पत्र सूचना कार्यालय

বৈদ্যুতিক চলাচলৰ দিশত ভাৰতৰ পদক্ষেপ

জনবহুল চহৰসমূহত দৈনিক যাতায়াত আৰু সৰু চহৰসমূহত প্ৰান্তীয় অঞ্চলসমূহৰ সংযোগ ব্যৱস্থা সমগ্ৰ ভাৰতত মৌলিকভাৱে পুনৰ কল্পনা কৰা হৈছে। এই পৰিৱৰ্তনৰ মূলতে আছে বৈদ্যুতিক গতিশীলতা। এই প্ৰযুক্তিগত পৰিৱৰ্তন দেশৰ জলবায়ু কৌশল আৰু বহনক্ষম পৰিবহণ দৃষ্টিভংগীৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছে। চৰকাৰী অনুপ্ৰেৰণা, বৰ্ধিত পৰিৱেশ সজাগতা, দ্ৰুত প্ৰযুক্তিগত প্ৰগতিৰ দ্বাৰা চালিত হৈ ই ভি-বোৰ অটোমোবাইল উদ্যোগৰ ভৱিষ্যত গঠন কৰা এক ৰাষ্ট্ৰীয় অগ্ৰাধিকাৰৰ বিষয় হৈ পৰিছে।

ভাৰতৰ গতিশীলতাৰ পৰিৱৰ্তন কেৱল এক পৰিৱেশগত আৱশ্যক নহয় বৰঞ্চ এক অৰ্থনৈতিক সুযোগ হিচাপেও পৰিগণিত হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে অন্যতম বৃহৎ আৰু আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী উদ্যোগ পুনৰ গঠনৰ দিশে আগবাঢ়িছে। এই পৰিৱৰ্তন শক্তি সুৰক্ষাক শক্তিশালী কৰাৰ বাবে এক কৌশলগত সুবিধা হিচাপে প্ৰতিপন্ন হৈছে। ইয়াৰ উপৰি, ই জীৱাশ্ম ইন্ধন আমদানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰাৰ লগতে অৰ্থনীতিৰ বাবে এক দক্ষ, নিম্ন-কাৰ্বন বিকাশৰ পথৰ সূচনা কৰিছে।

ভাৰতৰ ই ভি বিপ্লৱঃ অন্তিম দশক

বৈদ্যুতিক বাহনৰ দিশত ভাৰতৰ যাত্ৰা ২০১৫ চনত আৰম্ভ হৈছিল। ই ভিৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিক গতিশীলতা অভিযান পৰিকল্পনা আৰু এফ এ এম ই আঁচনিৰ জৰিয়তে ইয়াৰ সূচনা হৈছিল। এই পদক্ষেপটো স্পষ্ট কৌশলগত অগ্ৰাধিকাৰৰ দ্বাৰা চালিত হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল পেট্ৰ’লিয়াম ইন্ধনৰ ওপৰত বৰ্ধিত আমদানি বিল হ্ৰাস কৰা আৰু ক্ৰমবৰ্ধমান নগৰীয়া বায়ু প্ৰদূষণৰ মোকাবিলা কৰা। ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল পৰিবহণ খণ্ডৰ পৰা হোৱা গ্রিনহাউজ গেছ নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰা, যি ভাৰতৰ মুঠ নিৰ্গমনৰ ৯ শতাংশ।

ক’ভিডৰ-পৰৱৰ্তী সময়ছোৱাত বিত্তীয় বৰ্ষ ২২-ত এক নিৰ্ণায়ক পৰিৱৰ্তন আহে। লক্ষ্যযুক্ত নীতিৰ প্ৰেৰণা, বৰ্ধিত ৰাজসাহায্য আৰু উন্নত বাহনৰ উপলব্ধতাৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত, ই ভিৰ ব্যৱহাৰ ত্বৰান্বিত বিকাশৰ এটা পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। এই সময়ছোৱাই বজাৰত এক গাঁথনিগত পৰিৱৰ্তনকো চিহ্নিত কৰে। বিত্তীয় বৰ্ষ ২০-২১-ৰ সময়ত আগতীয়া ব্যৱহাৰ কালত ই-ৰিক্সাৰ আধিপত্য আছিল যদিও বৈদ্যুতিক দুচকীয়া বাহনসমূহে সোনকালেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আকৰ্ষণ লাভ কৰে। বিত্তীয় বৰ্ষ ২৫ৰ ভিতৰত, এই সমূহে এক আগশাৰীৰ খণ্ড হৈ উঠাৰ জৰিয়তে অনানুষ্ঠানিক, অংশীদাৰী গতিশীলতাৰ পৰা মূলসুঁতিৰ ব্যক্তিগত, বাণিজ্যিক ব্যৱহাৰলৈ এক বিস্তৃত পৰিৱৰ্তনৰ সংকেত দিয়ে ।

দ্ৰুত পথত ভাৰতঃ আন্তৰ্জাতিক সম্প্ৰসাৰণৰ মাজতে বৈদ্যুতিক বাহনৰ বিকাশ বৃদ্ধি

বিশ্বজুৰি বৈদ্যুতিক বাহনৰ গ্ৰাহকৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে। উন্নত ড্ৰাইভিং ৰেঞ্জৰ সৈতে বহুতো প্ৰতিযোগিতামূলক মূল্যৰ আৰ্হি বজাৰত প্ৰৱেশ কৰিছে। ইয়াৰ লগতে ৰাজহুৱা চাৰ্জিং আন্তঃগাঁথনিৰ দ্ৰুত সম্প্ৰসাৰণ হৈছে। ভাৰতত এই গতি শক্তিশালী নীতিগত সমৰ্থন, বৃদ্ধি পোৱা বিক্ৰী আৰু পঞ্জীয়নৰ দ্বাৰা প্ৰতিফলিত হয়। ইয়াক ঘৰুৱা উৎপাদন, চাৰ্জিং নেটৱৰ্কৰ এক বৰ্ধিত পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ দ্বাৰা অধিক সমৰ্থন কৰা হৈছে-যাৰ ফলত ই ভিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে।

ভাৰতৰ ই ভি ব্যৱহাৰৰ বিশেষ তথ্য- বিক্ৰী, পঞ্জীয়ন আৰু ৰপ্তানি বৃদ্ধি

২০১৬ চনত বিক্ৰী হোৱা ৫০,০০০ ই ভিৰ তুলনামূলকভাৱে সৰু সংখ্যাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ২০২৫ চনত বৈদ্যুতিক বাহনৰ ২.৩ মিলিয়ন ইউনিট বিক্ৰী কৰা হৈছে। ই ভাৰতৰ ই ভি বজাৰত ৪৬ গুণ বৃদ্ধি প্ৰতিফলিত কৰে। ভাৰতৰ বিকাশে বৈদ্যুতিক বাহনৰ বিক্ৰীৰ আন্তৰ্জাতিক অভিলেখ অতিক্ৰম কৰিছে। সমগ্ৰ বিশ্বত ২০১৬ চনত ৯১৮,০০০খনৰ পৰা ২০২৪ চনত ১৮.৭৮ মিলিয়নলৈ বিক্ৰী বৃদ্ধি হোৱাৰ জৰিয়তে বৈদ্যুতিক বাহনৰ বিক্ৰী ২০ গুণ বৃদ্ধি পাইছে।

২০২০ চনত ভাৰতৰ বৈদ্যুতিক বাহনৰ ব্যৱহাৰ আন্তৰ্জাতিক ব্যৱহাৰৰ মাত্ৰ এক-পঞ্চমাংশ আছিল। ই ২০২৪চনত আন্তৰ্জাতিক ব্যৱহাৰৰ দুই-পঞ্চমাংশৰো অধিক বৃদ্ধি হয়। এই অগ্ৰগতিৰ বেছিভাগেই ২০২৫ চনত বিক্ৰী হোৱা মটৰচালিত দুচকীয়া বাহন (১২.৮লাখ ইউনিট) আৰু তিনিচকীয়া বাহন (৮লাখ ইউনিট)।

বিগত দশকত ৬২ শতাংশতকৈও অধিক চি এ জি আৰ-ত ই ভি পঞ্জীয়নৰ এক উল্লেখযোগ্য বৃদ্ধি হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে ই ভিৰ ব্যৱহাৰত দ্ৰুত ত্বৰণৰ প্ৰতিফলিত হয়। নীতিগত সমৰ্থন, প্ৰযুক্তিগত অগ্ৰগতি আৰু বৈদ্যুতিক গতিশীলতাত গ্ৰাহকৰ বৰ্ধিত আস্থা হৈছে প্ৰধান চালিকা শক্তি।

শেহতীয়া বছৰসমূহত যথেষ্ট ঘৰুৱা গ্ৰহণৰ পাছত ভাৰতীয় বৈদ্যুতিক বাহনসমূহে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত শক্তিশালী অগ্ৰগতি লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০২০ চনত ১.২  মিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ পৰিমাণৰ ৰপ্তানিৰ পৰা ২০২৪ চনত ৮৪ মিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰলৈ ৰপ্তানি বৃদ্ধি পায়। শীৰ্ষ ৰপ্তানি গন্তব্যস্থানসমূহৰ ভিতৰত আছে নেপাল, ইণ্ডোনেছিয়া আৰু জাপান।

আন্তঃগাঁথনিৰ বিস্তাৰ

আন্তঃগাঁথনিৰ ফালৰ পৰা ভাৰতৰ ৰাজহুৱা ই ভি চাৰ্জিং নেটৱৰ্ক দ্ৰুতগতিত সম্প্ৰসাৰিত হৈ আছে। ভাৰত হেভি ইলেকট্ৰিকেলছ লিমিটেড (বিএইচইএল)-ৰ মতে,  ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহলৈকে উপলব্ধ ৫২,৭১৮ ৰাজহুৱা চাৰ্জিং ষ্টেচনৰ ভিতৰত ১৬, ৫৬১ টাত দ্ৰুত ই ভি চাৰ্জিঙৰ সুবিধা আছে।

ই-অমৃত আহিলাই নিজৰ অৱস্থানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি চাৰ্জিং ষ্টেচন চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰে। আগশাৰীৰ উদ্যোগৰ অংশীদাৰসকলে সক্ৰিয়ভাৱে চাৰ্জিং আন্তঃগাঁথনি বৃদ্ধি কৰি আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ২০২৪ চনত হুণ্ডাই মটৰ ইণ্ডিয়াই মূল চহৰসমূহত ১১টা নতুন ষ্টেচনৰ সৈতে ইয়াৰ অতি-দ্ৰুত নেটৱৰ্ক সম্প্ৰসাৰণ কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছে মুম্বাই, পুনে, আহমেদাবাদ, হায়দৰাবাদ, গুৰুগ্ৰাম আৰু বাংগালোৰ আৰু প্ৰধান ঘাইপথসমূহ।

দ্ৰুতগতিত ঘৰুৱা উৎপাদনঃ ষ্টাৰ্টআপ আৰু এআইৰ দ্বাৰা চালিত

ভাৰত এখন বিধানসভা-নেতৃত্বাধীন বজাৰৰ পৰা এক ব্যাপক ই ভি নিৰ্মাণ কেন্দ্ৰলৈ পৰিৱৰ্তন হৈছে। বৰ্ধিত যোগানদাতা পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত, ঘৰুৱা উৎপাদনত এতিয়া বেটাৰী পেক, মটৰ, ড্ৰাইভট্ৰেইন, পাৱাৰ ইলেক্ট্ৰনিকছ, তাঁৰ আৰু চাৰ্জিং সঁজুলি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। টাটা মটৰ্ছ, মহিন্দ্ৰা, টিভিএছ, বাজাজ অটোৰ দৰে আগশাৰীৰ মূল সঁজুলি নিৰ্মাতাসকলে গৱেষণা আৰু উন্নয়ন, গিগাফ্যাক্টৰী, ডেডিকেটেড ই ভি মঞ্চত বিনিয়োগৰ জৰিয়তে ক্ষমতা সম্প্ৰসাৰণ কৰি আছে। একে সময়তে, ভিনফাষ্ট, টেস্লা, আৰু প্ৰধান কোৰিয়ান তথা জাপানী বেটাৰী প্ৰতিষ্ঠানে ভাৰতত বৃহৎ পৰিমাণৰ উৎপাদন অন্বেষণ কৰি আছে। এই সম্প্ৰসাৰণে স্থানীয়কৰণক শক্তিশালী কৰি তোলাৰ লগতে ব্যয় প্ৰতিযোগিতামূলক পৰিৱেশ বৃদ্ধি কৰাৰ উপৰি ভাৰতক আন্তৰ্জাতিক ই ভি যোগান শৃংখলৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হিচাপে পৰিগণিত কৰিছে।

ভাৰতীয় ষ্টাৰ্টআপসমূহে বৈদ্যুতিক বাহনৰ সম্ভাৱনা প্ৰত্যক্ষ কৰিছে। তেওঁলোকে চাৰ্জিং আন্তঃগাঁথনিৰ উপলব্ধতা নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰয়াস কৰি আছে, বেটাৰী-স্তৰৰ উদ্ভাৱন উন্নত কৰিছে, কম খৰচী উৎপাদনৰ প্ৰচাৰ কৰিছে আৰু তথ্য-চালিত সমাধান প্ৰদান কৰিছে। বৰ্তমান ভাৰতত কাম কৰি থকা ৪০০টা ই ভি ষ্টাৰ্টআপৰ সৈতে, তেওঁলোকে ভাৰতৰ বিকশিত ই ভি পৰিৱেশ তন্ত্ৰ গঠনত কৰ্ণধাৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি, সন্মুখলৈ অগ্ৰসৰ হোৱা ই ভি পৰিৱেশ তন্ত্ৰই সামগ্ৰিক অভিজ্ঞতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (এ আই) ব্যৱহাৰ কৰি আছে। কণ্ঠ-সক্ষম নেভিগেচন, ৰিয়েল-টাইম ট্ৰেফিক অন্তৰ্দৃষ্টি আৰু বুদ্ধিমান পথ পৰিকল্পনাৰ দৰে বৈশিষ্ট্যসমূহ ইয়াৰ কেন্দ্ৰবিন্দু। এআইয়ে কণ্ঠ-ভিত্তিক নিয়ন্ত্ৰণ, সংযুক্ত বৈশিষ্ট্য আৰু অভিগম্যতা-কেন্দ্ৰিক কাৰ্য্যকলাপ সক্ষম কৰি নিৰাপদ আৰু অধিক অন্তৰ্ভুক্তিমূলক গতিশীলতাত অৰিহণা যোগাইছে।

বিনিয়োগৰ গতি বৃদ্ধি

খণ্ডটোত বিনিয়োগৰ কাৰ্যকলাপ শক্তিশালী হৈ আছে। ভাৰতৰ ই ভি পৰিস্থিতিতন্ত্ৰই ২০২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ১.৪ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰৰো অধিক সংগ্ৰহ কৰিছিল, যি ২০২৪ চনৰ তুলনাত ২৭ শতাংশ অধিক। ই ভি নিৰ্মাতাসকলে এই পুঁজিৰ বৃহৎ অংশ আকৰ্ষণ কৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ লাভ কৰে। ইয়াৰ সৈতে দিল্লীয়ে  ই ভি বিনিয়োগৰ বাবে দিল্লী শীৰ্ষ চহৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।

ভাৰতৰ বৈদ্যুতিক বাহনৰ বাবে কৌশলগত নীতিগত হস্তক্ষেপ

২০১৫ চনৰ পৰা চৰকাৰে যানবাহন উদ্যোগৰ বাবে একাধিক আঁচনিৰ জৰিয়তে বৈদ্যুতিক গতিশীলতাক উৎসাহিত কৰি আহিছে। ই লক্ষ্যযুক্ত নীতিগত হস্তক্ষেপ, বিত্তীয় প্ৰেৰণা আৰু অভিযান-চালিত পদক্ষেপৰ জৰিয়তে ই ভি গ্ৰহণ ত্বৰান্বিত কৰাৰ বাবে এক কৌশলগত দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণ কৰিছে। উন্নত ৰসায়ন কোষৰ বাবে এফ এ এম ই, পি এল আই আঁচনি, বেটাৰি স্থানীয়কৰণৰ দৰে মূল পদক্ষেপৰ লক্ষ্য হৈছে এক শক্তিশালী, ভৱিষ্যতৰ বাবে সাজু যানবাহন পৰিৱেশ তন্ত্ৰ গঢ়ি তোলা।

প্ৰগতিশীল নীতি, চাৰ্জিং আন্তঃগাঁথনি সম্প্ৰসাৰণ, শক্তিশালী বিনিয়োগ সমৰ্থনৰ জৰিয়তে ৰাজ্যসমূহে ভাৰতৰ বৈদ্যুতিক বাহনৰ পৰিৱৰ্তনৰ মূল চালিকা শক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।

• ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ২৯ খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলে ই ভি নীতিৰ বিষয়ে অৱগত কৰাৰ উপৰি ৪ টা নীতি এতিয়া খচৰা পৰ্যায়ত আছে।
• ১৫-২৫ শতাংশ মূলধনৰ ৰাজসাহায্য, অগ্ৰাধিকাৰমূলক আবণ্টন, ষ্টাম্প শুল্ক ৰেহাই আৰু ১০০ শতাংশলৈকে এছ জি এছ টি পৰিশোধৰ দৰে উদ্দীপনাই বিনিয়োগকাৰীৰ ব্যয় হ্ৰাস কৰে।
• তামিলনাডু, মহাৰাষ্ট্ৰ, কৰ্ণাটক, গুজৰাট, হাৰিয়ানা, উত্তৰ প্ৰদেশৰ দৰে আগশাৰীৰ ৰাজ্যবোৰ শক্তিশালী উৎপাদন পৰিৱেশ তন্ত্ৰ স্থাপন কৰি মুখ্য বৈদ্যুতিক বাহনৰ কেন্দ্ৰত পৰিণত হৈছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদন অভিযান (এন এম এম)

এন এম এম-এ (২০২৫)ই ভি-ক উদ্ভাৱন-নেতৃত্বাধীন বিকাশৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ "বীজ" খণ্ড হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। এই অভিযানৰ আছে ২০৩৫ চনৰ বাবে উচ্চাকাংক্ষী লক্ষ্য। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে জিডিপি-ত উৎপাদন খণ্ডৰ অৱদান ১২.৯% (২০২৩) ৰ পৰা ২৫ % লৈ বৃদ্ধি কৰি দুগুণ কৰা। ইয়াৰ উপৰি, এন এম এম-এ ১৪৩ নিযুত চাকৰি সৃষ্টি কৰিব বিচৰাৰ লগতে পণ্য সামগ্ৰীৰ ৰপ্তানি ১.২ ট্ৰিলিয়ন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি কৰিব বিচাৰে। ই উন্নত উৎপাদনৰ সংবৰ্ধন কৰাৰ লগতে প্ৰযুক্তিৰ বিকাশক উৎসাহিত কৰি ই ভি উৎপাদনক বিশ্ব মূল্য শৃংখলাত একত্ৰিত কৰি ভাৰতৰ ই ভি পৰিৱেশ তন্ত্ৰক শক্তিশালী কৰে। লক্ষ্যযুক্ত গোটৰ-আধাৰিত হস্তক্ষেপ আৰু নীতিগত সমৰ্থনৰ জৰিয়তে, এন এম এম-এ ঘৰুৱা ই ভি উৎপাদন ক্ষমতা ত্বৰান্বিত কৰিবলৈ বিচাৰে।

উদ্ভাৱনীমূলক বাহন বৰ্ধন আঁচনি (পিএম ই-ড্ৰাইভ আঁচনি)ত প্ৰধানমন্ত্ৰী বৈদ্যুতিক চালনা বিপ্লৱ

২০২৪ চনত সূচনা কৰা পিএম ই-ড্ৰাইভ আঁচনি হৈছে গধুৰ উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়ৰ (এম এইচ আই) এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে লক্ষ্যযুক্ত চাহিদাৰ প্ৰেৰণা, ঘৰুৱা উৎপাদনৰ বাবে সমৰ্থন আৰু চাৰ্জিং আন্তঃগাঁথনিৰ সম্প্ৰসাৰণৰ জৰিয়তে ই ভি গ্ৰহণ ত্বৰান্বিত কৰা। এই আঁচনিখনৰ ব্যয় হৈছে ১০,৯০০ কোটি টকা আৰু ই-২ ডব্লিউ, ই ৩ ডব্লিউ, ই-ট্ৰাক, ই-বাছ আৰু ই-এম্বুলেন্সকে ধৰি একাধিক খণ্ড সামৰি লৈছে। আঁচনিখনৰ অধীনত, পৰ্য্যায়ক্ৰমে উৎপাদন কাৰ্যসূচীয়ে (পিএমপি) নিৰ্দিষ্ট বৈদ্যুতিক বাহনৰ উপাদানসমূহৰ ঘৰুৱা উৎপাদন বাধ্যতামূলক কৰে।

পিএম ই-ড্ৰাইভ আঁচনিৰ লক্ষ্য হৈছে ২৮ লাখতকৈও অধিক বৈদ্যুতিক বাহনক সহায় কৰা। ইয়াৰ ভিতৰত ইতিমধ্যে ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহলৈকে ২২.১২ লাখ বিক্ৰী কৰা হৈছে। গ্ৰাহকসকলৰ বাবে ক্ৰয় ব্যয় হ্ৰাস কৰা আগতীয়া অনুপ্ৰেৰণাৰ জৰিয়তে ইয়াক চালিত কৰা হৈছে। এই আঁচনিখনে ৰাজহুৱা পৰিবহণৰ বিদ্যুতায়নক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে। দেশত ১৪,০২৮ খন ই-বাছৰ বাবে ৪,৩৯১কোটি টকা আৱণ্টন কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত বেংগালুৰু, দিল্লী, মুম্বাই, হায়দৰাবাদ, আহমেদাবাদ, পুনে আৰু চুৰাটকে ধৰি সাতখন মুখ্য চহৰলৈ ১৩,৮০০ খন বাছ আবণ্টন কৰা হৈছে। প্ৰথম পৰ্যায়ত আবণ্টন কৰা ১০,৯০০ খন ই-বাছৰ বাবে প্ৰস্তাৱ ইতিমধ্যে সম্পন্ন কৰা হৈছে। সমগ্ৰ দেশতে ই ভি চাৰ্জিং ই ভি ৰাজহুৱা চাৰ্জিং ষ্টেচন (ই ভি পি চি এছ) ৰ বাবে ২,০০০ কোটি টকা আৱণ্টন কৰা হৈছে। তদুপৰি, এম এইচ আইৰ অধীনত বাহন পৰীক্ষা সংস্থাসমূহৰ আধুনিকীকৰণ আৰু উন্নয়নৰ বাবে ৭৮০ কোটি টকা আৱণ্টন কৰা হৈছে।

এই আঁচনিখনে বহনক্ষম পৰিবহণ সমাধানৰ অগ্ৰগতিৰ সময়ত পৰিৱেশ প্ৰদূষণ আৰু ইন্ধন সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ মুখামুখি হ’বলৈ সাজু হৈছে। ই ভাৰতত পৰিবহণৰ বাবে এক পৰিষ্কাৰ, অধিক বহনক্ষম ভৱিষ্যতৰ দিশত গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।

পিএম ই-বাছ সেৱা-পৰিশোধ সুৰক্ষা ব্যৱস্থা (পিএছএম) আঁচনি

পিএম ই-বাছ সেৱা-পিএছএম আঁচনি (২০২৪) এ ১২ বছৰলৈকে নিয়োজিত প্ৰতিখন বাছলৈ পৰিশোধ সুৰক্ষা আৱৰণ প্ৰদান কৰে। এই বাছবোৰ সাধাৰণতে চুক্তি স্বাক্ষৰৰ দুবছৰৰ ভিতৰত মোতায়েন কৰা হয়। ৰাজহুৱা ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব (পিপিপি) আৰ্হিৰ (চৰকাৰ-ব্যক্তিগত খণ্ডৰ সহযোগিতা) জৰিয়তে মুঠ ১০,০০০খন বৈদ্যুতিক বাছ মোতায়েন কৰিব লাগিব। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে নগৰ অঞ্চলত চহৰৰ বাছ পৰিচালনা শক্তিশালী কৰা। বিভিন্ন ধৰণৰ নীতি অন্তৰ্ভুক্ত কৰি এই আঁচনিখনে বাছ পৰিচালনা, ডিপো আন্তঃগাঁথনি, চাৰ্জিং নেটৱৰ্ক, সেউজ গতিশীলতা উদ্যোগকে ধৰি বিভিন্ন চৰকাৰী সহায় প্ৰদান কৰে।

২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত গুজৰাটৰ ভাৱনগৰত ৫০খন বৈদ্যুতিক বাছ মুকলি কৰা হয়। মহাৰাষ্ট্ৰৰ নাগপুৰ, চণ্ডীগড় আৰু অসমৰ গুৱাহাটীৰ দৰে আন চহৰসমূহকো প্ৰাৰম্ভিক ৰোলআউটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

ভাৰতত বৈদ্যুতিক যাত্ৰীবাহী গাড়ী নিৰ্মাণৰ প্ৰচাৰৰ আঁচনি (এছ পি এম ই পি চি আই)

এছ পি এম ই পি চি আই আঁচনি (২০২৪)এ বৈদ্যুতিক গাড়ী নিৰ্মাণক উৎসাহিত কৰে। ইয়াত ন্যূনতম ৪,১৫০ কোটি টকাৰ বিনিয়োগ বাধ্যতামূলক কৰা হৈছে। তেওঁলোকে তৃতীয় বছৰৰ ভিতৰত কমেও ২৫  শতাংশ ঘৰুৱা মূল্য সংযোজন (ডি ভি এ) আৰু পঞ্চম বছৰৰ ভিতৰত ৫০  শতাংশ লাভ কৰিব লাগিব। এম এইচ আই-য়ে এক পৰিষ্কাৰ, সেউজীয়া আৰু অধিক আত্মনিৰ্ভৰশীল ভাৰতৰ দৃষ্টিভংগীৰে আঁচনিখন আৰম্ভ কৰে। বৈদ্যুতিক বাহনৰ প্ৰচাৰৰ জৰিয়তে ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে বায়ু প্ৰদূষণ হ্ৰাস কৰা, তেল আমদানি আৰু বাণিজ্যৰ অভাৱ হ্ৰাস কৰা, উদ্ভাৱন, চাকৰি, অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ পথ প্ৰশস্ত কৰা।

যানবাহন আৰু এই খণ্ডৰ উপাদান উদ্যোগৰ বাবে পি এল আই আঁচনি (পি এল আই-অটো আঁচনি)

পিএলআই-অটো আঁচনি (২০২১) ৰ লক্ষ্য হৈছে বৈদ্যুতিক বাহনকে ধৰি উন্নত অটোমোটিভ প্ৰযুক্তি (এএটি) ত ভাৰতৰ উৎপাদন ক্ষমতাক শক্তিশালী কৰা। এই আঁচনিখনে নিম্নতম ৫০  শতাংশ ঘৰুৱা মূল্য সংযোজনৰ সৈতে ঘৰুৱা উৎপাদনৰ প্ৰচাৰৰ বাবে বিত্তীয় প্ৰেৰণা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে অটোমোটিভ মূল্য শৃংখলাত বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰা। ইয়াৰ শক্তিশালী বৈদ্যুতিক গতিশীলতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি, অনুমোদিত আবেদনকাৰীসকলক ২,৩৭৭.৫৬ কোটি টকাৰ সঞ্চিত অনুপ্ৰেৰণামূলক ধন বিতৰণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত, ই-২ডব্লিউ, ই-৩ডব্লিউ, ই-৪ডব্লিউ, ই-বাছ (জানুৱাৰ ২০২৬) সহ বিভিন্ন খণ্ডৰ বৈদ্যুতিক বাহন নিৰ্মাতাসকলক ২,৩১৯.৮৮ কোটি টকা আবণ্টন কৰা হৈছে।

উন্নত ৰসায়ন কোষ (এ চি চি) বেটাৰি সংৰক্ষণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যসূচীৰ বাবে পি এল আই আঁচনি (পি এল আই এ চি চি আঁচনি)

পি এল আই এ চি চি আঁচনি (২০২১) ৰ ব্যয় হৈছে ১৮,১০০ কোটি টকা আৰু ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে ঘৰুৱা বেটাৰি নিৰ্মাণৰ প্ৰচাৰ কৰা। ই ভাৰতত ৫০গিগাৱাট ঘণ্টাৰ সঞ্চিত এ চি চি ক্ষমতা স্থাপন কৰিব বিচাৰে। এই আঁচনিখনে বিক্ৰীৰ সৈতে জড়িত অনুপ্ৰেৰণামূলক ধনৰ জৰিয়তে উন্নত, দীৰ্ঘ পৰিসৰৰ ই ভি বেটাৰীৰ বিকাশত সহায় কৰে। সূচনাৰ পিছৰ সময়ছোৱাত, আঁচনিখনে ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰিছে, যি ২০২৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা ২০২৯ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰলৈ বিস্তৃত।

বেটাৰিবোৰ এটা ই ভি-ৰ মুঠ খৰচৰ ৩৫-৪০%-যি হৈছে সৰ্ববৃহৎ একক উপাদান। সেয়েহে, বাহনৰ মূল্য হ্ৰাস কৰা, শক্তি সুৰক্ষা বৃদ্ধি কৰা, কৰ্মসংস্থাপন সৃষ্টি কৰা, বিশ্বব্যাপী প্ৰতিযোগিতামূলক পৰিৱেশ বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে ঘৰুৱা এ চি চি উৎপাদন বৃদ্ধি কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ।

বৈদ্যুতিক বাহনৰ ওপৰত কম জিএছটি

ভাৰতত বৈদ্যুতিক বাহনসমূহৰ বাবে ৫শতাংশ ৰেহাই মূল্যৰ জি এছ টিৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হৈছে, যি সকলো বৈদ্যুতিক গাড়ী, দুচকীয়া বাহন আৰু তিনিচকীয়া বাহনৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য। ইয়াৰ ফলত পৰম্পৰাগত বাহনৰ তুলনাত এইসমূহৰ কৰ আদায় কৰাৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট সুলভ হৈ পৰে।

সন্মুখলৈ অগ্ৰসৰ হোৱাঃ ভাৰতৰ বৈদ্যুতিক বাহনৰ বিকাশৰ দৃষ্টিভংগী

ভাৰতে নিজকে আমদানি-নিৰ্ভৰশীল বজাৰৰ পৰা বৈদ্যুতিক বাহন উৎপাদনৰ বাবে এক আন্তৰ্জাতিক প্ৰতিযোগিতামূলক কেন্দ্ৰলৈ পৰিৱৰ্তন কৰি আছে। ই শক্তি সুৰক্ষা, তেল আমদানি হ্ৰাস আৰু ২০৭০চনলৈ কাৰ্বনৰ নিৰ্গমন-শূন্য কৰাৰ দৃষ্টিভংগীত উপনীত হোৱাৰ কৌশলগত অগ্ৰাধিকাৰৰ সৈতে সংলগ্ন।

'মেক ইন ইণ্ডিয়া' পদক্ষেপৰ জৰিয়তে সম্পূৰ্ণ ঘৰুৱা ই ভি উৎপাদনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।

• ভাৰতৰ বৈদ্যুতিক বাহনৰ বজাৰ, যাৰ মূল্য ২০২৫ চনত ৩.৭১ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ আছিল, ২০৩৪ চনৰ ভিতৰত ৫৪.৯৪% চি এ জি আৰ-ত ১৯১.০৪% বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰলৈ বৃদ্ধি হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।
• ভাৰতীয় ই ভি বেটাৰিৰ বজাৰ ২০২৫ চনত ২.৭১ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰৰ পৰা ২০৩৪ চনৰ ভিতৰত ২১.৭০% চি এ জি আৰ-ত ১৫.৯০ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰলৈ বৃদ্ধি হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।
• আন্তৰ্জাতিক ই ভি ৩০@ ৩০পদক্ষেপৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ভাৰতে ২০৩০ চনৰ ভিতৰত সকলো বাহনৰ বিক্ৰীৰ ৩০শতাংশ বৈদ্যুতিক বাহন হোৱাটো সুনিশ্চিত কৰাৰ লক্ষ্য লৈছে।
• ২০৩০ চনৰ ভিতৰত সমগ্ৰ ভাৰতত ১.৩২ নিযুত চাৰ্জিং ষ্টেচন স্থাপনৰ সৈতে ই ভি পৰিৱেশ তন্ত্ৰ শক্তিশালী কৰা হৈছে।

চাহিদা আৰু উৎপাদনৰ প্ৰেৰণা, স্থানীয়কৰণ নীতি, আগতীয়া চাৰ্জিং আন্তঃগাঁথনিৰ সৈতে ভাৰতে পৰিসৰৰ এক নিৰ্ণায়ক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰিছে। আন্তৰ্জাতিক যোগান শৃংখল পুনৰ গঠন হোৱাৰ লগে লগে, ভাৰত ই ভি নিৰ্মাণ বিনিয়োগৰ বাবে আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় গন্তব্যস্থানসমূহৰ ভিতৰত এখন হ'ব বুলি আশা কৰা হৈছে।

ঘৰুৱা সামৰ্থ্য শক্তিশালী হোৱাৰ লগে লগে ভাৰত ৰপ্তানি কেন্দ্ৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিবলৈ সাজু হৈছে। এইটো বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য-বৈদ্যুতিক দুচকীয়া বাহন, কমপ্যাক্ট ই ভি, বেটাৰি পেক আৰু মুখ্য ড্ৰাইভট্ৰেইন উপাদান। ইয়াক গৱেষণা আৰু উন্নয়ন বিনিয়োগ তথা আন্তৰ্জাতিক অংশীদাৰিত্বৰ দ্বাৰা সমৰ্থন কৰা হয়।

ভৱিষ্যতৰ বাবে, চৰকাৰে কৰ্পোৰেট গড় ইন্ধন দক্ষতা (চি এ এফ ই) নিয়মৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়, চি এ এফ ই তৃতীয় (২০২৭-২০৩২) আৰু চি এ এফ ই চতুৰ্থ (২০৩৩-২০৩৭) বিকশিত কৰি আছে। এইসমূহে ৱৰ্ল্ড ৱাইড হৰ্মোনাইজড লাইট ভেহিকেল টেষ্ট প্ৰচিডিয়ৰ (ডব্লিউ এল টি পি) ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কঠোৰ চি অ’ ২  নিৰ্গমন লক্ষ্যৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। প্ৰস্তাৱিত সীমা হৈছে CAFE III-ৰ বাবে ৯১.৭g CO2/km আৰু CAFE IV-ৰ বাবে ৭০ g CO2/km। এই মানসমূহৰ এটা ছুপাৰ-ক্ৰেডিট ব্যৱস্থাৰ লগতে ৰূপায়ণ কৰা হ'ব বুলি আশা কৰা হৈছে। ই পৰম্পৰাগত গাড়ী আৰু নন-প্লাগ-ইন হাইব্ৰিডৰ বিক্ৰীৰ পৰিৱৰ্তে ই ভি বিক্ৰী বৃদ্ধিৰ জৰিয়তে অ’ ই এম ক অধিক সহজে অনুপালনৰ লক্ষ্য পূৰণ কৰাৰ বাবে সক্ষম কৰিবলৈ সাজু।

পৰিৱৰ্তনৰ সীমাত

ভাৰত এক নিৰ্ধাৰিত গতিশীলতা পৰিৱৰ্তনৰ শিখৰত থিয় হৈছে। চাহিদা বৃদ্ধি পাইছে, উৎপাদন বৃদ্ধি পাইছে আৰু প্ৰযুক্তিগত সামৰ্থ্য বৃদ্ধি পাইছে। ফলস্বৰূপে, দেশখনে দ্ৰুতগতিত গৱেষণা আৰু উন্নয়ন তথা বৈদ্যুতিক বাহন নিৰ্মাণৰ বাবে এক আন্তৰ্জাতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। উন্নত বিত্তীয় প্ৰৱেশাধিকাৰ, বৰ্ধিত সজাগতা, প্ৰযুক্তিগত অগ্ৰগতি, নিৰ্ভৰযোগ্য চাৰ্জিং, দক্ষ কৰ্মচাৰীৰ দৰে মূল চালিকা শক্তিয়ে ভাৰতৰ বৈদ্যুতিক বাহনৰ পৰিৱৰ্তন ত্বৰান্বিত কৰিছে। এক সংস্কাৰ-চালিত নীতি পৰিৱেশ আৰু পৰিসৰে আকৰ্ষণীয় তথা দীৰ্ঘস্থায়ী সুবিধা প্ৰদান কৰে।

ভৱিষ্যতৰ  গভীৰ যোগান শৃংখলৰ একত্ৰীকৰণ, বেটাৰিৰ ত্বৰান্বিত স্থানীয়কৰণ আৰু এক শক্তিশালী চাৰ্জিং আন্তঃগাঁথনিৰ দ্বাৰা গঠন কৰা হ'ব। একেলগে, এই স্তম্ভবোৰে আন্তৰ্জাতিক ই ভি দৃশ্যপটত ভাৰতৰ নেতৃত্বক সংজ্ঞায়িত কৰিবলৈ সাজু।

References

Prime Minister's Office

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2160822&reg=3&lang=2

Ministry of Heavy Industries

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2200852&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2237556&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2117485&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2222608&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2227596&reg=3&lang=2

https://heavyindustries.gov.in/en/pli-scheme-national-programme-advanced-chemistry-cell-acc-battery-storage

https://sansad.in/getFile/rsnew/Committee_site/Committee_File/ReportFile/17/215/332_2026_3_14.pdf?source=rajyasabha

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2222604&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2237554&reg=3&lang=2

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU1779_LB4HdS.pdf?source=pqals

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2260368&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2287125&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2287131&reg=3&lang=1

Ministry of Housing and Urban Affairs

https://pm-ebus-sewa.mohua.gov.in/

Ministry of Environment, Forest and Climate Change

https://teriin.org/files/EV-Charging-in-India-Ecosystem-Perspectives-and-Skilling-Opportunities.pdf

Ministry of Finance

https://www.indiabudget.gov.in/economicsurvey/doc/echapter.pdf

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1580536&reg=3&lang=2

Ministry of Road Transport & Highways

https://vahan.parivahan.gov.in/vahan4dashboard/vahan/dashboardview.xhtml;jsessionid=7E3B85C812D7040175EF101A79811DD4

https://sansad.in/getFile/annex/270/AU585_GCe0A2.pdf?source=pqars

Ministry of Commerce and Industry

https://www.investindia.gov.in/team-india-blogs/governments-ev-policies-driving-indias-green-revolution

https://www.investindia.gov.in/team-india-blogs/inside-indias-ev-manufacturing-ecosystem-key-investment-trends-government-policies

https://www.startupindia.gov.in/content/sih/en/ams-application/accelerator-program.html?applicationId=5ce7f127e4b08f8b1a974283

Government of NCT of Delhi

https://transport.delhi.gov.in/transport/delhi-ev-policy

Cabinet

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2268342&reg=3&lang=1

Council on Energy, Environment and Water

https://www.ceew.in/gfc/publications/navigating-indias-electric-mobility-transition#:~:text=At%20the%20national%20level%2C%20India's,began%20to%20surge%20from%20FY22

https://www.ceew.in/gfc/solutions-factory/publications/CEEW-Navigating_India%27s_Electric_Mobility_Transition_WEB.pdf

https://www.ceew.in/gfc/tools_and_dashboards/electric-mobility/national-volume-monitor

https://www.ceew.in/press-releases/india-on-track-to-exceed-2030-ndc-target-on-carbon-emissions-reduction

https://www.ceew.in/news/cop-26-ceew-unpacks-indias-2070-net-zero-target-and-other-climate-mitigation-measures

International Energy Agency

https://iea.blob.core.windows.net/assets/7ea38b60-3033-42a6-9589-71134f4229f4/GlobalEVOutlook2025.pdf

US Department of Energy

https://afdc.energy.gov/vehicles/electric

https://afdc.energy.gov/laws/12660%20;%20https://afdc.energy.gov/vehicles/electric

IBEF

https://www.ibef.org/industry/electric-vehicle

https://www.ibef.org/news/india-s-electric-vehicle-market-accounts-for-8-of-new-vehicle-registrations-in-2025-vahan-portal-data

Others

https://ddnews.gov.in/en/indias-ev-sales-cross-2-3-million-in-2025-market-share-rises-to-8/

https://www.newsonair.gov.in/indias-electric-vehicle-market-accounts-for-8-of-new-vehicle-registrations-in-2025-vahan-portal-data/

https://ddnews.gov.in/en/pm-modi-flags-off-50-electric-buses-for-gujarats-bhavnagar-under-pm-e-bus-sewa-scheme/

https://www.newsonair.gov.in/over-29000-public-ev-charging-stations-installed-in-india-mos-bhupathiraju-srinivasa-varma/

https://www.iea.org/reports/global-ev-outlook-2026

Niti Aayog

https://niti.gov.in/sites/default/files/2025-08/Electric-Vehicles-WEB-LOW-Report.pdf

https://niti.gov.in/sites/default/files/2026-01/Trade_Watch_Quarterly_April_June_Q1_FY26.pdf

https://e-amrit.niti.gov.in/charging-map

https://niti.gov.in/sites/default/files/2025-08/India-Electric-Mobility-Index-2024-Report.pdf

https://e-amrit.niti.gov.in/benefits-of-electric-vehicles

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2152243&reg=3&lang=2#:~:text=It%20enables%20states%20to%20benchmark,learn%20from%20each%20other's%20successes.%E2%80%9D

PIB Archives

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=155094&ModuleId=3&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=157304&ModuleId=3&reg=3&lang=1

Click here to see Pdf

PIB Research/DD