पत्र सूचना कार्यालय

ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು

'ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ 2047' ರತ್ತ ಭಾರತದ ಪಯಣವು ಒಂದು ಬಲಿಷ್ಠ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೌಶಲ್ಯಯುತ, ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಭೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಜೀವಮಾನದ ಪಯಣ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿರುವ ಸರ್ಕಾರವು, 'ಜೀವನ ಚಕ್ರ' ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಕೌಶಲ್ಯ ವೃದ್ಧಿ, ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಆಜೀವ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಅಂತರ್ಗತ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಉದ್ಯೋಗಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಭಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ವೇಗದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ನಿರಂತರ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯ ಅಗತ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (ಎಐ), ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ, ಹವಾಮಾನ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕೆಲಸದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಮರುರೂಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಹೊಸ ಮತ್ತು ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಭಾರತದ ಸುಧಾರಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ಸಿದ್ಧತೆಯು, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಉದ್ಯೋಗದೊಂದಿಗೆ 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ 100% ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. 'ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಕಿಲ್ಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ 2026' ರ ಪ್ರಕಾರ, ಉದ್ಯೋಗಸಾಧ್ಯತೆಯು 2020 ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದ 46% ರಿಂದ 2026 ರಲ್ಲಿ 56.4% ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಗುರಿ ಆಧಾರಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಗತ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಬಲವಾದ ನೇಮಕಾತಿಯ ಮನೋಭಾವವು ಭವಿಷ್ಯದ ಕಾರ್ಯಪಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ಒಂದು ಆದ್ಯತೆ

ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಈಗ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ರೂಪಾಂತರದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತವು ತನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು: ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಚಾಲಕಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ. ಉದ್ಯೋಗಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ಸುಸ್ಥಿರ ಉದ್ಯಮಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಪಾದಕತೆ, ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಏರುತ್ತಿರುವ ಆದಾಯದ ಸದ್ಗುಣಶೀಲ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದು: ಕ್ಷಿಪ್ರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ, ಹವಾಮಾನ ಕ್ರಿಯೆ, ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ರೂಪಿತವಾದ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಭೂದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು, ನಮ್ಮ ಯುವಕರಿಗೆ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಗಲು ಸಂಬಂಧಿತ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ನಿರಂತರ ಕೌಶಲ್ಯ ವರ್ಧನೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಐಎಂಎಫ್‌ನ ಎಐ ಸಿದ್ಧತೆಯ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಭಾರತಕ್ಕೆ 49.3 ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ, ಇದು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ 42.1 ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಭಾರತದ ಬಲವಾದ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು: ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 54% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು 25 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 62% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಗುಂಪಿಗೆ (15–59 ವರ್ಷಗಳು) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶವು ಸುಮಾರು 2040 ರವರೆಗೆ ಉಳಿಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರತಿಭಾ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದು: 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತವು 45 ದಶಲಕ್ಷ ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ವೃತ್ತಿಪರರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆಯು 85 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ತಲುಪುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಿದೆ. ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಇದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ವಿಧಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು

ಆರಂಭಿಕ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯು ಆಜೀವ ಉದ್ಯೋಗಸಾಧ್ಯತೆ, ಕಾರ್ಯಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಹಲವಾರು ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ.

ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣವು ಪೂರ್ವ-ಶಾಲೆಯಿಂದ 12ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗಿನ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ಶಾಲೆಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿ ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕೌಶಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ:

• ಒಟ್ಟು 138 ಉದ್ಯೋಗ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 25,140 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದ್ದು, 35.5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ, 'ಹಬ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೋಕ್' ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಹಬ್ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಶಾಲೆಗಳ (ಸ್ಪೋಕ್ ಶಾಲೆಗಳು) ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. 975 ಸ್ಪೋಕ್ ಶಾಲೆಗಳು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿವೆ.
• ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಸಚಿವಾಲಯವು 1,200 ವೃತ್ತಿಪರ ಕೌಶಲ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು 400 ಜವಾಹರ ನವೋದಯ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು 200 ಏಕಲವ್ಯ ಮಾದರಿ ವಸತಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಪಿಎಂ ಶ್ರೀ ಶಾಲೆಗಳು 2022 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಪಿಎಂ ಶ್ರೀ ಶಾಲೆಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020 ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಶಾಲೆಗಳು ನೆರೆಯ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಮಾದರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಸರ್ವತೋಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಜತೆಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

• ಗುರಿಪಡಿಸಲಾದ 14,500 ಪಿಎಂ ಶ್ರೀ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಜೂನ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 776 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 13,092 ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಟಲ್ ಟಿಂಕರಿಂಗ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು 'ಭಾರತದ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನವೀನ ಆವಿಷ್ಕಾರಕರನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ' ದೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ, ಅಟಲ್ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಮಿಷನ್ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಟಲ್ ಟಿಂಕರಿಂಗ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ ಆಧಾರಿತ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. ಜೂನ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ:

• 722 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಟಿಎಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಮತ್ತು, 1.1 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಎಐ ಸಿದ್ಧತೆಗಾಗಿ ಕೌಶಲ್ಯ  

ಎಐ ಸಿದ್ಧತೆಗಾಗಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು 6ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ 12ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಎಐ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್, ಎಚ್‌ಸಿಎಲ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಮತ್ತು ನಾಸ್ಕಾಂ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 2.30 ಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು 'ಎಐ ಟು ಅಕ್ವೈರ್‌', 'ಎಐ ಟು ಅಸ್ಪೈರ್‌', 'ಎಐ ಟು ಅಕ್ವೈರ್‌' ಮತ್ತು 'ಎಐ ಫಾರ್‌ ಎಜುಕೇಟರ್ಸ್‌' ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಅರ್ಹತಾ ಚೌಕಟ್ಟು

 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಅರ್ಹತಾ ಚೌಕಟ್ಟು ಎನ್ನುವುದು ಕಲಿಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಎಂಟು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ಆಧಾರಿತ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಇದು ಔಪಚಾರಿಕ, ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಮತ್ತು ಅಸಂಘಟಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪಡೆದ ಜ್ಞಾನ, ಕೌಶಲ್ಯ, ಒಲವು, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚೌಕಟ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯ ರಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯಾದ್ಯಂತ ಕ್ರೆಡಿಟ್-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಆಜೀವ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಯುವ ಎಐ ಫಾರ್ ಆಲ್  

ಇಂಡಿಯಾ ಎಐ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ ನವೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ 'ಯುವ ಎಐ ಫಾರ್ ಆಲ್' ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುವಕರಿಗೆ ಎಐ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಇರುವ 4.5 ಗಂಟೆಗಳ ಉಚಿತ ಸ್ವಯಂ-ಗತಿಯ ಕೋರ್ಸ್ ಆಗಿದೆ. ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಕಿಲ್ಸ್ ಪ್ರೈಮ್ ಮತ್ತು ಐಜಿಒಟಿ ಕರ್ಮಯೋಗಿ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಈ ಕೋರ್ಸ್ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

• 8 ಜುಲೈ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಒಟ್ಟು ನೋಂದಣಿಯು 85.27 ಲಕ್ಷವಾಗಿದೆ.

ವಿದ್ಯಾಂಜಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ

ವಿದ್ಯಾಂಜಲಿ ಎನ್ನುವುದು ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ವೃತ್ತಿಪರರು, ನಿವೃತ್ತ ಶಿಕ್ಷಕರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು, ಸಿಎಸ್‌ಆರ್ ಪಾಲುದಾರರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ವಲಸಿಗರು ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರನ್ನು ಶಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ವೃತ್ತಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಮೂಲಕ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

• ಜೂನ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 8,44,925 ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಈ ಉಪಕ್ರಮವು 5,62,296 ಸ್ವಯಂಸೇವಕರನ್ನು ಮತ್ತು 2,705 ಸಿಎಸ್‌ಆರ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿದೆ.
• 2.04 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಕೌಶಲ್ಯ ವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಮರು-ಕೌಶಲ್ಯ

ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಹೊಸ ವೃತ್ತಿಪರರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ-ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಲು ನಿರಂತರ ಕೌಶಲ್ಯ ವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಮರು-ಕೌಶಲ್ಯವು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ಉದ್ಯೋಗಸಾಧ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ ಇರಿಸುತ್ತವೆ.

ಸ್ಕಿಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಿಷನ್

ಸ್ಕಿಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಿಷನ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಕ್ಯೂಎಫ್‌-ಅನುಗುಣವಾದ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ, ಕೌಶಲ್ಯ ವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಮರು-ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ರೋಜಗಾರ್ ಮೇಳಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಬ್ ಮೂಲಕ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರಚಾರ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ತರಬೇತಿಗಳನ್ನು ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಜಾಲದ ಮೂಲಕವೂ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೌಶಲ ವಿಕಾಸ ಯೋಜನೆ (ಪಿಎಂಕೆವಿವೈ),
• ಜನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥಾನ,
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಯೋಜನೆ, ಮತ್ತು
• ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಶಲಕರ್ಮಿ ತರಬೇತಿ ಯೋಜನೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೌಶಲ ವಿಕಾಸ ಯೋಜನೆ (ಪಿಎಂಕೆವಿವೈ) ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಉಪಕ್ರಮದಿಂದ ಬೃಹತ್-ಪ್ರಮಾಣದ, ಬೇಡಿಕೆ-ಚಾಲಿತ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ-ಆಧಾರಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ಜಾಲವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:

• 30 ಜೂನ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಪಿಎಂಕೆವಿವೈ 4.0 ಯೋಜನೆಯು 36 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು 738 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 36 ವಲಯಗಳಾದ್ಯಂತ 28.17 ಲಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದೆ.
• 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 ಮತ್ತು 31 ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ನಡುವೆ 21.91 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಐಟಿ-ಐಟಿಇಎಸ್, ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು ಏವಿಯೇಷನ್, ಕೃಷಿ, ರಬ್ಬರ್, ಚರ್ಮ, ಉಡುಪು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ನಿರ್ಮಾಣ, ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಆತಿಥ್ಯವು ಪ್ರಮುಖ ವಲಯಗಳಾಗಿವೆ.
• ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಈ ಯೋಜನೆಯು 68 ಕಸ್ಟಮೈಸ್ ಮಾಡಿದ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 189 ಭವಿಷ್ಯದ-ಕೌಶಲ್ಯದ ಉದ್ಯೋಗ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ.
• 6,800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಕಿಲ್ ಹಬ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 16,900 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪಿಎಂಕೆವಿವೈ 4.0 ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತಿವೆ.

ಜನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥಾನ ಯೋಜನೆಯು 100% ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನದೊಂದಿಗೆ, ಎನ್‌ಜಿಒಗಳ  ಮೂಲಕ ನವ-ಸಾಕ್ಷರರು ಮತ್ತು ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ, ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 31 ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

• 2018 ರಿಂದೀಚೆಗೆ 36.52 ಲಕ್ಷ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• 4.8 ಲಕ್ಷ ಬುಡಕಟ್ಟು ಫಲಾನುಭವಿಗಳು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• ಜೆಸ್‌ಎಸ್‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು 82% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದಾರೆ.
• ಎನ್‌ಎಸ್‌ಟ್ಯೂಎಫ್‌ ಹಂತಗಳು 3, 3.5 ಮತ್ತು 4 ರಲ್ಲಿ 83 ಎನ್‌ಸಿವಿಇಟಿ-ಅನುಮೋದಿತ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಲರಿಂಗ್ (ಹೊಲಿಗೆ), ಎಂಬ್ರಾಯ್ಡರಿ (ಕಸೂತಿ), ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.
• ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 ರಿಂದ, JSS ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು 'ಉದ್ಯಮಕಾರ್ಟ್' ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತರಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಯೋಜನೆ 'ಕಲಿಯುವಾಗ ಗಳಿಸಿ' ಮಾದರಿಯ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯಮ-ನೇತೃತ್ವದ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಪ್ಸ್‌ 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಟೈಫೆಂಡ್‌ನ (ಭತ್ಯೆ) 25%-ರಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು, ಅಂದರೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ₹1,500 ವರೆಗೆ, ನೇರವಾಗಿ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಗಳ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗೆ ಜಮಾ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಫೆಂಡ್‌ನ ಉಳಿದ 75% ಅನ್ನು ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ. 31 ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

• 2016 ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಆಟೋಮೋಟಿವ್, ಐಟಿ-ಐಟಿಇಎಸ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 54.41 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
• 2025–26 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 12.35 ಲಕ್ಷ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, 6.42 ಲಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• 31 ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ 1,32,000 ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 ಮತ್ತು 31 ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ನಡುವೆ 40.10 ಲಕ್ಷ ನೇರ ಲಾಭ ವರ್ಗಾವಣೆ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಮೂಲಕ ₹562.75 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕುಶಲಕರ್ಮಿ ತರಬೇತಿ ಯೋಜನೆಯು  ಉದ್ಯಮದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ  ಮೂಲಕ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

• 13,888 ಐಟಿಐಗಳ ಮೂಲಕ 169 ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಳೆದ 3 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 14 ಹೊಸ ಸಿಟಿಎಸ್ (CTS) ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ 22 ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಐಟಿಐ ದಾಖಲಾತಿಯು 2022–23 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 12.51 ಲಕ್ಷದಿಂದ 2025–26 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 14.70 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಪಿಎಂ-ಸೇತು 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಪಿಎಂ-ಸೇತು (ಅಪ್‌ಗ್ರೇಡ್ ಮಾಡಿದ ಐಟಿಐಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಸಾಧ್ಯತಾ ಪರಿವರ್ತನೆ) ಈ ಕೆಳಗಿನ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:

• 1,000 ಸರ್ಕಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ, ಉದ್ಯಮ-ಅನುಗುಣವಾದ ಕೌಶಲ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವುದು. ಈ ಐಟಿಐಗಳನ್ನು 'ಹಬ್-ಅಂಡ್-ಸ್ಪೋಕ್' ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಗುವುದು, ಅಲ್ಲಿ 200 ಹಬ್ ಐಟಿಐಗಳನ್ನು 800 ಸ್ಪೋಕ್ ಐಟಿಐಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ 5 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು.
• ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 20 ಲಕ್ಷ ಯುವಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು.

ಸೇವಾ ವಲಯ, ಬಹು-ಕೌಶಲ್ಯ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಉದ್ಯೋಗಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯದ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

• ಮೇ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 32 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 12 ರಾಜ್ಯಗಳು ಪಿಎಂ-ಸೇತು ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮ ಪಾಲುದಾರರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳಿಗಾಗಿ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿವೆ.
• ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶವು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಐಟಿಐ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಮೂಲಕ ಪಿಎಂ-ಸೇತು ಅನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.
• ಒಡಿಶಾ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣದ ಐಟಿಐ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ₹1,237.58 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಹೂಡಿಕೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಯೋಜನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಕಿಲ್ಸ್ ಸ್ತಂಭ

'ಇಂಡಿಯಾ ಎಐ ಮಿಷನ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಕಿಲ್ಸ್ ಸ್ತಂಭವು ಪ್ರಬಲವಾದ ಎಐ ಪ್ರತಿಭಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮತ್ತು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಎಐ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪದವಿಪೂರ್ವ ದಿಂದ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಹಂತದವರೆಗೆ ಕಲಿಯುವವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಯುಜಿ, ಪಿಜಿ, ಡ್ಯುಯಲ್ ಡಿಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಐ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಇದು ಟಿಯರ್-2 ಮತ್ತು ಟಿಯರ್-3 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 570 ಎಐ ಮತ್ತು ಡೇಟಾ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕೃಷಿ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ-ಆಧಾರಿತ, ಎನ್‌ಸಿವಿಇಟಿ-ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಐ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಕಿಲ್ಸ್ ಪ್ರೈಮ್

ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಕಿಲ್ಸ್ ಪ್ರೈಮ್ ಎನ್ನುವುದು ನಾಸ್ಕಾಂ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಒಂದು ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲಿಕಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಮತ್ತು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ, ಮರು-ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ವರ್ಧನೆ ನೀಡುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ.

• ಇದು 2,800ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕಾ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು 33 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಾಯಿತ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು 41% ಮಹಿಳಾ ಕಲಿಯುವವರಿಗೆ ಮತ್ತು 740 ಟಿಯರ್-2 ಹಾಗೂ ಟಿಯರ್-3 ನಗರಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ ರೋಜಗಾರ ಯೋಜನೆ

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ ರೋಜಗಾರ ಯೋಜನೆ (2025)ಯು, ಇಪಿಎಫ್‌ಒ ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನೌಕರರಿಗೆ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಕಲಿಕೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಎರಡು ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ₹15,000 ವರೆಗೆ ಒಂದು ಬಾರಿಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕೌಶಲ್ಯ ವರ್ಧನೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸುತ್ತದೆ, ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೊಸದಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೇರುವವರಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಣ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕನಿಷ್ಠ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಾಗಿ, ಉದ್ಯೋಗದಾತರಿಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ₹3,000 ವರೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

• ಈ ಯೋಜನೆಯು 15 ಲಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದು, (19 ಜೂನ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ) ₹2,400 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು

ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು ಭಾರತದ ಕೌಶಲ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇವು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ತರಬೇತಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಉದ್ಯೋಗ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಉದ್ಯಮಶೀಲತಾ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದು

ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಯಶಸ್ವಿ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಿಎಂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ

ಪಿಎಂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಯೋಜನೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಕೌಶಲ್ಯ ಉನ್ನತೀಕರಣ, ಟೂಲ್‌ಕಿಟ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳು, ಸಾಲದ ನೆರವು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಗ್ರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಸಿ, ಎಸ್‌ಟಿ, ಒಬಿಸಿ, ಅಂಗವಿಕಲರು, ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳು, ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫಲಾನುಭವಿಗಳು ದಿನಕ್ಕೆ ₹500 ಸ್ಟೈಫೆಂಡ್ (ಭತ್ಯೆ) ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

• ಜೂನ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 24.50 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಮೂಲಭೂತ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• ₹5,165.84 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
• ₹35 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕವನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಅಪ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು

ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಅಪ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಎಲ್ಲ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಈ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್, ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ (ಭದ್ರತೆ), ಅಕೌಂಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಫೈನಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ಈ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.

ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು

ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಸಚಿವಾಲಯ ತನ್ನ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತಾ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ ನೋಯ್ಡಾದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೆನ್ಯೂರ್‌ಶಿಪ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಮಾಲ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಗುವಾಹಟಿಯ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೆನ್ಯೂರ್‌ಶಿಪ್. ಇವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ತರಬೇತಿ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಇನ್‌ಕ್ಯುಬೇಶನ್ ಬೆಂಬಲದ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ಉದ್ಯಮಶೀಲತಾ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು (ESDP) ಯುವಕರು ಸ್ವಯಂ-ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಎಸ್‌ಸಿ, ಎಸ್‌ಟಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಅಂಗವಿಕಲರು, ಮಾಜಿ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಬಿಪಿಎಲ್ ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ.

ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ

ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಉದ್ದೇಶಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿನ ಲಿಂಗ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.

ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಎಐ ವೃತ್ತಿಜೀವನ

'ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಎಐ ವೃತ್ತಿಜೀವನ' (2025) ಎಂಬುದು 320 ಗಂಟೆಗಳ ತೀವ್ರ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿನ ಯುವತಿಯರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗೆ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾದ ಎಐ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ಸಬಲಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು 'ಹಬ್-ಅಂಡ್-ಸ್ಪೋಕ್' ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ 25 ಎಐ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

• ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರನ್ನು ತಲುಪಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 2,500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಹಬ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 7,500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಸ್ಪೋಕ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಸ್ವಾಲಂಬಿನಿ

ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಸಚಿವಾಲಯವು, ನೀತಿ ಆಯೋಗದ 'ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಶೀಲತಾ ವೇದಿಕೆ'ಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ, ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 ರಲ್ಲಿ 'ಸ್ವಾಲಂಬಿನಿ – ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಶೀಲತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಅಸ್ಸಾಂ, ಮೇಘಾಲಯ, ಮಿಜೋರಾಂ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಉದ್ಯಮಶೀಲತಾ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮಶೀಲ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. 2025-26 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, 'ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೆನ್ಯೂರ್‌ಶಿಪ್' ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದೆ:

• 82 ಅಧ್ಯಾಪಕರಿಗಾಗಿ 'ಅಧ್ಯಾಪಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ',
• 1,200 ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗಾಗಿ 'ಉದ್ಯಮಶೀಲತಾ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ', ಮತ್ತು
• 602 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ 'ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಶೀಲತಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'.

ನವ್ಯ

'ನವ್ಯ' ಯೋಜನೆಯನ್ನು MSDE ಯು ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಆಕಾಂಕ್ಷಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 16-18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೌಶಲ್ಯ-ಆಧಾರಿತ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

• 19 ರಾಜ್ಯಗಳ 27 ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 'ನವ್ಯ' ಯೋಜನೆಯು, ಪಿಎಂಕೆವಿವೈ 4.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 3,850 ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಉದ್ಯೋಗ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ-ಚಾಲಿತ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್, ಸೈಬರ್‌ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ, ಎಐ-ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಉದ್ಯೋಗಗಳಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉದ್ಯೋಗಸಾಧ್ಯತೆ, ಸ್ವಯಂ-ಉದ್ಯೋಗ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ-ಸಮ್ಮಿಳಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಭಾರತದ ಕೌಶಲ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಮಗ್ರ ಮತ್ತು ಜೀವನಚಕ್ರದ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಬಲಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಕೌಶಲ್ಯ ವರ್ಧನೆ, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಯುವಕರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗಗಳಿಗಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಉದ್ದೇಶಿತ ಕ್ರಮಗಳು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಭಾರತವು ತನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾದ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿವೆ.

Reference

Ministry of Finance

http://www.dea.gov.in/files/monthly_economic_report_documents/FINAL_Monthly%20Economic%20Review%20October%202025.pdf

Ministry of Skill Development and Entrepreneurship

https://www.msde.gov.in/static/uploads/2024/04/National-Skill-Development-Mission.pdf

https://x.com/MSDESkillIndia/status/1998400903376994741

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2204136&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2210537&reg=3&lang=2

https://www.instagram.com/p/DS93yBTEVvO/

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=2200373&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2197061&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2200389&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2197057&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2149342&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2200384&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2204133&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2146569&utm&reg=3&lang=2

https://dgt.gov.in/sites/default/files/2025-10/PM-SETU-Guidelines-Component-I-Upgradation-of-ITIs.pdf 

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2208158&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2236967&reg=3&lang=1

https://pm-setu.skillindiadigital.gov.in/

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2266939&lang=2&reg=48

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2250149&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2217278&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2223364&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2238232&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2225466&reg=3&lang=1

https://iie.gov.in/pr/projects/swavalambini--women-entrepreneurship-programme#gsc.tab=0

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2200384&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2144958&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2281937&reg=48&lang=1

Sansad.in

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AS116_8uUyrZ.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU1259_yqXOnZ.pdf?source=pqals

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU1175_YigYjs.pdf?source=pqals

Ministry of Education

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1951485&reg=3&lang=2

https://pmshri.education.gov.in/  

https://samagra.education.gov.in/about.html

https://vidyanjali.education.gov.in/

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/186/AU1164_v0ZRwx.pdf?source=pqals

Cabinet

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1857409&reg=3&lang=2

Ministry of Electronics and Information Technology

https://indiaai.gov.in/hub/indiaai-futureskills

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2191334&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2201472&reg=3&lang=1

https://www.futureskillsprime.in/

Ministry of Labour & Employment

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2206145&reg=3&lang=2

https://www.mofpi.gov.in/sites/default/files/pradhan_mantri_viksit_bharat_rozgar_yojana_pmvbry.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2201346&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2148270&reg=48&lang=2

Ministry of Micro, Small and Medium Enterprises

https://msmedi.dcmsme.gov.in/

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2246894&reg=3&lang=1

https://pmvishwakarma.gov.in/

Ministry of Commerce and Industry

https://www.startupindia.gov.in/content/sih/en/reources/online-courses.html

Niti Ayog

https://niti.gov.in/sites/default/files/2019-01/Skill_Workforce.pdf

https://aim.gov.in/atl.php

PM India

https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-disburses-incentives-worth-around-%e2%82%b92400-crore-under-the-pradhan-mantri-viksit-bharat-rozgar-yojana/

World Bank

https://www.worldbank.org/en/topic/skillsdevelopment

World Economic Forum

https://reports.weforum.org/docs/WEF_Future_of_Jobs_Report_2025.pdf

UNESCO

https://www.unevoc.unesco.org/en/wysd-2026-skills-shared-future

PIB Headquarters

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2226912&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=155216&ModuleId=3&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2256476&reg=3&lang=1

Others

https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s3kv05b90e8875c131d0760d04c0d4d8f3/uploads/2025/08/2025080227.pdf

https://wheebox.com/assets/pdf/ISR_Report_2026.pdf

https://wheebox.com/assets/pdf/ISR_Report_2025.pdf

https://x.com/Office_ChJayant/status/2041772472798998566

https://aicw.in/skilling

Empowering India's Skill Ecosystem

*****