पत्र सूचना कार्यालय

ভাৰত-ব্ৰিটেইন সৰ্বাংগীন অৰ্থনৈতিক আৰু বাণিজ্য চুক্তি (Comprehensive Economic and Trade Agreement–CETA) দুয়োখন দেশৰ মাজৰ অৰ্থনৈতিক অংশীদাৰিত্বত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি। এই চুক্তিৰ লক্ষ্য হৈছে উন্নত বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ, সৰলীকৃত বাণিজ্যিক প্ৰক্ৰিয়া, সেৱা খণ্ডত উন্নত প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু পেছাদাৰী লোকৰ অধিক গতিশীলতাৰ জৰিয়তে বাণিজ্য আৰু বিনিয়োগ অধিক গভীৰ কৰা। CETA-ই কৃষি, মীনপালন, উৎপাদন, সেৱা আৰু অন্যান্য মুখ্য খণ্ডসমূহত বাণিজ্যিক বাধা হ্ৰাস কৰি আৰু ৰপ্তানি প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা উন্নত কৰি নতুন সুযোগ সৃষ্টি কৰে। একে সময়তে, ই পৰ্যায়ক্ৰমে বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ আৰু ধাপে ধাপে শুল্ক উদাৰীকৰণৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ সংবেদনশীল খণ্ডসমূহক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে। এই চুক্তিয়ে ডিজিটেল বাণিজ্য, উদ্ভাৱন, বহনক্ষম উন্নয়ন আৰু অধিক শক্তিশালী জনসাধাৰণৰ মাজৰ সম্পৰ্কক উৎসাহিত কৰে। একাধিক ক্ষেত্ৰত দ্বিপাক্ষিক সহযোগিতা শক্তিশালী কৰি, এই চুক্তিয়ে অধিক অন্তৰ্ভুক্তিমূলক, ভৱিষ্যতমুখী অৰ্থনৈতিক অংশীদাৰিত্বৰ ভিত্তি স্থাপন কৰে।

ভাৰত-ব্ৰিটেইন CETA: এক ঐতিহাসিক বাণিজ্য চুক্তি

ভাৰত-ব্ৰিটেইন (India-United Kingdom) সৰ্বাংগীন অৰ্থনৈতিক আৰু বাণিজ্য চুক্তি (Comprehensive Economic and Trade Agreement–CETA) এক আধুনিক, বিস্তৃত আৰু ঐতিহাসিক বাণিজ্য চুক্তি। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে উন্নত বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ, বাণিজ্য উদাৰীকৰণ আৰু শুল্ক ৰেহাইৰ জৰিয়তে ভাৰত আৰু ব্ৰিটেইনৰ মাজত অৰ্থনৈতিক একত্ৰীকৰণ অধিক গভীৰ কৰা। মুক্ত বাণিজ্য চুক্তি (Free Trade Agreement–FTA)-ৰ অধীনত ব্ৰিটেইনে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ উচ্চাভিলাষী সেৱা-সংক্ৰান্ত প্ৰতিশ্ৰুতিসমূহৰ অন্যতম লাভ ভাৰত পাব। ভাৰতৰ প্ৰায় ৯৯% ৰপ্তানিৰ ওপৰত, যিয়ে প্ৰায় ১০০% বাণিজ্য মূল্য সামৰি লয়, শূন্য-শুল্ক প্ৰৱেশাধিকাৰ প্ৰদান কৰাৰ ফলত CETA-ই ভাৰতৰ ৰপ্তানি প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা শক্তিশালী কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। এই চুক্তিয়ে দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্য বৃদ্ধি, বিনিয়োগ আকৰ্ষণ আৰু ব্যৱসায়সমূহৰ বাবে নতুন সুযোগ সৃষ্টি কৰিব বুলিও আশা কৰা হৈছে।

অৰ্থনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক গুৰুত্বৰ উপৰিও, CETA-ক এক অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু ভৱিষ্যতমুখী চুক্তি হিচাপে ৰূপায়ণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে সমাজৰ প্ৰতিটো শ্ৰেণীয়ে বাণিজ্যৰ লাভালাভ লাভ কৰাটো নিশ্চিত কৰা। কেৱল এখন বাণিজ্য চুক্তি নহয়, CETA-ই এক অধিক স্থিতিস্থাপক, উদ্ভাৱন-চালিত আৰু জনমুখী অৰ্থনৈতিক অংশীদাৰিত্বৰ ভিত্তি স্থাপন কৰে।

ভাৰত-ব্ৰিটেইন দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্য

ভাৰত আৰু ব্ৰিটেইনৰ মাজত এক শক্তিশালী আৰু ক্ৰমবৰ্ধমান অৰ্থনৈতিক অংশীদাৰিত্ব আছে। ২০২৫ চনত ভাৰতৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP) আছিল ৩.৯৬ ট্ৰিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ, আনহাতে ব্ৰিটেইনৰ অৰ্থনীতিৰ আকাৰ আছিল ৩.৮৪ ট্ৰিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ, যিয়ে বিশ্ব বাণিজ্যত দুয়োখন অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্ব প্ৰতিফলিত কৰে।

দুয়োখন দেশৰ মাজৰ পণ্য বাণিজ্য ২০২৫–২৬ বৰ্ষত ২৫.১২ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰলৈ উপনীত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত, ব্ৰিটেইনলৈ ভাৰতৰ ৰপ্তানিৰ মূল্য আছিল ১৩.৪৪ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ আৰু আমদানিৰ মূল্য আছিল ১১.৬৮ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ, ফলত ভাৰতে ১.৭৬ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ বাণিজ্য উদ্বৃত্ত অৰ্জন কৰে।

সেৱা বাণিজ্যও সমানভাৱে শক্তিশালী আছিল। ২০২৪ চনত মুঠ দ্বিপাক্ষিক সেৱা বাণিজ্য ৩৫.৪৪ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰলৈ উপনীত হয়। ভাৰতে ব্ৰিটেইনলৈ ২১.৬৬ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ সেৱা ৰপ্তানি কৰে আৰু ১৩.৭৮ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ সেৱা আমদানি কৰে, ফলত ৭.৮৮ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ সেৱা বাণিজ্য উদ্বৃত্ত লাভ কৰে।

CETA-এ কেনেদৰে মুখ্য অংশীদাৰসকলক লাভান্বিত কৰে

CETA-ক অৰ্থনীতিৰ বিভিন্ন খণ্ডত ব্যাপকভাৱে লাভ প্ৰদান কৰিব পৰাকৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে, বাণিজ্যৰ লাভালাভসমূহ যাতে ব্যাপকভাৱে ভাগ-বতৰা হয়, সেয়াও নিশ্চিত কৰে।

ব্ৰিটেইনৰ বজাৰত শুল্ক বিলোপৰ জৰিয়তে উন্নত বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ লাভ কৰাৰ ফলত ভাৰতীয় কৃষক আৰু মৎস্যজীৱীসকল উপকৃত হ'ব বুলি আশা কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত নতুন ৰপ্তানি সুযোগ সৃষ্টি হোৱাৰ লগতে আয় বৃদ্ধি পাব।

এই চুক্তিয়ে অৰণ্য-নিৰ্ভৰ সম্প্ৰদায়সমূহৰ বহনক্ষম জীৱিকাৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰে। ই দায়িত্বশীল সম্পদ ব্যৱস্থাপনা আৰু পৰিৱেশগত সহযোগিতাক উৎসাহিত কৰে।

বস্ত্ৰ, চামৰা, জোতা, ৰত্ন আৰু অলংকাৰ, হস্তশিল্প, খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, অট' উপাদান, প্লাষ্টিক আৰু জৈৱিক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ আদি শ্ৰম-নিবিড় খণ্ডসমূহত অধিক ৰপ্তানিৰ সম্ভাৱনা আছে। ইয়াৰ ফলত কৰ্মসংস্থাপন বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।

এই চুক্তিয়ে অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু ভৱিষ্যতৰ বাবে প্ৰস্তুত উন্নয়নৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ই মহিলা, যুৱক-যুৱতী; ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ (MSMEs), ব্যৱসায় আৰু পেছাদাৰীসকলৰ বাবে অধিক সুযোগ সম্প্ৰসাৰিত কৰে। বিশেষ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে বাণিজ্য, উদ্ভাৱন আৰু উদ্যোগিতাত মহিলা আৰু কম প্ৰতিনিধিত্ব থকা গোটসমূহৰ অধিক অংশগ্ৰহণ উৎসাহিত কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও, ই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত শ্ৰম অধিকাৰ, লিংগ সমতা আৰু ন্যায্য কৰ্ম পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি প্ৰতিশ্ৰুতি অধিক শক্তিশালী কৰে।

ব্ৰিটেইনৰ সেৱা বজাৰত উন্নত প্ৰৱেশাধিকাৰ, গতিশীলতা-সংক্ৰান্ত ব্যৱস্থা আৰু পেছাদাৰী যোগ্যতাৰ স্বীকৃতিই নতুন সুযোগ সৃষ্টি কৰে। এই সুযোগসমূহে দক্ষ ভাৰতীয় পেছাদাৰী আৰু যুৱ প্ৰতিভাসকলক লাভান্বিত কৰিব।

ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া উদ্যোগসমূহে (SMEs) সৰলীকৃত শুল্ক প্ৰক্ৰিয়া, কাগজবিহীন বাণিজ্য আৰু ডিজিটেল ব্যৱস্থাৰ পৰা লাভান্বিত হ'ব। এই ব্যৱস্থাসমূহে নিয়ম পালন ব্যয় হ্ৰাস কৰাৰ লগতে বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ উন্নত কৰিব। ভাৰতীয় MSME-সমূহে ব্ৰিটেইনত প্ৰৱেশ কৰা ভাৰতীয় ৰপ্তানিৰ ৯৯%ৰ ওপৰত শূন্য-শুল্ক প্ৰৱেশাধিকাৰ লাভ কৰিব। ইয়াৰ ভিতৰত বস্ত্ৰ, চামৰা, অলংকাৰ, জোতা আৰু খাদ্য সামগ্ৰী অন্তৰ্ভুক্ত, যাৰ ফলত ৪%–১৬% পৰ্যন্ত শুল্ক সঞ্চয় হ'ব।

ব্যৱসায়সমূহে সৰলীকৃত বাণিজ্য সুবিধাকৰণ ব্যৱস্থা, ডিজিটেল সহযোগিতা আৰু বিশ্বব্যাপী মূল্য শৃংখলত অধিক শক্তিশালী সংহতিৰ পৰা লাভান্বিত হ'ব। ইয়াৰ ফলত ব্যৱসায় কৰাটো অধিক সহজ হ'ব আৰু বহনক্ষম অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিক সমৰ্থন জনাব। চুক্তিখনে ডিজিটেল বাণিজ্য সুবিধাকৰণ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক প্ৰমাণীকৰণকো উৎসাহিত কৰে। ইয়াত একক উইণ্ড' (Single Window) আৰু অনুমোদিত অৰ্থনৈতিক অপাৰেটৰ (Authorised Economic Operator–AEO) ব্যৱস্থাৰ দৰে প্ৰতিষ্ঠিত ব্যৱস্থাসমূহৰ সদ্ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

দৃষ্টিভংগীৰ পৰা বাস্তৱলৈ: ভাৰত-ব্ৰিটেইন CETA-ৰ যাত্ৰা

ভাৰত-ব্ৰিটেইন বাণিজ্য চুক্তি দুয়োখন দেশৰ মাজত দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি অহা অবিৰত সম্পৃক্ততা, আলোচনা আৰু কৌশলগত সহযোগিতাৰ পৰিণতি।

বাণিজ্যৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি: ভাৰত-ব্ৰিটেইন কৌশলগত অংশীদাৰিত্ব

ভাৰত আৰু ব্ৰিটেইনৰ মাজত বাণিজ্য, বিনিয়োগ, জনসাধাৰণৰ মাজৰ সম্পৰ্ক আৰু কৌশলগত সহযোগিতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এক শক্তিশালী আৰু বহুমাত্ৰিক অংশীদাৰিত্ব গঢ় লৈ উঠিছে।

বিনিয়োগ অংশীদাৰিত্ব

ব্ৰিটেইন হৈছে ভাৰতৰ ষষ্ঠ বৃহত্তম প্ৰত্যক্ষ বৈদেশিক বিনিয়োগকাৰী। ২০২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে ব্ৰিটেইনে ভাৰতত ৩৫ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ সঞ্চিত ইকুইটি বিনিয়োগ কৰিছে। ২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে ব্ৰিটেইনত ভাৰতৰ বহিৰ্মুখী বিনিয়োগৰ পৰিমাণ ১৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ।

২০২৫ চনৰ জুলাই মাহলৈকে ব্ৰিটেইনত ৯৭১টা ভাৰতীয় কোম্পানী কাৰ্যৰত আছে, যিসমূহে ১ লাখতকৈ অধিক লোকক নিয়োগ দিছে। আনহাতে, ভাৰতত ৬৬৭টা ব্ৰিটিছ কোম্পানী কাৰ্যৰত আছে, যিসমূহত ৫ লাখতকৈ অধিক লোক কৰ্মৰত।

গতিশীলতা আৰু পেছাদাৰী বিনিময়

ভাৰত আৰু ব্ৰিটেইনে ৪ মে’ ২০২১ তাৰিখে প্ৰব্ৰজন আৰু গতিশীলতা অংশীদাৰিত্ব (Migration and Mobility Partnership–MMP) চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। এই চুক্তিৰ লক্ষ্য হৈছে কৰ্মৰত পেছাদাৰীসকলৰ অধিক দ্ৰুত গতিৰে স্থানান্তৰ সুনিশ্চিত কৰা, যি ভাৰত-ব্ৰিটেইন অৰ্থনৈতিক অংশীদাৰিত্বৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তম্ভ।

২০২২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত, বালিত অনুষ্ঠিত G20 শীৰ্ষ সন্মিলনৰ পাৰ্শ্বৱৰ্তী সময়ত ভাৰত আৰু ব্ৰিটেইনৰ মাজত যুৱ পেছাদাৰী আঁচনি (Young Professional Scheme) ঘোষণা কৰা হয়। এই আঁচনিৰ অধীনত প্ৰতিবছৰে ৩,০০০টা ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। ১৮–৩০ বছৰ বয়সৰ স্নাতকসকলক দুবছৰীয়া ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। এই আঁচনিয়ে তেওঁলোকক ইজনে-সিজনৰ দেশত বাস আৰু কৰ্ম কৰাৰ সুবিধা দিয়ে।

ব্ৰিটেইনত ভাৰতীয় প্ৰবাসী সমাজ

২০২১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, ব্ৰিটেইনত ১৮.৬৪ লাখ (১.৮৬৪ মিলিয়ন) ভাৰতীয় প্ৰবাসী বাস কৰে। এই সংখ্যা ২০২২ চনত আনুমানিক ৬.৮ কোটি (৬৮ মিলিয়ন) জনসংখ্যাৰ ২.৬%। লোকপিয়লত আৰু উল্লেখ কৰা হৈছে যে, ব্ৰিটেইনত ৩,৬৯,০০০ জন ভাৰতীয় পাছপ’ৰ্টধাৰী বাস কৰে।

ভাৰতীয় প্ৰবাসী সমাজৰ মাজত কৰ্মসংস্থান আৰু পেছাদাৰী যোগ্যতাৰ হাৰ যথেষ্ট উচ্চ। তেওঁলোকে শিক্ষা, সাহিত্য, কলা, চিকিৎসা, বিজ্ঞান, ক্ৰীড়া, উদ্যোগ, ব্যৱসায় আৰু ৰাজনীতি আদি ক্ষেত্ৰত মূল্যৱান অৱদান আগবঢ়াইছে।

Grant Thornton আৰু FICCI-ৰ ২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ প্ৰতিবেদন ‘India in the UK: The Diaspora Effect’ অনুসৰি, ৬৫,০০০তকৈ অধিক কোম্পানী ভাৰতীয় প্ৰবাসীসকলৰ মালিকানাধীন।

বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাৰ্থৰ সুৰক্ষা

ভাৰত-ব্ৰিটেইন CETA-ই বাণিজ্য উদাৰীকৰণৰ সৈতে ভাৰতৰ কৌশলগত খণ্ড, ঘৰুৱা উদ্যোগ আৰু দীৰ্ঘম্যাদী উন্নয়ন অগ্ৰাধিকাৰসমূহৰ সুৰক্ষাৰ মাজত এক ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে।

ভাৰতে ব্ৰিটেইনৰ ৯১% ৰপ্তানি মূল্য সামৰি লোৱা ৮৯.৫% শুল্ক শ্ৰেণী (tariff lines)ৰ ওপৰত শুল্ক ৰেহাই আগবঢ়াইছে। ব্ৰিটেইনৰ ২৪.৫% ৰপ্তানি মূল্য তৎক্ষণাত শুল্কমুক্ত প্ৰৱেশাধিকাৰ লাভ কৰিব, আনহাতে আন সামগ্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত ৰেহাই ক্ৰমান্বয়ে কাৰ্যকৰী কৰা হ'ব।

কৃষি আৰু কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ উদ্যোগকে ধৰি সংবেদনশীল খণ্ডসমূহক বাদ দিয়া বা পৰ্যায়ক্ৰমে শুল্ক হ্ৰাসৰ জৰিয়তে সুৰক্ষিত কৰা হৈছে।

• কৃষিখণ্ডৰ সামগ্ৰীৰ ভিতৰত দুগ্ধজাত সামগ্ৰী, শস্য আৰু মিলেট, ডালজাতীয় শস্য, আপেল, ভোজ্য তেল, ওটছ আৰু শাক-পাচলি অন্তৰ্ভুক্ত।
• CETA-ই সোণ, অলংকাৰ, পৰীক্ষাগাৰত উৎপাদিত হীৰা (Lab-grown Diamonds), কিছুমান অত্যাৱশ্যকীয় অত্যাৱশ্যকীয় তেল, জৰুৰী শক্তি ইন্ধন, সামুদ্ৰিক জাহাজ, ব্যৱহৃত কাপোৰ, গুৰুত্বপূৰ্ণ পলিমাৰ, ইয়াৰ মনোফিলামেণ্ট, স্মাৰ্টফোন আৰু অপ্টিকেল ফাইবাৰৰ দৰে উচ্চ-মূল্যৰ সামগ্ৰীৰো সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে।
• কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সামগ্ৰীসমূহ বিশেষভাৱে বিবেচনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত মেক ইন ইণ্ডিয়া (Make in India) আৰু প্ৰডাকচন লিংকড ইনচেন্টিভ (Production Linked Incentive–PLI) আঁচনিৰ অধীনত যিসমূহ খণ্ডত ঘৰুৱা উৎপাদন ক্ষমতা বিকশিত কৰা হৈছে, সেই খণ্ডসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। এই সামগ্ৰীসমূহৰ ক্ষেত্ৰত শুল্ক ৰেহাই ৫, ৭ অথবা ১০ বছৰৰ ভিতৰত ধাপে ধাপে শুল্ক হ্ৰাসৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী হ'ব।
• ইয়াৰ উপৰিও, ভাৰতে মদ্য পানীয়ৰ ক্ষেত্ৰত ধীৰে ধীৰে আৰু নিৰ্বাচিতভাৱে নিজৰ বজাৰ মুকলি কৰিছে।
• মটৰগাড়ীৰ ক্ষেত্ৰত, ভাৰতে পৰ্যায়ক্ৰমিক, সুসংহত আৰু উন্নয়নমুখী কোটা-ভিত্তিক উদাৰীকৰণ নীতি গ্ৰহণ কৰিছে। একে সময়তে, ভাৰতৰ অটোম'বাইল উদ্যোগৰ সংবেদনশীল অংশসমূহ সুৰক্ষিত ৰখা হৈছে।
• প্ৰতি বছৰে ৩৭,০০০টা যাত্ৰীবাহী সম্পূৰ্ণ নিৰ্মিত গাড়ী (Completely Built Units–CBUs)ৰ বাবে অগ্ৰাধিকাৰমূলক শুল্কত কোটা-ভিত্তিক, পৰ্যায়ক্ৰমিক বজাৰ মুকলি কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত অধিক বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ আৰু ঘৰুৱা উদ্যোগৰ অগ্ৰাধিকাৰৰ মাজত ভাৰসাম্য বজাই ৰখা হৈছে।
• সৰু আৰু মধ্যম শ্ৰেণীৰ অভ্যন্তৰীণ দহন ইঞ্জিন (ICE) গাড়ী আৰু সুলভ বৈদ্যুতিক বাহন (EV) আদি সংবেদনশীল খণ্ডসমূহ সুৰক্ষিত হৈ থাকিব। বৈদ্যুতিক বাহনৰ ক্ষেত্ৰত ৰেহাই ষষ্ঠ বছৰৰ পৰাহে আৰম্ভ হ'ব, যাতে ভাৰতীয় নিৰ্মাতাসকলে উৎপাদন ক্ষমতা, প্ৰযুক্তি আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক সামৰ্থ্য অধিক শক্তিশালী কৰিব পাৰে।

ভাৰত-ব্ৰিটেইন CETA-ৰ অধীনত খণ্ডভিত্তিক লাভ

ভাৰত-ব্ৰিটেইন CETA-ই উন্নত বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ, শুল্ক ৰেহাই আৰু উন্নত বাণিজ্য সুবিধাকৰণৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ মুখ্য খণ্ডসমূহত উল্লেখযোগ্য লাভ প্ৰদান কৰাৰ সম্ভাৱনা ৰাখে।

বস্ত্ৰ সামগ্ৰী

কৃষিজাত সামগ্ৰী

খণ্ডৰ সামগ্ৰিক চিত্ৰ: ২০২০–২১ বৰ্ষত ৪১.৩ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ পৰা বৃদ্ধি পাই ২০২২–২৩ বৰ্ষত ভাৰতৰ কৃষিজাত ৰপ্তানিৰ মূল্য ৪৫.০৫ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ হয়। বৰ্তমান ভাৰতে বিশ্বজুৰি ৫৭ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰতকৈ অধিক মূল্যৰ কৃষিজাত সামগ্ৰী ৰপ্তানি কৰে।ব্ৰিটেইনে ৯০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰতকৈ অধিক মূল্যৰ কৃষিজাত আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৃত খাদ্য সামগ্ৰী আমদানি কৰে, কিন্তু ইয়াৰ ভিতৰত ভাৰতৰ ৰপ্তানি মাত্ৰ ১.১১ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ। ইয়াৰ দ্বাৰা উল্লেখযোগ্য অপ্ৰয়োগিত ৰপ্তানি সম্ভাৱনা স্পষ্ট হয়। চাহ, আম, আঙুৰ, মচলা আৰু সামুদ্ৰিক খাদ্যৰ দৰে ভাৰতীয় সামগ্ৰীৰ বাবে ব্ৰিটেইন এক উচ্চ-মূল্যৰ বজাৰ।

CETA-ৰ অধীনত মুখ্য ব্যৱস্থা: ১,৪৩৭টা শুল্ক শ্ৰেণী জুৰি কৃষিজাত সামগ্ৰীৰ বাবে শূন্য-শুল্ক বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ। এইসমূহ চুক্তিৰ অধীনত থকা মুঠ শুল্ক শ্ৰেণীৰ ১৪.৮%। ইয়াৰ উপৰিও, কৃষি বিষয়ক WTO চুক্তিৰ অধীনত সুৰক্ষামূলক ব্যৱস্থা (Safeguards) প্ৰয়োগ কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰয়োগ নকৰিবলৈ ব্ৰিটেইন সন্মত হৈছে।

মূল হিতাধিকাৰী: ভাৰতীয় কৃষকে ব্ৰিটেইনৰ বজাৰত কৃষিজাত সামগ্ৰীৰ বাবে উন্নত মূল্য লাভ কৰিব। জিনীয় সম্পদৰ পেটেণ্ট প্ৰক্ৰিয়াত বিশেষকৈ পৰম্পৰাগত জ্ঞান স্বীকৃতি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ ফলত কৃষকসকল লাভান্বিত হ'ব। কৃষিখণ্ডকে ধৰি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু প্ৰযুক্তি-নিৰপেক্ষ উদ্ভাৱন সহজ হ'ব। অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ, তামিলনাডু, পঞ্জাব, মহাৰাষ্ট্ৰ (আঙুৰ আৰু পিয়াঁজ), গুজৰাট (বাদাম আৰু কপাহ), কেৰালা (মচলা) আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ৰাজ্যসমূহ (উদ্যানশস্য)-ৰ উৎপাদকসকল বিশেষভাৱে লাভান্বিত হ'ব।

CETA-ৰ অধীনত বৃদ্ধিৰ সুযোগ: মুখ্য কৃষিজাত সামগ্ৰীৰ ওপৰত শুল্কমুক্ত প্ৰৱেশাধিকাৰে অহা তিনিবছৰত কৃষিজাত ৰপ্তানি ৫০%তকৈ অধিক বৃদ্ধি কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। সতেজ আঙুৰ, প্ৰক্ৰিয়াকৃত খাদ্য, বেকাৰী সামগ্ৰী, সংৰক্ষিত শাক-পাচলি, ফল-মূল, বাদাম, সতেজ আৰু শীতলীকৃত শাক-পাচলি, চচ আৰু প্ৰস্তুত চচৰ ৰপ্তানি শক্তিশালী হ'ব। এই চুক্তিয়ে ভাৰতীয় কৃষিজাত সামগ্ৰীক জাৰ্মানী আৰু নেডাৰলেণ্ডছকে ধৰি ইউৰোপীয় সংঘৰ (EU) ৰপ্তানিকাৰকৰ সমমৰ্যাদা প্ৰদান কৰিব, যিসকলে ইতিমধ্যে ব্ৰিটেইনৰ বজাৰত শূন্য-শুল্ক সুবিধা উপভোগ কৰি আহিছে।

খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ খণ্ড

ৰোপণ খণ্ড

খণ্ডৰ সামগ্ৰিক চিত্ৰ: ব্ৰিটেইন ভাৰতৰ ৰোপণজাত সামগ্ৰীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰপ্তানি বজাৰ। ভাৰতৰ কফি ৰপ্তানিৰ ১.৭%, চাহ ৰপ্তানিৰ ৫.৬% আৰু মচলা ৰপ্তানিৰ ২.৯% ব্ৰিটেইনলৈ যায়।

CETA-ৰ অধীনত মুখ্য ব্যৱস্থা: ইনষ্টেণ্ট কফিৰ বাবে শুল্কমুক্ত বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ, যাৰ ফলত ব্ৰিটেইনৰ বজাৰত ভাৰতীয় মূল্য-সংযোজিত কফি অধিক প্ৰতিযোগিতামূলক হ'ব।

মূল হিতাধিকাৰী: এই চুক্তিয়ে ৰপ্তানিকাৰক, উৎপাদক, আৰু প্ৰস্তুতকাৰীসকলক উপকৃত কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। শুল্কমুক্ত সুবিধাই ভাৰতীয় ব্যৱসায়সমূহক জাৰ্মানী, স্পেইন আৰু নেডাৰলেণ্ডছৰ ইনষ্টেণ্ট কফি যোগানকাৰীৰ সৈতে অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে প্ৰতিযোগিতা কৰিবলৈ সক্ষম কৰিব।

CETA-ৰ অধীনত বৃদ্ধিৰ সুযোগ: বিশেষকৈ ভাৰতীয় ইনষ্টেণ্ট কফিকে ধৰি মূল্য-সংযোজিত কফি সামগ্ৰীৰ ব্ৰিটেইনলৈ ৰপ্তানি উল্লেখযোগ্যভাৱে বৃদ্ধি পাব বুলি আশা কৰা হৈছে।

চামৰা আৰু জোতা সামগ্ৰী

সামুদ্ৰিক সামগ্ৰী

খণ্ডৰ সামগ্ৰিক চিত্ৰ: ব্ৰিটেইনে বছৰি ৪.৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ মূল্যৰ সামুদ্ৰিক সামগ্ৰী আমদানি কৰে, কিন্তু ভাৰতৰ ৰপ্তানি মাত্ৰ ১২৬ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ, যিয়ে উল্লেখযোগ্য অপ্ৰয়োগিত সম্ভাৱনাক সূচায়। ভাৰতৰ বিশ্বব্যাপী সামুদ্ৰিক সামগ্ৰীৰ ৰপ্তানি ৭.৮ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ হোৱাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত, শুল্কমুক্ত প্ৰৱেশাধিকাৰে ভাৰতৰ সামুদ্ৰিক মূল্য শৃংখলত নতুন সুযোগ উন্মোচন কৰিব পাৰে। ব্ৰিটেইন ভাৰতীয় হিমায়িত সামুদ্ৰিক খাদ্যৰ বাবে এক উচ্চ-মূল্যৰ বজাৰ। মাছ, চিংৰি আৰু কাটলফিছ (Cuttlefish) মুখ্য ৰপ্তানি সামগ্ৰীৰ ভিতৰত অন্যতম। বৃহৎ ভাৰতীয় প্ৰবাসী সমাজ আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৃত সামুদ্ৰিক খাদ্যৰ বৰ্ধিত চাহিদাই এই বজাৰৰ চাহিদা বৃদ্ধি কৰিছে।

CETA-ৰ অধীনত মুখ্য ব্যৱস্থা: চুক্তিখনে ভাৰতীয় সামুদ্ৰিক সামগ্ৰীৰ ওপৰত ব্ৰিটেইনৰ শুল্ক সম্পূৰ্ণৰূপে বিলোপ কৰে। ইয়াৰ ফলত ভাৰতীয় ৰপ্তানিকাৰকসকলৰ মূল্য লাভ বৃদ্ধি পাব আৰু সমগ্ৰ মীনপালন মূল্য শৃংখলত অধিক আয় নিশ্চিত হ'ব। পূৰ্বে ভাৰতীয় চিংৰিৰ ওপৰত ব্ৰিটেইনৰ শুল্ক **৪.২%ৰ পৰা ৮.৫%**লৈকে আছিল। শুল্ক বিলোপে ৰপ্তানি ত্বৰান্বিত কৰাৰ লগতে অধিক মূল্য সংযোজন আৰু সামগ্ৰীৰ বৈচিত্ৰ্যক উৎসাহিত কৰিব।

মূল হিতাধিকাৰী: এই চুক্তিয়ে সামুদ্ৰিক খাদ্য ৰপ্তানিকাৰক, সামুদ্ৰিক খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ ইউনিট, উপকূলীয় মৎস্যজীৱী আৰু মীনপালন খণ্ডক উপকৃত কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। অধিক ৰপ্তানিৰ চাহিদাই ক্ৰয় মূল্য বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে জীৱিকা শক্তিশালী কৰিব। সামুদ্ৰিক সামগ্ৰী ৰপ্তানি উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণ (MPEDA)-ৰ তথ্য অনুসৰি, সামুদ্ৰিক খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কাৰখানাসমূহত হাজাৰ হাজাৰ মহিলা কৰ্মী নিয়োজিত। ব্ৰিটেইনৰ বজাৰত অধিক প্ৰৱেশাধিকাৰে এই কাৰখানাসমূহৰ উৎপাদন ক্ষমতাৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। কেৰালা, অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ, গুজৰাট, তামিলনাডু, ওডিশা আৰু পশ্চিমবংগ আদি উপকূলীয় ৰাজ্যসমূহো অধিক ৰপ্তানি, কৰ্মসংস্থাপন সৃষ্টি আৰু উপকূলীয় অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ জৰিয়তে বিশেষভাৱে লাভান্বিত হ'ব।

অভিযান্ত্ৰিক সামগ্ৰী

ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু ছফ্টৱেৰ সামগ্ৰী

CETA-ৰ অধীনত মুখ্য ব্যৱস্থা: চুক্তিখনে যোগ্য ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰীৰ বাবে শূন্য-শুল্ক বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ লগতে ছফ্টৱেৰ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি-সক্ষম সেৱা (IT-enabled Services)-ৰ বাবে ব্ৰিটেইনৰ পৰা উচ্চাকাংক্ষী বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰৰ প্ৰতিশ্ৰুতি নিশ্চিত কৰে।

CETA-ৰ অধীনত সুযোগ: চুক্তিখনে স্মাৰ্টফোন, অপ্টিকেল ফাইবাৰ কেবল আৰু ইনভাৰ্টাৰৰ ৰপ্তানি ত্বৰান্বিত কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে, যাৰ ফলত ব্ৰিটেইনৰ বজাৰত ভাৰতৰ উপস্থিতি অধিক শক্তিশালী হ'ব। ইয়াৰ লগতে ছফ্টৱেৰ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি-সক্ষম সেৱাৰ বাবে নতুন বজাৰ উন্মোচন, কৰ্মসংস্থাপন সৃষ্টি আৰু ৰপ্তানিৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পাব। ভাৰতীয় ছফ্টৱেৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ৰপ্তানি বছৰি ১৫%–২০% হাৰত বৃদ্ধি পাব বুলি আশা কৰা হৈছে।
 

ঔষধ সামগ্ৰী

ৰাসায়নিক সামগ্ৰী

খণ্ডৰ সামগ্ৰিক চিত্ৰ: ভাৰতে বিশ্বজুৰি ৪০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ মূল্যৰ ৰাসায়নিক আৰু সংশ্লিষ্ট সামগ্ৰী ৰপ্তানি কৰে। ৩৫.৮ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ মূল্যৰ ব্ৰিটেইনৰ ৰাসায়নিক বজাৰে ভাৰতীয় ৰপ্তানিকাৰকসকলৰ বাবে উল্লেখযোগ্য বৃদ্ধিৰ সম্ভাৱনা আগবঢ়ায়। কিন্তু ব্ৰিটেইনলৈ ভাৰতৰ ৰাসায়নিক ৰপ্তানি মাত্ৰ ৮৪৩ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ। বৰ্তমান ব্ৰিটেইনলৈ ৰাসায়নিক ৰপ্তানি ৫৭০.৩২ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ, যি ভাৰতৰ বিশ্বব্যাপী ৰাসায়নিক ৰপ্তানিৰ প্ৰায় ২%। ইয়াৰ দ্বাৰা ব্ৰিটেইনৰ বজাৰত উল্লেখযোগ্য অপ্ৰয়োগিত সম্ভাৱনা প্ৰতিফলিত হয়।

CETA-ৰ অধীনত মুখ্য ব্যৱস্থা: চুক্তিখনে ১,২০৬টা শুল্ক শ্ৰেণী জুৰি শূন্য-শুল্ক বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ প্ৰদান কৰে। এইসমূহ মুঠ শুল্ক শ্ৰেণীৰ ১২.৪%। ইয়াৰ অন্তৰ্গত সামগ্ৰীৰ ভিতৰত সাৰ, ঔদ্যোগিক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ আৰু পেট্ৰ'কেমিকেল অন্তৰ্ভুক্ত, যিয়ে দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্যত এই খণ্ডৰ গুৰুত্ব প্ৰতিফলিত কৰে। গুজৰাট, মহাৰাষ্ট্ৰ, কৰ্ণাটক, অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ, তামিলনাডু আৰু তেলেংগানাৰ ৰাসায়নিক উৎপাদন কেন্দ্ৰসমূহ লাভান্বিত হ'ব।

প্লাষ্টিক সামগ্ৰী

ক্ৰীড়া সামগ্ৰী আৰু খেলনা

CETA-ৰ অধীনত মুখ্য ব্যৱস্থা: চুক্তিখনে যোগ্য সামগ্ৰীৰ ওপৰত ব্ৰিটেইনৰ আমদানি শুল্ক বিলোপ কৰে। ইয়াৰ লগতে, ব্ৰিটেইন আৰু ইউৰোপীয় সংঘ (EU)-ৰ মানদণ্ড অনুসৰণক উৎসাহিত কৰে, যাৰ ফলত ক্ৰেতাসকলৰ আস্থা বৃদ্ধি পায় আৰু অধিক ব্যৱসায়িক সহযোগিতা উৎসাহিত হয়।

CETA-ৰ অধীনত বৃদ্ধিৰ সুযোগ: ফুটবল, ক্ৰিকেট সঁজুলি, ৰাগবি বল আৰু অ-ইলেক্ট্ৰনিক খেলনাৰ ৰপ্তানি বৃদ্ধি পাব বুলি আশা কৰা হৈছে। এই খণ্ডটো ১৫% বৃদ্ধি পাব বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ৰপ্তানি ১৮৬.৯৭ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰলৈ উন্নীত কৰাৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। শুল্কমুক্ত বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰে চীন আৰু ভিয়েটনামৰ দৰে যোগানকাৰীৰ তুলনাত ভাৰতীয় সামগ্ৰীৰ মূল্য-প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিব, কিয়নো এই দেশসমূহৰ ব্ৰিটেইনৰ সৈতে একেধৰণৰ বাণিজ্য চুক্তি নাই।

ৰত্ন আৰু অলংকাৰ সামগ্ৰী

তীখা খণ্ড

২০২৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত, ব্ৰিটেইনে ১৮৮টা শুল্ক শ্ৰেণীৰ ওপৰত নতুন তীখা ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰে, যি ১ জুলাই ২০২৬ৰ পৰা কাৰ্যকৰী হয়। এই শুল্ক শ্ৰেণীসমূহত ভাৰতৰ ৰপ্তানি আছিল ভাৰতৰ মুঠ তীখা ৰপ্তানিৰ মাত্ৰ প্ৰায় ১৪% (১৩৭ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ), য’ত মুঠ ৰপ্তানি আছিল ৯৬০ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ।

ভাৰতীয় তীখা ৰপ্তানিকাৰকসকলৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ দুয়োখন দেশে এই ব্যৱস্থাসমূহৰ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে বিস্তৃতভাৱে আলোচনা কৰে। ইয়াৰ ফলত বাণিজ্যিক স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত হয়, বজাৰৰ বিঘ্নতা হ্ৰাস পায় আৰু এক ভাৰসাম্যপূৰ্ণ তথা স্থিতিশীল বাণিজ্যিক পৰিৱেশ বজাই থাকে।

CETA-ৰ অধীনত মুখ্য ব্যৱস্থা: সম্ভাৱ্য বাণিজ্যিক প্ৰভাৱ হ্ৰাস আৰু চুক্তিখনত ভাৰসাম্য বজাই ৰাখিবলৈ, ব্ৰিটেইনে ৩টা গুৰুত্বপূৰ্ণ সামগ্ৰীৰ শ্ৰেণীত শুল্কমুক্ত প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে—

• শ্ৰেণী ১ (মিশ্ৰ ধাতুবিহীন আৰু অন্যান্য মিশ্ৰ ধাতুৰ গৰমে-ঘূৰোৱা শ্বীট আৰু ষ্ট্ৰিপ):ভাৰতৰ বাবে দেশ-নিৰ্দিষ্ট কোটা প্ৰায় ৩ গুণ বৃদ্ধি কৰি ১২,৪০৫ টনৰ পৰা ৩৩,৪৫৬ টন কৰা হৈছে। Authorised Use Scheme (AUS)-ৰ অধীনত কোটাৰ ৪০% ভাৰতৰ বাবে সংৰক্ষিত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত ভাৰতীয় ৰপ্তানিকাৰকসকল উপকৃত হ'ব আৰু প্ৰায় ৯.৪৫ লাখ টন উৎসৰ্গীকৃত বাণিজ্য পৰিমাণ নিশ্চিত হ'ব।
• শ্ৰেণী ২৮ (মিশ্ৰ ধাতুবিহীন তাঁৰ): এই ব্যৱস্থাৰ আওতাৰ পৰা ৯টা পণ্য ক'ড বাদ দিয়া হৈছে, যাৰ ফলত বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ উন্নত হৈছে। ইয়াৰ দ্বাৰা এই শ্ৰেণীত ভাৰতৰ ৯৫% ৰপ্তানি সম্পূৰ্ণৰূপে কোনো বাধা নোহোৱাকৈ অব্যাহত থাকিব।
• সম্প্ৰসাৰিত অৱশিষ্ট কোটা: ভাৰতে গুৰুত্বপূৰ্ণ উপ-শ্ৰেণীসমূহত অধিক প্ৰৱেশাধিকাৰ লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত শ্ৰেণী ১২B (মিশ্ৰ ধাতুবিহীন মাৰ্চেণ্ট বাৰ আৰু লাইট ছেকশ্যন)-ৰ অৱশিষ্ট কোটা ৪৬৮ টনৰ পৰা ৪,৫৪০ টনলৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে আৰু শ্ৰেণী ২৬ (অন্যান্য ৱেল্ডেড টিউব)-ৰ অৱশিষ্ট কোটা ১০,৮০৯ টনৰ পৰা ১৬,৩২৭ টনলৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে।
• CETA-ৰ অধীনত সুযোগ: নতুন ব্যৱস্থাৰ অধীনত ভাৰতৰ মুঠ দেশ-নিৰ্দিষ্ট কোটা ১,৬৮,০২৯ টনলৈ বৃদ্ধি পাইছে। ইয়াৰ লগতে AUS-ৰ অধীনত ৯.৪৫ লাখ টন একচেটীয়া সুবিধাও উপলব্ধ হ'ব।

ভাৰতীয় তৈলবীজ সামগ্ৰী

সেৱা খণ্ড: বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ আৰু পেছাদাৰী গতিশীলতাৰ সম্প্ৰসাৰণ

খণ্ডৰ সামগ্ৰিক চিত্ৰ: সেৱা খণ্ড ভাৰত-ব্ৰিটেইন অৰ্থনৈতিক অংশীদাৰিত্বৰ এক মুখ্য স্তম্ভ। ব্ৰিটেইনৰ সৈতে ভাৰতৰ সেৱা বাণিজ্য উদ্বৃত্ত প্ৰায় ৭.৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ। ভাৰতৰ সেৱা ৰপ্তানিৰ মূল্য ২১.৬ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ, আনহাতে আমদানিৰ মূল্য ১৩.৭ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ।

CETA-ৰ অধীনত মুখ্য ব্যৱস্থা: ভাৰতে ব্ৰিটেইনৰ পৰা ব্যাপক পৰিসৰৰ প্ৰতিশ্ৰুতি লাভ কৰিছে, যিয়ে ১২টা মুখ্য সেৱা খণ্ড আৰু ১৩৭টা উপ-খণ্ড সামৰি লৈছে। এইসমূহে ভাৰতৰ ৰপ্তানি স্বাৰ্থৰ ৯৯ শতাংশতকৈ অধিক অংশ সামৰি লয়। আনহাতে, ভাৰতৰ ফালৰ পৰা ১০৮টা উপ-খণ্ডত প্ৰতিশ্ৰুতি আগবঢ়োৱা হৈছে।

পাৰস্পৰিক স্বীকৃতি আৰু পেছাদাৰী গতিশীলতা

দুয়োখন দেশে চুক্তি কাৰ্যকৰী হোৱাৰ ১২ মাহৰ ভিতৰত পেছাদাৰী যোগ্যতাৰ বাবে পাৰস্পৰিক স্বীকৃতি চুক্তি (Mutual Recognition Agreements – MRAs) সম্পন্ন কৰাৰ দিশত আগবাঢ়িবলৈ সন্মত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত MRAs-এ নাৰ্চিং, একাউণ্টেন্সি আৰু স্থাপত্যবিদ্যা সামৰি লয়। ইয়াৰ ফলত পেছাদাৰীসকলৰ ক্ষেত্ৰত থকা বাধাসমূহ হ্ৰাস পাব আৰু উত্তম অভিজ্ঞতাৰ আদান-প্ৰদান সহজ হ'ব।

ব্ৰিটেইনে সংখ্যাগত সীমাবদ্ধতা (Numerical Restrictions) অথবা অৰ্থনৈতিক প্ৰয়োজনীয়তা পৰীক্ষা (Economic Needs Test – ENT) প্ৰয়োগ নকৰিবলৈ সন্মত হৈছে। ENT বাতিল হোৱাৰ ফলত অনিশ্চয়তা হ্ৰাস পাব আৰু ভাৰতীয় পেছাদাৰীসকলৰ গতিশীলতা অধিক সহজ হ'ব বুলি আশা কৰা হৈছে। এই চুক্তিয়ে ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক দক্ষতাক স্বীকৃতি দি চুক্তিভিত্তিক সেৱা যোগানকাৰী (Contractual Service Suppliers – CSS)-ৰ বাবে বছৰি ১,৮০০টা সংৰক্ষিত স্থানো নিশ্চিত কৰে।

ইয়াৰ উপৰিও, চুক্তিখনে ভাৰতীয় পেছাদাৰীসকলৰ অস্থায়ী প্ৰৱেশ আৰু অৱস্থানৰ বাবে এক নিশ্চিত কাঠামো প্ৰদান কৰে।

কৰে।

দ্বৈত অৱদান চুক্তি (Double Contribution Convention)

ইয়াৰ পূৰ্বে, ব্ৰিটেইনত স্বল্পম্যাদী দায়িত্বত নিয়োজিত ভাৰতীয় পেছাদাৰীসকল আৰু তেওঁলোকৰ নিয়োগকৰ্তাসকলে বেতনৰ প্ৰায় ২৩% ব্ৰিটেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বীমা (National Insurance) ব্যৱস্থালৈ অৱদান দিবলগীয়া হৈছিল। কিন্তু তেওঁলোকে ইয়াৰ বিপৰীতে কোনো সুবিধা লাভ নকৰিছিল।

দ্বৈত অৱদান চুক্তি (Double Contribution Convention – DCC)-ৰ অধীনত, ৬০ মাহলৈকে চলা দায়িত্বৰ ক্ষেত্ৰত এই দ্বৈত সামাজিক সুৰক্ষা অৱদান সম্পূৰ্ণৰূপে বিলোপ কৰা হৈছে। এই ব্যৱস্থাৰ ফলত ৭৫,০০০তকৈ অধিক ভাৰতীয় পেছাদাৰী আৰু প্ৰায় ৯০০টা ভাৰতীয় কোম্পানী লাভান্বিত হ'ব বুলি আশা কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত নিয়োগ ব্যয় হ্ৰাস পাব আৰু কৰ্মচাৰীসকলৰ হাতত থকা আয় বৃদ্ধি পাব। উদ্যোগ খণ্ডৰ অনুমান অনুসৰি, ইয়াৰ ফলত বছৰি ৬০০ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰতকৈ অধিক সঞ্চয় হ'ব।

ডিজিটেলভাৱে প্ৰদান কৰা সেৱা আৰু বিনিয়োগৰ সুযোগ

চুক্তিখনে তথ্য প্ৰযুক্তি (IT), পেছাদাৰী পৰামৰ্শ, শিক্ষা, প্ৰশিক্ষণ আৰু দূৰসংযোগ আদি ডিজিটেলভাৱে প্ৰদান কৰা সেৱাৰ বাবে বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ অধিক শক্তিশালী কৰে। ইয়াৰ ফলত ভাৰতৰ তথ্য প্ৰযুক্তি আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি-সক্ষম সেৱা (ITeS) খণ্ড অধিক লাভান্বিত হ'ব বুলি আশা কৰা হৈছে, যি ইতিমধ্যে ব্ৰিটেইনৰ সৈতে সেৱা বাণিজ্যত উদ্বৃত্ত উপভোগ কৰি আহিছে।

চুক্তিখনে ভাৰতীয় কোম্পানীসমূহৰ বাবে ব্ৰিটেইনত ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান স্থাপনৰ নতুন সুযোগো সৃষ্টি কৰে। এই সুযোগসমূহ ব্যৱস্থাপনা পৰামৰ্শ, শিক্ষা আৰু পৰিৱেশ সেৱা আদি ক্ষেত্ৰত বিস্তৃত।

মূল হিতাধিকাৰী

ব্যৱসায়ী আৰু ষ্টাৰ্ট-আপ পৰিৱেশ : সেৱা খণ্ডৰ প্ৰতিশ্ৰুতিসমূহে ব্ৰিটেইনত বিনিয়োগৰ পৰিকল্পনা কৰা ভাৰতীয় ব্যৱসায়সমূহক নিশ্চিততা প্ৰদান কৰে। চুক্তিখনে নিয়ম-অনুসৰণৰ বাধা হ্ৰাস কৰি বিশেষকৈ ডিজিটেল সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় ষ্টাৰ্ট-আপসমূহক নতুন গ্ৰাহকৰ ওচৰলৈ যাবলৈ সহায় কৰিব।

তথ্য-প্ৰযুক্তি (IT) পেছাদাৰী: গতিশীলতা-সংক্ৰান্ত ব্যৱস্থাসমূহে ভাৰতীয় IT পেছাদাৰীসকলৰ বাবে ব্ৰিটেইনত কৰ্ম কৰাৰ পথ অধিক সহজ কৰি তুলিব। ইয়াৰ ফলত প্ৰতিভাৰ সহজ আৰু ব্যয়-সাশ্ৰয়ী স্থানান্তৰ নিশ্চিত হ'ব।

গ্লোবেল কেপাবিলিটি চেণ্টাৰ (Global Capability Centres – GCCs): এই চুক্তিয়ে ভাৰতৰ প্ৰতি ব্ৰিটেইনৰ কোম্পানীসমূহৰ দৃষ্টিভংগী সলনি কৰি, কেৱল কম ব্যয়ৰ বেক-অফিচ গন্তব্যৰ পৰিৱৰ্তে গৱেষণা আৰু উন্নয়ন, বিশ্লেষণ, চাইবাৰ সুৰক্ষা আৰু উদীয়মান প্ৰযুক্তিৰ কৌশলগত অংশীদাৰ হিচাপে ভাৰতক প্ৰতিষ্ঠা কৰিব। ইয়াৰ লগতে GCC-সমূহৰ বৃদ্ধিকো সহায় কৰিব।

স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা: ভাৰতীয় চিকিৎসালয়সমূহে ব্ৰিটেইনৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সহযোগিতাৰে উন্নত স্বাস্থ্যসেৱা আগবঢ়াব পাৰিব আৰু আধুনিক চিকিৎসা প্ৰযুক্তি গ্ৰহণ কৰিব পাৰিব। ব্ৰিটেইনৰ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে ভাৰতত কেম্পাছ স্থাপন কৰিব পাৰিব, আনহাতে ভাৰতীয় শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে ব্ৰিটেইনত নিজৰ কাৰ্যকলাপ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ লগতে EdTech আদি ক্ষেত্ৰত বিস্তাৰ লাভ কৰিব।

ভাৰতীয় বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ: এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে ব্ৰিটেইনৰ বজাৰত উন্নত প্ৰৱেশাধিকাৰ লাভ কৰিব, যাৰ ফলত তাত থকা ভাৰতীয় প্ৰবাসী আৰু ব্যৱসায়সমূহক অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে সেৱা আগবঢ়াব পাৰিব। বৈষম্যহীন নীতিয়ে ভাৰতীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে সমান ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰে। ইয়াৰ লগতে ইলেক্ট্ৰনিক পৰিশোধ, ফিনটেক আৰু অন্যান্য ডিজিটেল বিত্তীয় সমাধানৰ বিকাশকো উৎসাহিত কৰি বজাৰ একত্ৰীকৰণ অধিক শক্তিশালী কৰিব।

চৰকাৰী ক্ৰয় (Government Procurement): ভাৰতীয় যোগানকাৰীসকলে ৯০ বিলিয়ন পাউণ্ড (১২২ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) মূল্যৰ ব্ৰিটেইনৰ চৰকাৰী ক্ৰয় বজাৰত প্ৰৱেশাধিকাৰ লাভ কৰিব। একেদৰে, ব্ৰিটেইনে ভাৰতৰ ১১৪ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ মূল্যৰ চৰকাৰী ক্ৰয় বজাৰত পাৰস্পৰিক প্ৰৱেশাধিকাৰ লাভ কৰিব। এই চুক্তিয়ে ভাৰতীয় যোগানকাৰীসকলৰ বাবে ন্যায্য ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰে আৰু IT, নিৰ্মাণ, বিত্তীয় সেৱা, বীমা আৰু নিৰ্বাচিত শিক্ষানুষ্ঠানসমূহত নতুন সুযোগ মুকলি কৰে।

CETA-ৰ অধীনত সুযোগ

চুক্তিখনে তথ্য প্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক সেৱাৰ বৃদ্ধিক অধিক ত্বৰান্বিত কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। বৰ্তমান ভাৰতৰ প্ৰায় ১৪ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ সেৱা ৰপ্তানিৰ ভিত্তিত, ব্ৰিটেইনৰ ২০০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ মূল্যৰ সেৱা আমদানি বজাৰত ভাৰতীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহে অধিক অংশীদাৰিত্ব লাভ কৰাৰ নতুন সুযোগ সৃষ্টি হ'ব।

অধিক শক্তিশালী ভাৰত-ব্ৰিটেইন অৰ্থনৈতিক অংশীদাৰিত্বৰ দিশে

ভাৰত-ব্ৰিটেইন সৰ্বাংগীন অৰ্থনৈতিক আৰু বাণিজ্য চুক্তি (CETA)-এ দ্বিপাক্ষিক অৰ্থনৈতিক সম্পৰ্কৰ এক নতুন অধ্যায়ৰ সূচনা কৰিছে। এই চুক্তিয়ে অধিক বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰৰ সৈতে বাণিজ্য, বিনিয়োগ, উদ্ভাৱন আৰু পেছাদাৰী গতিশীলতাৰ নতুন সুযোগ একত্ৰিত কৰিছে। এই চুক্তিয়ে ভাৰতৰ বৈশ্বিক প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা অধিক শক্তিশালী কৰাৰ লগতে অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু বহনক্ষম উন্নয়নক সমৰ্থন জনাব বুলি আশা কৰা হৈছে। ইয়াৰ দ্বাৰা এক অধিক স্থিতিস্থাপক আৰু ভৱিষ্যৎ-সাজু ভাৰত-ব্ৰিটেইন অংশীদাৰিত্বৰ দৃঢ় ভিত্তি স্থাপিত হৈছে।

 তথ্যসূত্ৰ  

বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2127321&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2274280&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2149474&reg=48&lang=2

বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়

https://www.mea.gov.in/Portal/ForeignRelation/Ind_UK_25.pdf

পিআইবিৰ মুখ্য কাৰ্যালয়

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?ModuleId=3&NoteId=154945&reg=48&lang=2

ভাৰত–ইউ কে CETA কাৰ্যকৰী হৈছে

*****

পিআইবি গৱেষণা