Press Note Details: Press Information Bureau

Energy & Environment

ভাৰতৰ সৌৰ শক্তি উন্নয়নৰ নতুন যুগত পদাৰ্পণ

Posted On: 02 AUG 2026 12:01PM

ভাৰতৰ সৌৰ শক্তি খণ্ডই প্ৰধানমন্ত্ৰী সূৰ্য সৰোবৰ যোজনা (PM-SSY) অনুমোদন লাভৰ জৰিয়তে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গতি লাভ কৰিছে। এই আঁচনিখনৰ লক্ষ্য হৈছে শক্তি সঞ্চয় ব্যৱস্থাৰ সহায়ত ৫,০০০ মেগাৱাট জলপৃষ্ঠস্থিত সৌৰ শক্তি ক্ষমতা বিকাশ কৰা। সৌৰ শক্তি ভাৰতৰ পৰিষ্কাৰ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰৰ অন্যতম শক্তিশালী চালিকাশক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। ক্ষমতা, উৎপাদন আৰু গ্ৰাহক গ্ৰহণযোগ্যতাৰ বিকাশে দেখুৱাইছে যে সু-সমন্বিত নীতিগত সমৰ্থনে কেনেদৰে উদীয়মান প্ৰযুক্তিক মূলসুঁতিৰ শক্তিৰ উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰে। এই খণ্ডই শক্তি সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰে, অৰ্থনৈতিক বিকাশ ত্বৰান্বিত কৰে, জলবায়ু কৰ্মসূচীক আগুৱাই নিয়ে আৰু ভাৰতক বিশ্বৰ নবীকৰণযোগ্য শক্তি ক্ষেত্ৰৰ এক অগ্ৰণী দেশ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।

ভাৰতৰ সৌৰ শক্তিৰ উত্থান

এটা দশক পূৰ্বে ভাৰতৰ বিদ্যুৎ ব্যৱস্থাত সৌৰ শক্তিৰ স্থান অতি সীমিত আছিল। আজি ই দেশখনৰ নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ক্ষমতাৰ সৰ্ববৃহৎ অংশ গঠন কৰিছে। ২০১৪ চনত প্ৰায় ৩ গিগাৱাট স্থাপিত ক্ষমতাৰ পৰা এই খণ্ডটো পঞ্চাশগুণতকৈও অধিক বৃদ্ধি পাই ৩০ জুন ২০২৬ পৰ্যন্ত ১৬২.১৫ গিগাৱাটত উপনীত হৈছে।

এই ৰূপান্তৰ নীতিগত সমৰ্থন, আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন, উৎপাদন সম্প্ৰসাৰণ আৰু নাগৰিকৰ অংশগ্ৰহণৰ ফল। সৌৰ উদ্যান, ছাদত স্থাপন কৰা সৌৰ ব্যৱস্থা আৰু সৌৰচালিত কৃষি পাম্প আদি পদক্ষেপে সমগ্ৰ দেশজুৰি সৌৰ শক্তিৰ ব্যৱহাৰ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি কৰিছে। সদ্য অনুমোদিত প্ৰধানমন্ত্ৰী সূৰ্য সৰোবৰ যোজনাই সৌৰ শক্তিৰ বিকাশলৈ সৰ্বশেষ গতি প্ৰদান কৰিছে।

৩১ জুলাই ২০২৬ তাৰিখে চৰকাৰে প্ৰধানমন্ত্ৰী সূৰ্য সৰোবৰ যোজনা অনুমোদন কৰে। এই আঁচনিখনৰ লক্ষ্য হৈছে সহ-অৱস্থিত শক্তি সঞ্চয় ব্যৱস্থা (Energy Storage Systems - ESS)-ৰ সৈতে ৫,০০০ মেগাৱাট জলপৃষ্ঠস্থিত সৌৰ ফটোভ'ল্টাইক (Floating Solar Photovoltaic - FSPV) প্ৰকল্পক সমৰ্থন আগবঢ়োৱা। ন্যূনতম দুঘণ্টীয়া (১০,০০০ মেগাৱাট-ঘণ্টা) সঞ্চয় ক্ষমতাসম্পন্ন ESS-এ ৰাজ্যসমূহক সৰ্বাধিক বিদ্যুৎ চাহিদা নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত অধিক সহায় কৰিব। বিদ্যমান জলাধাৰ আৰু ঔদ্যোগিক পুখুৰী ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে এই আঁচনিয়ে সীমিত ভূমি সম্পদৰ ওপৰত চাপ হ্ৰাস কৰিব। লগতে একত্ৰিত শক্তি সঞ্চয় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে গ্ৰীডৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাও বৃদ্ধি কৰিব। ৫,০৭০ কোটি টকাৰ ব্যয়েৰে এই আঁচনি ২০২৬–২৭ বিত্তীয় বৰ্ষৰ পৰা ২০৩০–৩১ বিত্তীয় বৰ্ষলৈকে ৰূপায়ণ কৰা হ'ব।

এই আঁচনি ৰাষ্ট্ৰীয় সৌৰ শক্তি প্ৰতিষ্ঠান (National Institute of Solar Energy - NISE)-ৰ এক মূল্যায়নৰ ওপৰত আধাৰিত। এই মূল্যায়ন অনুসৰি ভাৰতৰ জলাধাৰ আৰু উপযুক্ত অভ্যন্তৰীণ জলাশয়সমূহত প্ৰায় ১০২.১৮ গিগাৱাট-পিক (GWp) জলপৃষ্ঠস্থিত সৌৰ শক্তিৰ সম্ভাৱনা আছে। এই আঁচনিয়ে প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ১ কোটি টন কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড (CO₂) নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। ই ১৬,০০০–১৭,০০০ পূৰ্ণকালীন সমতুল্য নিয়োগ সৃষ্টি কৰিব। লগতে জলপৃষ্ঠস্থিত প্লেটফৰ্ম, ফটোভ'ল্টাইক কোষ (PV Cells), মডিউল আৰু শক্তি সঞ্চয় ব্যৱস্থাৰ ঘৰুৱা উৎপাদনকো উৎসাহিত কৰিব। এই আঁচনিৰ জৰিয়তে সকলো ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল উপকৃত হ'বলৈ যোগ্য হ'ব। এই পদক্ষেপে বৰ্তমান প্ৰায় ৭০০ মেগাৱাট জলপৃষ্ঠস্থিত সৌৰ শক্তি ক্ষমতাৰ পৰা ভাৰতৰ জলপৃষ্ঠস্থিত সৌৰ শক্তি ক্ষমতা ৫,০০০ মেগাৱাট বৃদ্ধি কৰিব।

এই সু-সমন্বিত গতিৰ ফলত পৰিমাপযোগ্য সফলতা লাভ হৈছে। ২০২৫ চনত দেশখনে ৩৭ গিগাৱাট সৌৰ শক্তি ক্ষমতা সংযোজন কৰি বাৰ্ষিক সংযোজনৰ ক্ষেত্ৰত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰকো অতিক্ৰম কৰিছে। ভাৰত বিশ্বৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ সৌৰ শক্তি বিকাশৰ বজাৰ হিচাপেও আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে, যিয়ে বিশ্বব্যাপী পৰিষ্কাৰ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰত দেশখনৰ ক্ৰমবৰ্ধমান ভূমিকাক প্ৰতিফলিত কৰে।

সৌৰ শক্তিৰ সম্প্ৰসাৰণৰ এক দশক

এক শক্তিশালী নীতিগত কাঠামোৱে ভাৰতৰ সৌৰ শক্তিৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ অন্তৰ্গত মুখ্য পদক্ষেপসমূহ আছিল ৰাষ্ট্ৰীয় সৌৰ অভিযান (২০১০), সৌৰ উদ্যান আঁচনি, সেউজ শক্তি কৰিড’ৰ কাৰ্যসূচী (Green Energy Corridor Programme) আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক নিবিদা ব্যৱস্থা। এই পদক্ষেপসমূহে একেলগে বৃহৎ পৰিসৰত সৌৰ শক্তি স্থাপনৰ গতি ত্বৰান্বিত কৰিছিল।

ভাৰতজুৰি সৌৰ শক্তিৰ ক্ষমতা

সৌৰ শক্তিৰ স্থাপন দেশৰ বিভিন্ন ভৌগোলিক অঞ্চল আৰু জলবায়ুগত পৰিৱেশত বিস্তৃত হৈ আছে। ৰাজস্থান, গুজৰাট, কৰ্ণাটক, তামিলনাডু, অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ আৰু মহাৰাষ্ট্ৰই স্থাপিত ক্ষমতাৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ দখল কৰিছে। বৃহৎ সৌৰ প্ৰকল্পসমূহে ১১৮.৭৯ গিগাৱাট স্থাপিত ক্ষমতা যোগান ধৰিছে। এনে বৃহৎ সৌৰ প্ৰকল্পসমূহৰ ভিতৰত ৰাজস্থানৰ ভাদলা সৌৰ উদ্যান, কৰ্ণাটকৰ পাৱাগাডা সৌৰ উদ্যান আৰু মধ্য প্ৰদেশৰ ৰেৱা আল্ট্ৰা মেগা সৌৰ উদ্যান উল্লেখযোগ্য। বিদ্যুৎ গ্ৰীডৰ সৈতে সংযুক্ত ছাদত স্থাপন কৰা সৌৰ ব্যৱস্থাসমূহে আন ২৭.৮৮ গিগাৱাট ক্ষমতা যোগান ধৰিছে। বাকী ক্ষমতা সংকৰ (Hybrid) সৌৰ প্ৰকল্প আৰু অফ-গ্ৰীড সৌৰ ব্যৱস্থাৰ পৰা আহিছে। সংকৰ প্ৰকল্পত সৌৰ শক্তিক বেটাৰী সঞ্চয় বা আন শক্তিৰ উৎসৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হয়, আনহাতে অফ-গ্ৰীড ব্যৱস্থাই বিদ্যুৎ গ্ৰীডৰ সৈতে সংযুক্ত নোহোৱা অঞ্চলত বিদ্যুৎ যোগান ধৰে।

২০২৫–২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত অভিলেখসংখ্যক বিকাশ

২০২৫–২৬ বিত্তীয় বৰ্ষ ভাৰতৰ নবীকৰণযোগ্য শক্তি (RE) খণ্ডৰ বাবে এক মাইলৰ খুঁটি স্বৰূপ বৰ্ষ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, য'ত সৌৰ শক্তি আৰু জীৱাশ্ম-ইন্ধনবিহীন শক্তি ক্ষমতা—উভয় ক্ষেত্ৰতে অভিলেখসংখ্যক সংযোজন ঘটিছে।

• ভাৰতত ৪৪.৬১ গিগাৱাট সৌৰ শক্তি ক্ষমতা সংযোজন কৰা হয়, যি ২০২৪–২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত সংযোজিত ২৩.৮৩ গিগাৱাটতকৈ প্ৰায় দুগুণ।

• ৩১ মাৰ্চ ২০২৬ পৰ্যন্ত সৌৰ মডিউল উৎপাদন ক্ষমতা ২০১৪ চনৰ ২.৩ গিগাৱাটৰ পৰা বৃদ্ধি পাই প্ৰায় ১৭২ গিগাৱাটত উপনীত হৈছে।

• মুঠ জীৱাশ্ম-ইন্ধনবিহীন শক্তি ক্ষমতা ২৮৩.৪৬ গিগাৱাটত উপনীত হৈছে, যাৰ ভিতৰত ২৭৪.৬৮ গিগাৱাট হৈছে নবীকৰণযোগ্য শক্তি ক্ষমতা।

• জীৱাশ্ম-ইন্ধনবিহীন শক্তি ক্ষমতাৰ সৰ্বাধিক বাৰ্ষিক সংযোজন ৫৫.২৯ গিগাৱাট হিচাপে অভিলেখ সৃষ্টি কৰিছে।

• ২৯ জুলাই ২০২৫ তাৰিখে নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎসসমূহে ভাৰতৰ মুঠ বিদ্যুৎ চাহিদাৰ ৫১.৫ শতাংশ পূৰণ কৰিছিল, যি এতিয়ালৈকে লিপিবদ্ধ হোৱা সৰ্বোচ্চ মাসিক অংশীদাৰিত্ব।

সৌৰ শক্তিৰ সম্প্ৰসাৰণৰ নীতিগত ভিত্তি

এক স্থিতিশীল নীতিগত কাঠামো, প্ৰতিযোগিতামূলক নিবিদা ব্যৱস্থা আৰু দীৰ্ঘম্যাদী লক্ষ্যসমূহে বৃহৎ পৰিসৰত সৌৰ শক্তি স্থাপনৰ বাবে এক অনুকূল পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছে। পৰস্পৰক শক্তিশালী কৰা বিভিন্ন পদক্ষেপে ভাৰতৰ সৌৰ শক্তিৰ সম্প্ৰসাৰণত সহায় কৰিছে। এই পদক্ষেপসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে পাঁচটা স্তম্ভত বিভক্ত কৰিব পাৰি।

দৃষ্টিভংগী সৃষ্টি: জলবায়ু প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু দীৰ্ঘম্যাদী লক্ষ্য

গ্লাছগোত অনুষ্ঠিত COP26-ত ভাৰতে পঞ্চামৃত লক্ষ্য ঘোষণা কৰিছিল, যাৰ অন্তৰ্গত ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ৫০০ গিগাৱাট জীৱাশ্ম-ইন্ধনবিহীন শক্তি ক্ষমতা আৰু ২০৭০ চনৰ ভিতৰত নেট-শূন্য (Net Zero) নিৰ্গমনৰ লক্ষ্য অন্তৰ্ভুক্ত আছে। এই প্ৰতিশ্ৰুতিসমূহ পেৰিছ চুক্তিৰ অধীনত ভাৰতৰ হালনাগাদকৃত ৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে নিৰ্ধাৰিত অৱদান (Nationally Determined Contributions - NDCs)-ত প্ৰতিফলিত হৈছে।

এই প্ৰচেষ্টাসমূহৰ পৰিপূৰক হিচাপে মিছন LiFE (Lifestyle for Environment)-এ বহনক্ষম জীৱনশৈলীক উৎসাহিত কৰে আৰু নাগৰিকসকলক পৰিৱেশ-সচেতন আচৰণ গ্ৰহণ কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়।

চাহিদা সৃষ্টি: ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তি ক্ৰয় বাধ্যবাধকতা

দৃঢ় আৰু স্থায়ী চাহিদাই ভাৰতৰ সৌৰ শক্তিৰ বিকাশত কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় সৌৰ অভিযান-এ দীৰ্ঘম্যাদী ক্ষমতাৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ লগতে সৌৰ শক্তি স্থাপনৰ প্ৰাৰম্ভিক গতি প্ৰদান কৰিছিল।

নবীকৰণযোগ্য শক্তি ক্ৰয় বাধ্যবাধকতা (Renewable Purchase Obligations - RPOs)-এ বিদ্যুৎ বিতৰণ কোম্পানী আৰু অন্যান্য বাধ্যতামূলক প্ৰতিষ্ঠানসমূহক তেওঁলোকৰ বিদ্যুতৰ এক নিৰ্দিষ্ট অংশ নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎসৰ পৰা ক্ৰয় কৰাটো বাধ্যতামূলক কৰে। RPO-এ বিকাশকাৰী আৰু বিনিয়োগকাৰীৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী বজাৰ নিশ্চয়তা প্ৰদান কৰাৰ লগতে নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ অধিক ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰে। ২০২৯–৩০ চনলৈকে RPO-ৰ লক্ষ্যপথ অধিসূচিত কৰা হৈছে আৰু ২০২৬–২৭ বৰ্ষৰ বাবে লক্ষ্য ৩৫.৯৫ শতাংশ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।

চাহিদা কেৱল বিদ্যুৎ বিতৰণ প্ৰতিষ্ঠান আৰু বৃহৎ বিকাশকাৰীসকলৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ নাথাকিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী সূৰ্য ঘৰ: বিনামূলীয়া বিদ্যুৎ যোজনা (PM Surya Ghar: Muft Bijli Yojana)-ই পৰিয়ালসমূহক ছাদত সৌৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছে। আনহাতে, প্ৰধানমন্ত্ৰী কিষাণ উৰ্জা সুৰক্ষা আৰু উত্থান মহাভিযান (PM-KUSUM)-এ কৃষি খণ্ডত সৌৰচালিত পাম্প আৰু ফিডাৰ সৌৰীকৰণক সমৰ্থন আগবঢ়াইছে। একেলগে এই পদক্ষেপসমূহে সৌৰ শক্তিৰ বজাৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰাৰ লগতে গ্ৰাহক, কৃষক, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু বিদ্যুৎ বিতৰণ সংস্থাসমূহৰ অংশগ্ৰহণ শক্তিশালী কৰিছে।

ব্যয় হ্ৰাস: প্ৰতিযোগিতামূলক নিবিদা আৰু শুল্ক নিৰ্ধাৰণ

বিগত এটা দশকত সৌৰ শক্তি খণ্ডৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে বিদ্যুতৰ শুল্কৰ নাটকীয় হ্ৰাস। এই পৰিৱৰ্তন ই-ৰিভাৰ্ছ নিলাম ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে প্ৰতিযোগিতামূলক নিবিদাৰ ফল, য'ত বিকাশকাৰীসকলে আটাইতকৈ কম শুল্কত বিদ্যুৎ যোগান ধৰিবলৈ প্ৰতিযোগিতা কৰে।

ভাৰতীয় সৌৰ শক্তি নিগম (Solar Energy Corporation of India - SECI)-ৰ দৰে ক্ৰয় সংস্থাসমূহে এই স্বচ্ছ শুল্ক নিৰ্ধাৰণ ব্যৱস্থাক বৃহৎ পৰিসৰত ৰূপায়ণ কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। অধিকসংখ্যক বিকাশকাৰীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে ২০১০ চনত প্ৰতি ইউনিট প্ৰায় ১৮ টকাৰ শুল্ক হ্ৰাস পাই ২০১৭ চনত ভাদলা সৌৰ উদ্যানৰ নিলামত অভিলেখসংখ্যক প্ৰতি ইউনিট ২.৪৪ টকালৈ নামি আহে। এই উল্লেখযোগ্য সফলতাই সৌৰ শক্তিক অধিক সুলভ কৰি তোলাৰ লগতে সমগ্ৰ দেশতে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি কৰে।

শুল্ক হ্ৰাসৰ ফলত সৌৰ শক্তি ক্ৰমাৎ অধিক সুলভ হৈ পৰিছে। ফলস্বৰূপে, ভাৰত বিশ্বৰ আটাইতকৈ কম ব্যয়ৰ সৌৰ শক্তি বজাৰসমূহৰ অন্যতম হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। ২০২৫ চনত, উপযোগিতা-ভিত্তিক সৌৰ ফটোভ'ল্টাইকৰ বিদ্যুতৰ সমতুল্য ব্যয় (Levelised Cost of Electricity - LCOE) প্ৰতি মেগাৱাট-ঘণ্টাত ৩৫ আমেৰিকান ডলাৰ আছিল, যি বিশ্বৰ গড় ৪৪ আমেৰিকান ডলাৰ প্ৰতি মেগাৱাট-ঘণ্টাতকৈ যথেষ্ট কম।

আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালীকৰণ

চৰকাৰে বিকাশকাৰীসকলক সহজে ভূমি আৰু প্ৰয়োজনীয় আন্তঃগাঁথনি উপলব্ধ কৰোৱাৰ উদ্দেশ্যে সৌৰ উদ্যান আঁচনি আৰম্ভ কৰিছিল। এই আঁচনিখন প্ৰথমে ২০ গিগাৱাট লক্ষ্যৰে আৰম্ভ কৰা হৈছিল আৰু ২০১৭ চনত ইয়াক ৪০ গিগাৱাটলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহলৈকে সমগ্ৰ দেশত ৩৯,১৮৮ মেগাৱাটৰ সন্মিলিত অনুমোদিত ক্ষমতাসম্পন্ন ৫৪খন সৌৰ উদ্যান অনুমোদন কৰা হৈছে।

সৌৰ উদ্যানসমূহ একাধিক ৰাজ্যত বৃহৎ পৰিসৰৰ নবীকৰণযোগ্য শক্তি উৎপাদনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে।

ক্ৰমিক নং.	ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল	উদ্যানৰ সংখ্যা	ক্ষমতা অনুমোদন (MW)
১	অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ	৫	৪২০০
২	ছত্তীশগড়	১	১০০
৩	গুজৰাট	৭	১২,১৫০ টকা
৪	ঝাৰখণ্ড	২	৩৩৪
৫	ঝাৰখণ্ড আৰু পশ্চিম বংগ	১	৩১০
৬	কৰ্ণাটক	১	২০০০ চনত
৭	কেৰালা	৩	২৫৫
৮	মধ্য প্ৰদেশ	৯	৪২০৮
৯	মহাৰাষ্ট্ৰ	৪	১,১০৫
১০	মিজোৰাম	১	২০
১১	ওড়িশা	১	৪০
১২	ৰাজস্থান	১১	১০,৭২৬ টকা
১৩	উত্তৰ প্ৰদেশ	৮	৩,৭৪০ টকা
	মুঠ	৫৪	৩৯,১৮৮

* ঝাৰখণ্ড আৰু পশ্চিমবংগক সামৰি লোৱা এখন আন্তঃৰাজ্যিক জলপৃষ্ঠস্থিত সৌৰ উদ্যান।

এই আঁচনিয়ে ভাৰতৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য সৌৰ উদ্যানৰ বিকাশ সম্ভৱ কৰি তুলিছে।

ভাদলা সৌৰ উদ্যান: মৰুভূমিৰ প্ৰান্তৰৰ পৰা পৰিষ্কাৰ শক্তিৰ কেন্দ্ৰলৈ

ৰাজস্থানৰ শুষ্ক ভাদলা অঞ্চলত অৱস্থিত এই সৌৰ উদ্যানে বিশাল অনুৰ্বৰ ভূমিখণ্ডক বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সৌৰ শক্তি উৎপাদন কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। ২০১৫ চনত সৌৰ উদ্যান আঁচনিৰ অধীনত ইয়াৰ উন্নয়ন আৰম্ভ হয় আৰু ২০২০ চনৰ ভিতৰত বিভিন্ন পৰ্যায়ত সম্পূৰ্ণ হয়।

প্ৰায় ৫,৭০০ হেক্টৰ (৫৬ বৰ্গ কিলোমিটাৰ) এলেকাজুৰি বিস্তৃত এই উদ্যানখনৰ স্থাপিত ক্ষমতা ২,২৪৫ মেগাৱাট। অঞ্চলটোৰ অধিক সৌৰ বিকিৰণ, কম বৰষুণ আৰু পাতল উদ্ভিদ আৱৰণে ইয়াক বৃহৎ পৰিসৰৰ সৌৰ শক্তি উৎপাদনৰ বাবে অত্যন্ত উপযোগী কৰি তুলিছে।

কেৱল আকাৰৰ বাবেই নহয়, ভাদলা সৌৰ উদ্যান সৌৰ উদ্যান মডেলৰ সফল প্ৰয়োগৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ভূমি প্ৰস্তুতি আৰু সঞ্চালন (Transmission) সুবিধাকে ধৰি উমৈহতীয়া আন্তঃগাঁথনিয়ে প্ৰকল্পসমূহৰ দ্ৰুত উন্নয়ন নিশ্চিত কৰাৰ লগতে উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিগত বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও, এই উদ্যানত অনুষ্ঠিত প্ৰতিযোগিতামূলক নিবিদাই ভাৰতৰ সৰ্বনিম্ন সৌৰ শক্তিৰ শুল্ক নিৰ্ধাৰণত সহায় কৰিছিল, যাৰ ফলত সৌৰ শক্তি অধিক সুলভ হৈ পৰে।

সৌৰ উদ্যান আঁচনিক সমৰ্থন জনাই সেউজ শক্তি কৰিড’ৰ (Green Energy Corridor - GEC) কাৰ্যসূচীৰ লক্ষ্য হৈছে নবীকৰণযোগ্য শক্তি সমৃদ্ধ অঞ্চলসমূহৰ পৰা দেশজুৰি চাহিদা কেন্দ্ৰসমূহলৈ বিদ্যুৎ সঞ্চালন সহজসাধ্য কৰি তোলা। এই পদক্ষেপে সঞ্চালন নেটৱৰ্ক শক্তিশালী কৰে আৰু বিদ্যুৎ গ্ৰীডত নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ নিৰৱচ্ছিন্ন সংহতি নিশ্চিত কৰে।

২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহলৈকে, শক্তিশালী সঞ্চালন নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে এই কাৰ্যসূচীয়ে ২৪,৫৬৭.৮ মেগাৱাট নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ সঞ্চালন সক্ষম কৰিছে। দহখন ৰাজ্যত ৰূপায়ণৰ বাবে পৰিকল্পিত সেউজ শক্তি কৰিড’ৰ প্ৰকল্পসমূহে প্ৰায় ৪৪ গিগাৱাট নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ সঞ্চালন সমৰ্থন কৰিব। এই প্ৰকল্পসমূহে ৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যুৎ গ্ৰীডত নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ সংহতিও অধিক শক্তিশালী কৰিব।

উৎপাদন খণ্ডক সমৰ্থন

ঘৰুৱা সৌৰ উৎপাদন শক্তিশালী কৰা আৰু আমদানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰাৰ উদ্দেশ্যে চৰকাৰে একাধিক পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে।

উচ্চ-দক্ষতাসম্পন্ন সৌৰ পিভি (PV) মডিউলৰ বাবে উৎপাদন-সংলগ্ন প্ৰোৎসাহন (PLI) আঁচনি

২০২১ চনত ৪,৫০০ কোটি টকাৰ প্ৰাৰম্ভিক ব্যয়েৰে আৰম্ভ কৰা উচ্চ-দক্ষতাসম্পন্ন সৌৰ পিভি (PV) মডিউলৰ বাবে উৎপাদন-সংলগ্ন প্ৰোৎসাহন (Production Linked Incentive - PLI) আঁচনি ২০২২ চনত অতিৰিক্ত ₹১৯,৫০০ কোটি টকাৰ সৈতে সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়। এই আঁচনিয়ে ঘৰুৱা উৎপাদনক উৎসাহিত কৰে, আমদানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰে আৰু সৌৰ মূল্য শৃংখলৰ (Value Chain) সকলো পৰ্যায়তে মূল্য সংযোজনক উৎসাহিত কৰে। ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহলৈকে এই আঁচনিয়ে প্ৰায় ₹৩৫,০০০ কোটি টকাৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিছিল। লগতে ই প্ৰায় ১০,০০০ জন লোকৰ বাবে প্ৰত্যক্ষ নিয়োগ সৃষ্টি কৰিছিল।

অনুমোদিত মডেল আৰু নিৰ্মাতাৰ তালিকা (Approved List of Models and Manufacturers - ALMM)

২০১৯ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা ALMM হৈছে সৌৰ পিভি মডিউল আৰু কোষৰ বাবে এক গুণগত মান নিশ্চিতকৰণ কাঠামো। ই নিশ্চিত কৰে যে যোগ্য প্ৰকল্পসমূহত ব্যৱহৃত সৌৰ সঁজুলিসমূহে নিৰ্ধাৰিত গুণগত মান আৰু কাৰ্যক্ষমতাৰ মাপকাঠী পূৰণ কৰে। অনুমোদিত তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত নিৰ্মাতা আৰু মডেলসমূহহে চৰকাৰ-সমৰ্থিত আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক নিবিদাৰ অধীনৰ নিৰ্দিষ্ট সৌৰ প্ৰকল্পসমূহত ব্যৱহাৰৰ বাবে যোগ্য। এই কাঠামোৱে অনুমোদিত সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰি ঘৰুৱা উৎপাদনকো শক্তিশালী কৰে।

PLI আঁচনি আৰু ALMM-এ একেলগে ভাৰতৰ ঘৰুৱা সৌৰ উৎপাদন পৰিৱেশ তন্ত্ৰ শক্তিশালী কৰিছে। এই পদক্ষেপসমূহে অধিক আত্মনিৰ্ভৰশীলতাক উৎসাহিত কৰাৰ লগতে সৌৰ শক্তিৰ দ্ৰুত সম্প্ৰসাৰণত সহায় কৰিছে। এই কাঠামোৱে অনুমোদিত সৌৰ সঁজুলিৰ ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰি গ্ৰাহক আৰু প্ৰকল্প বিকাশকাৰীসকলৰ আস্থাও বৃদ্ধি কৰিছে।

প্ৰতিটো ঘৰ আৰু প্ৰতিখন খেতিলৈ সৌৰ শক্তি

ভাৰতৰ সৌৰ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কেৱল বৃহৎ শক্তি উৎপাদন কেন্দ্ৰসমূহতেই সীমাবদ্ধ নহয়। পৰিয়াল আৰু কৃষকৰ বাবে উৎসৰ্গিত বিভিন্ন আঁচনিৰ জৰিয়তে সৌৰ শক্তিয়ে শক্তি লাভৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰিছে, বিদ্যুৎ ব্যয় হ্ৰাস কৰিছে আৰু নতুন জীৱিকাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী সূৰ্য ঘৰ: বিনামূলীয়া বিদ্যুৎ যোজনা (PM Surya Ghar: Muft Bijli Yojana)

৭৫,০২১ কোটি টকাৰ ব্যয়েৰে ১৩ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৪ তাৰিখে আৰম্ভ কৰা প্ৰধানমন্ত্ৰী সূৰ্য ঘৰ: বিনামূলীয়া বিদ্যুৎ যোজনা-এ সমগ্ৰ দেশৰ পৰিয়ালসমূহলৈ ছাদত স্থাপন কৰা সৌৰ শক্তিৰ সুবিধা পোনপটীয়াকৈ কঢ়িয়াই আনিছে। ই বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ গৃহস্থালিভিত্তিক ছাদত সৌৰ শক্তি কাৰ্যসূচী। যোগ্য পৰিয়ালসমূহে ছাদত সৌৰ ব্যৱস্থা স্থাপনৰ বাবে ৰাজসাহায্য লাভ কৰে, আনহাতে জামানতবিহীন ঋণে এই ব্যৱস্থা গ্ৰহণ সহজ কৰি তোলে। এই আঁচনি এক বিশেষ ৰাষ্ট্ৰীয় প'ৰ্টেলৰ জৰিয়তে ৰূপায়ণ কৰা হয়, যাৰ ফলত পঞ্জীয়ন, স্থাপন আৰু ৰাজসাহায্য বিতৰণ প্ৰক্ৰিয়া নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে সম্পন্ন হয়।

মুখ্য সাফল্যসমূহঃ

জুন ২০২৬ পৰ্যন্ত ৪৩ লাখতকৈ অধিক পৰিয়াল সৌৰীকৰণ কৰা হৈছে।
ডিচেম্বৰ ২০২৫ পৰ্যন্ত কেন্দ্ৰীয় বিত্তীয় সহায় হিচাপে ₹১৪,৭৭১.৮২ কোটি বিতৰণ কৰা হৈছে।
৯ ডিচেম্বৰ ২০২৫ পৰ্যন্ত ৭.৭ লাখতকৈ অধিক পৰিয়ালে শূন্য বিদ্যুৎ বিল লাভ কৰিছে।

এই আঁচনিয়ে পৰিয়ালসমূহক নিজেই বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। ই বিদ্যুৎ বিল হ্ৰাস কৰাৰ লগতে ছাদত সৌৰ শক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী সূৰ্য ঘৰ: বিনামূলীয়া বিদ্যুৎ যোজনাই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সমৰ্থনো লাভ কৰিছে। বিশ্ব বেংকে ভাৰতত আৱাসিক ছাদত সৌৰ শক্তিৰ ব্যৱহাৰ অধিক সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে বিত্তীয় সহায় অনুমোদন কৰিছে।

অধিক বিদ্যুৎ বিলৰ পৰা সৌৰ সঞ্চয়লৈ

প্ৰধানমন্ত্ৰী সূৰ্য ঘৰ: বিনামূলীয়া বিদ্যুৎ যোজনা-ৰ বিষয়ে জানিব পাৰি গোৱালিয়ৰৰ জৱাহৰ কলনীৰ বাসিন্দা সুধাংশু দুবেই নিজৰ ঘৰত ছাদত সৌৰ ব্যৱস্থা স্থাপন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।

স্থাপন আৰু ৰাজসাহায্য লাভৰ সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়া সুচাৰুৰূপে সম্পন্ন হয় আৰু ৰাজসাহায্যৰ ধন পোনপটীয়াকৈ তেওঁৰ বেংক একাউণ্টত জমা হয়। এ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি ইয়াৰ সুফল তেওঁ প্ৰতিমাহে লাভ কৰি আহিছে। পূৰ্বে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ বিদ্যুৎ বিল প্ৰায়ে ₹১০,০০০ টকাতকৈও অধিক হৈছিল; আজি সেই বিল প্ৰায় নগণ্য। ছাদত স্থাপন কৰা সৌৰ ব্যৱস্থাটোৱে নিৰ্ভৰযোগ্যভাৱে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰি আছে, যাৰ ফলত পৰিয়ালটোৱে নিজৰ বিদ্যুতৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাৰ লগতে মাহিলী ব্যয়ো যথেষ্ট হ্ৰাস কৰিছে।

সুধাংশুৰ বাবে এই আঁচনিয়ে সূৰ্যৰ পোহৰক সঞ্চয়লৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। তেওঁৰ অভিজ্ঞতাই প্ৰতিফলিত কৰে যে প্ৰধানমন্ত্ৰী সূৰ্য ঘৰ আঁচনিয়ে কেনেদৰে দেশজুৰি পৰিয়ালসমূহক পৰিষ্কাৰ শক্তি গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰু নিজৰ বিদ্যুৎ ব্যয়ৰ ওপৰত অধিক নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰিবলৈ সক্ষম কৰি তুলিছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী-কিষাণ উৰ্জা সুৰক্ষা আৰু উত্থান মহাভিযান (PM-KUSUM)

২০১৯ চনত আৰম্ভ কৰা প্ৰধানমন্ত্ৰী-কিষাণ উৰ্জা সুৰক্ষা আৰু উত্থান মহাভিযান (PM-KUSUM)-ৰ লক্ষ্য হৈছে কৃষি খণ্ডত সৌৰ শক্তিৰ ব্যৱহাৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰা। এই আঁচনিয়ে বিকেন্দ্ৰীকৃত সৌৰ শক্তি কেন্দ্ৰ, স্বতন্ত্ৰ সৌৰচালিত কৃষি পাম্প আৰু গ্ৰীড-সংযুক্ত কৃষি পাম্পৰ সৌৰীকৰণক সমৰ্থন আগবঢ়ায়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে জলসিঞ্চনৰ বাবে নিৰ্ভৰযোগ্য দিনকালীন বিদ্যুৎ যোগান ধৰা, ডিজেলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰা আৰু কৃষকৰ আয় বৃদ্ধিৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰা।

PM-KUSUM-এ কৃষকসকলক জলসিঞ্চন আৰু বিদ্যুৎ উৎপাদন—উভয় ক্ষেত্ৰতে সৌৰ শক্তি ব্যৱহাৰৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। এই আঁচনিৰ অধীনত কৃষকসকলে জলসিঞ্চনৰ বাবে সৌৰচালিত পাম্প স্থাপন কৰে আৰু যোগ্যতা অনুসৰি উদ্বৃত্ত বিদ্যুৎ বিতৰণ কোম্পানীসমূহক বিক্ৰী কৰে। ২০২৬–২৭ চনৰ ভিতৰত প্ৰায় ৩৪,৮০০ মেগাৱাট সৌৰ শক্তি ক্ষমতা সংযোজন কৰাটো এই আঁচনিৰ লক্ষ্য, যাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় বিত্তীয় সহায় হিচাপে ₹৩৪,৪২২ কোটি টকা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।

মুখ্য সাফল্যসমূহঃ

কৃষি ব্যৱহাৰৰ বাবে প্ৰায় ১১.৪৯ লাখ অফ-গ্ৰীড সৌৰ পাম্প স্থাপন কৰা হৈছে।
১৫.৮৯ লাখতকৈ অধিক কৃষি পাম্প ফিডাৰ-স্তৰৰ সৌৰীকৰণৰ আওতালৈ অনা হৈছে।
কৃষকৰ ভূমিত প্ৰায় ১,৭২৬ মেগাৱাট বিকেন্দ্ৰীকৃত সৌৰ শক্তি ক্ষমতা স্থাপন কৰা হৈছে।
সমগ্ৰ দেশত ২১.৭৭ লাখতকৈ অধিক কৃষক উপকৃত হৈছে।

এই দুয়োখন আঁচনি ভাৰতৰ বিকেন্দ্ৰীকৃত সৌৰ শক্তি পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তম্ভ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।

২০২৫–২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত, বিকেন্দ্ৰীকৃত সৌৰ সমাধানসমূহে সংযোজিত ৪৪.৬১ গিগাৱাট সৌৰ শক্তি ক্ষমতাৰ ভিতৰত ১৬.৩ গিগাৱাট, অৰ্থাৎ ৩৬ শতাংশ অৱদান আগবঢ়াইছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৭.৬ গিগাৱাট PM-KUSUM-ৰ পৰা আৰু ৮.৭ গিগাৱাট ছাদত স্থাপন কৰা সৌৰ ব্যৱস্থাৰ পৰা আহিছে।

বিশ্বব্যাপী সৌৰ সহযোগিতাত ভাৰতৰ ক্ৰমবৰ্ধমান নেতৃত্ব

ভাৰতৰ সৌৰ শক্তি ক্ষেত্ৰত নেতৃত্ব দেশৰ সীমাৰ ভিতৰতেই সীমাবদ্ধ নহয়। দেশখনে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা, প্ৰযুক্তি বিনিময় আৰু সক্ষমতা বিকাশ শক্তিশালী কৰি আহিছে।

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সৌৰ মৈত্ৰী (International Solar Alliance - ISA): ২০১৫ চনত পেৰিছত অনুষ্ঠিত COP21-ত ভাৰত আৰু ফ্ৰান্সে যৌথভাৱে ISA-ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই মৈত্ৰী বিশ্বব্যাপী সৌৰ সহযোগিতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে। মালদ্বীপ, গ্ৰীচ, জাৰ্মানী, ইটালী, ভূটান, লাক্সেমবাৰ্গ আৰু আৰ্জেণ্টিনাকে ধৰি বহু দেশ এই মৈত্ৰীৰ অংশ, যাৰ লক্ষ্য হৈছে সৌৰ শক্তিৰ সম্প্ৰসাৰণ ত্বৰান্বিত কৰা, জ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিনিময় কৰা। ISA সদস্য দেশসমূহৰ মাজত সহযোগিতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মঞ্চ হিচাপে বিকশিত হৈছে।
এক সূৰ্য, এক বিশ্ব, এক গ্ৰীড (One Sun One World One Grid - OSOWOG): ২০১৮ চনত ভাৰতে এই বিশ্বব্যাপী আন্তঃসংযুক্ত নবীকৰণযোগ্য শক্তি নেটৱৰ্কৰ দৃষ্টিভংগী আগবঢ়ায়। এই লক্ষ্য আগুৱাই নিয়াৰ বাবে ভাৰত আৰু যুক্তৰাজ্যে ২০২১ চনত COP26-ত সেউজ গ্ৰীড পদক্ষেপ–এক সূৰ্য, এক বিশ্ব, এক গ্ৰীড (Green Grids Initiative – One Sun One World One Grid - GGI–OSOWOG) আৰম্ভ কৰে। এই পদক্ষেপক অষ্ট্ৰেলিয়া, ফ্ৰান্স, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সৌৰ মৈত্ৰীয়ে সমৰ্থন আগবঢ়াইছে। ই আন্তঃসংযুক্ত বিদ্যুৎ গ্ৰীডৰ জৰিয়তে সীমান্ত-পাৰ নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ বাণিজ্যক উৎসাহিত কৰে, শক্তি সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰে আৰু পৰিষ্কাৰ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ ত্বৰান্বিত কৰে।

ISA আৰু অন্যান্য অংশীদাৰিত্বৰ জৰিয়তে ভাৰতে গ্লোবেল চাউথৰ দেশসমূহৰ মাজত নবীকৰণযোগ্য শক্তি সহযোগিতা শক্তিশালী কৰিছে। G20-ৰ সভাপতিত্বকালত ভাৰতে ২০৩০ চনৰ ভিতৰত বিশ্বব্যাপী নবীকৰণযোগ্য শক্তি ক্ষমতা তিনিগুণ বৃদ্ধি কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো ঐকমত্য গঢ়ি তোলাত সহায় কৰিছিল।

আগন্তুক পথ

ভাৰতৰ সৌৰ শক্তি বজাৰত লাভ কৰা সফলতাসমূহ স্থায়ী নীতিগত সমৰ্থন, সম্প্ৰসাৰিত উৎপাদন ক্ষমতা, শক্তিশালী আন্তঃগাঁথনি আৰু জনসাধাৰণৰ ক্ৰমবৰ্ধমান অংশগ্ৰহণৰ প্ৰতিফলন। ভাৰত পঞ্চামৃত লক্ষ্যসমূহ আৰু ২০৭০ চনৰ নেট-শূন্য নিৰ্গমন লক্ষ্যৰ দিশে অগ্ৰসৰ হোৱাৰ লগে লগে সৌৰ শক্তি এক মুখ্য স্তম্ভ হিচাপে অব্যাহত থাকিব। ই আগন্তুক সময়তো দেশৰ পৰিষ্কাৰ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰক আগুৱাই নিয়াত কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰি যাব।

তথ্যসূত্ৰসমূহ:

শক্তি মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2240739&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2183866&reg=48&lang=2

https://beeindia.gov.in/show_content.php?lang=1&level=1&ls_id=119&lid=291

https://www.recregistryindia.nic.in/pdf/REC_Regulation/Renewable_Purchase_Obligation_and_Energy_Storage_Obligation_Trajectory_till_2029_30.pdf

https://aerc.assam.gov.in/information-services/renewable-purchase-obligation-rpo

নতুন আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তি মন্ত্ৰালয় (MNRE)

https://mnre.gov.in/en/physical-progress/

https://mnre.gov.in/en/development-of-solar-parks-and-ultra-mega-solar-power-projects/

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2292433&reg=48&lang=1

https://mnre.gov.in/en/green-energy-corridor-0verview/