पत्र सूचना कार्यालय

ഇന്ത്യയുടെ കാർഷിക, വ്യവസായ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ പരുത്തിക്ക് വേറിട്ടൊരു സ്ഥാനമുണ്ട്. അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട നാല് പരുത്തി ഇനങ്ങളും കൃഷി ചെയ്യുന്ന ഏക രാജ്യമാണ് ഇന്ത്യ. കൃഷിചെയ്യുന്ന വിസ്തൃതിയിൽ ആഗോളതലത്തിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനത്തും ഉൽപ്പാദനത്തിലും ഉപഭോഗത്തിലും രണ്ടാം സ്ഥാനത്തുമാണ് ഇന്ത്യ. 2025-26 കാലയളവിൽ പരുത്തി ഉൽപ്പാദനം 290.91 ലക്ഷം ബെയിലുകളായിരുന്നു (താൽക്കാലിക കണക്ക്). ഇതേ കാലയളവിൽ ആഭ്യന്തര ഉപഭോഗം 328 ലക്ഷം ബെയിലുകളിലെത്തി. ആഗോള നാരുൽപ്പാദനത്തിന്റെ ഏകദേശം 19 ശതമാനവും ഈ മേഖലയുടെ സംഭാവനയാണ്. ഉൽപ്പാദനക്ഷമത, ഗുണമേന്മ, വിപണിലഭ്യത, മൂല്യവർധന എന്നിവയിലാണ് സമീപകാല ഇടപെടലുകൾ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. വിപണിയിൽ ഇടിവുണ്ടാകുന്ന സമയങ്ങളിൽ താങ്ങുവില (എം.എസ്.പി) പ്രവർത്തനങ്ങൾ വില പിന്തുണ നൽകുന്നത് തുടരുന്നു. മിഷൻ ഫോർ കോട്ടൺ പ്രൊഡക്റ്റിവിറ്റി 2031-ഓടെ ഉൽപ്പാദനം 498 ലക്ഷം ബെയിലുകളായി ഉയർത്താൻ ലക്ഷ്യമിടുന്നു. സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ പ്രദർശനം, ഡിജിറ്റൽ സംഭരണം, ട്രേസബിലിറ്റി സംരംഭങ്ങൾ എന്നിവ മത്സരശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ശ്രമങ്ങൾ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത കൂട്ടുകയും ഗുണമേന്മ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ആഗോള പരുത്തി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാനം കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

ദശലക്ഷക്കണക്കിനാളുകളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നൂൽ

സൂര്യപ്രകാശത്തിന് കീഴിൽ ചെറിയ വെളുത്ത പൂക്കൾ സാവധാനം മൃദുവായ മേഘസമാനമായ നാരുകളായി മാറുന്ന, ഇന്ത്യയിലുടനീളം വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന പാടങ്ങൾ സങ്കൽപ്പിക്കുക. ഈ പാടങ്ങളിൽ നിന്നാണ് സ്പിന്നിങ് മില്ലുകളിലൂടെയും കൈത്തറികളിലൂടെയും കടന്നുപോയി ഒടുവിൽ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വസ്ത്രശേഖരങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഒരു യാത്ര ആരംഭിക്കുന്നത്. പരുത്തി എന്നത് വെറുമൊരു വിള മാത്രമല്ല. കാർഷിക മേഖലയെയും വ്യവസായത്തെയും വാണിജ്യത്തെയും ഒരൊറ്റ തുടർക്കഥയായി കോർത്തിണക്കുന്ന നൂലാണത്.

ഇന്ത്യയിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വാണിജ്യ വിളകളിൽ ഒന്നാണ് പരുത്തി. ആഗോള നാരുൽപ്പാദനത്തിന്റെ ഏകദേശം 23 ശതമാനവും ഇതിന്റെ സംഭാവനയാണ്. ഈ വിള ഏകദേശം 60 ലക്ഷം പരുത്തി കർഷകരുടെ ഉപജീവനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. പരുത്തി സംസ്കരണവും വ്യാപാരവും പോലുള്ള അനുബന്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന മറ്റ് 4 മുതൽ 5 കോടി വരെ ആളുകളുടെ തൊഴിലിനെയും ഇത് നിലനിർത്തുന്നു. വസ്ത്രങ്ങൾക്കപ്പുറം നാരുകൾ, നൂലുകൾ, തുണിത്തരങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയുടെ കയറ്റുമതിയിലൂടെ വിദേശനാണ്യം നേടുന്നതിൽ പരുത്തി പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ സാമ്പത്തിക പ്രാധാന്യം കാരണം ഇതിനെ "വെളുത്ത സ്വർണം" എന്നും വിളിക്കുന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ പരുത്തിമേഖല ആഴവും ചലനാത്മകതയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ജീവശാസ്ത്രപരമായ വൈവിധ്യം, വ്യാപകമായ കൃഷി, ശക്തമായ തുണിത്തര ആവാസവ്യവസ്ഥ എന്നിവയിലാണ് ഇതിന്റെ കരുത്ത് കുടികൊള്ളുന്നത്. കുറഞ്ഞ താങ്ങുവില (എം.എസ്.പി) പ്രവർത്തനങ്ങൾ, മിഷൻ ഫോർ കോട്ടൺ പ്രൊഡക്റ്റിവിറ്റി, കസ്തൂരി കോട്ടൺ ഭാരത് എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള നയപരമായ ഇടപെടലുകൾ ഈ അടിത്തറയെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സ്വീകാര്യത, വിപണി പരിഷ്കരണങ്ങൾ, ഗുണമേന്മ മെച്ചപ്പെടുത്തൽ ശ്രമങ്ങൾ എന്നിവ ഈ മേഖലയുടെ ഭാവി പാതയെ കൂടുതൽ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു.

സ്വദേശിയിൽ നിന്ന് ആത്മനിർഭർ ഭാരതിലേക്ക്

പരുത്തിയുമായുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ബന്ധം ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് നീളുന്നതാണ്. ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം ഒരുകാലത്ത് പരുത്തി തുണിത്തരങ്ങളുടെ ഒരു ആഗോള കേന്ദ്രമായിരുന്നു. കിഴക്കൻ, യൂറോപ്യൻ വിപണികളിലുടനീളം തുണിത്തരങ്ങൾ വ്യാപാരം ചെയ്തിരുന്നു. പ്രാചീന കാലത്ത് പരുത്തി തുണി വിനിമയ മാധ്യമമായി പോലും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ഇത് ഇതിന്റെ സാമ്പത്തിക മൂല്യത്തെയും വ്യാപകമായ സ്വീകാര്യതയെയും എടുത്തുകാണിച്ചു.

കൊൽക്കത്ത, മുംബൈ, അഹമ്മദാബാദ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ടെക്സ്റ്റൈൽ മില്ലുകൾ സ്ഥാപിതമായതോടെ 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ആധുനിക പരുത്തി വ്യവസായം രൂപപ്പെട്ടുത്തുടങ്ങിയത്. ഇതിൽ അഹമ്മദാബാദ് "ഇന്ത്യയുടെ മാഞ്ചസ്റ്റർ" എന്ന പദവി നേടി. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലും 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലും വികസനം വേഗത കൈവരിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷ് ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്കെതിരെ പോരാടുന്നതിന് സ്വദേശി മില്ലുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനെ സ്വദേശി പ്രസ്ഥാനം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. ലോകമഹായുദ്ധങ്ങളിലെ ആഗോള ആവശ്യം ആഭ്യന്തര വ്യവസായത്തെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തി. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തോടെ രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള ടെക്സ്റ്റൈൽ മില്ലുകളുടെ എണ്ണം ക്രമാനുഗതമായി വർധിച്ചു. ഇത് സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്ക് നയിച്ച വർഷങ്ങളിൽ പരുത്തിത്തുണി ഉൽപ്പാദനത്തിൽ ഗണ്യമായ വർധനവിന് കാരണമായി. ഇത് ഇന്ത്യയുടെ പരുത്തി വ്യവസായത്തിന്റെ വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന വ്യാപ്തിയെയും പ്രതിരോധശേഷിയെയും പ്രതിഫലിപ്പിച്ചു.

ഇന്ത്യയുടെ പരുത്തി മേഖലയുടെ വിവിധ തലങ്ങൾ

അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട നാല് പരുത്തി ഇനങ്ങളും കൃഷി ചെയ്യുന്ന ഏക രാജ്യം ഇന്ത്യയാണ്. സാധാരണയായി ഏഷ്യൻ പരുത്തിയെന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ജി.അർബോറിയം, ജി.ഹെർബേഷ്യം എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഈജിപ്ഷ്യൻ പരുത്തിയെന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ജി.ബാർബഡെൻസ്, അമേരിക്കൻ അപലാന്റ് പരുത്തിയെന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ജി.ഹർസ്യൂട്ടം എന്നിവയാണ് മറ്റ് ഇനങ്ങൾ. ജി.ഹർസ്യൂട്ടമാണ് ഇന്ത്യയിലെ ഹൈബ്രിഡ് പരുത്തി ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ ഏകദേശം 90 ശതമാനവും. നിലവിൽ രാജ്യത്ത് കൃഷി ചെയ്യുന്ന എല്ലാ ബി.ടി.പരുത്തി ഹൈബ്രിഡുകളും ഈ ഇനത്തിൽപ്പെട്ടതാണ്.

സസ്യശാസ്ത്രപരമായ വൈവിധ്യത്തിന് പുറമേ ഇന്ത്യയിലെ പരുത്തിയെ നാരുകളുടെ നീളം അടിസ്ഥാനമാക്കിയും തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ നീളമാണ് നാരിന്റെ ഗുണമേന്മയും അന്തിമ ഉപയോഗവും നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. രാജ്യം എല്ലാത്തരം നാരുകളുടെ ദൈർഘ്യ വിഭാഗങ്ങളും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു:

പരുത്തി കൃഷിയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വ്യാപനം

ഇന്ത്യയിലെ പരുത്തി ഉൽപ്പാദനം പ്രധാനമായും 9 പ്രധാന സംസ്ഥാനങ്ങളിലാണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇവയെ 3 വ്യത്യസ്ത കാർഷിക-പരിസ്ഥിതി മേഖലകളായി തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു:

• പഞ്ചാബ്, ഹരിയാന, രാജസ്ഥാൻ എന്നിവയുൾപ്പെടുന്ന ഉത്തരേന്ത്യൻ മേഖല

• ഗുജറാത്ത്, മഹാരാഷ്ട്ര, മധ്യപ്രദേശ് എന്നിവയുൾപ്പെടുന്ന മധ്യമേഖല

• തെലങ്കാന, ആന്ധ്രാപ്രദേശ്, കർണാടക എന്നിവയുൾപ്പെടുന്ന ദക്ഷിണേന്ത്യൻ മേഖല

ഈ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് പുറമേ ഒഡീഷയിലും തമിഴ്‌നാട്ടിലും പരുത്തി കൃഷി ചെയ്യുന്നുണ്ട്.

വിസ്തൃതിയിലും ഉൽപ്പാദനത്തിലും ഉപഭോഗത്തിലും ഇന്ത്യയുടെ പരുത്തി കരുത്ത്

പരുത്തി കൃഷി ചെയ്യുന്ന വിസ്തൃതിയിൽ (ഹെക്ടറിൽ) ലോകത്ത് ഒന്നാം സ്ഥാനം ഇന്ത്യയ്ക്കാണ്. 114.84 ലക്ഷം ഹെക്ടർ ഭൂമിയാണ് ഈ വിളയ്ക്കായി മാറ്റിവെച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇത് ആഗോള പരുത്തി വിസ്തൃതിയായ 304.08 ലക്ഷം ഹെക്ടറിന്റെ 38 ശതമാനത്തോളം വരും. രാജ്യത്തെ പരുത്തി ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ വലിയൊരു പങ്ക് മഴയെ ആശ്രയിച്ചാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ഏകദേശം 62 ശതമാനവും മഴയെ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളിലാണ് കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. ബാക്കി 38 ശതമാനം ജലസേചനസൗകര്യമുള്ള സാഹചര്യങ്ങളിലാണ് കൃഷി ചെയ്യുന്നത്.

പരുത്തി ഉൽപ്പാദനത്തിലും ഉപഭോഗത്തിലും ആഗോളതലത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനമാണ് ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത്. ഇത് ഇതിന്റെ കൃഷി അടിത്തറയുടെ വ്യാപ്തിയെയും തുണിത്തര വ്യവസായത്തിന്റെ കരുത്തിനെയുമാണ് കാണിക്കുന്നത്. പരുത്തി ഉൽപ്പാദനം സാധാരണയായി ബെയിലുകളിലാണ് രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്. പരുത്തി വ്യാപാരത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന മാനദണ്ഡ യൂണിറ്റാണിത്. ഒരു ബെയിൽ എന്നത് 170 കിലോഗ്രാമിന് തുല്യമാണ്. 2024-25 പരുത്തി സീസണിൽ പരുത്തി ഉൽപ്പാദനം 297.24 ലക്ഷം ബെയിലുകളായി (5.06 ദശലക്ഷം ടൺ) കണക്കാക്കപ്പെട്ടു. ഇത് ആഗോള പരുത്തി ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ 20 ശതമാനത്തോളം വരും.

2025-26 കാലയളവിൽ (താൽക്കാലിക കണക്ക്), പരുത്തി ഉൽപ്പാദനം 290.91 ലക്ഷം ബെയിലുകളായി (4.95 ദശലക്ഷം ടൺ) നിലകൊണ്ടു. സൂക്ഷ്മ, ചെറുകിട, ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങൾ (എം.എസ്.എം.ഇ), എം.എസ്.എം.ഇ ഇതര വിഭാഗങ്ങൾ, തുണിത്തര ഇതര വിഭാഗങ്ങൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള ആഭ്യന്തര ഉപഭോഗം 328 ലക്ഷം ബെയിലുകളിൽ (5.58 ദശലക്ഷം ടൺ) എത്തിനിൽക്കുന്നു. ആഗോള പരുത്തി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഇന്ത്യയുടെ സുപ്രധാന സ്ഥാനമാണ് ഇവ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്.

പരുത്തി കയറ്റുമതിയും ഇന്ത്യയുടെ വ്യാപാര മുദ്രയും

ആഗോള പരുത്തി വ്യാപാരത്തിൽ ശക്തമായ സാന്നിധ്യം നിലനിർത്തുന്നത് ഇന്ത്യ തുടരുന്നു. 2024-25-ൽ രാജ്യം ഏകദേശം 18 ലക്ഷം ബെയിലുകൾ കയറ്റുമതി ചെയ്തു. ഇത് 0.31 ദശലക്ഷം മെട്രിക് ടണ്ണിന് തുല്യമാണ്. 541.69 ലക്ഷം ബെയിലുകൾ (9.21 ദശലക്ഷം മെട്രിക് ടൺ) വരുന്ന ആകെ ലോക കയറ്റുമതിയുടെ ഏകദേശം 3.37 ശതമാനമാണിത്. അന്താരാഷ്ട്ര പരുത്തി വിപണിയിൽ ഒരു പ്രധാന കയറ്റുമതി രാജ്യം എന്ന നിലയിലുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പങ്ക് ഇത് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.

കൂടാതെ ശക്തവും വൈവിധ്യമാർന്നതുമായ അന്താരാഷ്ട്ര ആവശ്യകതയെ പ്രതിഫലിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഇന്ത്യ നിരവധി പ്രധാന ആഗോള വിപണികളിലേക്ക് പരുത്തി കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്നു. മൂല്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 2025 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ പരുത്തി കയറ്റുമതി 11.49 ബില്യൺ അമേരിക്കൻ ഡോളറിൽ എത്തി. ഇന്ത്യൻ പരുത്തി തുണിത്തരങ്ങളുടെയും മറ്റ് അനുബന്ധ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെയും കയറ്റുമതിയിൽ 26.35 ശതമാനം വിഹിതവുമായി അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ ഏറ്റവും വലിയ വിപണിയായി ഉയർന്നുവന്നു. 19.81 ശതമാനത്തോടെ ബംഗ്ലാദേശും 5.11 ശതമാനത്തോടെ ശ്രീലങ്കയുമാണ് തൊട്ടുപിന്നിൽ. 2.38 ശതമാനം വിഹിതമുള്ള യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡവും 2.32 ശതമാനമുള്ള യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റും മറ്റ് പ്രധാന വിപണികളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

ഈ കയറ്റുമതി രീതികൾ ഇന്ത്യൻ പരുത്തിക്കുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന ആഗോള ആവശ്യകതയെ എടുത്തു കാണിക്കുകയും രാജ്യത്തിന്റെ കാർഷിക, ടെക്സ്റ്റൈൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ അതിന്റെ പ്രാധാന്യം കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഒരു മത്സരാധിഷ്ഠിത പരുത്തി ആവാസവ്യവസ്ഥ കെട്ടിപ്പടുക്കൽ

ബഹുമുഖ തന്ത്രമാണ് പരുത്തി മേഖലയുടെ വികസനത്തിന് വഴിയൊരുക്കിയത്. വില പിന്തുണ, ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർധിപ്പിക്കൽ, സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സ്വീകാര്യത, വിപണി ശക്തമാക്കൽ എന്നിവ പ്രധാന മുൻഗണനകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. കർഷകരുടെ വരുമാനം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ഇന്ത്യൻ പരുത്തിയുടെ മത്സരശേഷി മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനുമായി താഴെ വിവരിക്കുന്നത് പോലെ നിരവധി പ്രത്യേക സംരംഭങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തിട്ടുണ്ട്.

കുറഞ്ഞ താങ്ങുവില പ്രവർത്തനം

പരുത്തി കൃഷി നിലനിർത്തുന്നതിന് സ്ഥിരതയുള്ള ആദായം അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. കുറഞ്ഞ താങ്ങുവില (എം.എസ്.പി) സംവിധാനം പരുത്തി കർഷകർക്കുള്ള ഒരു പ്രധാന സുരക്ഷാ കവചമായി വർത്തിക്കുന്നു. വിപണി നിരക്കുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ച പിന്തുണ നിലവാരത്തിന് താഴെ പോകുമ്പോൾ ഇത് ലാഭകരമായ വില ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഓരോ പരുത്തി വർഷത്തിനും (ഒക്ടോബർ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ) മുമ്പായി കാർഷിക ചെലവുകളും വിലകളും സംബന്ധിച്ച കമ്മീഷനാണ് (സി.എ.സി.പി) കുറഞ്ഞ താങ്ങുവില ശുപാർശ ചെയ്യുന്നത്. ഇടത്തരം നാരുകളുള്ളതും നീളമുള്ള നാരുകളുള്ളതുമായ പരുത്തി വിത്തുകൾക്കായി (കപ്പാസ്) ഇത് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. കർഷകർക്ക് അവരുടെ ഉൽപ്പാദന ചെലവിന്റെ കുറഞ്ഞത് 50 ശതമാനമെങ്കിലും ആദായം ലഭിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

പരുത്തി എം.എസ്.പി പ്രവർത്തനങ്ങളും സി.സി.ഐയുടെ പങ്കും

പരുത്തി സംഭരണത്തിനായുള്ള എം.എസ്.പി പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നതിന് പരുത്തി വിത്തുകളുടെ വില എം.എസ്.പി നിലവാരത്തിന് താഴെയായി കുറയുമ്പോൾ ഇടപെടാൻ കോട്ടൺ കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയെ (സി.സി.ഐ) സർക്കാർ ചുമതലപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. കേന്ദ്ര നോഡൽ സംഭരണ ഏജൻസി എന്ന നിലയിൽ, സി.സി.ഐ അതിന്റെ പ്രവർത്തന ശൃംഖല ക്രമാനുഗതമായി വിപുലീകരിച്ചു. സംഭരണ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ എണ്ണം 2024-25 ലെ 508 ൽ നിന്ന് 2025-26 ൽ 571 ആയി ഉയർന്നു. ഈ കേന്ദ്രങ്ങൾ 11 പരുത്തി കൃഷി ചെയ്യുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി 152 ജില്ലകളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

എം.എസ്.പിയിലൂടെ പരുത്തി കർഷകരെ ശക്തിപ്പെടുത്തൽ

• 2025-26 വർഷത്തിൽ പരുത്തിയുടെ എം.എസ്.പി ഇടത്തരം നാരുകളുള്ള പരുത്തിക്ക് ക്വിന്റലിന് 7,710 രൂപയായും നീളമുള്ള നാരുകളുള്ള പരുത്തിക്ക് ക്വിന്റലിന് 8,110 രൂപയായും നിശ്ചയിച്ചു. 2026-27 വർഷത്തിൽ ഇത് ഇടത്തരം നാരുകളുള്ള പരുത്തിക്ക് ക്വിന്റലിന് 8,267 രൂപയായും നീളമുള്ള നാരുകളുള്ള പരുത്തിക്ക് ക്വിന്റലിന് 8,667 രൂപയായും വർധിപ്പിച്ചു. ഇത് ഇരു വിഭാഗങ്ങൾക്കും ക്വിന്റലിന് 557 രൂപയുടെ വർധനവ് അടയാളപ്പെടുത്തി.
• 2025-26 പരുത്തി സീസണിൽ, കോട്ടൺ കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (CCI) എം.എസ്.പി പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് കീഴിൽ പരുത്തി കർഷകരുമായി നടത്തിയ 24 ലക്ഷം സംഭരണ ഇടപാടുകളിലൂടെ 41,530 കോടി രൂപ മൂല്യമുള്ള 105.09 ലക്ഷം ബയിൽ പരുത്തി സംഭരിച്ചു.

മിഷൻ ഫോർ കോട്ടൺ പ്രൊഡക്റ്റിവിറ്റി

പരുത്തിമേഖലയിലെ സുസ്ഥിരമായ വളർച്ച ലാഭകരമായ വിലകളെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചല്ല, മറിച്ച് ഉയർന്ന ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയെക്കൂടി ആശ്രയിച്ചാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ഇതിന് പരിഹാരം കാണുന്നതിനായി, രാജ്യവ്യാപകമായി പരുത്തി ഉൽപ്പാദനം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിന് 2025-26 ൽ അഞ്ച് വർഷത്തെ 'മിഷൻ ഫോർ കോട്ടൺ പ്രൊഡക്റ്റിവിറ്റി' ആരംഭിച്ചു.

5,659.22 കോടി രൂപയുടെ വകയിരുത്തലോടെ ഈ മിഷൻ ഗവേഷണം, ഇന്നൊവേഷൻ, ഫീൽഡ് തലത്തിലുള്ള വിപുലീകരണ പിന്തുണ എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതും കീടപ്രതിരോധശേഷിയുള്ളതും ഉയർന്ന വിളവ് നൽകുന്നതുമായ പരുത്തി ഇനങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുക്കുകയാണ് ഇത് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. അധിക നീളമുള്ള നാരുകളുള്ള (ELS) പരുത്തിക്ക് പ്രത്യേക ഊന്നൽ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. അത്യാധുനിക പ്രജനന രീതികളും ബയോടെക്നോളജി ഉപകരണങ്ങളും ഈ ശ്രമങ്ങൾക്ക് പിന്തുണ നൽകും.

ഫാം, ഫൈബർ, ഫാക്ടറി, ഫാഷൻ, ഫോറിൻ എന്നീ '5F' കാഴ്ചപ്പാടിന് അനുസൃതമായി ഈ പദ്ധതി കർഷകരുടെ വരുമാനം വർധിപ്പിക്കുന്നതിനും ഗുണനിലവാരമുള്ള പരുത്തിയുടെ തടസ്സമില്ലാത്ത വിതരണം ഉറപ്പാക്കുന്നതിനും ലക്ഷ്യമിടുന്നു. 14 പരുത്തി ഉൽപ്പാദന സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ 140 ജില്ലകളിലായി ഏകദേശം 24 ലക്ഷം ഹെക്ടർ ഭൂമിയെ ഈ മിഷൻ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ഏകദേശം 32 ലക്ഷം കർഷകർക്ക് പ്രയോജനം ലഭിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വരും വർഷങ്ങളിലേക്ക് വലിയ ഉൽപ്പാദന ലക്ഷ്യങ്ങളും ഈ മിഷൻ മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നു. പരുത്തി ഉൽപ്പാദനം 2031 ഓടെ 297 ലക്ഷം ബെയിലുകളിൽ നിന്ന് 498 ലക്ഷം ബെയിലുകളായി ഉയർത്തുകയാണ് ലക്ഷ്യം. ഉയർന്ന ഉൽപ്പാദനക്ഷമത ആഭ്യന്തര പരുത്തിയുടെ ലഭ്യത മെച്ചപ്പെടുത്തുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. ഇത് ഇറക്കുമതിയെ ആശ്രയിക്കുന്നത് കുറയ്ക്കുകയും ടെക്സ്റ്റൈൽ മേഖലയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും.

ദേശീയ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ മിഷന് കീഴിലുള്ള പരുത്തി സംബന്ധിച്ച പ്രത്യേക പദ്ധതി

പരുത്തി ഉൽപ്പാദനക്ഷമത മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിൽ ഫീൽഡ് തലത്തിലുള്ള പ്രദർശനങ്ങൾ പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുന്നു. 2023-24 മുതൽ, ദേശീയ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ മിഷന് (NFSM) കീഴിൽ പരുത്തി സംബന്ധിച്ച ഒരു പ്രത്യേക പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കിവരുന്നു. വ്യത്യസ്ത കാർഷിക-പരിസ്ഥിതി മേഖലകൾക്ക് അനുയോജ്യമായ സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ വലിയ തോതിലുള്ള ഉപയോഗത്തിലാണ് ഇത് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. ഇത് രാജ്യത്തെ 8 പ്രധാന പരുത്തി കൃഷി സംസ്ഥാനങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പ്രാരംഭ ഇടപെടലുകൾ മൂന്ന് പ്രധാന സാങ്കേതികവിദ്യകളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. ഉയർന്ന സാന്ദ്രതയിലുള്ള നടീൽ രീതിയും കുറഞ്ഞ അകലത്തിലുള്ള നടീൽ രീതിയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അധിക നീളമുള്ള നാരുകളുള്ള (ELS) പരുത്തിയുടെ ഉൽപ്പാദന സാങ്കേതികവിദ്യയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഉൽപ്പാദനക്ഷമത, നാരിന്റെ ഗുണനിലവാരം, കർഷകരുടെ വരുമാനം എന്നിവ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

2023-24-ൽ 41.87 കോടി രൂപയുടെ വകയിരുത്തലിൽ 9,175 ഹെക്ടർ ഭൂമി ഉൾപ്പെടുത്തി. 2024-25 കാലയളവിൽ 50.98 കോടി രൂപയോടെ ഏകദേശം 14,740 ഹെക്ടറിന് പിന്തുണ നൽകി. പാടത്തെ പ്രദർശനങ്ങൾ ഉയർന്ന സാന്ദ്രതയിലുള്ള നടീൽ രീതിക്ക് (HDPS) കീഴിൽ ഏകദേശം 40 ശതമാനവും കുറഞ്ഞ അകലത്തിലുള്ള നടീൽ രീതിക്ക് കീഴിൽ 32 ശതമാനത്തിലധികവും വിളവ് വർധന രേഖപ്പെടുത്തി. ഈ ഫലങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രോത്സാഹനം ഉൾക്കൊണ്ട് ബാധ്യതകൾ ഉൾപ്പെടെ ആകെ 60.32 കോടി രൂപയുടെ വകയിരുത്തലോടെ പദ്ധതി 2025-26-ലേക്ക് നീട്ടി. ലക്ഷ്യബോധത്തോടെയുള്ള സാങ്കേതിക ഇടപെടലുകൾ പരുത്തി ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയിലും കർഷകരുടെ വരുമാനത്തിലും ഉണ്ടാക്കുന്ന വ്യക്തമായ സ്വാധീനം പ്രോത്സാഹനജനകമായ ഈ ഫീൽഡ് തല ഫലങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു.

കപ്പാസ് കിസാൻ ആപ്പ്

പരുത്തി സംഭരണം കൂടുതൽ സുതാര്യവും കാര്യക്ഷമവുമാക്കാൻ സാങ്കേതികവിദ്യയും പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. എം.എസ്.പി സംവിധാനത്തിന് കീഴിലുള്ള സംഭരണം സുഗമമാക്കുന്നതിനും കർഷകരെ ഈ പ്രക്രിയയുടെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാക്കുന്നതിനുമായി 'കപ്പാസ് കിസാൻ' മൊബൈൽ ആപ്ലിക്കേഷൻ അവതരിപ്പിച്ചു. പരുത്തി കർഷകർക്ക് സ്വയം രജിസ്ട്രേഷൻ പൂർത്തിയാക്കാനും നാല് ആഴ്ചത്തെ റോളിംഗ് അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഭരണ സ്ലോട്ടുകൾ ബുക്ക് ചെയ്യാനും ഈ പ്ലാറ്റ്ഫോം സാധ്യമാക്കുന്നു. ഇത് കാത്തിരിപ്പ് സമയം ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കുകയും സംഭരണ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ നീണ്ട ക്യൂ ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്തു.

ഇതുവരെ 41 ലക്ഷത്തിലധികം കർഷകർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തതോടെ ഈ ആപ്ലിക്കേഷൻ എം.എസ്.പി പ്രവർത്തനങ്ങളിലെ സുതാര്യതയും കാര്യക്ഷമതയും ശക്തിപ്പെടുത്തി. ഇത് മുൻകൂട്ടിയുള്ള സ്ലോട്ട് ബുക്കിംഗ്, ആധാർ ബന്ധിത പേയ്‌മെന്റുകൾ, തത്സമയ എസ്.എം.എസ് അപ്‌ഡേറ്റുകൾ എന്നിവ സൗകര്യപ്രദമാക്കുന്നു. രജിസ്ട്രേഷനും സംഭരണവും മുതൽ അന്തിമ പേയ്‌മെന്റ് വരെയുള്ള ഓരോ ഘട്ടത്തിലും ഈ വ്യവസ്ഥകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. പ്രക്രിയ ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ആപ്പ് പരുത്തി സംഭരണത്തെ കടലാസുരഹിതവും കർഷക സൗഹൃദവുമായ സംവിധാനമാക്കി മാറ്റി.

ഇന്ത്യൻ പരുത്തിയുടെ ബ്രാൻഡിംഗ് - കസ്തൂരി കോട്ടൺ ഭാരത്

കസ്തൂരി കോട്ടൺ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ ഒരു പ്രമുഖ സംരംഭമാണ്. ട്രേസബിലിറ്റി, സെർട്ടിഫിക്കേഷൻ, ബ്രാൻഡിംഗ് എന്നിവയിലൂടെ ഇന്ത്യൻ പരുത്തിയുടെ മൂല്യവും ആഗോള പദവിയും ഉയർത്താൻ ഇത് ലക്ഷ്യമിടുന്നു. കേന്ദ്ര ടെക്സ്റ്റൈൽസ് മന്ത്രാലയം, കോട്ടൺ കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്, കോട്ടൺ ടെക്സ്റ്റൈൽസ് എക്സ്പോർട്ട് പ്രൊമോഷൻ കൗൺസിൽ എന്നിവയുടെ പങ്കാളിത്തത്തോടെയാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കുന്നത്. വാണിജ്യ-വ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്ന് 15 കോടി രൂപയും തുല്യ വിഹിതം ടെക്സ്റ്റൈൽസ് മന്ത്രാലയത്തിൽ നിന്നും ഉൾപ്പെടെ ആകെ 30 കോടി രൂപയാണ് ഇതിനായി വകയിരുത്തിയിട്ടുള്ളത്.

പ്രധാന വിവരങ്ങൾ

• വിവരങ്ങൾ, അപ്‌ഡേറ്റുകൾ, ഗിന്നർ രജിസ്ട്രേഷൻ എന്നിവയ്ക്കുള്ള ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമായി കസ്തൂരി കോട്ടൺ ഭാരത് വെബ്‌സൈറ്റ് (https://www.kasturicotton.com/) ആരംഭിച്ചു. കസ്തൂരി കോട്ടൺ ഭാരതിനെ വേറിട്ടുനിർത്തുന്ന തനിമയുള്ള പ്രക്രിയകളെയും ഇത് എടുത്തുകാണിക്കുന്നു.
• 41 ഗിന്നർമാരും 75 സപ്ലൈ ചെയിൻ അംഗങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ 116 യൂണിറ്റുകൾ രജിസ്ട്രേഷൻ പുതുക്കി.
• 2026 ജൂൺ 30 വരെ സി.സി.ഐയിൽ നിന്നുള്ള 3,22,400 ബെയിലുകൾ ഉൾപ്പെടെ 3,29,550 ബെയിലുകൾ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
• 28 മില്ലീമീറ്ററോ അതിൽ കൂടുതലോ നാരിന്റെ നീളമുള്ള നീളമുള്ള നാരുകളുള്ള പരുത്തിയും 35 മില്ലീമീറ്ററോ അതിൽ കൂടുതലോ നാരിന്റെ നീളമുള്ള അധിക നീളമുള്ള നാരുകളുള്ള (ELS) പരുത്തിയും ഈ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തലിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. പരിശോധനയ്ക്കും കാലിബ്രേഷൻ ലബോറട്ടറികൾക്കുമുള്ള ദേശീയ അക്രഡിറ്റേഷൻ ബോർഡ് (NABL) അംഗീകൃത ഏജൻസികളാണ് ഈ ഇനങ്ങൾ പരിശോധിക്കുന്നത്.
• ക്യു.ആർ അധിഷ്ഠിത സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തലും ബ്ലോക്ക്ചെയിൻ സാങ്കേതികവിദ്യയും തുടക്കം മുതൽ ഒടുക്കം വരെയുള്ള ട്രേസബിലിറ്റി ഉറപ്പാക്കുന്നു.

കസ്തൂരി വില്ലേജുകൾ, ബോധവൽക്കരണ ശില്പശാലകൾ, ബ്രാൻഡിംഗ്, ട്രേസബിലിറ്റി, സുസ്ഥിരതാ ശീലങ്ങൾ തുടങ്ങിയ കൂടുതൽ സംരംഭങ്ങൾ പദ്ധതിയെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. അങ്ങനെ ഇന്ത്യൻ പരുത്തിയെ പരിശുദ്ധിയുടെയും ഗുണനിലവാരത്തിന്റെയും സുസ്ഥിരതയുടെയും ഒരു ആഗോള പ്രതീകമായി പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു.

തറിക്ക് അപ്പുറമുള്ള പരുത്തി: പരുത്തിയുടെ വിവിധ ഉപയോഗങ്ങൾ

വസ്ത്രങ്ങൾക്കുള്ള നാരിന്റെ സ്രോതസ്സ് മാത്രമല്ല പരുത്തി. ഈ വിള ഭക്ഷണം, തീറ്റ, ഗ്രാമീണ ഊർജ്ജാവശ്യങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് സംഭാവന നൽകുന്ന മൂല്യമുള്ള ഉപോൽപ്പന്നങ്ങളും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. പരുത്തി വിത്തിൽ ഏകദേശം മൂന്നിലൊന്ന് പഞ്ഞിയും രണ്ടിലൊന്ന് വിത്തുമാണ് അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. വിത്തിൽ ഏകദേശം 18 ശതമാനം ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ എണ്ണ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, ബാക്കിയുള്ള പിണ്ണാക്ക് കന്നുകാലികൾ, കോഴികൾ, മത്സ്യങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പോഷകഗുണമുള്ള തീറ്റയായി വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

പരുത്തിക്കുരു എണ്ണയെ പലപ്പോഴും "ഹൃദയ എണ്ണ" എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട്. പല പരമ്പരാഗത എണ്ണകളിലെയും 30 ശതമാനവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ഇതിൽ ഏകദേശം 50 ശതമാനം അവശ്യ പോളിഅൺസാച്ചുറേറ്റഡ് ഫാറ്റി ആസിഡുകൾ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഘടന ഹൃദയാരോഗ്യത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എണ്ണ എടുത്ത ശേഷമുള്ള ബാക്കിഭാഗം മൃഗങ്ങളുടെ തീറ്റയ്ക്കായി എണ്ണയില്ലാത്ത പിണ്ണാക്കായി സംസ്കരിക്കുന്നു. ലിന്ററുകളും തൊണ്ടുകളുമാണ് മറ്റ് ഉപോൽപ്പന്നങ്ങൾ, ഉണങ്ങിയ പരുത്തിച്ചെടിയുടെ തണ്ടുകൾ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ ബയോമാസ് ഇന്ധനമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

പരുത്തി നാരുകൾക്ക് വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായ ഉപയോഗങ്ങളുമുണ്ട്. നൂൽനൂൽപ്പിന് അനുയോജ്യമല്ലാത്ത ചെറിയ നാരുകൾ വലിച്ചെടുക്കാൻ ശേഷിയുള്ള അല്ലെങ്കിൽ ശസ്ത്രക്രിയാ പരുത്തിയായി സംസ്കരിക്കുന്നു. ഉയർന്ന വലിച്ചെടുക്കൽ ശേഷിയും പരിശുദ്ധിയും കാരണം ഇവ ആരോഗ്യ പരിപാലന രംഗത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ഈ വൈവിധ്യമാർന്ന ഉപയോഗങ്ങൾ പോഷകാഹാരം, കന്നുകാലികൾ, വ്യവസായം, ആരോഗ്യ പരിപാലനം എന്നിവയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിൽ പരുത്തിയുടെ പങ്ക് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇതിന്റെ വിപുലമായ ഉപയോഗക്ഷമത കാർഷിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലും ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലും വിളയ്ക്കുള്ള പ്രാധാന്യം അടിവരയിടുന്നു.

തുടർച്ചയുടെയും മാറ്റത്തിന്റെയും നൂലുകൾ

തുടർച്ചയുടെയും മാറ്റത്തിന്റെയുമാണ് ഇന്ത്യയുടെ പരുത്തിക്കഥ. നൂറ്റാണ്ടുൾ നീണ്ട കൃഷിയിലും വ്യാപാരത്തിലും വേരൂന്നിയ ഈ മേഖല ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും പുരോഗതിയിലൂടെയും ലക്ഷ്യബോധമുള്ള നയപിന്തുണയിലൂടെയും വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഉൽപ്പാദനക്ഷമത മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും കർഷകരുടെ വരുമാനം വർധിപ്പിക്കുന്നതിനും സംഭരണം ആധുനികവൽക്കരിക്കുന്നതിനും ആഗോള മത്സരശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്നതിനുമുള്ള ശ്രമങ്ങൾ കൂടുതൽ പ്രതിരോധശേഷിയുള്ള പരുത്തി ആവാസവ്യവസ്ഥയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. കൃഷിയിടം മുതൽ ആഗോള വിപണി വരെ, ഇന്ത്യയുടെ കാർഷിക, വ്യാവസായിക ഭൂപ്രകൃതിയിൽ പരുത്തി ആഴത്തിൽ തുന്നിച്ചേർക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പുതിയ സംരംഭങ്ങൾ ഗുണനിലവാരം, സുസ്ഥിരത, മൂല്യവർധന എന്നിവ വിപുലീകരിക്കുന്നതിലൂടെ വരുംവർഷങ്ങളിൽ ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങളെയും വ്യവസായത്തെയും സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെയും പിന്തുണയ്ക്കാൻ ഈ മേഖല സജ്ജമാണ്.

അവലംബം

Ministry of Agriculture and Farmers Welfare

https://seednet.gov.in/cms/home/readyreckoner/Seed_4/19_Cotton_Seeds_Price_Control_Order_2015.PDF

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2042234&reg=3&lang=2

https://ecotton.dac.gov.in/HomeController/about_project

https://ecotton.dac.gov.in/high-density-planting-system

https://ecotton.dac.gov.in/closer-spacing-planting-system

https://ecotton.dac.gov.in/extra-long-staple

https://cotton.dac.gov.in/circular.aspx

https://cotton.dac.gov.in/Mis/Docs/636990420200358183-d6fe6a24-6bfd-463f-b1e3-f3505913aa8822.1._Publication-Status_Paper_of_Indian_Cotton-compressed.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2258187&reg=3&lang=1

Ministry of Textiles

https://www.texmin.gov.in/static/uploads/2025/07/db767d1d1501e27672906cd8c320c5f4.pdf

https://cotcorp.org.in/faq

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2227424&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2099411&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2146756&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=2217001&reg=1&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2241807&reg=3&lang=2#:~:text=In%20a%20significant%20step%20towards,of%20India%20(CCI)%20for%20the

https://www.texmin.gov.in/static/uploads/2026/05/5c48e80d2180ca3194b9e9b01340696d.pdf

Ministry of Culture

https://www.indianculture.gov.in/digital-district-repository/district-repository/establishment-swadeshi-mill-or-model-mill-1890

Ministry of Commerce and Industry

https://www.investindia.gov.in/team-india-blogs/cotton-textile-industry-india

https://www.ibef.org/exports/cotton-industry-india

Click here to see pdf

***

SK