বা অন্যান্য ডিজিটেল মাধ্যমৰ জৰিয়তে প্ৰেৰণ কৰে।

৩০ জুন, ২০২৬ পৰ্যন্ত:

• সকলো উচ্চ ন্যায়ালয়ত মুঠ ৪৯টা ই-সেৱা কেন্দ্ৰ আৰু জিলা আদালতসমূহত ২,৫৩৫টা ই-সেৱা কেন্দ্ৰ কাৰ্যক্ষম হৈ আছে।

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু মেচিন লাৰ্নিঙৰ জৰিয়তে ডিজিটেল ন্যায়ব্যৱস্থাৰ অগ্ৰগতি

২০২৭ চনলৈকে উচ্চ ন্যায়ালয়সমূহত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু মেচিন লাৰ্নিংৰ ব্যৱহাৰ অভিযানৰ পৰ্যায় III-ৰ অধীনত পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ। মুঠ ৭,২১০ কোটি টকাৰ ব্যয়ৰ ভিতৰত ৫৩.৫৭ কোটি টকা এই উন্নয়নৰ বাবে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। এই প্ৰযুক্তিসমূহৰ একত্ৰীকৰণৰ জৰিয়তে আইনী গৱেষণা, গোচৰ পৰিচালনা, প্ৰতিলিপি প্ৰস্তুতকৰণ, অনুবাদ আৰু ন্যায়িক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত সহায় অধিক উন্নত কৰা হৈছে।

পাইলট পৰীক্ষাৰ অধীনত থকা মুখ্য পদক্ষেপসমূহ:

• কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু মেচিন লাৰ্নিং সঁজুলিয়ে সাংবিধানিক বিচাৰপীঠৰ গোচৰসমূহত মৌখিক যুক্তি-তৰ্কৰ প্ৰতিলিপি প্ৰস্তুত কৰে আৰু এই প্ৰতিলিপিসমূহ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ৱেবছাইটত প্ৰকাশ কৰা হয়।
• আইনী গৱেষণা আৰু বিশ্লেষণ সহায়ক (Legal Research and Analysis Assistant – LegRAA)-এ ন্যায়াধীশসকলক আইনী গৱেষণা আৰু নথি-পত্ৰ বিশ্লেষণত সহায় কৰে।
• Digital Courts 2.1-এ ন্যায়াধীশ আৰু ন্যায়িক বিষয়াসকলক কাগজবিহীন ৰূপত গোচৰ পৰিচালনা কৰিবলৈ সক্ষম কৰে আৰু গোচৰ সম্পৰ্কীয় সকলো তথ্য আৰু কামৰ বাবে একক উইণ্ড’ প্ৰদান কৰে।
• ইয়াত ভইচ-টু-টেক্সট (ASR-SHRUTI) আৰু অনুবাদ (PANINI) সঁজুলি অন্তৰ্ভুক্ত আছে, যিয়ে আদেশ আৰু ৰায়ৰ ডিক্টেচনত সহায় কৰে।
• eSCR প’ৰ্টেলৰ জৰিয়তে ৰায়সমূহ ১৮টা ভাৰতীয় ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হৈছে। ৰাষ্ট্ৰীয় তথ্য-বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ সৈতে মিলি ৮৩,০০০ৰো অধিক ৰায় ইতিমধ্যে অনুবাদ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৩৬,৩৪৪টা হিন্দীলৈ অনুবাদ কৰা হৈছে (মাৰ্চ ২০২৫ পৰ্যন্ত)।
• IIT মাদ্ৰাজৰ সৈতে নিৰ্মাণ কৰা এটা কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা সঁজুলিয়ে ই-ফাইল কৰা আবেদন-পত্ৰসমূহৰ ত্ৰুটি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে চিনাক্ত কৰে আৰু গোচৰৰ তথ্য/মেটাডাটা আহৰণ কৰে। ২০০জন Advocates-on-Record-ক প্ৰট’টাইপ ব্যৱহাৰৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হৈছে আৰু ই-ফাইলিং ব্যৱস্থা তথা আদালতৰ গোচৰ পৰিচালনা ছফ্টৱেৰ ICMIS-ৰ সৈতে একত্ৰীকৰণৰ কাম চলি আছে।

এক পুনৰ্গঠিত ন্যায়ব্যৱস্থা

ই-ক’ৰ্টছ্ মিছনে ভাৰতৰ ন্যায়ব্যৱস্থাক আধুনিক আৰু ডিজিটেল কৰি তুলিছে। ই ব্যক্তিগতভাৱে আদালতলৈ যোৱা আৰু ভৌতিক কাগজ-পত্ৰৰ দৰে ক্লান্তিকৰ প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ স্থানত অধিক সহজ, অনুসৰণযোগ্য আৰু দক্ষ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। নতুন কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা সঁজুলিয়ে বিভিন্ন অংশীদাৰক অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে কাম কৰাত সহায় কৰিছে। এই পদক্ষেপসমূহৰ জৰিয়তে যিকোনো লোকে যিকোনো স্থানৰ পৰা ন্যায়িক সেৱা লাভ কৰিব পাৰে। এতিয়া ন্যায় প্ৰদান জনসাধাৰণৰ বাবে অধিক স্বচ্ছ, দ্ৰুত আৰু ব্যয়সাধ্য হৈ পৰিছে।

অধিক সুলভ, স্বচ্ছ আৰু দক্ষ ন্যায়ব্যৱস্থা

ই-ক’ৰ্টছ্ মিছনে পৰম্পৰাগতভাৱে কাগজ-নিৰ্ভৰ, প্ৰক্ৰিয়া-চালিত আৰু অস্পষ্ট ন্যায়ব্যৱস্থাক অধিক সুলভ, স্বচ্ছ আৰু প্ৰযুক্তি-সক্ষম অনলাইন ব্যৱস্থালৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়িক তথ্য গ্ৰীডে প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিষ্পত্তিৰ অপেক্ষাত থকা গোচৰসমূহ দৃশ্যমান কৰি তুলিছে। ৭৫৩ কোটিৰো অধিক পৃষ্ঠাৰ পুৰণি আদালতীয় নথি ডিজিটেল ৰূপত সংৰক্ষণ কৰি অনুসন্ধানযোগ্য কৰি তোলা হৈছে।

এই নতুন সঁজুলি আৰু প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত ন্যায়ব্যৱস্থাই অধিক সংখ্যক গোচৰ দক্ষতাৰে পৰিচালনা কৰিব পাৰে। ২০২৭ চনলৈকে পৰ্যায় III-ৰ অগ্ৰগতি অব্যাহত থকাৰ সময়ত ই এনে এক ন্যায়ব্যৱস্থাৰ দৃষ্টিভংগীক আৰু অধিক আগুৱাই লৈ গৈছে, যি সকলোৰে বাবে কাম কৰে — তেওঁলোকৰ অৱস্থান বা পৰিস্থিতি যিয়েই নহওক কিয়।

তথ্যসূত্ৰ:

প্ৰেছ ইনফ’ৰমেশ্যন ব্যুৰো:
https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1848737&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2238781&reg=6&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2040232&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2227720&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1951373&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1957318&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2238782&reg=1&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2223644&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2043471&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2202162&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2239467&reg=6&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2148356&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2118241&reg=48&lang=2

আইন আৰু ন্যায় মন্ত্ৰালয় তথা অন্যান্য:

https://ecommitteesci.gov.in/service/e-sewa-kendra/

https://ecommitteesci.gov.in/nstep/

https://scdg.sci.gov.in/scnjdg/

https://njdg.ecourts.gov.in/hcnjdg_v2/?app_token=204f3db12173a97075a7c68857cc39db4704dfcf749a5298a3548795be328fa6

https://njdg.ecourts.gov.in/njdg_v3//?p=home&app_token=204f3db12173a97075a7c68857cc39db4704dfcf749a5298a3548795be328fa6

https://njdg.ecourts.gov.in/njdg_v3/

https://www.nic.gov.in/project/national-judicial-data-grid/

https://filing.ecourts.gov.in/pdedev/

https://efiling.sci.gov.in/

pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

***

পিআইবি গৱেষণা