Economy
ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ಗಳು: ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು
Posted On:
04 AUG 2026 9:28AM
|
ಭೂಗೋಳ ಸೂಚಕಗಳು (ಜಿಐ) ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ಸಾಧನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿವೆ. ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಉಗಮಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ, ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು, ನೇಕಾರರು, ರೈತರು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕರ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯಲು ಹಾಗೂ ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬಲವಾದ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಜಿಐ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು, ರಫ್ತು ಉತ್ತೇಜನ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾದ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕೊಂಡಿಗಳು ಈ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಜಿಐ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಆಧಾರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಚಾಲಕ asನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಿವೆ.
|
ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ - ಭಾರತದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರಕ್ಷಣೆ
ಬನಾರಸ್ನ ನೇಕಾರರೊಬ್ಬರು ಕೇವಲ ಒಂದು ಬನಾರಸ್ ಸೀರೆಯನ್ನು ನೇಯಲು ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಜರಿ ಕೆಲಸದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಾರವನ್ನೂ ಅಸಾಧಾರಣ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ನೇಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತಂತ್ರಗಳು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಕಲಿತದ್ದಲ್ಲ. ಅವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು, ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.
ಆದರೂ, ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲತೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅನೇಕ ಅಧಿಕೃತ ಬನಾರಸ್ ಸೀರೆಗಳನ್ನು প্রায়শವೇ ಅವುಗಳ ನೈಜ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಕೈಮಗ್ಗದ ಸೀರೆಯನ್ನು ಇತರ ನಕಲಿ ಸೀರೆಗಳಿಂದ ಹೇಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಖರೀದಿದಾರರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ತಿಳಿಯದಿರಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಎರಡು ಪದಗಳು ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ - ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ (ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ).
ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ ಎಂದರೆ ಆ ಸೀರೆಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಬನಾರಸ್ನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಖರೀದಿದಾರರಿಗೆ ಅದರ ಅಧಿಕೃತತೆ, ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಧಿಕೃತ ಬನಾರಸ್ ಸೀರೆಯು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಇದು ನೇಕಾರರಿಗೆ ಅವರ ಕರಕುಶಲತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನ್ನಣೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭ ಸಿಗುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಐ ಸರಕುಗಳ ಮಹತ್ವ
ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ (ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ) ಎಂಬುದು ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ದೃಢೀಕರಣದ ಮುದ್ರೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ನಕಲಿ, ದುರುಪಯೋಗ ಹಾಗೂ ಅನಧಿಕೃತ ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದರ ಮಹತ್ವವು ಕೇವಲ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ಆಟಿಕೆಗಳು 2006 ರಲ್ಲಿ ಜಿಐ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದವು. ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಮರದ ಆಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಲ್ಯಾಕರ್ವೇರ್ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಬೇಕು. ಇದು ಸರಳವಾದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದಂತೆ ತೋರಬಹುದಾದರೂ, ಈ ಟ್ಯಾಗ್ ದೂರಗಾಮಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದು.
|
ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ ಕೇವಲ ಒಂದು ಲೇಬಲ್ ಅಲ್ಲ. ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಆದಾಯವನ್ನು ಶೇಕಡಾ 20 ರಿಂದ 30 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು!
|
ಉತ್ಪನ್ನದ ಮೂಲ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ಗಳು ಖರೀದಿದಾರರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.
- ಗ್ರಾಹಕರು ಅಧಿಕೃತತೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಜಿಐ ಮಾನ್ಯತೆಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯ ಪ್ರಬಲ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
- ಜಿಐ-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೋಚರತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು, ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು, ಅವರ ಚೌಕಾಶಿ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಕೆಲಸದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಮೌಲ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
- ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯು ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗಾಗಿ ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶಿ ಕರಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.

|
ಮುಝಫರ್ನಗರ ಬೆಲ್ಲದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆ: ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶೇಷತೆಯಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯವರೆಗೆ
ಮುಝಫರ್ನಗರ ಬೆಲ್ಲದ ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್, ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಮೂಲದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಅದರ ಗುರುತನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಬ್ರಿಜ್ನಂದನ್ ಅಗ್ರೋ ಫಾರ್ಮರ್ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸರ್ ಕಂಪನಿಯು 2025 ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ 30 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಫ್ತು ಮಾಡಿದೆ. ಜಿಐ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವು ಖರೀದಿದಾರರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ಮಾರಾಟ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿತು.
ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ರೈತ ನೇತೃತ್ವದ ಕಂಪನಿಯು ರಫ್ತು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದು ತನ್ನ 545 ಸದಸ್ಯರ ಆದಾಯದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
|

|
ನಿಮಗಿದು ಗೊತ್ತೆ?

ಭಾರತವು 800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಾಯಿತ ಜಿಐ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 2014 ರಿಂದ 607 ಜಿಐ ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
|
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಡಾರ್ಜೀಲಿಂಗ್ ಚಹಾವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಿಐ (ಜಿಐ) ಟ್ಯಾಗ್ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ, ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನ ಮತ್ತು ಲೋಗೋ ಎರಡಕ್ಕೂ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತು ಆ ಅರನ್ಮುಳ ಕನ್ನಡಿ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣದ ಹೆಸರಾಂತ ಜವಳಿ ಕರಕುಶಲತೆ ಪೋಚಂಪಲ್ಲಿ ಇಕ್ಕತ್ ಇತರ ಆರಂಭಿಕ ನೋಂದಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.
ಕಳೆದ 10 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 365 ರಿಂದ 29,000 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ (ಜನವರಿ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ).
ಜಿಐ ನ ನಿಯಂತ್ರಣ
|
ಭಾರತೀಯ ಜಿಐ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ರಫ್ತು ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಯುಕೆ, ಇಟಲಿ, ಯುಎಇ, ಬಹ್ರೇನ್, ಕತಾರ್, ಯುಎಎಸ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಸೇರಿವೆ.
|
ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿಯ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿ, ಜಿಐ ಗಳನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಆಸ್ತಿ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ-ಸಂಬಂಧಿತ ಅಂಶಗಳ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಇವುಗಳ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು 1999 ರ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕಗಳ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
|
2025ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ, ಜಿಐ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಶೇಕಡಾ 80 ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಟ್ಯಾಗ್ನ ನವೀಕರಣ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಕೂಡ 3,000 ರೂಪಾಯಿಗಳಿಂದ ಕೇವಲ 500 ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಲಾಗಿದೆ!
|
ಭಾರತವು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕಗಳ (ಸರಕುಗಳ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1999 ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಲಾದ ನಿಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ಚೌಕಟ್ಟು 2003 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು 2004-05ರಲ್ಲಿ ಜಿಐ ನೋಂದಣಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕಗಳ (ಸರಕುಗಳ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ) ನಿಯಮಗಳು, 2002 ಅನ್ನು 2025 ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ ಪಡೆದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳು
ಭಾರತವು ಕರಕುಶಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ತಯಾರಿಸಿದ ಸರಕುಗಳು, ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಂತಹ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಐ-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ನೆಲೆ1ಯಾಗಿದೆ.
- ಕರಕುಶಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು: ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ 445 ಕರಕುಶಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು 27 ಉತ್ಪನ್ನ ಲೋಗೋಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ (ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ). ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪಶ್ಮಿನಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಬಲುಚರಿ ಸೀರೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಬನಾರಸ್ ಗುಲಾಬಿ ಮೀನಾಕಾರಿ ಕರಕುಶಲತೆ ಸೇರಿವೆ.
- ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು: ಧಾನ್ಯಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು, ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಸ್ಮತಿಯೇತರ ಅಕ್ಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 251 ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ.
- ತಯಾರಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ನಾಸಿಕ್ ವ್ಯಾಲಿ ವೈನ್ ಮತ್ತು ಕನ್ನೌಜ್ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯದಂತಹ 64 ತಯಾರಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ.
- ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು :ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ, ಬೇಯಿಸಿದ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 66 ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಬರ್ಧಮಾನ್ ಮಿಹಿದಾನಾ ಮತ್ತು ಸಿತಾಭೋಗ್, ಒಡಿಶಾದ ಕೇಂದ್ರಾಪಡ ರಸಾಬಲಿ, ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಿರುಪತಿ ಲಡ್ಡು.
- ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು: ಮಕ್ರಾನಾ ಮಾರ್ಬಲ್ - ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಚುನಾರ್ ಬಲುವಾ ಪತ್ತರ್ - ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಪುರುಲಿಯಾದ ಲ್ಯಾಕ್ - ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಪನ್ನಾ ಡೈಮಂಡ್ - ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅಂಬಾಜಿ ವೈಟ್ ಮಾರ್ಬಲ್ - ಗುಜರಾತ್ ಸೇರಿದಂತೆ 5 ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಿಐ-ಟ್ಯಾಗ್ ಪಡೆದಿವೆ. ಇವು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ "ನೈಸರ್ಗಿಕ" ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೂಲದ ನೂರಾರು ಇತರ ಸರಕುಗಳು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವರ್ಗದಡಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಭಾರತದ ಜಿಐ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳು ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಭಾರತದ ಜಿಐ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವು 81 ಜಿಐ-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡ진 ಉತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ ತಮಿಳುನಾಡು (76 ಜಿಐ-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು) ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ (55 ಜಿಐ-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು) ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ.

ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ ಹಿಂದೆ: ನೋಂದಣಿ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನವೀಕರಣ
ಯಾವುದೇ ಉತ್ಪನ್ನವು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು, ಅದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕು. ಭಾರತದ ಜಿಐ ನೋಂದಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಯಾರು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು, ರಕ್ಷಣೆಯು ಎಷ್ಟು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಐ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ.
ಜಿಐ ನೋಂದಣಿ ಚೌಕಟ್ಟು
ಯಾವುದೇ ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಂಘ, ಸಂಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಜಿಐ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಅರ್ಜಿದಾರರು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಘಟಕವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಉತ್ಪನ್ನದ ಉತ್ಪಾದಕರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬೇಕು. ಅರ್ಜಿದಾರರು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಂಘವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಉತ್ಪಾದಕರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕು. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ತಾನು ಉತ್ಪನ್ನದ ಉತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು.
ಅರ್ಜಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಇತರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಜಿಐ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಅಂಚೆ, ನೋಂದಾಯಿತ ಅಂಚೆ, ಸ್ಪೀಡ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಕೊರಿಯರ್ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು. ಜಿಐ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಿಯು ಚೆನ್ನೈನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕಗಳ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
|
ಜಿಐ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆಗಳು: ಯಾವುದನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ
- ಸಾಮಾನ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನದ ಹೆಸರುಗಳು: ತಮ್ಮ ಮೂಲ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಹೆಸರುಗಳು.
- ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುವ ಸೂಚನೆಗಳು: ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುವ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮೂಲವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವ ಸೂಚನೆಗಳು.
- ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವಂತಹುವು: ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನೋಯಿಸುವ ಅಥವಾ ಹೀಯಾಳಿಸುವ, ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ ಅಥವಾ ಅಸಭ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸೂಚನೆಗಳು.
- ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಅರ್ಹವಲ್ಲದವು: ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅರ್ಹವಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಸೂಚನೆಗಳು.
|
ಜಿಐ ನೋಂದಣಿಯು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ನವೀಕರಿಸಬಹುದು.
ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದೇ? ಜಿಐ ನೋಂದಣಿಯ ರದ್ದತಿ, ಮುಕ್ತಾಯ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಪಾಡು ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 27 ರ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ನೊಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನೋಂದಾಯಿತ ಜಿಐ ನ ರದ್ದತಿ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಪಾಡಿಗಾಗಿ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಅಥವಾ ಸಮರ್ಥ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಮಂಡಳಿಯು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಅಂತಹ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು.
ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಐ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಬಹುದು:
- ಇದು ವಂಚನೆ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ನಿರೂಪಣೆಯ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ.
- ಇದು ತನ್ನ ಮೂಲ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ.
- ಇದರ ಬಳಕೆಯು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದರೆ, ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ, ಅಥವಾ ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ ಅಥವಾ ಅಸಭ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ.
ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳು
ಅರಿವು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶ, ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರವು ಜಿಐ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದೆ. 'ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ' ಮತ್ತು 'ವೋಕಲ್ ಫಾರ್ ಲೋಕಲ್' ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು, ರೈತರು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇವು ಭಾರತದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಮೀಸಲಾದ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳು
ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಗೋಚರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಖರೀದಿದಾರರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಕೆಲವು ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.
- ಪಿಎಂ ಏಕ್ತಾ ಮಾಲ್ (ಯುನಿಟಿ ಮಾಲ್) - ಎಂ ಏಕ್ತಾ ಮಾಲ್ಗಳು 'ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ' ವಸ್ತುಗಳು, ಜಿಐ-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಮಾಲ್ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು 5,000 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಅನುದಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ (2023-24 ನೇ ಸಾಲು).
- ಒಂದು ನಿಲ್ದಾಣ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ (ಒಎಸ್ಒಪಿ) -ಒಎಸ್ಒಪಿ ಉಪಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಜಿಐ ಬೂತ್ಗಳು ಜಿಐ-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಸ್ಟಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು, ಜವಳಿಗಳು, ಕೈಮಗ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. OSOP ಗಳು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು, ನೇಕಾರರು, ರೈತರು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕರ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ನೇರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಜಿಐ ಹಾದಿಗಳು
ಜಿಐ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ವೈನ್ ಪ್ರವಾಸಗಳಿರುವಂತೆ, ಭಾರತವು ಜಿಐ ಟ್ರೇಲ್ಗಳನ್ನು (ಪೋಚಂಪಲ್ಲಿ ಇಕ್ಕತ್ ನೇಯ್ಗೆಯ ಗ್ರಾಮ ಪ್ರವಾಸ ಅಥವಾ ಡಾರ್ಜೀಲಿಂಗ್ ಚಹಾ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಟ್ರೇಲ್ ನಂತಹವು) ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಅನುಭವದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ನೇರ ಗ್ರಾಹಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ.
ಜೂನ್ 2026 ರಲ್ಲಿ, ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಸಿಲ್ಕ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಮುಗಾ ಉತ್ಸವ ಉತ್ಸವಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಗಾ ಸಿಲ್ಕ್ ಟ್ರೇಲ್ ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಅಸ್ಸಾಂ ಅನ್ನು ರೇಷ್ಮೆ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ.
ಎಂಎಸ್ಎಂಇ ನವೀನ ಯೋಜನೆ
ಎಂಎಸ್ಎಂಇನವೀನ ಯೋಜನೆಯ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಘಟಕದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಐ ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ IP ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅರ್ಹ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಜಿಐ ನೋಂದಳಿಗಾಗಿ ತಾವೇ ಭರಿಸಿದ ನೈಜ ವೆಚ್ಚದ ಮರುಪಾವತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಈ ಮರುಪಾವತಿಯು ವೆಚ್ಚದ ಶೇಕಡಾ 100 ರಷ್ಟು ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಜಿಐ ಗೆ ಗರಿಷ್ಠ 2 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಮಿತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.
ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು
ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಯುಕ್ತರ (ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು) ಕಚೇರಿಯು ಜಿಐ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಹ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಜಿಐ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಜಿಐ ಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಭರಿಸಲು 1.5 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೈಮಗ್ಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಕುಶಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಅಥವಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸುವ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಭರಿಸಲು, ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಜಿಐ ನೋಂದಣಿಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಜಾರಿಗಾಗಿ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಎನ್ಎಚ್ಡಿಪಿ ಯ ಒಂದು ಘಟಕವಾಗಿರುವ ಕೈಮಗ್ಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನೆರವಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 104 ಜಿಐ-ನೋಂದಾಯಿತ ಕೈಮಗ್ಗ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು 53 ನೋಂದಣಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಗಿದೆ (ಜೂನ್ 2026).
ಎಪಿಇಡಿಎ ರಫ್ತು ಅಭಿಯಾನಗಳು
ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರಫ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಭಾರತದ ಜಿಐ-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಜಾಗತಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ, ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರಚಾರದ ಮೂಲಕ ರೈತರು ಮತ್ತು ರಫ್ತುದಾರರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
2026 ರಲ್ಲಿ, ಎಪಿಇಡಿಎ ರೈತರು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕರ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಜಿಐ-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರಫ್ತನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಿತು. ತಾಜಾ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಆಹಾರಗಳವರೆಗೆ, ಈ ಮೊದಲ ಬಾರಿನ ಸಾಗಣೆಗಳು ಭಾರತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಶೇಷತೆಗಳ ಜಾಗತಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಆದಾಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವು.
|
ಮಾರುಕಟ್ಟೆ
|
ಜಿಐ ಉತ್ಪನ್ನ
|
ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮ
|
|
ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್
|
ಕರ್ನಾಟಕ ಜಿಐ ಹಣ್ಣುಗಳು
|
ರೈತರಿಗೆ 40–50% ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯ
|
|
ಕೆನಡಾ
|
ಸೇಲಂ ಸಾಗೊ
|
ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಬೇಡಿಕೆ, ಉತ್ತಮ ಆದಾಯ
|
|
ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಇಟಲಿ
|
ಜೋಹಾ ಅಕ್ಕಿ
|
ಹೊಸ ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಬೆಲೆ ಗಳಿಕೆ
|
|
ದುಬೈ
|
ತೇಜ್ಪುರ ಲಿಚಿ
|
ಬೆಳೆಗಾರರಿಗೆ ~10% ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ
|

ಇಯು-ಭಾರತ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಂಪರ್ಕ
ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು (ಎಫ್ಟಿಎ ಗಳು) ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜಿಐ ಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ಗಳು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮೂಲವನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದರೆ, ಎಫ್ಟಿಎ ಗಳು ವ್ಯಾಪಾರ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿರುವ ಜಿಐ ಗಳು ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾತುಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ:
- ಭಾರತ-ಒಮಾನ್ ಸಿಇಪಿಎ ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ 3 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಇಂಡಿ ನಿಂಬೆ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒಮಾನ್ಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಜಿಐ-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಇಂಡಿ ನಿಂಬೆಯನ್ನು ಒಮಾನ್ಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಿರುವುದು ಜಿಐ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವು ನೀಡುವ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
- ಭಾರತೀಯ ಜಿಐ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೂಡ ಬದ್ಧತೆ ತೋರಿದೆ, ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ಹೆಜ್ಜೆಯು ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಜೀಲಿಂಗ್ ಚಹಾ, ಬಾಸ್ಮತಿ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳಂತಹ ಭಾರತೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಔಪಚಾರಿಕ ಜಿಐ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
- ಭಾರತ-ಇಯು ಎಫ್ಟಿಎ ಮಾತುಕತೆಗಳಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಮೀಸಲಾದ ಜಿಐ ಒಪ್ಪಂದದ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿವೆ.
ಪ್ರಚಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು
ಜಿಐ-ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ನೇಕಾರರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಕರಕುಶಲ ಮೇಳಗಳು, ದಲ್ಲಿ ಹಾಟ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾದ ಜಿಐ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನೇಕಾರರು ಮತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗಾಗಿ ಶೃಂಗಸಭೆಗಳು, ಸೆಮಿನಾರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- "ಜಿಐ & ಐ ಮತ್ತು ಮರಾಟೆ: ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ವಿಕಾಸದವರೆಗೆ"ನಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜಿಐ ಕೈಮಗ್ಗ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪರಂಪರೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಇವು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
- ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, 'ವರ್ಲ್ಡ್ ಫುಡ್ ಇಂಡಿಯಾ, 2025', 'ಬುಡಕಟ್ಟು ವ್ಯವಹಾರ ಸಮಾವೇಶ, 2025' ಮತ್ತು 'ಇಂಡಿಯಾ ಎಐ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಸಮ್ಮಿಟ್, 2026' ಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಐ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ವಾರಣಾಸಿ, ದೆಹಲಿ, ಮುಂಬೈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ ಪರದೆಗಳು, ಡಿಸ್ಪ್ಲೇ ಬೋರ್ಡ್ಗಳು, ಕನ್ವೇಯರ್ ಬೆಲ್ಟ್ಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ದೇಶೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಭಾರತದ ಜಿಐ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಎಕ್ಸಿಬಿಷನ್ಗಳನ್ನು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಕೆಯ ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆಟಮ್ ಫೇರ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ 2024 ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ಬಜಾರ್ ಬರ್ಲಿನ್ 2024 ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ: ಭಾರತದ ಜಿಐ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು
ಭಾರತದ ಜಿಐ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶದ ನಡುವಿನ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು, ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಭಾರತದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮುಂಬರುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ 10,000 ಜಿಐ ನೋಂದಣಿಗಳ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ಪರಂಪರೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಜಾಗತಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
References
Ministry of Electronics & Information Technology
https://varanasi.nic.in/district-produce/banarasi-saree/
https://ariyalur.nic.in/geographical-indications/
Ministry of Law & Justice
https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/1981/5/A1999-48.pdf
https://ipindia.gov.in/frontend/pdf/mannual/GAZETTE_NOTIFICATION_AMENDED_GI_RULES_2025.pdf
https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/1981
https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/1981/1/a199948.pdf
Ministry of Tourism
https://www.incredibleindia.gov.in/en/karnataka/channapatna-toys-and-dolls
https://www.indiator.com/package/a-day-excursion-to-textile-village-pochampally-from-hyderabad
https://www.incredibleindia.gov.in/en/west-bengal/darjeeling/happy-valley-tea-estate
Ministry of Textiles
https://www.indiahandmade.com/blog/why-do-gi-tags-make-indian-handicrafts-global-and-boost-artisan-livelihoods?srsltid=AfmBOorwnYG19-Hd5LVKdyTeYtIIrcMJ_TZX-vUeJ6V61Du9bZ7Wrb4b
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2152551®=48&lang=2
https://x.com/TexMinIndia/status/2066117182086603038
https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1579529®=48&lang=2
https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2113550®=48&lang=2
Ministry of Commerce & Industry
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2113966®=48&lang=2
https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU2947_WBLKzd.pdf?source=pqals
https://ipindia.gov.in/frontend/pdf/gi/registered/State_wise_Registered_GI_of_India.pdf
https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2239598®=6&lang=1
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2270578®=3&lang=1
https://www.commerce.gov.in/files/2026-04/final_1.pdf
https://www.dpiit.gov.in/static/uploads/2026/03/863a5fef349d79a1bba316c4b51eaacb.pdf
https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2206803®=48&lang=2
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2149738®=48&lang=2
Ministry of Micro, Small & Medium Enterprises
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2271522®=3&lang=1
https://innovative.msme.gov.in/Home/AboutIpr
https://ciprpf.com/msme-innovative-scheme
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2038537®=48&lang=2
Ministry of Development of North-East Region
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2268097®=48&lang=2
Ministry of Railways
https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1942801®=48&lang=2
European Parliament
https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-global-europe-leveraging-our-power-and-partnerships/file-eu-india-fta-bit-and-gi-agreement?sid=10301
South Asian Journal of Management Research
https://siberindia.edu.in/journals/SAJMR/Oct-2021/Paper-5.pdf
Office of the Controller General of Patents, Designs and Trademarks & Registrar of GIs
https://ipindia.gov.in/frontend/pdf/mannual/1_31_1_manual-of-geographical-indications-practice-and-procedure.pdf
Chanakya National Law University
https://www.cnlu.ac.in/wp-content/uploads/2025/04/15-Yashna-Walia-and-Shreya-Kumar-1.pdf
IBEF
https://www.ibef.org/giofindia
https://www.ibef.org/blogs/promotion-of-geographical-indications-gis-in-india
See in PDF
*****
(Explainer ID: 159433)
आगंतुक पटल : 34
Provide suggestions / comments